Saturday, 30 January 2021 10:57

ከወሊድ በሁዋላ የሚከሰት የአእምሮ ሕመም (psychosis)፡፡

Written by  ፀሐይ ተፈረደኝ ከኢሶግ
Rate this item
(1 Vote)

 ባለፈው ሳምንት እትም በእርግዝና ወቅትና ከወሊድ በሁዋላ የሚከሰትን ድብርት ምክንያትና ምልክቶቹን የጠቆመ ጽሁፍ ዶ/ር ያየህይራድ አየለን ምንጭ አድርገን ለንባብ ማቅረባችን ይታወሳል፡፡ በዚህ እትምም ዶ/ር ያየህይራድ በተለይም ከአእምሮ ሕመም ጋር በተያያዘ ያጋሩንን ነጥብ ታነቡ ዘንድ እነሆ ብለናል፡፡ ወደ ነጥቦቹ ከማምራታችን በፊት ግን የአንዲትን እናት እማኝነት እናስቀድማለን፡፡  
‹‹…አንዲት በስራ የማውቃት ሴት በአንድ ወቅት የማደጎ ልጅ ከሆስፒታል እንድትወስድ ባለሙያዎች ያማክሩዋታል፡፡ ሴትየዋ በእርዳታ ድርጅት ውስጥ የምትሰራ በመሆንዋ በተለይም እናቶችንና ህጻናትን በሚመለከት በሆስፒታል እና በተለያዩ አካባቢዎች ክትትል የምታደርግ በመሆንዋ ያውቁአት ስለነበር ልጅ እንድትወስድ ሲጠይቁአት ምክንያቱ ምን እንደሆነ መጠየቅዋ አልቀረም፡፡ የእነሱም መልስ እናትየው መንገድ ላይ ሆና ምጥ ስታምጥ ያዩ ሰዎች አምጥተዋት ወለደች፡፡ ነገር ግን የአእምሮ ሕመም ስላለባት ልጁን ልንሰጣት ተቸገርን፡፡ መጥቶ የሚጠይቃትም ሰው የላትም። እሱዋም ዘመዶቼ ብላ ለመናገር ቀርቶ ምንም በስርአት የምትናገረው ነገር የለም፡፡ እንዲያውም ልጁዋን እንደተጠቀለለ በመስኮት እወረውራለሁ ስትል ሌላዋ ወላድ ስትጮህ ነርሶች ደርሰው እንዳስጣሉአት ይነግሩአታል፡፡ እሱዋም በነገሩ አዝና እሺ ስጡኝ በማለት ልጁን ወሰደች፡፡ ያቺ የአእምሮ ሕመምተኛ ሴት ከሆስፒታል ከወጣች በሁዋላ ቆይታ ቆይታ ልጁ ባለበት ሰፈር መንገድ ላይ መዋል ማደር ጀመረች፡፡ ልጁ በመንቀባረር አድጎ 5 አመት ሲሞላው የወሰደችው ሴት በድንገተኛ ሕመም ሕይወትዋ አለፈ ፡፡ የአእምሮ ሕመምተኛ የሆነችው የልጁ እናት ሴትየዋ በሞተችበት ሰሞን ልጄን አምጡ በማለት ብዙ ችግር ከፈጠረች በሁዋላ ልጁዋን እንድትወስድ ይደረጋል፡፡ በጊዜው ልጅዋን በየመንገዱ ይዛው መዋል ማደር መዞር ጀምራ እንደነበር እናውቃለን። አሁን እሱዋም ሆነች ልጁ ምን እንደሆኑ ወይንም ልጁን የት እንዳደረሰችው አላውቅም፡፡ ይሄ ክትትል እና ልዩ ትኩረት የሚያስፈልገው መሆኑን እኔም አምናለሁ…››
አለምፀሐይ ብዙነህ ከአዲስ አበባ
አለምፀሐይ እንደጠቆሙት በየመንገዱ ላይ ከምናያቸው ህጻናት መካከል በተጠቀሰው መልክ በጤና መጉዋደል ምክንያት ኃላፊነታቸውን መወጣት ያልቻሉ ወላጆች ልጆች እንደሚኖሩ አያጠራጥርም፡፡ በዚህ እትም የምንመለከተው ከወሊድ በሁዋላ የሚኖረውን የአእምሮ ሕመም ይሆናል፡፡ ዶ/ር ያየህይራድ አየለ ከቅዱስ ጳውሎስ ሚሊኒየም ሜዲካል ኮሌጅ እንደሚከተለው አብራርተዋል፡፡  
በድህረ ወሊድ ጊዜ ሴቶች የስሜት፣ የጭንቀት እና የስነልቦና በሽታዎችን ጨምሮ የአእምሮ ህመም የመከሰት ወይም የመደጋገም እድላቸው ከፍተኛ ነው ፡፡ ከወሊድ በኋላ በ6 ሳምንታት ጊዜ ውስጥ የሚከሰት የስነልቦና ህመም ከወሊድ በኋላ የሚመጣ የስነልቦና ችግር ይባላል፡፡
የድህረ ወሊድ ሥነልቦና ክሊኒካዊ ምስል ግራ መጋባት እና የተሳሳተ መስሎ ሊታይ የሚችል የሃሳብ አለመደራጀትን ጨምሮ የተለያዩ የስነልቦና ምልክቶችን ያጠቃልላል፡፡ ከወሊድ በኋላ የሚከሰት psychosis ድንገተኛ ህክምና የሚያስፈልገው ሲሆን በአጠቃላይ ፈጣን ጣልቃ ገብነት እና አጠቃላይ የህክምና ግምገማ እና የአእምሮ ህክምናን ይፈልጋል፡፡
የስነልቦና በሽታ እውነታው ሲፈተሸ በአንድ ግለሰብ ግንዛቤ ውስጥ ረብሻ ነው፡፡ የስነልቦና በሽታ ከሚከተሉት በአንዱ ወይም በብዙዎች ሊገለጥ ይችላል፡-
በባህላዊ ላይ ያልተመሰረቱ ቋሚ፣ ሀሰተኛ፣ ፈሊጣዊ እምነቶች (DELUSIONS)
የመነካካት፣ የእይታ፣ የመስማት ችሎታ እና የማሽተት ስሜትን  ጨምሮ አካላዊ… ስሜታዊ ማነቃቂያ የሌለባቸው ልምዶች። HALLUCINATIONS
የአስተሳሰብ አለመደራጀት (THOUGHT DISORGANIZATION)
የተዛባ ባህሪ (DISORGANIZED BEHAVIOUR
ከወሊድ በኋላ ለሚመጣው የስነልቦና ተጋላጭነት ምክንያቶች የሚከተሉትን ያጠቃልላል።
የቤተሰብ የድህረ ወሊድ ሥነ-ኣእምሮ ህመም ታሪክ፤
ከወሊድ በኋላ ያለው ሥነ-ኣእምሮ ህመም  ታሪክ፤   
የመጀመሪያ እርግዝና፤
በእርግዝና ምክንያት የአእምሮ ሕክምና መድኃኒቶች መቋረጥ…ወዘተ
ከወሊድ በኋላ በሁለት ሳምንት ጊዜ ውስጥ የሚመጣ የስነልቦና ችግር ምልክቶች ያሉት ሲሆን እነሱም፡-
እንደ ድብርት፣
ከባድ እንቅልፍ ማጣት፣
ፈጣን የስሜት ለውጦች፣
ጭንቀት፣
ብስጭት እና የስሜት መቃወስ ምልክቶች ናቸው፡፡
የማያቋርጥ ከባድ እንቅልፍ ማጣት (አዲስ ለተወለደው ልጅ እንክብካቤ ከማድረግ ጋር የማይዛመድ)
ብዙውን ጊዜ ከወሊድ በኋላ የሚመጣ የስነልቦና በሽታ የመጀመሪያ ምልክት ነው፡፡ በአንዳንድ ሁኔታዎች የታካሚው የአእምሮ ሁኔታ በግራ መጋባት እና  ሰላማዊ አእምሮ መካከል ሊለዋወጥ ይችላል።
በድህረ ወሊድ ሥነልቦና ውስጥ ያሉ እክሎች ከታካሚው የስሜት ሁኔታ ጋር የሚዛመዱ ናቸው (ለምሳሌ፣ በጭንቀት ወይም ጭንቀት በተቀላቀለበት ሁኔታ ውስጥ እናትየው ሕፃኑ መጥፎ ነው ብላ ወይም ሰዎች እርሷን እየመረዙአት እንደሆነ ልታምን ትቸላለች፡፡
ለሌሎች የማይሰማ፣ ለህመምተኛው ብቻ የሚሰማ ድምጽ ሊኖር ይችላል፡፡ ይህም ድምጽ እናትየው ሕፃኑን ወይም እራሷን እንድትጎዳ የሚሰጥ መመሪያ ሊሆን ይችላል፡፡ ቀደም ሲል በቤተሰብ ውስጥ የስነልቦና ህመም ታሪክ ካለ በእርግዝና ወይም በድህረ ወሊድ ወቅት እንደገና በመከሰት ተመሳሳይ ሁኔታን ሊያሳይ ይችላል፡፡
ከወሊድ በኋላ ያለው የስነአእምሮ መቃወስ የሚወስደው ጊዜ በአብዛኛው ከባድ እና ረዥም ይሆናል፡፡
ከወሊድ በኋላ የሚከሰት የስነልቦና ችግር በእናቶች እና በጨቅላ ሕፃናት ትስስር ውስጥ ጣልቃ ሊገባ ይችላል፣
ከወሊድ በሁዋላ በሚከሰተው የአእምሮ ሕመም ምክንያት እናትየው ሆስፒታል  በመተኛትዋ የተነሳ ከልጅዋ ጋር የሚኖራት ቅርበት ይበልጥ ይስተጓጎላል፡፡
የድህረ ወሊድ የስነልቦና ችግር ያጋጠማቸው ሴቶች እንደገና የመከሰቱ አጋጣሚ ከፍተኛ ስለሆነ አስቀድሞ አብረው የሚኖሩ ሰዎች ሊያስቡበት የሚገባ ነው፡፡
የድህረ ወሊድ የስነልቦና ሕክምና
ከወሊድ በኋላ ያለው የስነልቦና ችግር  በአስቸኳይ መታወቅ ያለበት እና የህክምና እርዳታ የሚጠይቅ ነው፡፡
ደህንነትን ማረጋገጥ (የእናት እንዲሁም የልጁን)  እና ለእንቅልፍ ማጣት የሚረዱ ህክምና ማስጀመር የመጀመሪያ ጉዳዮች ናቸው፡፡
ከወሊድ በኋላ ለሚመጣው የስነልቦና ሕክምና የመጀመሪያ ትኩረት ደህንነትን ማረጋገጥ ነው። የስነልቦና ችግር ያጋጠማት ሴት በአጠቃላይ ያለከፍተኛ የቤተሰብ ድጋፍ እራሷን ወይም ልጇን መንከባከብ ይከብዳታል ፡፡
ምንም እንኳን በዚህ ወሳኝ ጊዜ ውስጥ የእናት እና ህፃን መለያየት ጥሩ ባይሆንም እስክትረጋጋ  ድረስ ግን ህክምና ማድረግ ስለአለባት መለያየታቸው ግድ ይሆናል፡፡ በእንደዚህ ያለው የጤና ችግር ወቅት እናትየው ከህፃኑ ጋር ብቻዋን መተው የለባትም፡፡
መለስተኛ እና መካከለኛ ህመም ያላቸው ሴቶች ጡት ማጥባት ይችሉ ይሆናል፡፡ በጣም በጠና የታመሙ ሕመምተኞች ግን ድርጊታቸው በጣም የተዛባ ሊሆን ስለሚችል በዚህን ጊዜ እናትየው ልጅዋን ጡት እንድታጠባ ማድረግ ለህፃኑ በጣም አደገኛ ሊሆን ስለሚችል መጠንቀቅ ግድ ይሆናል፡፡

Read 10536 times