Administrator

Administrator

Monday, 11 October 2021 11:15

ቀዳሚ ምኞቱ

   "--ጡረታ ወጥቼ በየማኪያቶ ቤቱ ለምን ላውደልድል? አለ። ከጓሮ የጸሎት ምንጣፍ የምታክል ሥፍራ አበጃጅቶ ዘንጋዳ ዘራባት፤ ዘንጋዳዋ ጊዜዋን ጠብቃ ራሷን ቀና አደረገች። አንድ ቀን፣ ከዳር ያለችዋ ያማረባት ዘንጋዳ ተቀንጥሳ ወድቃ አገኘ።--"
    ቀዳሚ ምኞቱ አራሽ መሆን ነበር። በወቅቱ መሬት ለባላባት እንጂ ላራሽ ስላልነበረ የቀለም ትምህርቱ ላይ ተጋ። ጊዜው ሲደርስ እርሻ ኮሌጅ ገብቶ ተመረቀ። ቤተሰብ ሲል፣ ሹመትና ዝውውር ሲል፣ አለቃ ሲጠምበት፣ ከተማ ለከተማ፣ ሚኒስቴር መ/ቤት ለሚኒስቴር መ/ቤት ሲንፏቀቅ፣ ከዚያ ለኮርስ ውጭ አገር፣ ልጅ ሲያስተምር፣ ለልጁ ሥራ ሲያፋልግ፣ ሲድር፣ አብዮት መጣ። መሬት ለመንግሥት እንጂ ላራሽ ሁሉ አይደለም ሲሉት፣ ልማታዊ መንግሥት መጣ። አሁን ቀናኝ ብሎ፣ በድብቅ ሲያስታምማት የኖረችውን የሙያ ፍቅሩን ቢቀሰቅሳት፣ በክልልህ የሚሉት መጣ። ለአንዳንዶች እንደ ሆነላቸው፣ ብሔሩ ሎተሪ ቀርቶ የሚሳቀቅባት ያልለየች ሰንካላ ዕጣ ሆነበችበት። በዚህ መሃል ጡረታህ ደርሷል፣ መንገድ ልቀቅ ተባለ።
በማህበር ተመርቼ  ያሠራሁት ቤቴ ነው ክልሌ፤ ለኔ ገነት የዐፀዴ ሥፍራ ነው ብሎ በሩጫው ዓመታት ሎሚ ተክሎ ነበር። ግቢው የፈረስ ከንፈር ታክላለች፤ ግን እንደ ዐቃቢት መቀነት ብዙ ጉድ አሸክሟታል። የአበሻ ጎመን ካመት ዓመት አጥቶ አያውቅም፤ የአበሻ ጎመን ያለ ቃርያ ምን ያደርጋል ብሎ ቃርያ ጨምሯል። ቡና ያለ ጤና አዳም፣ ክረምት ያለ በቆሎ፤ የበቆሎ ወዙ ዱባ። ወፎች እንኳን ከመሳፈርያቸው ጎራ ብለው እንደ ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ፓርክ የሚያደንቁለት ሆነ።
ጡረታ ወጥቼ በየማኪያቶ ቤቱ ለምን ላውደልድል? አለ። ከጓሮ የጸሎት ምንጣፍ የምታክል ሥፍራ አበጃጅቶ ዘንጋዳ ዘራባት፤ ዘንጋዳዋ ጊዜዋን ጠብቃ ራሷን ቀና አደረገች። አንድ ቀን፣ ከዳር ያለችዋ ያማረባት ዘንጋዳ ተቀንጥሳ ወድቃ አገኘ። አንስቶ፣ ማ ቀነጠሳት? ከብት አይመስልም፤ ከብት በየት በኩል ገብቶ? ወፍም ሊሆን አይችልም፤ በምን አቅም?
ሌላ ቀን ሁለት ራስ ከሥር ተመንቅረው ወዲያ ተጥለው አገኘ። ኮቴ ባገኝ ብሎ ላይ ታች አለ፤ እንኳ የወፍ የሰይጣንም ኮቴ የለም። አሽክላ አጠመደ፤ አሽክላው እስከ ዛሬ ምንም አልያዘም።
(በምትኩ አዲሱ፤ ፋቡላ ከንደገና፣  ገጽ 269-270.)

የ2021 የፈረንጆች አመት የኖቤል ሽልማት አሸናፊዎች ከሳምንቱ መጀመሪያ አንስቶ ይፋ እየተደረጉ ሲሆን እስካሁንም የህክምና፣ የፊዚክስ፣ የኬሚስትሪ፣ የስነጽሁፍና የሰላም ዘርፎች አሸናፊዎች ታውቀዋል፡፡
የሽልማት ድርጅቱ ባለፈው ሰኞ ይፋ ባደረገው የዘንድሮው የኖቤል የህክምና ዘርፍ አሸናፊዎች መረጃ እንዳስታወቀው፣ በዘርፉ ሽልማቱን የተጋሩት ከስሜት ህዋሳትና የነርቭ ግንኙነት ጋር በተያያዘ በሰሩት ፈርቀዳጅ የምርምር ውጤት የተመረጡት በዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ መምህር የሆኑት ፕሮፌሰር ዴቪድ ጁሊየስና በካሊፎርኒያ ተመራማሪ የሆኑት አርደም ፓቶፖቲያን ናቸው፡፡
ማክሰኞ ማለዳ ይፋ በተደረገው የአመቱ የፊዚክስ የኖቤል ተሸላሚዎች መረጃ፣ ሱይኩሮ ማናቤ፣ ካሉስ ሃሴልማን፣ ጂኦርጂኦ ፓራሲ የተባሉ ሶስት ተመራማሪዎች ሽልማቱን በጋራ ማሸነፋቸውን አስታውቋል።
ረቡዕ ዕለት ከስቶክሆልም ይፋ የተደረገው መረጃ ደግሞ በሞሎኪውሎች ግኝት ዘርፍ አዲስ ፈጠራቸውን ያበረከቱት  ትውልደ ጀርመናዊው ቤንጃሚን ሊስት እና እንግሊዛዊው ዴቪድ ማክሚላን በጋራ የዘንድሮ የኖቤል የኬሚስትሪ ዘርፍ ተሸላሚ እንደሆኑ ያሳያል፡፡
ሃሙስ እለት ይፋ የተደረገው መረጃ ደግሞ የስነጽሁፍ ዘርፍ ተሸላሚ  መሆናቸውን አመልክቷል፡፡
የሽልማት ኮሚቴው ትናንት ይፋ ባደረገውና 329 ያህል ዕጩዎች እንደቀረቡበት በተነገረው የሰላም ዘርፍ አሸናፊ ውጤት ደግሞ፣ ለመሸለም የበቁ ሲሆን፣ የኢኮኖሚክስ ዘርፍ አሸናፊ ከነገ በስቲያ ይፋ እንደሚደረግ ይጠበቃል፡፡


በስልጣን ላይ ያሉ እና የቀድሞ 35 የአገራት መሪዎችና ከ300 በላይ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት ከህዝብ እጅግ ከፍተኛ መጠን ያለው ሃብት መመዝበራቸውንና በውጭ ኩባንያዎች በድብቅ በቢሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ማፍራታቸውን ባለፈው እሁድ ያጋለጠው የፓንዶራ ሰነዶች የተሰኘ የምርመራ ጋዜጠኝነት ሪፖርት፣ ስማቸው የተጠቀሰ የአለማችን መሪዎችን ሲያንጫጫና ሲያተራምስ ሰንብቷል።
በአለማቀፉ የምርመራ ጋዜጠኞች ጥምረት ፊታውራሪነትና ከ140 በላይ የመገናኛ ብዙሃን በተውጣጡ 650 ያህል ጋዜጠኞች ተሳትፎ አመታትን ፈጅቶ የተሰራውና ከ12 ሚሊዮን በላይ ድብቅ ፋይሎችን በአደባባይ የዘረገፈው ይህ ሪፖርት፣ ከ91 በላይ የአለማችን አገራትና ግዛቶች መሪዎችና ከፍተኛ ባለስልጣናት ድብቅ የሃብት ሚስጥሮችና የንግድ ሰነዶች አጋልጧል።
የፓንዶራ ሰነዶች የኬንያውን ኡሁሩ ኬንያታ፣ የሩስያውን ቭላድሚር ፑቲን፣ የፓኪስታኑን ኢምራን ካሃን፣ የዩክሬኑን ቭላድሚር ዜለንስኪ፣ የአዘርባጃኑን ኢሃም አሊቭ እና የዮርዳኖሱን ንጉስ አብዱላህ ቢን አል ሁሴንን ጨምሮ የ35 የቀድሞና የአሁን የአገራት መሪዎች ስውር የንግድ ስምምነትና የሃብት ምዝበራ ሴራዎች አጋልጧል፡፡
የፓንዶራ ሰነዶች ይፋ መደረጉን ተከትሎ መላው አለም ጉዳዩን መነጋገሪያ ያደረገው ሲሆን፣ ስማቸው በሰነዱ ውስጥ የተጠቀሰ የአገራት መሪዎችም ከያቅጣጫው የየራሳቸውን እየቅል ምላሽ በመስጠትና ጉዳዩን በማስተባበል ተጠምደው ሰንብተዋል፡፡
በውጭ አገራት በሚኖሩ ኩባንያዎች በድብቅ ከ100 ሚሊዮን ዶላር በላይ ሃብት አፍርተዋል ተብለው በሪፖርቱ የተጠቀሱትን የዮርዳኖሱ ንጉስ አብዱላህ በተመለከተ ምላሹን የሰጠው ቤተ መንግስታቸው፣ "ንጉሱ በውጭ አገራት ሃብት ቢኖራቸው ምን ይገርማል፤ ነገሩ ያልተመለደም ነውርም አይደለም" ማለቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የሩስያው ክሪሚሊን ቤተ መንግስት በበኩሉ፤ የሪፖርቱን አስተማማኝነት እንደሚጠራጠር በመግለጽ፣ ፕሬዚዳንት ፑቲን ህዝብ የማያውቀው ድብቅ ሃብት አላቸው ብሎ እንደማያምን አስታውቋል፡፡
በውጭ አገር በሚገኝ ኩባንያ ውስጥ ከፍተኛ የሃብት ድርሻ እንዳላቸውና በኩባንያው አማካይነት በ12 ሚሊዮን ዶላር ፈረንሳይ ውስጥ ሁለት ቤቶችን መግዛታቸው በሰነዱ የተጋለጡት የቼክ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚኒስትር አንድሬጅ ባቢስ በበኩላቸው በትዊተር በሰጡት ምላሽ፤ ምንም አይነት መሰል ወንጀል አለመስራታቸውን በመግለጽ፣ ውንጀላቸው በዚህ ሳምንት ሊካሄድ የታቀደውን ምርጫ ለማስተጓጎል ተብሎ የተሸረበ ሴራ ነው ማለታቸው ተዘግቧል፡፡
የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ደግሞ ከ6 ሌሎች የቤተሰብ አባላት ጋር በመመሳጠር ከህዝብ የመዘበሩትን ከፍተኛ ሃብት በ13 የውጭ አገራት ኩባንያዎች ኢንቨስት አድርገዋል ሲል ያጋለጣቸውን ይህን ሪፖርት፤ በአዲስ አበባው በዓለ ሲመት ላይ ሆነው እንደሰሙ፣ ወደ አገር ቤት ልመለስና ዝርዝር ምላሽ እሰጥበታለሁ፣ እንዲህ ያለ ቅሌት ውስጥ እንደማልገባ ግን ህዝቤ ይወቅልኝ ማለታቸው ተነግሯል፡፡
በስውር ያቋቋሙት በዲያመንድ ማዕድን ልማት ዘርፍ የተሰማራ ኩባንያ ባለቤት ናቸው የተባሉት የኮንጎ ብራዛቪል ፕሬዚዳንት ዴኒስ ሳሱ ኑጌሶ በበኩላቸው፤ ያለ ስሜ ስም ሰጥተውኛል ባሏቸው መገናኛ ብዙሃን ላይ ከባድ እርምጃ ሊወስዱ መዘጋጀታቸውን የፈረንሳይ ሬዲዮ ጣቢያ ዘግቧል፡፡
በሰነዱ ውስጥ ስማቸው ከተጠቀሰ የድብቅ ሃብት ባለቤት ናቸው የተባሉ የአለማችን ታዋቂ ሰዎች መካከል ታዋቂዋ ኮሎምቢያዊት ድምጻዊት ሻኪራ፣ የቀድሞው የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ቶኒ ብሌርና ባለቤታቸው ቼሪ ብሌር እንዲሁም ጀርመናዊቷ ሱፐር ሞዴል ክላውዲያ ሺፈር ይገኙበታል፡፡


 “ተቃዋሚዎች በካቢኔው መካተታቸው ጥቅም የለውም”
        (አቶ ሙላቱ ገመቹ፤ የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር)


“አዲሱ የመንግስት አካሄ የሚበረታታ ነው
   (ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌው፤ የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር)

 መስከረም 24 ቀን 2014 ዓ.ም የተቋቋመው የፌደራል መንግስት፤ ዶ/ር ዐቢይ አህመድን በጠቅላይ ሚኒስትርነት የሰየመ ሲሆን አቶ ታገሰ ጫፎ አፈጉባኤ፣ ወ/ሮ ሎሚ ቢዶ፣ ምክትል አፈ ጉባኤ ወ/ሮ ሎሚ ባዶ ምክትል አፈጉባኤ ሆነው ተመርጠዋል። የመንግስት ምስረታውን ተከትሎም፣ በጠ/ሚኒስትርነት የተሰየሙት ዶ/ር ዐቢይ አህመድ፣ አብረውኝ ቢሰሩ የተሻለ ያግዙኛል፣ ሃገራቸውንም ይጠቅማሉ ብለው ያመኑባቸውን 22 ሚኒስትሮች፣ ባለፈው ረቡዕ መስከረም 26 ቀን 2014 ዓ.ም ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት አቅርበው ሹመታቸውን አጽድቀዋል። ከእነዚህ የካቢኔ አባላት መካከልም ሦስት የተቃዋሚ ፓርቲ መሪዎች የተካተቱ ሲሆን የኢዜማ መሥራችና መሪ ፕ/ር ብርሃኑ ነጋ የትምህርት ሚኒስቴር፣ በሰኔው የአማራ ክልል ምርጫ ከብልጽግና ቀጥሎ ከፍተኛ ድምጽ ያገኘው የአብን ሊቀ መንበር አቶ በለጠ ሞላ፣ የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ  ሚኒስትር እንዲሁም በራሱ የአመራር ውዝግብ በምርጫው ሳይሳተፍ የቀረው ኦነግ ም/ሊቀመንበር አቶ ቀጀላ መርዳሳ፣ የባህልና ስፖርት ሚኒስትር ሆነው ተሹመዋል።
ጠ/ሚኒስትሩ በካቢኔያቸው ውስጥ ዋና ዋና የተቃዋሚ ፓርቲዎች አመራሮችን ማካተታቸው፣ በአዲስ አበባ መስተዳደርና በክልል መንግስታትም ተቃዋሚዎች ሹመት ማግኘታቸውን እንዲሁም አጠቃላይ የመንግስት ምስረታውን አስመልክቶ በምርጫው የተወዳደረው የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌውንና በመንግስት ተገፍቼአለሁ በሚል ራሱን ከምርጫው ያገለለው የኦፌኮ ም/ሊቀ መንበር አቶ ሙላቱ ገመቹን የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ እንደሚከተለው አነጋግሯቸዋል፡፡ እነሆ፡-
   

      “ተቃዋሚዎች በካቢኔው መካተታቸው ጥቅም የለውም”
        (አቶ ሙላቱ ገመቹ፤ የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር)

       የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮች በመንግስት ሥራ አስፈጻሚ ውስጥ መካተታቸው ፋይዳው ምንድን ነው?
ብልፅግና ተመርጫለሁ ብሎ ሲያውጅ፣ ፖሊሲውንና ዓላማውን ለማስፈጸም ወስኖ ነው የሚነሳው።  የራሱን አላማም ማስፈጸም ያለበት ዓላማውን አምነው በተቀበሉ  ሰዎች ነው፡፡ በሌላ በኩል፤ ሹመት አግኝተው የተመደቡ የተቃዋሚ አመራሮችም ሲወዳደሩ የነበሩት፣ ከገዥው ፓርቲ የተለየ አላማ አለን ብለው ነው። ከዚህ አንጻር ለአላማቸው መቆም ይገባቸዋል። በሌላ የፓርቲ አስተሳሰብ ውስጥ ገብተው ያላመኑትን አላማና ራዕይ ማስፈጸም እንዴት እንደሚቻል አይገባኝም። ለምሳሌ የፌደራል አወቃቀሩ እንደዚህ መሆን የለበትም ብሎ ሲሟገት የነበረ ፓርቲ፤ ከክልሎች ጋር እንዴት ነው መስራት የሚችለው?
የሃገሪቱን ፖለቲካ በመግባባትና መተማመን ላይ የተመሰረተ ከማድረግ አንፃር፣ መንግስት አካታች መሆኑ በራሱ ትልቅ ፋይዳ አለው ብለው የሚያምኑ ፖለቲከኞች  አሉ፡፡ እርስዎ ምን ይላሉ?
ብዙም ትርጉም  የለውም። አውራ ፓርቲ ነኝ የሚል ፓርቲን አላማ ከማስፈጸም ውጪ እርባና የለውም። ከዚህ ጥቅም እስካገኘሁ ድረስ አብሬ እሰራለሁ በሚል ዘው ብሎ መግባት ዘላቂ ውጤት አያመጣም። በሰለጠኑ ሃገሮች ለምሳሌ በአሜሪካ፣ ሪፐብሊካን ፓርቲ ሲያሸንፍ፣ ዲሞክራቶቹ ተቃውሞ እያቀረቡ ይቀጥላሉ እንጂ የጎራ መደበላለቅ ብዙም አይታይባቸውም። ምናልባት ጥምር መንግስት ካልሆነ በስተቀር እንደዚህ አይነቱ  አካሄድ ጥቅሙ ብዙም አይታየኝም።
የተቃዋሚዎቹ ሹመት የአካታችነት አሰራርን እንዲሁም አብሮ የመስራት ባህልን ለመለማመድ ጉልህ አስተዋጽኦ እንደሚያበረክት የሚናገሩ ወገኖች አሉ ---
አካታች መንግስት ማለት የሚቻለው ፓርላማው ውስጥ በርከት ያሉ ተቃዋሚዎች ቢኖሩ ነበር፡፡ አሁን እኮ 410 ወንበር ያሸነፈው አንድ ፓርቲ ነው። ስለዚህ መንግስቱ አካታች ነው ማለት አይቻልም።
በሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ከተለያዩ የተፎካካሪ ፓርቲዎች የተወከሉ ድርሻ እንዲኖራቸው መደረጉ በራሱ የተመሰረተውን መንግስት አካታች አያደርገውም?
እንዳልኩት አካታች ሊሆን የሚችለው 40 በ60፣ 70 በ30 አይነት የመንግስት አወቃቀር ቢኖር ነበር፡፡ እንዲህ ሲሆን ቢያንስ በጉዳዮች ላይ ተመጣጣኝ ክርክሮች ይካሄዳል ተብሎ ይታሰባል። አሁን ሶስትና አራት ተቃዋሚ አካትቶ፣ ምን ጥቅም እንደሚኖረው ለኔ አይገባኝም። የእነዚህ ሰዎች ተጽዕኖ የትም አይደርስም፡፡ እኔን ከኛ ጋር ስራ ቢሉኝ በጣም እጨነቃለሁ። መስራት አልችልም። ለምሳሌ አንድ ፓርቲ አሁን ያለውን የትምህርት ፖሊሲ መቀየር ይፈልጋል። ዓላማው የራሱን የትምህርት ፖሊሲ በመተግበር ለውጥ ማምጣት ነው። ብልጽግና ደግሞ የራሱ ፖሊሲ አለው። አሁን የትምህርት ሚኒስትር የሆኑት የኢዜማ ተወካይ፣ ፓርቲያቸው፣ የራሱ የትምህርት ፖሊሲ ያለው ነው፡፡ ታዲያ ፕሮፌሰሩ የትኛውን ፖሊሲ ነው የሚተገብሩት? ሌላው አቶ ቀጀላን የባህልና ስፖርት ሚኒስትር አድርገው ሾመዋቸዋል።
እሳቸው አሁን የማንን ፖሊሲ ነው የሚተገብሩት። ለኔ ዋናው አስፈጻሚው ሳይሆን ፓርላማው ነው አካታች መሆን ያለበት። ለምሳሌ የ97ን ምርጫ ተከትሎ የተመሰረተው ፓርላማ፤ በርካታ ተቃዋሚዎችን ያካተተ ነበር። ብዙ የተቃውሞ ድምጾችና ክርክሮች የሚስተጋቡበትም ነበር፡፡ በኢኮኖሚ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ ጠንካራ ክርክሮች ይካሄዱበታል፡፡ አሁንም ያን አይነት ፓርላማ መፍጠር ነበር የሚሻለው። አስፈጻሚው በጠቅላይ ሚኒስትሩ በጎ ፈቃድ የሚቋቋም ነው። ካልፈለጉ ይሽሩታል። ፓርላማው ግን ህግ አውጪ አካል ነው። በህዝብ ተመርጠው የሚገቡበት በመሆኑ በየትኛውም መንገድ ለመረጣቸው ህዝብ ለህዝብ ናቸው የፓርላማ አባላቱ በህዝብ የተመረጡ በመሆናቸው ጠ/ሚኒስትሩንም ካቢኔያቸውንም በሚገባ ይሞግታል። አሁን ግን ስልጣን ያገኙ አካላት በሾማቸው መንግስት ቁጥጥር ስር ናቸው። በሱ በጎ ፈቃድ ስር ናቸው። የተለየ ሙግት አቀርባለሁ ቢሉ ሊሻሩ ይችላሉ። ስለዚህ ለኔ የተቃዋሚዎች በአስፈጻሚ አካል ውስጥ መካተት ያን ያህል ትርጉም የሚሰጥ አይደለም።

______________________

          “አዲሱ የመንግስት አካሄ የሚበረታታ ነው

   (ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌው፤ የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር)


            አዲስ የተቋቋመው መንግስት ተቃዋሚዎችን በስራ አስፈጻሚ ውስጥ ማካተቱን እንዴት ይመለከቱታል?
በመጀመሪያ አንድ ነገር ግልጽ አድርገን መነሳት አለብን። በአገራችን ህገ መንግስት፣ አብላጫውን ወንበር ያገኘ ፓርቲ፣ መንግስት ይመሰርታል ነው የሚለው። በዚህ መሰረት በተደረገው ምርጫ አሸናፊው የፖለቲካ ፓርቲ ተለይቷል። የኛ እናት ፓርቲም፣ አሸናፊውን ብልጽግና ፓርቲ፣ ባልተለመደ መልኩ እንኳን ደስ አለህ በማለት የደስታ ስሜቱን ገልጿል። በዚሀ መሰረት አሸናፊው ፓርቲ መንግስት መስርቷል። ይሄ መንግስት ደግሞ የአሸናፊው የብልፅግና መንግስት ነው። በዚህ መሃል ግን ከዚህ ቀደም ያልነበረ ለየት ያለ አሰራር ታይቷል፡፡ አሸናፊው ፓርቲ ብቻዬን ከምሆን ሌሎችንም ባካትት ብሎ ተቃዋሚዎችንም በራሱ መስፈርት እያካተተ መሆኑን እየተመለከትን ነው፡፡ ከዚህ በፊት በነበረው አሰራር ወይም ፓርቲ እንዲህ አይነቱ ነገር እምብዛም የተለመደ አይደለም። ከዚህ አንጻር አሁን እየተደረገ ያለው ነገር፣ የአገሪቱን የፖለቲካ ባህል የሰበረ ነው ብለን እናምናለን። ይሄ ባህል መሰበሩን ደግሞ እጅግ የምናደንቀው ነው።
ተቃዋሚዎች በስራ አስፈጻሚው ውስጥ መካተታቸው ብዙም ፋይዳ የለውም፤ በፓርላማው በቁጥር በርከት ብለው ቢገቡ የበለጠ ጠቃሚ ነበር የሚሉ ወገኖች አሉ፡፡ እርስዎ  ምን ይላሉ?
እርግጥ አንድ ነገር ቢሆን ጥሩ ነበር። የምርጫ መደላደሉ ተስተካክሎ፣ የተወካዮች ም/ቤት ስብጥሩ ተመጣጣኝ ቢሆን፣ ማለትም በዛ ያሉ ተፎካካሪዎች የሚሳተፉበት ቢሆን፣ እጅግ በጣም ተመራጭ ይሆን ነበር። አሁን ወደ ኋላ ተመልሰን ይሄ ቢሆን፣ ያ ቢሆን ማለቱ ብዙም አይጠቅምም። ባለው ሁኔታ  ለሃገር የሚበጀውን ማሰብ ነው የሚሻለው። አሁን ያለው ነገር ለኔ ጥሩ ነው። ቢያንስ ተፎካካሪ ፓርቲዎች በምርጫ አሸንፈው ስልጣን መያዝ ባልቻሉበት ሁኔታ፣ ከእኔ የፖለቲካ አመለካከት ውጪ ሌሎችም የፖለቲካ ፓርቲዎች፣ በሃገራቸው ጉዳይ ያገባቸዋል በሚል ተፎካካሪ ፓርቲዎችን በመንግስት ሥልጣን ውስጥ ማካተት ለኔ አንድ እርምጃ ወደፊት ነው፡፡ በጎ ጅምር የሚባል ነው።
ተቃዋሚዎች በስራ አስፈጻሚ ውስጥ መካተታቸው ምን ያህል የሃሳብ ፍጭት ማስተናገድ የሚያስችል ይሆናል?
የሃሳብ ፍጭት ያለበት መንግስት ለመፍጠር አሁን ከተሾሙት ካቢኔ ውስጥ ቢያንስ ሶስት የተቃዋሚ ፓርቲ ሰዎች አሉ። ቁጥሩ አነስተኛ ቢሆንም፣ ካቢኔው ውስጥ የሃሳብ ፍጭት ሊፈጥር ይችላል ብለን መገመት እንችላለን። ከዚህ አኳያ ለሃገርም ለመንግስት ስርአታችንም የተሻለ ነገር ይፈጥራል ብለን እናስባለን። በሌላ በኩል ግን አሸናፊው ፓርቲ የራሱን የፖለቲካ ፕሮግራም ነው ማስፈጸም የሚፈልገው። ስለዚህ በዚህ ካቢኔ ውስጥ የተካተቱ ተፎካካሪዎች ከራሳቸው የፖለቲካ ፕሮግራም ጋር ሊጋጭባቸው እንደሚችል ምንም ጥርጥር የለውም።
ዋናው ነገር፣ ይሄን ልዩነት አስታርቆ ለሃገር በሚበጅ መንገድ ወደፊት መራመድ የሚቻልበትን መላ መፈለግ ላይ መትጋት ነው፡፡ ይሄ በመንግስት አስተዳደር ውስጥ ለተካተቱ የተፎካካሪ አመራሮች፣ የመጀመሪያ የቤት ስራ ይሆናል ማለት ነው። እንደ ፖለቲካ ፓርቲ አመራር የራሳቸውን ማንነት ሳያጡ፣ እንደገና ደግሞ የመንግስትን ፕሮግራም የማስፈጸምን ጥበብ ሊካኑበት ይገባል። በአጠቃላይ ግን በጎ ጅምር ነው ብለን መውሰድ እንችላለን።


(በተለይ ለአዲስ አድማስ)

             ከፍተኛ ትምህርት
የመጀመሪያ ድግሪ- መካኒካል ኢንጂነሪንግ
ሁለተኛ ድግሪ- በኤር ትራንስፖርት ኢንጂነሪንግ
ሦስተኛ ድግሪ- በትምህርትና አመራር
የሥራ ልምድ
ለ10 ዓመት በኤሮፔስና ከአቬሽን ጋር የተገናኙ ሥራዎች- በኢትዮጵያ አየር መንገድ
ለ20 ዓመት በኢንጂነሪንግ ማኔጅመንት ማኔጀር ሊደር- በካሊፎርኒያ ኤሮስፔስ ኩባንያዎች
ለ20 ዓመት የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ዋና ሥራ አስፈፃሚ
አሁን የዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት
 
          የቃለመጠይቃችን መነሻ አዲሱ የኢትዮጵያ መንግስት ምሥረታና  የጠ/ሚኒስትር ዐቢይ  የአዳዲስ ካቢኔ አባላት ሹመት ይሁን እንጂ የማያነሱት ጉዳይ የለም። በተለይ ለመንግስት፣ ለተሿሚዎች፣ ለተፎካካሪ ፓርቲዎች፣ ለኢንቨስተሮች፣ ለህግ አውጪዎች… ለኢትዮጵያውያን የሚያስተላልፉት መልዕክት አላቸው። ከአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ትችቶችም  አድናቆቶችም፤ ገንቢ አስተያየቶችም ተንፀባርቀዋል፡ እነሆ ያንብቡት- ይወዱታል።
             

                አዲስ መንግስት በተመሰረተ ማግስት ነውና የተገናኘነው…በአጠቃላይ የአዲሱን መንግስት ምስረታና የካቢኔ ሹመቱን እንዴት አገኙት? ከሌላው ጊዜ በምን ይለያል?
በእርግጥ አዲስ መንግስት ምስረታው ለእኔ አዲስ አይደለም፡፡ ነገር ግን እንደ ማንኛውም ሰው ደስ ብሎኛል፤ ለዚህ ሽግግር በመድረሳችን፡፡ በተለይ በኮቪድም ሆነ በሰላም እጦት ውስጥ ሆነን ይህን ምርጫ ማካሄድም ሆነ አዲስ መንግስት መመስረት የሚደነቅ ነው፡፡ በአጠቃላይ ደስ ብሎኛል፡፡
እርስዎ ከኃይለ ስላሴ ዘመን  ጀምሮ በደርግም ጊዜ ነበሩ። በዘመነ  ኢህአዴግም አምስት ጊዜ የተካሄዱ ምርጫዎችንና የመንግስት ምስረታዎችን የማየት እድል ነበረዎትና የዘንድሮው  በምን  ይለያል?
የዘንድሮውን ምርጫ ካለፉት ምርጫዎች ለየት የሚያደርገው ተሻሽሏል፤ መሻሻልም ነበረበት፡፡ ዴሞክራሲ ሂደት ስለሆነም ብዙ በጎ ጎኖች አሉት። ሰው እንደሚለው፤ መቶ በመቶ ፍፁም ነው ማለት አይቻልም፡፡ ምክንያቱም እንኳን እዚህ ያለው፣ አሜሪካ ያለውም ምርጫ ፍጹም አይደለም። በመሆኑም አሁን ድረስ እያነዛነዛቸው ነው ያለው፡፡ የሆነ ሆኖ የዘንድሮው ዕመርታ ያለው ሆኖ ነው የተሰማኝ፡፡ ይበልጥ የሚደነቀው ደግሞ በኮቪድ ዘመን፣ አለመረጋጋት ባለበት ወቅት ብዙ ተፅዕኖዎች ባሉበት ወቅት ይሄን ማድረግ መቻሉ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡
በአዲሱ መንግስት የካቢኔ ሹመት ውስጥ አብን፣ ኢዜማና ኦነግን የመሳሰሉ ተቃዋሚ (ተፎካካሪ) ፓርቲዎችን ማካተቱ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው ይላሉ?
በዚህ ጉዳይ በዛ ያለ ነገር ነው የምንነጋገረው፤ ነገር ግን አዲስ አይደለም። አሜሪካን ብትወስጂ የሪፐብሊካን ፓርቲ ፕሮፌሽናል ነው፤ ይጠቅማል የሚሉትን ከሌላ ፓርቲ ይወስዳሉ፤  እኛ አገር እንደ አዲስ ታይቶ ይሆናል እንጂ በሌላው ዓለም የተለመደ ነው፡፡ መርሳት የሌለብን የዚህም ፓርቲ አባል ሁኚ የዛኛው ለሀገር አገልግሎት ነውና የምትሰሪው፣ የሚጠቅም ነገር አለሽ ከተባለ መመረጥ መካተት አለብሽ፡፡ ከባህል አኳያ መለመዱ ቆንጆ ነው፤ አስፈላጊም ነው፡፡ ፓርቲዎች ቅድም እንዳልሽው ቀድሞውንም ተቃዋሚ መባላቸው የተሳሳተ ቃል ነው፤ ተፎካካሪ ማለቱ የተሻለ ይሆናል። ለምን ከተባለ የኔ ሀሳብ ይሻላል፣ የኔ የበለጠ ጠቃሚ ነው እንጂ የሚሉት መቃወም  አይደለም፤ እሱንም እያጠራን ነው መሄድ ያለብን፡፡ እንዲያውም ማይኖሪቲ ፓርቲ፣ ማጆሪቲ ፓርቲ እየተባለ ነው መጠራት ያለበት እንጂ ተፎካካሪ ተቃዋሚ እየተባሉ መቀጠሉም በራሱ አስፈላጊ አይመስለኝም። ከዚህ አንጻር ሁሉም አላማና ችሎታ ያላቸው፣ በቂ ልምድ ያካበቱ ፓርቲዎች አሁን ስልጣን ከያዘው ፓርቲ ጋር ገብተው በጋራ መስራታቸው ቆንጆ ነው፡፡ ይህም ሲባል ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋቸዋል። ከዚያኛው ፓርቲ ሄደው ስለገቡ ብቻ ያልተመረጠውን ፓርቲ ፖሊሲ ሊያራምድ አይችልም፡፡ የተመረጠው ብልጽግና ከሆነ፣ ሰውየው ከየትም ይምጣ ከየትም  የሚያራምደው የብልጽግናን ፖሊሲ ብቻ እንጂ የራሳቸውን አይደለም። የራሱን  ሊያራምድ አይችልም። ይህን ጥንቃቄ እስካደረጉ ድረስ ሌላ ችግር ይገጥማቸዋል ብዬ አላስብም፡፡
የካቢኔ ምርጫውን በተመለከተ ላነሳሽው ጥያቄ በመጀመሪያ ምርጫ ቦርድ እራሱ አነሰም በዛም ስራውን በተገቢው መንገድ ማከናወኑ አንድ ነገር ነው። የካቢኔ ምርጫን በተመለከተም ቅድም ያልሽው ከሌሎች ፓርቲዎች ሚኒስትሮችን መሾሙ ብቻ አይደለም፤ ሌሎችም ጥሩ ጥሩ ነገሮች አሉት፡፡ ለምሳሌ ባለፈው ጊዜ በነበረው ካቢኔ 50 በመቶ ሴቶች መሆናቸው እንዳስደነቀን ማለቴ ነው፡፡ በአዲሱ የካቢኔ ሹመትም ፆታን ሳይሆን ችሎታን መሰረት ያደረገ መሆኑ፣ ከተፎካካሪ ፓርቲዎች መሾሙ፣ አንዳንድ የተዛቡ የሚኒስቴር መስሪያ ቤት መጠሪያዎች መስተካከላቸው ተጠቃሽ ናቸው፡፡
ከተስተካከሉት ውስጥ የሚጠቅሱልኝ ይኖራል?
ጥሩ! ምሳሌ ትምህርት ሚኒስቴርን ብንወስድ ሁለት መጠሪያ ነው የነበረው፡፡ እኔ በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙ ስብሰባዎች ላይ ተናግሬያለሁ። እንደሚታወቀው ትምህርት ሚኒስቴር እያለ “ሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር” የሚል ሌላ ነበር። እኔ አስፈላጊ አይደለም  እያልኩ ነበር አሁን ወደ “ትምህርት ሚኒስቴር” መመለሱ አንዱ መልካም ነገር ነው፡፡ “ሰላም ሚኒስቴር” የሚለው እንዲሁ ሌላው ግራ የሚያጋባ ስያሜ ስለሆነ ሊታሰብበት የሚገባ ጉዳይ ነው። ለምን የተባለ እንደሆነ… ሰላም ሚኒስቴር ብለሽ ከጠራሽ፤ ሰላም የለም፣ ሰላም ላይ ትኩረት ያደረገ ነው ማለት ነው። ስለዚህ ሌላ ስያሜ ቢሰጠው ይመረጣል ብዬ አምናለሁ። በሌላው ዓለም የተለመደ አይደለም። የትራንስፖርትና ሎጅስቲክ ሚኒስቴር የሚል ሰምቻለሁ፡፡ ነገር ግን “የትራንስፖርት ሚኒስቴር” የሚለው በቂ ነው፡፡ ምንድን ነው ሎጀስቲክስ? እንደዚህ ዓይነቶቹ በሂደት ይሻሻላሉ ብዬ አስባለሁ፡፡ ለምሳሌ የሀገር የትምህርት ጉዳይ አንድ ነው ብለው ወደ ትምህርት ሚኒስቴር መምጣታቸው መልካም ነው፡፡ በሌላ በኩል፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የካቢኔ አባላቶቻቸውን ሹመት ባስጸደቁበት ወቅት በፓርላማ የተናገሯቸውን ጥሩ ጥሩ ነገሮች ማስታወስ መልካም ይመስለኛል። ሚኒስትሮች የሚያገለግሉት ኢትዮጵያን እንደሆነ፣ የተለየ የክልል ኢንተረስት ማስተጋባት እንደሌለባቸው ገልፀዋል፡፡ ይሄ እስከ ዛሬ ድረስ ቋሚ ችግር ስለነበረ መነሳቱ ተገቢ ነው፡፡ እኔ ባለፉት 20 ዓመታት እስከማውቀው ድረስ፣ ሚኒስትር ሆኖ የተሾመ ሁሉ የሚያንጸባርቀው የክልሉን የአካባቢውን ፍላጎት ነበር፡፡ ይሄ እንደ ሀገር ትልቅ ፈተና ሆኖ ቆይቷል፡፡ ይህን ለመቅረፍ አስተዳደሩ አወቃቀሩ ታስቦበት እንደተሰራና መዋቅር እንዳለው መግለፃቸው ጥሩ ነው ብዬ አምናለሁ፡፡
ዞሮ ዘሮ ሰዎቹ ላይ ብቻ ማተኮሩ በቂ አይመስለኝም ገቨርናንሱ ከዚህ በኋላ ምን ይመስላል የሚለውም  ትኩረት ይፈልጋል። የሚኒስቴር መ/ቤቱ ሥራው አገልግሎት መስጠት ከሆነ ይሄ ገብቶታል ወይ? ጊዜን በአግባቡ ከመጠቀም፣ ማህበረሰቡን ከማገልግል አኳያ ምን ያህል ተለውጧል? ሚኒስትሩ አለቃን ማገልግል ነው ወይስ ፓርቲን ማገልግል ወይስ ህዝብን የሚለው ተለይቶ ከታወቀና ሚኒስትሩም ሚናውን ካወቀ ጥሩ ይሆናል፡፡
ሌላውና መደረግ ያለበት ዶ/ር ዐቢይም ያደርጋሉ ብዬ የምጠብቀው፣ ቢሮክራሲውን የሚመራው (ፕሮፌሽናል) የግድ የፓርቲ አባል መሆን የለበትም፡፡ የፓርቲውን ፖሊሲ መተግበር ግን ይኖርበታል። ከዚህ ቀደም  የፓርቲ አባል ካልሆንክ የሚባለው ነገር፣  ቀስ እያለ መጥፋት አለበት፡፡ ፓርቲ ይቀየር፣ ሌላም ይምጣ ሙያተኛ የሆነ ሰው ከሙያው ጋር ነው መቀጠል ያለበት። አንድ ፕሮፌሽናል መሃንዲስ የፓርቲ አባል ሲሆንና ሳይሆን እይታው የተለየ ነው። ስለዚህ የቢሮክራሲ ማሽነሪውን ማሻሻል ተገቢ ይመስለኛል።  እስከ ዛሬ የለመድናቸው አንዳንድ ነገሮች መጥፋት አለባቸው ብዬም አምናለሁ፡፡ ለምሳሌ ግምገማ፣የስብሰባ ብዛትና መሰል ነገሮች መጥፋት አለባቸው፡፡  “ግምገማ” የሚለው ቃል ራሱ አስቀያሚ ነው። ሰው “appriase” ነው እንጂ የሚደረገው አይገመገምም፡፡
እስኪ በደንብ ያብራሩልኝ?
ይሄ ማለት አንድ ሰው በመጀመሪያ የሰራው ጥሩ ጥሩ ስራ ተነግሮት ከዚያ በኋላ ወደ ጎደለው ይኬዳል እንጂ መጀመሪያ ወደ ግምገማ አይደለም የሚገባው። አንድ ሰራተኛ ወደግምገማ ልሄድ ነው ብሎ ሲያስብ፣ እየተሸማቀቀ ነው የሚሄደው፣ ምክንያቱም ቃሉ እራሱ አሉታዊ ነው። ስለዚህ ይሄ ነገር መሻሻል አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡
ሌላው ማንሳት ያለብን ነገር ጠቅላይ ሚኒስትሩ በስራ ያሳዩት ጉዳይ አለ፡፡ አንድን ነገር ጀምሮ መጨረስ። ስራው ምንም ይሁን ምንም  ከጀመሩ በኋላ መጨረስ። ይሄ ትልቅ ነገር ነው፡፡ መጨረስ የማይችል ከሆነ ሚኒስቴሩ ቀድሞውንም መጀመር የለበትም። ስለዚህ “መጨረስ” የሚለው… ፈረንጆቹ “ሴንስ ኦፍ ክሎዠር” የሚሉትን አይነት አሰራር ከፈጠርን፣ የፓርቲ አፍሌሽኑ ግልጽ እየሆነና ጥገኝነት እየጠፋ ከሄደ መልካም ይሆናል፡፡ ጥገኝት ማለት አንዳንዱ ከግል ሴክተሩ ጋር ይጠጋል አንዳንዱ ከመንግስት ይጠጋል፡፡ ይሔ አደገኛ ነው። አንድ ሰው ከጥገኝነት ነፃ ሆኖ ራሱን ችሎ መቆምና መስራት ነው ያለበት፡፡
ሌላው ደግሞ አንዳንድ ሚኒስትሮች ባሉበት ሃላፊነት መቀጠላቸው ደስ ብሎኛል።
ለምሳሌ የትኞቹ?
ለምሳሌ የግብርና ሚኒስትሩን በደንብ አውቀዋለሁ። ጥሩ  ስራ ሲሰራ የቆየ ነው። ስራው ቀጣይነት እንዲኖረው፣ በዚያው መቀጠሉ መልካም ,ነው ባይ ነኝ። ያለው ብቃት ላይ ጨምሮ፣ ጉድለቶችን አስተካክሎ መሄድ እንጂ እንዲህ ብቃት ያላቸውን አንስቶ እንደገና አዲሱን ከዜሮ ማስጀመር ውጤታማ አያደርግም ይበል የሚያሰኝ ነው። ይሔ ባህል መለመድና መቀጠል አለበት አሁንም ወደዚያ እያመራን ስለሚመስለኝ የሚበረታታ ነው ባይ ነኝ፡፡
እርስዎም እንደገለፁት ሁሉ መንግስት ምስረታው ተስፋ ሰጪ መሆኑን ብዙዎች ይስማሙበታል። ነገር ግን ከፊት ለፊት ብዙ ፈተናዎች ተጋርጠውበታል፡፡ ለምሳሌ የሰሜኑ ጦርነት፣የህዳሴው ግድብ ውዝግብ፣ የኑሮ ውድነት፣ የዋጋ ግሽበት፣ስራ አጥነት ዓለም አቀፍ ውትረትና ጫና… የሚጠቀሱ ናቸው። እነዚህን ፈተናዎች እንዴት ነው የምንወጣቸው ይላሉ?
በነገራችን ላይ የማንወጣው ችግር፣ የማናልፈው ፈተና የለም፡፡ ነገር ግን ችግሩን የምንወጣው፣ ችግሮችን ቅደም ተከተል በማስያዝ ነው፡፡ በእኔ አስተሳሰብ አሁን የተመሰረተው መንግስት ከሁለት የተከፈለ ፈተና አለበት ብዬ አምናለሁ። አንዱ በቅርብ ጊዜ መስራትና መፈታት ያለባቸው ጉዳዮች አሉ። ሌላው በሂደት የሚከናወን ነው፡፡
እስኪ ቀዳሚና ተከታይ የሚሏቸውን ጉዳዮች እንያቸው?
በአንድኛ ደረጃ ሰላም ማስፈን ላይ መሰራት አለበት። ይሄ በቀዳሚነት ሊሰራ የሚገባው ነው፡፡ ሁለተኛው ጉዳይ የኮቪድ ወረርሽኝን መታገል ነው፡፡ ኮቪድን የረሳነው ይመስለኛል፡፡ እሱ ግን እኛን አልረሳንም። በሶስተኛ ደረጃ አንድነትን ማጠናከር ነው ያለብን፡፡ ብዙ ጊዜ የሀገር የችግር ምንጭ ስለሆነ አንድነትን ማጠናከር የግድ ያስፈልጋል፡፡ በቀጣይ የምናነሳው እንደምታውቂው የተፈናቀሉ ወገኖች አሉ። እኔ ከወልዲያ አካባቢ ነኝ እስከ አሁን ወልዲያ እንዳልተረጋጋች አውቃለሁ፡፡ ስለዚህ ይህን ችግር ባስቸኳይ መፍታት አለባቸው ብዬ አምናለሁ፡፡ ከዚህ ቀጥሎም ቅድም ያነሳሽው የኑሮ ውድነት ችግር በከፍተኛ ሁኔታ አለ  የወጣቱ ስራ አጥነት ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ጉዳዮች የሚመደብ ነው። እስካሁን የገለፅናቸው ወደ ስድስት ያህል ችግሮች አንገብጋቢና ቅድሚያ አግኝተው ሊሰሩ የሚገባቸው ጉዳዮች ናቸው- በእኔ እምነት፡፡ እነዚህን ችግሮች እየፈታን ቅድም ያነሳሻቸው ዓለም አቀፍ ተፅዕኖዎችንና ሌሎቹንም እንሰራለን፡፡ ችግሩን ቅደም ተከተል ካላስያዝነውና እነዚህን መሰረቶች ካልጣልን ችግሩን መቅረፍ ያስቸግራል እነዚህ ችግሮች ሰው ሰራሽ ናቸው እኛው የሰራናቸው ችግሮች ናቸው ማስተካከል አለብን፡፡
ከእነዚህ ቀጥሎ መሰራት ያለበት ነገር መከላከያን አንድ ዓይነት መስመር  ማስያዝ ያስፈልጋል፡፡ በብዛት ሰዎች እየተቀጠሩ ነው፤ ወጣቶች እየተመለመሉ ነው የተለያየ የፀጥታ ቡድንም እየተቋቋመ ነው፡፡ ለጊዜው አስፈላጊ ነው፤ ጥሩም ነው፡፡ መጨረሻ ላይ ተቀናጅቶ፣ አንድ አይነት አመራር ውስጥ ካልገባች ግር ሊፈጥር ይችላል፡፡
“ልዩ ሀይል”  የሚባሉትን ማለት ነው?
አዎ እርግጥ ነው አሁን ላለብን ችግር ያስፈልጉናል። ነገር ግን ማሰብ የሚያስፈልገው ይሄ ቁጥር ይሄ ብዛት ደሞዝ ያስፈልገዋል። አንድ ላይ መቀናጀትና መዋቀር ይኖርበታል። አለበትም፡፡ ይሄ ጉዳይ በአጽንኦት ሊታሰብብት ይገባል ብዬ አምናለሁ፡፡ በቀጣይም የኢኮኖሚውን ጉዳይ በዝርዝርና በጥልቀት መመልከት ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ ሁሉ በኋላ ቅድም ወደ ጠቀስሻቸው ፕሮጀክቶች ማለትም ወደ ህዳሴው ግድብ ፕሮጀክታችን፣ የግሉን ዘርፍ ወደ ማጠናከርና ሌሎች ጉዳዮቻችን እንሄዳለን። በእኔ እምነት ችግሮቹን እንዲህ ቅደም ተከተል በማስያዝ ነው የምንፈታቸው። እርግጠኛ ነኝ እነሱም የ10 ዓመት ቆንጆ እቅድ አላቸው አውቃለሁ እነ ዶ/ር ፍጹም የሰሩትን በዛ መልኩ መፍትሔ ማግኘት አለበት፡፡ አንቺ በተደጋጋሚ ያነሳሽው የሰሜኑ ጦርነት ለመንግስት አንድ ጉዳይ ነች፡፡ ነገር ግን ለፖለቲካ ጥሩ ስለሆነችና ለማውራት ስለምትመች ሁሉም እሷ ላይ ያተኩራል። መሆን ያለበት መንግስት ቁጭ ብሎ ቅደም ተከተል ማስያዝ ነው። ሰላም ዋነኛ ነገር ነው ሰላም ከሌለ መነቃነቅ አይቻልም፡፡ አሁንም አገሪቱን እንቅ አድርጎ  የያዛት ጉዳይ በአፅንኦት መታየትና መፈታት አለበት። ሰላም መፈጠር ይኖርበታል። ሰላም እንዲኖር ማድረግ ሲባል ደግሞ በጥበብ፣ በሆደ ሰፊነትና በማስተዋል መሆን አለበት፡፡ ምክንያቱም ይሔ የአገር ውስጥ የወንድማማቾች ችግር ስለሆነ፣ አፈታቱ ጥበብ የሚያስፈልገው ይመስለኛል። ያንን መንግስት ይሰራል ብዬ አምናለሁ፡፡ በአዲስ መንግስት አዲስ ሀሳብ ይመጣል፤ ይንሸራሸራል።  እልባት ይሰጣል ብዬ አምናለሁ፡፡ በተለይ  ፍጥጫ የበዛባቸው እንደ ወልዲያ ያሉ አካባቢዎች በጣም ያስጨንቁኛል፡፡ እኔ ለ”ሪፖርተር” ጋዜጣ አቤቱታና ግልጽ ደብዳቤ ፅፌያለሁ፡፡ ይሔ ነገር ያልፋል፤ እህትና ወንድማማቾች ደግሞ ይገናኛሉ፡፡ የማያልፍ ጠባሳና ስም ጥሎ እንዳያልፍ መጠንቀቅ ግን ያስፈልጋል፡፡
ቀደም ሲል በውይይታችን ኢኮኖሚውን ማስተካከል ብለው ብዙም ሳያብራሩ ነው ያለፉት። በአኛ አገር የኢኮኖሚው አካሄድና የንግድ ስርዓቱም  ሆነ በነጋዴውና በመንግስት መካከል ያው ግንኙነት ጤናማ ባለመሆኑ፣ ኢኮኖሚው መጎዳቱ በስፋት ይነገራል፡፡ ኢኮኖሚው የአንድ አገር የጀርባ አጥንት እንደመሆኑ ጤናማ አካሄድና እድገት እንዲያመጣ ምን መደረግ አለበት ይላሉ?
ቅድም ግምገማ የሚለው ቃል አሉታዊ ነው መቅረት አለበት ብያለሁ አይደለም? አገራችንን ስንገመግምም እየተሳሳትን ነው፤ ጤነኛ የሆነ ኢኮኖሚ የትኛውም አገር የለም፡፡ ሁሉም አገር ችግር አለበት፡ ዛሬ እዚህ ቁጭ ብዬ አሜሪካ በሶስት ቀን በጀቱ ስለሚጠፋ ይከራከራሉ፡፡ እንደ ሌላው አገር ሁሉ አኛም እንደ አቅማችን ችግር አለን፡፡ የሌላው አገር ወርቅ ነው አንበል፡፡ የሌላውም አገር ወርቅ አይደለም፤ እናውቀዋለን። እኔ ኢኮኖሚስት ባልሆንም የራሴን ሃሳብ መስጠት እችላለሁ። አሁን ላይ አገራችን ውስጥ የኑሮ ውድነት አለ፣ የዋጋ ንረት አለ፣ የዋጋ ንረትን የምንተነትንበት የራሱ ሳይንስ አለው፡፡ የዚህ ባለሙያዎችም አሉ። በቀላል ቋንቋ ለመነጋገር ግን የዋጋ ንረት የሚመጣው አንቺ ብዙ ብር ኖሮሽ  አንድ ልትገዢ የምትፈልጊው ነገር ትንሽ ከሆነ ግሽበት አለ ማለት ነው፡፡ ይሄ የሚስተካከልበት የራሱ ጥበብ አለው፡፡ አንዳንድ ቦታ ላይ የኑሮ ውድነት  ስንል አሁን በተጨባጭ ስንመለከተው የህዝቡ ችግር የቤት ኪራይ  ነው፡፡  በሁለተኛ ደረጃ ትራንስፖርት ነው። እነዚህ ነገሮች የሰውን ህይወት ፈታኝ ያደርጉታል፡፡ ሌላው ሥራ አጥነት ነው። ስራ አጥነት በስፋት አለ፡፡
በዚህ ችግር ውስጥ እያለን  ደግሞ ዓለም አቀፍ ተፅዕኖውም ይመጣና ችግሩን ያባብሰዋል፡፡ እነዚህ አይነት ፈታኝ ችግሮች በተጨባጭ አሉብን ቅድም ካነሳነው የሰላም እጦት ችግር በተጨማሪ። ስለዚህ እኔ ነገ ሄጄ ለሰራተኞቼ ደሞዝ ጨምሬ እጠጥፍ ባደርግላቸው የኑሮ ውድነቱን አያጠፋላቸውም ጭራሽ ያባብሳል እንጂ፡፡ ስለዚህ መፍትሔው ማምረት ነው። የሰውን ጉልበት የወጣቱን ሃይል ወደማምረት አዙሮ ምርትን ማሳደግ ይኖርብናል። ቁልፍ መፍትሔ እሱ ነው፡፡ አገራችን ደግሞ የምርት አገር ናት፡፡ የገበሬ አገር ናት፡፡ የሰው ልጅ መጀመሪያ የሚፈልገው በተፈጥሮም የሚገደደው ልብስ መልበስ አይደለም፤ ሆዱን መሙላት ነው። ሆድን ለመሙላት ደግሞ ከመሬት ጋር፣ ከዝናብ ጋር ፈጣሪ ከሰጠን ጸጋ ጋር መያያዝ ነው፡፡ እነዚህ ጉዳዮች ላይ ያለው ትኩረት በጣም ብዙና ከፍተኛ መሆን አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡ በአጠቃላይ ግን ሰው ስራ ከሌለው፣ ስራ ወደሚሰራበት ቦታ ሲሄድ፣ ትራንስፖርት ካላገኘ፣ በተለይ አዲስ አበባን ብንወስድ ህዝቡ፣ ከመሃል ወደ ዳር እየወጣ በሄደ ቁጥር አቅሙ እያነሰ ከመጣ ትራንስፖርት ስለሚያስቸግረው ይጨነቃል፡፡ ስለዚህ ሰዎች ማገዝ ይችላሉ። እኔ አሁን ዩኒቲ ዩኒቨርስቲን ነው የምመራው። ለሰራተኞቻችን አውቶቡስ አለን፡፡ ትልልቅ ድርጅቶች ካላቸው በጀት ቀንሰው ለሰራተኞቻቸው ተከራይተውም ሆነ በራሳቸው አውቶቡስ ቢያዘጋጁ ሰዎቹን ይረዳቸዋል፡፡ ለመስሪያ ቤቱም ውጤታማ አምራች ይሆናሉ፡፡ በትራንስፖርትና መንገድ ላይ የሚያጠፉትን ጊዜና ጉልበት ስራቸው ላይ ያውሉታል፡፡
ሌላው የቤት ኪራይ ማህበረሰቡን አስጨንቆ  ይዞታል ብዬ አስባለሁ፡፡ አሜሪካ ውስጥ አንድ ምሳሌ ልንገርሽ። ችግር እኛ አገር ብቻ አይደለም ብዬሽ ነበር፡፡ ኮቪድ መጣና አስቸገራቸው ቤት መዋል ጀመሩና ስራ አጡ። መንግስት ምን አደረገ? የተከራዩ ሰዎች ከተከራዩበት መውጣት  አይችሉም፤ እንዳታስወጧቸው አለ። ቤት በብድር ሰርተው እዳ ያለባቸው ባንኮች ለጊዜው ብድር እንዳይጠይቁ በማድረግ ችግሩን አለፉት። አሁንም እንደዛ እያደረጉ ነው። እንዲህ ዓይነት ችግር ሲከሰት እንደ ኮሶ መረር ያለች እርምጃ ወስዶ ማስተካከል ያስፈልጋል፡፡
ቤት አከራይ በየጊዜው ቁጭ ብሎ ኪራይ እየጨመረ፣ ህዝብ ሲያሰቃይ፤ ለኢንፍሌሽን አስተዋጽኦ ሲያደርግ አፋጣኝ እርምጃ መውሰድ ያለበት መንግስት ነው። አንዳንዴ መንግስትም ትንሽ ዘይት ትንሽ ዱቄት ያመጣና ሳይቆይ ይጠፋል አንድ ጊዜ “አለ በጅምላ” የሚል ተከፍቶ ሳይቆይ ጠፍቷል፡፡ ለችግሩ ዘላቂ መፍትሔ እንጂ በማስታገሻ የሚታለፍ አይደለም፡፡
 የሰሜኑ ጉዳይ ጥበብ ከታከለበት ይፈታል፡፡ ሁሉም ነገር ጨለማ አይደለም። ለዚህ ሁሉ ምስቅልቅል የሰሜኑ ጉዳይም ድርሻ  ይኖረዋልና፡፡ ይህቺ አገር ብዙ ሺህ ዓመት ችግር ሲገጥማት ስትፈታ ኖራለች፡፡ በደጃዝማቾች፣ መካከል በሳፍንቶች መካከል ጦርነት ሲነሳ ሲበርድ ነበር፡፡ በአሁኑ ወቅት በተነሳው ችግር ቁም ነገሩ እየተዋጉ ያሉት ወንድማማቾች ናቸው አንድ እናት አለች፣ ሁለት ልጆቿ ችግር ገጥሟቸዋል፤ ሁለቱንም ማጣት አትፈልግም ሁለቱ ችግሮቻቸውን  ፈትተው በጤና እንዲኖሩላት ትፈልጋለች። መፍትሔው ላይ ጥበበኛ መሆን እንጂ አፍራሽ የሆነ የሚያስተዛዝብ፣ ለታሪክ የማይመቹ ነገሮች መፈጸም የለባቸውም እላለሁ። እንደሌላው ችግራችን ሁሉ እሱም ይፈታል፤ ጨለማ አይደለም፡፡



Saturday, 09 October 2021 00:00

የእሳትና አበባ አውዳመት

 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ አባት ለልጁ የወፍ ወጥመድ ሰርቶ ሊያሳየው ፈልጎ እንዲህ አለው፡
“ይሄውልህ ልጄ! ወፍ ለማጥመድ ስትፈልግ ወንፊት ታዘጋጃለህ። ከዚያ እንጨት ታመጣና በገመድ ታስረዋለህ። እንጨቱን መሬት ላይ አቁመህ የወንፊቱን ጠርዝ እንዲደግፍ ታደርጋለህ። ከዚያም እንጨቱን ተደግፎ ከቆመው ወንፊት ስር እህል ትበትናለህ። ወፎች እህሉን ሊበሉ ሲመጡ ወንፊቱን ስር ይገባሉ። እህሉን እየለቀሙ ሳሉ፤ አንተ በእጅህ የያዝከውን ገመድ ስትጎትተው እንጨቱ ይወድቃል። ወንፊቱ ወፎቹ ላይ ይደፋል። ይሄኔ አንተ በቀስታ ወንፊቱን በአንድ ወገን ብቻ ከፈት ታደርግና፣ እጅህን አሾልከህ፣ ወፎቹን አንድ በአንድ ትይዛቸዋለህ” ይለዋል።
ልጁም አባቱ እንዳስተማረው በማድረግ፣ አንዲት ቆንጆ ቀለም ያላት ወፍ ይይዛል። አባት ደስ ይለዋል። አንድ አስገራሚ ነገር ግን የያል። ወፊቱ መናገር ትችላለች። እንዲህ ስትልም አወራችው-
“በህይወቴ የተማርኳቸውን ሶስት ምክሮች ልነግርህ እችላለሁ።”
ልጁም “ምን ምንድናቸው?” ሲል ጠየቃት።
ወፊቱም- “ሦስት ነገሮችን ለመፈጸም ፈቃደኛ ከሆንክ ብቻ ነው የምነግርህ”
ልጁም በጥድፊያ፤
“ሦስቱ ቅድመ ሁኔታዎች ምን ምንድናቸው?” ሲል ጠየቃት።
ወፊቱም፤ “የመጀመሪያውን ምክር እጅህ  ላይ እንዳለሁ እነግርሃለሁ።
ሁለተኛውን ምክር በአቅራቢያችን ካለው ከዚያ ዛፍ ላይ ሆኜ እነግርሃለሁ።
ሦስተኛውን ምክር አየር ላይ ስንሳፈፍ እነግርሃለሁ” አለችው።
ልጁም በወፊቱ ሀሳብ ተስማማና እጁ ላይ እያለች እንዲህ አለችው፡
“ምንም ይድረስብህ ምንም፣ ባለፈ ነገር አትጸጸት!” ልጁ በምክሯ ጠቃሚነት ተደሰተና ወፊቱን ለቀቃት። ወፊቱም ወደ አቅራቢያው ዛፍ በርራ ወጣች፤
“ሁለተኛው ምክሬ፤ የማይሆን ነገር ይሆናል ብለህ አታስብ”
ልጁ በምክሯ ተደሰተና
“ሦስተኛውስ?” ሲል ጠየቃት።
ወፊቱም፤ ወደ አየር ውስጥ ተንሳፋ፤
“ሦስተኛው ምክሬ፤ ያገኘሃቸውን ሁለት ምክሮች ምንጊዜም በሥራ ላይ አውል” አለችውና ከዐይኑ ተሰወረች።
*   *   *
የወፊቱ  ምክር ለማንኛችንም ትልቅ ፋይዳ ያለው ነው። በተለይ በዚህ የአዲስ ተስፋን አበባ ባሳበብንበት ዓመት፣ አሁን የደረሰበት ወቅት ልዩ መልዕክትን የቀነበበ እንደሆነ የምናስተውልበት ነው። የምኞታችንን ችግኝ የምንቸግንበት በመሆኑም ለመላው ህዝባችን አዲስ ዕንቡጥ የምናፈካበት ነው። የመረረና የከረረም ሆነ የላላና የላሸቀ አካሄድን አስወግደን አማካይ ሂደትን የምናለመልምበት ጊዜ እየተንጸባረቀ ይመስላል። አንድም የአንድነትን፤ አንድም የብሔር ብሔረሰብን ብዝሃ- ህይወት ከሌሎችም አማራጮች ጭምር የምናመጣበት የእሳትና የአበባ ዘመን ነው። የዘንድሮውን መስከረም መጥባት ከዚህ ሂደት አኳያ የጎመን ምንቸት መውጫና የገንፎ ምንቸት መግቢያ ተስፋን እናጸኸይበታለን። “እነሆ መስከረም ጠባ!” የምንለው በዚህ መንፈስ ነው።
እነሆ መስከረም ጠባ
“የጎመን ምንቸት ውጣ
የገንፎ ምንቸት ግባ!”
በእሳትም ሆነ በአበባ
“ወልዶ መሳም
ዘርቶ መቃም”
በመስቀል ወፍ ዜማዊ እርካብ
በሳተና ጎፈሬ አጀብ
በልጃገረድ ሹሩባ፤ በኮበሌው ጸጉር ክብካብ
በከንፈር ወዳጅ፣ ዙር-ድባብ
ዐይን ካይን ጋር ሲናበብ
ቀልብ በፍቅር ሲያረብብ
እሰየው መስከረም ጠባ
“የጎመን ምንቸት ውጣ
የገንፎ ምንቸት ግባ!”
ባንድ ፊት መስቀል አበባ
የአደይ ቢጫ ውበት ፍካት፤
የእሳትና አበባ ጥምረት
ይኸው ታየ ጎኅ ቀደደ
የሳትና አበባ ድምቀት!
በራ መስቀል ደመራ
የችቦ ደቦ ደራ
እንግዲህ ዕቅድ ይፀነስ፣ የልባም ምኞት ጎመራ
ፈንዲሻው እርችት ሠራ
ዐይቤና ቅቤው ተጣራ
ቅመም ዝንጅብሉ እንጮቴው፣ ቆጭቆጫ፣ ቃሪያው አፈራ፣ ጠጅ ሳር፣ ናርዶስ መዓዛ፣ የሽቶው ሽታ፣ አውጋሩ የባህል ፈትል ድውሩ፣ ከእንቁጣጣሽ-መስቀል ክብሩ የዕምነት-ገዳው ፍካሬ፣ የአልባሳት ኅብረ-ዝማሬ፣ ሁሉም ኮራ በራ ዛሬ!
የደስ ደስ ባጨ ጎዳና
እስኪ ስላመት ያብቃና!!
መልካም በዓል


 በደቡብ ክልል በጋሞጎፋ ዞን ቁጫ ወረዳ ዜጎችን በህገ-ወጥ መልኩ ከስራ የማፈናቀልና ህገ-ወጥ እስርን ጨምሮ የተለያዩ ሰብአዊ መብት ጥሰቶች እየተፈጸሙ መሆኑን ኢሰመጉ አስታወቀ።
የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ጉባኤ ከትናንት በስቲያ ይፋ ያደረገው አስቸኳይ ጋዜጣዊ መግለጫ ከቁጫ ወረዳ የደረሰውን ጥቆማ ተከትሎ ባደረገው ምርመራ እና ክትትል ከመስከረም 1 ቀን 2014  ጀምሮ ባሉት ተከታታይ ቀናት በተለያዩ ወረዳዎች ያለምክንያት በጸጥታ አካላት ለእስር እየተዳረጉ ስለመሆኑ፣ ድብደባ እንደሚፈጸምባቸው፣ ፍ/ቤት ሳይቀርቡ ለበርካታ ቀናት እደሚታሰሩ፣ መንግስት ሰራተኞች ከህግ  አግባብ ውጪ ከስራቸው እንደሚባረሩ፣ የሰራተኞች ደመወዝ ያለ አግባብ መያዝና ከህግ ውጪ በሆነ መልኩ ከስራ መደብ ዝቅ ማድረግን የመሳሰሉ ተግባራት እየተፈጸሙ መሆኑን መረጃዎች እንደደረሱት ኢሰመጉ አመልክቷል።
የአካባቢው ባለስልጣናት እየተፈጸመ ያለውን መጠነ ሰፊ የሰብአዊ መብት ጥሰት በቸልታ እንደማመለከቱት የገለጸው ኢሰመጉ በቀጣይ የደረሱትን ጥቆማዎች መነሻ በማድረግ ሰፊ ምርመራ እንደሚያደርግም አመልክቷል።
እነዚህን ጥቆማዎች መሰረት በማድረግ መንግስት አስፈላጊውን የማስተካከያ እርምጃ እንዲወስድ የጠየቀው ኢሰመጉ፣ በተለይ የአካባቢው የፍትህ አካላት ቅሬታ የሚቀርብባቸውን ህገወጥ ድርጊቶች የሚታረሙበትን መንገድ  እንዲያፈላልጉ፤ በህገ ወጥ እስር ላይ የሚገኙ በአስቸኳይ እንዲለቀቁ፣ የሰራተኞች መብቶች  ሳይሸራረፉ  እንዲከበሩና በደል የደረሰባቸው መፍትሄ እንዲሰጣቸውና ኢ-ሰብአዊ ድርጊቶችን በማናቸውም መልኩ የሚፈፀሙ አካላት ለህግ እንዲቀርቡ ኢሰመጉ በመግለጫው ጠይቋል።

እናት ፓርቲ በአዲሱ የዶ/ር ዐቢይ አህመድ መንግስት ቅድሚያ ሊሰጣቸው  ይገባል ያላቸው 6  መሰረታዊ ጉዳዮች ይፋ አደረገ፡፡
ፓርቲው በመግለጫው በቀዳሚነት  የጠቆመው የዜጎች ወጥቶ የመግባት ዋስትና የማረጋገጥ ጉዳይ ሲሆን በዚህ  ረገድ መንግስት የህዝብንና የዜጎችን ደህንነት በማንኛውም መልኩ መጠበቅና የዜጎችን ወጥቶ የመግባት ዋስትና የማረጋገጥ፣ ችግሮች ከመከሰታቸው በፊት አስቀድሞ የመከላከል ተግባር ላይ እንዲያተኩር፣ ከተከሰተ በኋላም በአፋጣኝ ህይወትን የመታደግ ተግባር እንዲያከናውን መክሯል።
በሁለተኛነት ያስቀመጠው የሃገር ሉአላዊነትን የማስከበርና ቀጠናዊ ሁነቶችን የመከታተል ጉዳይ ሲሆን በዚህ ረገድ መንግስት ኢትዮጵያ ካለችበት ቀጠናዊ ሁኔታና የሃይል ሽሚያ አንፃር ተገቢውን ትንተና በማድረግ ጊዜውን የሚመጥን ተለዋዋጭ መፍትሄ ማስቀመጥ ይገባል ብሏል።
ከዚሁ ጋር በተያያዘ  በሰሜኑ የሃገራችን ክፍል ያለው ቶርትም በሉአላዊነታን ላይ ተግዳሮትን የደቀነ እንደመሆኑ በጊዜ የሚቋጭበት መንገድ እንዲፈለግ ጠይቋል።
በሶስተኝነት ትኩረት ይሰጠው ያለው ምጣኔ ሃብታዊ ጉዳይ ሲሆን አሁን  ባለው የኑሮ ውድነት ማህበረሰቡ ወገቡ እየጎበጠ ነው፤ ስለዚህም ተመሳሳይ ክስተት ካስተናገዱ ሃገራት ልምድ ተቀስሞ ከዚህ ችግር መውጫ አፋጣኝ መፍትሄ ካልተበጀለት ሌላ የጦር ግንባር መሆኑ አይቀሬ ነው ብሏል።
በአራተኛነት የተመለከተው ህግና ፍትህ ነክ ጉዳዮች ሲሆን “በሃገራችን  ውስጥ ያሉ ግጭቶች ከአቅም አነስ ሴረኛ አመራሮች የሚነሱ ሆነው ዋናው ምንጫቸው ግን ህገ መንግስቱ ላይ ያሉ አንዳንድ አደገኛ አንቀጾች ናቸው” ያለው ፓርቲው፤ በመሆኑም ህገ መንግስቱ በጥሞና ታይቶ ማስተካከያ ሊደረግበት ይገባል ብሏል። ከዚህ አንጻር እየታየ ያለው የፍትህ እጦት ከወዲሁ አፋጣኝ እርምጃ ተወስዶ ካልተስተካከለ ወዳልተፈለገ አቅጣጫ ሊወስደን ይችላል ብሏል።
ሌላኛውና 5ኛቀው ፓርው ያመላከተው የትኩረት አቅጣጫ  የማህበረሰባዊ መስተጋብር ጉዳይ ሲሆን የኢትዮጵያ ህዝብ ከልዩነቱ አንድነቱ የበረታ ሆኖ ሳለ አሁን እየታዩ ያሉ የልዩነት ግንብ የሚያሳድጉ ክስተቶች ከእለት እየጨመሩ በመሆኑና እነዚህ ጉዳች የኢትዮጵዊነት እሴቶችን ከመሸርሸራቸው በፊት መፍትሄ ሊበጅላቸው ይገባል ብሏል። ለዚህም ሃገራዊ መግባባት ላይ የተያዙ ውጥኖች በአፋጣኝ ወደ መሬት ወርደው እንዲተገበሩ ፓርቲው ጠይቋል።
በመጨረሻም ፓርቲው የትኩረት አቅጣጫ እንዲሆን በሞከረ ሃሳብ ያቀረበው የመልካም አስተዳደር ጉዳይ ሲሆን አዲስ አበባን ጨምሮ በመላ ሃገሪቱ ያው ኢ-ፍትሀዊና አድሏዊ አሰራርን የሚያስወግድ መፍትሄዎች ያሻሉ ብሏል።
እጅ መንሻ የሚጸየፉ፣ ህዝብ የማገልገል ትርጉም የገባቸው አገልጋዮች፣ በየስራ መደቡ የሚቀመጡበት አሰራር እንዲፈጠርም  ፓርቲው አስገንዝቧል።
በአጠቃላይ አሁን ያለው አብዛኛው ችግር የመጣው ከኢትዮጵያና ኢትጵያውያን  ስነልቦና ውጪ ከባዕድ በተኮረጁ ቅንጥብጣቢ እውቀቶችና በእኛ ልክ ባልተሰፋ ርዕዮት አለማዊ ተፋልሶ ነው ለው ፓርቲው፣ በዚህም ርዕዮተ አለሙን በኢትዮጵያዊ መነጸር እንደ አዲስ ማሽትና ማረቅ ተገቢ ነው ብሏል።
ፓርቲው በመግለጫው ማጠቃለያም ለተመሰረተው መንግስትና በየደረጃው በአገልጋይነት ለተሾሙ ሁሉ “እንኳን ደስ አላችሁ መልካም የአገልግሎት ዘመን ይሁንላችሁ” ብሏል።


የባቢሎን ቋንቋ የተበተነው ወደኛ ነው?

“ምድርም ሁሉ፣ በአንድ ቋንቋና በአንድ ንግግር ነበረች። ከምስራቅም ተነስተው በሄዱ ጊዜ፣ በሰናዖር ድምር፣ አንድ ሜዳ አገኙ። በዚያም ተቀመጡ። እርስበርሳቸውም፣ ኑ ጠብ እንስራ፤ በእሳትም እንተኩሰው ተባባሉ። ጠቡም እንደ ድንጋይ ሆነላቸው።”…
ትረካው፤ በዚህች አጭር ገለፃ፣ የጥንቱን ታሪክ ይዘጋል። የአዲስ ታሪክ መነሻ እርሾም ይዟል- የታሪክ ችግኝ።
የባቢሎን የስኬት ታሪክ፣ ከአዲስ እውቀትና ሃሳብ በመነሳት፣ በአዲስ የአላማ እቅድ፣ ወደ አዲስ የአኗኗር ታሪክ የሚያሸጋግር ትረካ ነው። እንዴት?
ከባቢሎን በፊት፣ ታሪክ ሳይፈጠር
በፊት ነበረው ታሪክ፤ ብዙ ሺ ዓመታትን ቢያስቆጥርም እንኳ፤ ብዙ ትረካ የለውም። አነሳስና አወዳደቅ፣ ስኬትና ጥፋት፣ ቅርስና ጠባሳ ተብሎ የሚዘረዘር ብዙ ታሪክ ያልተፈጠረበት ዘመን ነው- የጥንቱ ዘመን።
ወፍ ዘራሽ ቅጠላ ቅጠልን እየበጠሰ፣ ስራስርን እየማሰ፣ ፍራፍሬዎችን እንደልብ እየሸመጠጠ፣… ከተቸገረም እየቃረመና እየለቀመ ይበላል። ከቻለ እንስሳትን ያጠምዳል። ወንዝ ወርዶ ይጠጣል። ዛፍ ስር ይጠለላል። ዋሻ ውስጥ ይተኛል፤ ይሸሸጋል።
ወቅቱ ሲለዋወጥ፣ ጎርፍ ሲንር፣ ዝናብ ሲጠፋ፣ መሬቱ ሲሰነጣጠቅ፣ ሳር ቅጠሉን ድርቅ ሲመታው፣… የድሮ ሰዎች መፍትሄ የላቸውም። ወደሌላ አካባቢ መፍለስ፣ ከተራራው ጀርባ፣ ከሸለቆው ማዶ ተሻግረው እድላቸውን ይሞክራሉ። የሚበሉት የሚጠጡት ነገር ካገኙ፣ ፍራፍሬና ቅጠላ ቅጠል፣ ምንጭና ወንዝ፣ መደበቂያና መጠለያ፣ ተራራና ዋሻ ካገኙ፣ መኖሪያቸው ይሆናል።
ነገር ግን፣ የያኔ “መኖሪያ”፣ ለጊዜው ብቻ ነው። መቆያ ነው። ከወቅት ፍርርቆሽ ጋር፣ መኖሪቸውን ይቀይራሉ። እንስሳትን ማላመድና ማርባት ከመጀመሩም በኋላ፣ አኗኗራቸው አልሰከነም። ግጦሽና ውሃ ፍለጋ ይጓዛሉ። ከተቀናቃኝ ከአጥቂ ይሸሻሉ።
የተቀናቃኝን ከብት ለመዝረፍ ይዘምታሉ። በአነስተኛ ቡድን ወይም በጎሳ፣ ከቦታ ቦታ እየተጓዙ፣ በዋሻ በጊዜያዊ መቆያ ውስጥ እየተጠለሉ ነው- የያኔው ኑሮ።
በሚቀጥለው ዓመት የሚቀጥለከው ክረምት- ዋሻው ባዶ ነው። የቅርስ ወይም የጠባሳ ምልክት አይኖርም። አሻራቸው የለም። ወደ ሌላ ቦታ ሄደዋል፤ ወይም ልጆቻቸውን ትተው ከዚህ ዓለም ተለይተዋል።
በቃ፤ ይሄው ነው። ከትውልድ ትውልድ ይደጋገማል። ሌላ የአኗኗር ዘዴና የሕይወት ዋስትና አልነበረም። ለዚህም ነው፤ በጥንታዊ መጻህፍት ውስጥ፣ የዘላንነት አኗኗርና የእንስሳት እርባታ በትልቅ ክብር የሚጠቀሰው። የእርሻ፣ የሸክላና የብረታብረት ሥራ ደግሞ፣ በበጎ አይን አይታይም። በተለይ የከተማ አኗኗር፣ ለረዥም ዓመታት በጥላቻ ይታይ ነበር። የአዳም ልጆችን አስታውሱ። አንዱ የተባረከ፣ ሌላው የተረገመ።
አቤል፣ እንስሳት አርቢ እረኛ ነው- የበግ መሥዋዕት ያቀርባል። ቃየን ግን፣ አራሽ ነው። የምድር ፍሬ ይዞ መጣ። ምድርን ባረሰህ ጊዜ፣ ንፉግ ትሆንብሃለች ተብሎ ተረግሟል። የእርሻ ሥራብቻ ሳይሆን፣ የብረታ ብረትና የሸክላ ስራ፣ ከዚህም ጋር የከተማ አኗኗር የተጀመረው በቃየን ትውልድ እንደሆነ ተተርኳል።
ታዲያ፣ ይሄ ሁሉ፣ ከቃየን ሃጥያት ጋር ተያይዞ ነው የተተረከው። የቃየን ሃጥያት፣ አቤልን መግደሉ ብቻ አይደለም። የአቤል የእንስሳት እርባታና የዘላንነት አኗኗርን “የሚገድል” አዲስ አኗኗር የመጣው በቃየን በኩል ነው። እርሻ፣ ድንኳን፣ ከተማ… እነዚህ ሁሉ፣ ከእርግማን ጋር የተዳበሉ፣ ከቃየን የፈለቁ ናቸው።
በአጭሩ፣ በመጀመሪያዎቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ትረካዎች ውስጥ፣ እርሻና ሸክላ፣ ብረትና ከተማ፣ በገናና ወይን፣… በጥሩ አይጠቀሱም።
የታሪክ ዋዜማ- እርሻና ወይን ጠጅ
ከጎርፍ ጥፋት በኋላ፣ የዛሬ 5000 ዓመት ገደማ ነው፤ የእርሻ ሥራና ኑሮ በበጎ የተነሳው። ኖህ ወደ እርሻ ስራ ገባ። “የድህረ ጎርፍ አዲስ ታሪክ “መሆኑ ነው- አዲስ የአኗኗር ታሪክ ዋዜማ።
ታዲያ፤ እንከን አላጣውም። አዎ፤ ስኬት ነው። ለእለት ጉርስ፣ ለአመት አስቤዛ ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያ ያለፈና የተትረፈረፈ ምርት አግኝቷል- ከእርሻ።
ነገር ግን፣ ገና ከድንኳን ኑሮ አልተላቀቀም። ሌላም ነገር አለ። ከወይን ምርቱ፣ ወይን ጠጅ ጠምቆ ጠጣ። ጠጥቶም ሰከረ። በስካር መንፈስም፣ እርቃኑን አጋለጠ።
ማምረትና መፈብረክ አንድ ቁም ነገር ነው። ነገር ግን፣ ከዚህ ጋር አብሮ፣ ምርትን አሳምሮ በልኩ የመጠቀምና የማጣጣም ጥበብም ያስፈልጋል። አለበለዚያ፣ አናት ላይ ይወጣል፤ የሚያደርጉትን ያሳጣል። ለአዲሱ የእርሻ አኗኗር፣ ተስማሚ መላና ልክ ለማበጀት፣ ተጨማሪ ጥበብና ልምድ ከየት ይምጣ? ጊዜ ይፈጃል። ከትውልድ ወደ ትውልድ፣ ጥበብና ልምድ የሚያደረጁ ብልሆች ይመጡ ይሆናል። ግን ደግሞ፣ በመጠጥና በስካር እየተማረከ መረን የሚወጣ የጋጠወጥነት ትውልድ ሊበረክትም እንደሚችል ትረካው ይጠቅሳል። አንዱ የኖህ ልጅ ስለ አባቱ ስካር ወሬ እየነዛ እርግማን ወርዶበት የለ?
ለቴክኖሎጂና ለከተማ የሚመጥኑ፣ የእውቀት፣ የስነምርባርና የሕይወት መርሆች።
በዚህ ተባለ በዚያ፣ ለጥፋትም ለልማትም፣ የአዲስ ታሪክ ዋዜማው፣ ወደ መባቻው መሸጋገሩ አልቀረም- ከነአደጋው።
ከዋሻ ወደ እርሻ፣ ከድንኳን ወደ ከተማ ነው ጉዞው። ግን፣ ችግሮች አሉት።
አዎ፤ ጉዞው፣ የስልጣኔና የብልፅግና እመርታ ነው። ግን በዚያው ልክ፣ የግል የማንነትና የሃላፊነት እመርታን ይጠይቃል።
ስልጣኔ፣ ስልጡንነትን ይጠይቃል። ብልጽግና የሰብዕና ብቃትን ይሻል። ቴክኖሎጂና ከተማ፣ ጎን ለጎን የእውቀትና የስነምግባር ብቃት ያስፈልገዋል።
ለመኪና የማይመጥን አሽከርካሪ ሞልቶ የለ። በዚህም ሳቢያ ብዙ ሰው ይሞታል። ለድምጽ ማጉያ የማይመጥኑ ሰዎችም ጥቂት አይደሉም። ልብን የሚያደልቅ ግድግዳውን የሚያንቀጠቅጥ ዘፈን እያስጮኸ መንደር ይረብሻል። ከሬድዮ እስከ ኢንተርኔት ቴክኖሎጂው በሽ ሆኗል። ነገር ግን፣ ለቴክኖሎጂው የማይመጥኑ ሰዎች ሞልተዋል። እንቶ ፈንቶ የሚያወሩ፣ የጥላቻ ቅዠት እየተራጩ፣ በየፊናቸው በእልፍ አቅጣጫ አገርን የሚንጡ፣ በየቀኑ ይፈለፈላሉ።
የአቅጣጫና የፍጥነት መቆጣጠሪያ የላቸውም። እውነትና እውቀት፣ ጥሩና መጥፎ፣ መልካምና ክፉ፣ ነጻነትና ወንጀል፣ ጀግናና ወራዳ፣ ጨዋና ባለጌ… የሚሉ የሃሳብና የንግግር፣ የተግባርና የባሕርይ… በአጠቃላይ የስምግባርና የሕይወት መርህ የላቸውም።
መልክም ልክም የሌለው፤ የዘፈቀደና የተዘበራረቀ የቅዠት አለም ይመስላል- ነገረ ስራቸው። ይሄ መርህ አልባ የቅዠት ቅብዝብዝነት፣ አዲስ አይደለም። በባቢሎን ዘመን ታይቷል። ዛሬም በሰፊው ይታያል- እጅጉን እየተንሰራፋ ከቀን ወደቀንም እየጦዘ።
መርህ አልባ ቅዠት፣ ከስልጣኔ፣ ከቴክኖሎጂና ከከተማ ጋር አያዛልቅም። ወደ ጥፋትና ወደ ትርምስ ነው የሚያመራው። ለከተማ አኗኗር አይመጥንም።
ድሮ በጥንቱ በጥዋቱ፣ ከታሪክና ከስልጣኔ ዋዜማ በፊት፣ የዘፈቀደ የተዘበራረቀ ነገር አልነበረም። የጥንት ሰዎች፣ እውቀትና መርህ ባይኖራቸውም፣ ያን ያህል ችግር አይፈጥርባቸው። በትንሽ ቡድን፣ በትንሽ መንደር ነው፣ እድሜ ልካቸውን የሚያሳልፉት። እያንዳንዱ ሰው፣ ይተዋወቃል።
በክፉም በደጉም፣ ብዙ ጊዜ ተሞካክሮ ተፈታትሾ፣ መልኩና ልኩን በተግባር ተያይቷል። የመከባበር መርህ ባይኖራቸውም፣ ተደባድበው ትግል ገጥመው፣ ማን እንደሚያሸንፍ ተለይቶ ነው፤ የሰላምና የመከባበር ቅደም ተከተል ላይ የሚደርሱት።
በእውቀትና በመርህ ባይሆንም፣ ምን የተፈቀደ፣ ምን የተከለከለ እንደሆነ፣ እያንዳንዱ የመንደሩ ሰው ይገባዋል። ውዝግብ የለም። በትዕዛዝና በግዴታ፣ ተገርፎም ተመክሮም ተላምዷል- ተግባርና አኳሃን፣ ንግግርና አነጋገር ሁሉ ተወቅሮበታል- ቢያምንበትም ባያምንበትም። ሁሉም ነገር ከትዕዛዝ ጋር በቅጣትና በልማድ ነው። እናት ለልጇ ምጥ ታስተምራለች። ሌላ አማራጭ የለም። አለመግባባትም የለም። እያንዳንዱ መንደር የራሱ ዓለም ነው።
የመንደሩ ሰዎች፣ ይተዋወቃሉ፤ ይግባባሉ። ይህንም ለመግለጽ ይመስላል፤
“ምድርም ሁሉ፣ በአንድ ቋንቋና በአንድ ንግግር ነበረች” ይላል ትረካው። በቡድን ይጓዛሉ፣ ይነጋገራሉ፣ ይግባባሉ።
“ከምስራቅም ተነስተው በሄዱ ጊዜ፣ በሰናዖር ምርድ፣ አንድ ሜዳ አገኙ። በዝያም ተቀመጡ።”
እርስ በርሳቸውም፤ “ኑ፣ ጠብ እንስራ፣ በእሳትም እንተኩሰው ተባባሉ። ጡቡም እንደ ድንጋይ ሆነላቸው። የምድር ዝፍት፤ እንደ ጭቃ ሆነላቸው።…
በማለት ትረካው ወደ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ ይደርሳል። (ዝፍት፣ አስፋልት ለመስራት እንደሚውለው “ሬንጅ” ቁጠሩት)።
ከዚያስ?
የጡብ (የሸክላ) ስራ፣ አዲስ የቴክኖሎጂ ፈጠራ ነው። የቴክኖሎጂ ነገር፤ ብዙ ነው ቅርንጫፍና መልኩ። ስራን ያበረክታል- እንደማባዣ ነው። ያፈጥናል። ጉልበት ይጨምራል። ይህም ብቻ አይደለም። የማይቻል የነበረ ነገር ለመስራት፣ አዲስ እድል ይከፍታል። እናም አዲስ ሃሳብ መጣ።
“ኑ፣ ለኛ ከተማ እንስራ፣ አናቱ ወደ ሰማይ የሚደርስ ግንብ እንስራ። በምድር ላይ ሳንበተንም፤ ስማችንን እናስጠራው” አሉ።
ድሮ፣ እንደዚህ አይነት ነገር ተሰምቶም ተሞክሮም አያውቅም። ከቴክኖሎጂና ከከተማ በፊት፣ የሰዎች ሃሳብና ተግባር፣ ውሎና አዳር፣ ከምድር ጋር የተጣበቀ ነበር። በውንም በህልምም፣ ለክፉም ለደጉም፣ ከምድር የሚያላቅቅ፣ ከፍ ዝቅ የሚያሰኝ እድል አልነበረም። ወደ ከፍታ የማደግ ታሪክ አይፈጠርም።
ቅርስ አይተርፈውም።
ግን ደግሞ ወድቆ የመፈጥፈጥ አደጋና ጠባሳ አይገጥማቸውም ነበር። ንብረት ማፍራት ከሌለ፣ ንብረት ማጣት አይኖርም። አሁን ግን፣ “የኛ” የሚሉት ቋሚ መኖሪያ ለመስራት አለሙ። በዚያ ላይ፤ ሰማይ ጠቀስ ግንብ መስራት አማራቸው፤ ቴክኖሎጂው ተፈጥሯላ።
ምንም አይጠረጠርም። ሰው፣ ሃሳብና አላማ ከያዘ፤ ሃላፊነት ከወሰደና ከሰራ፤ ወደ ስኬትና ወደ ከፍታ ይጓዛል። ቴክኖሎጂ እና ከተማ ደግሞ፣ የስኬት ውጤት የመሆናቸው ያህል፤ ለላቀ ስኬትና ከፍታ ያንደረድራሉ። የሰውን አቅም በብዙ እጥፍ ይበዛሉ፤ ያፈጥናሉ።
እውነትም፤ በሰው ልጅ የህልውና ዘመናት ውስጥ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ፤ አዲስ የሚጨበጥ ታሪክ ተሰራ ለቅርስ የሚተርፍ አዲስ ከፍታ ተገነባ።
የባቢሎን ጠቢባን፣ አስበውና ተናግረው አልቀሩም። ያሰቡትን ሰርተዋል፤ ያለሙትን ገንብተዋል። ስመ ጥሩዋና ገናናዋ ባቢሎን ተወለደች።
በ50ሺ ዐመታት የሰው ልጅ ህልውና ውስጥ፣ ታይቶ የማይታወቅ ነገር ተፈጠረ። “የሰው ልጅ ታሪክ ተጀመረ” ብንል፤ እንደ ማጋነን አይቆጠርም።
አዲስ አለም፣ አዲስ ሰው ከመፍጠር ይተናነሳል?
ኮከቦች ሲገጣጠሙ- ቴክኖሎጂ፣ ከተማ፣ ኢንተርኔት።
ችግሩ ምንድነው፤ በአዲስ አለም፣ በአዲስ መሳሪያና በአዲስ ከፍታ ላይ ሆኖ፣ እንደ ድሮው መቀጠል የሚችል ይመስለዋል ብዙ ሰው።
የእርሻው ፍሬ በርክቶለታል። ግን፣ መልክና ልኩን ካላወቀ መስከርና መዋረድ አለ።
ተባብሮ ለመስራት ይመቻል፣ ያበለጽጋል ቴክኖሎጂ። ነገር ግን ለመደባደብም ይውላል። በባዶ እጅ ወይም በዱላ መደባደብ ለምዶ፣ የጦርና የጎራዴ ቴክኖሎጂ ከታጠቀ በኋላም፣ እንደ ዋዛ መደባደብ ቢያምረው አስቡት። ሽጉጥና ጠመንጃ ላይ ሲደርስ አስቡት። በእሩምታ ደርዘን ሰዎችን የሚያጭድ ክላሽንኮቭ፣ በአንድ ፍንዳታ ቤተሰቡን ሁሉ የሚፈጅ ቦምብ፣ በመላው አገር በመላው አለም ሲትረፈረፍ ይታያችሁ።
በዱላና በድንጋይ ከመፈነካከት ጋር አነፃፅሩት። እነ መድፍ እነ ሚሳኤል በገፍ ሲታከሉበትማ፣ አደጋው እልቂት ነው።
በእርግጥ፣ አብዛኛው ሰው በየተራራውና በየሸለቆው ተበታትኖ የሚኖር ከሆነ፤ አደጋው ይቀንሳል። ታጣቂና ዘማች የሚበረክተው፤ ኢላማና ሟች በገፍ የሚበዛው፤ ከተሞች ሲስፋፉ ነው።
እንዲያም ሆኖ፣ እርስ በርስ የመነጋገርና የመገናኘት እድል እንደ ልብ ካልተትረፈረፈ በቀር፣ አለመግባባትን የማራባትና ውዝግብን የማራገብ፣ ጥላቻን የማቀጣጠልና መጠፋፋትን የመቀስቀስ እድል ይቀንሳል።
የተራራቀና የተበታተነ የገጠር አኗኗር ውስጥ፣ እውነትም ሆነ ሀሰት፣ ለብዙ ሰው በፍጥነት ማሰራጨትና ማናፈስ ይከብዳል። እውቀትንም ሆነ ጭፍን እምነትን የማስፋፋትና የማዛመት፣ አላማ በገጠር አኗኗር ያስቸግራል። መከባበርን ወይም ፀብን የመኮትኮትና የማቀጣጠል፤ ለስራ ወይም ለመጠፋፋት የማነሳሳት ህልምና ጥማት በቀላሉ አይሳካም።
ለእድገት የማስቸገሩ ያህል ለጥፋትም ያስቸግራል-የተበታተነ የተራራቀ የጥንት አኗኗር። ብዙ መገናኘትና መነጋገር የለም -ለነገር ፍለጋም፣ ለቁም ነገርም።
ከተማ ግን፣ ብዙዎችን ያገናኛል። ሬድዮና ቲቪ፣ ኢንተርኔትና ሞባይል ደግሞ፤ ቀን ከሌት እያገናኘ እልፍ አእላፍ ነገር ያናግራል።
ይሄኔ፣ ለቁም ነገር ከሆነ፤ በረከት ነው፤ ሲሳይ ነው። ለነገር ፍለጋ ሲሆን ደግሞ፤ አደጋው ታይቶ የማይታወቅ መዐት ነው።
ካሁን ቀደም፣ በሰው የህልውና ዘመናት ውስጥ፣ እንደ ዛሬ አይነት ሚሊዮኖችን የሚያገናኝና ጥዋት ማታ ለፀብ የሚያናግር ቴክኖሎጂ ታይቶ አይታወቅም። አዲስ ታሪክ ነው። ለቁም ነግር ሲውል፣ ድንቅ ታሪክ ነው፤ በዚያው መጠን አደገኛ።
የዛሬው ድንቅ ዘመን፤ ከባቢሎን ድንቅ ዘመን ጋር ይመሳሰላል። ታይቶ ከማይታወቅ አዲስ ፈጠራ ጋር፤ ታይቶ የማይታወቅ የትርምስ አደጋ ይፈጠራልና።
ይህን በቅጡና ከምር አለመገንዘብ፤ ከባቢሎን ታሪክ አለመማርና ታላቅ ጥፋትን መጋበዝ ይሆናል።
“ጌታም፣ የአዳም ልጆች የሰሩትን ከተማና ግንብ ለማየት ወረደ። ጌታም አለ፤ ”እነርሱ አንድ ወገን ናቸው። ለሁሉም አንድ ቋንቋ አላቸው። ይህንም ለማድረግ ጀመሩ። ያሰቡትን ሁሉ ለመስራትም አይከለከሉም። ኑ እንውረድ። አንዱ የአንዱን ነገር እንዳይሰማው ቋንቋቸውን እንደባልቀው…’’
ይላል ትረካው።
ከተማ ሰርተዋል፤ ሰማይ ጠቀስ ህንፃ ገንብተዋል። የከተማ ስራ ግን አያልቅም። እየጨመረ እየፈጠነ ይሄዳል እንጂ። ግን ምን ዋጋ አለው። ከተማ ቢገነቡም፤ ለከተማ ኑሮ አልመጠኑም። መግባባት አቃታቸው። ብትንትናቸው ወጣ። ባቢሎን እንዳልተፈጠረች ሆና ጠፋች።

የባቢሎን ቋንቋ የተበተነው ወደኛ ነው?



“ምድርም ሁሉ፣ በአንድ ቋንቋና በአንድ ንግግር ነበረች። ከምስራቅም ተነስተው በሄዱ ጊዜ፣ በሰናዖር ድምር፣ አንድ ሜዳ አገኙ። በዚያም ተቀመጡ። እርስበርሳቸውም፣ ኑ ጠብ እንስራ፤ በእሳትም እንተኩሰው ተባባሉ። ጠቡም እንደ ድንጋይ ሆነላቸው።”…
ትረካው፤ በዚህች አጭር ገለፃ፣ የጥንቱን ታሪክ ይዘጋል። የአዲስ ታሪክ መነሻ እርሾም ይዟል- የታሪክ ችግኝ።
የባቢሎን የስኬት ታሪክ፣ ከአዲስ እውቀትና ሃሳብ በመነሳት፣ በአዲስ የአላማ እቅድ፣ ወደ አዲስ የአኗኗር ታሪክ የሚያሸጋግር ትረካ ነው። እንዴት?
ከባቢሎን በፊት፣ ታሪክ ሳይፈጠር
በፊት ነበረው ታሪክ፤ ብዙ ሺ ዓመታትን ቢያስቆጥርም እንኳ፤ ብዙ ትረካ የለውም። አነሳስና አወዳደቅ፣ ስኬትና ጥፋት፣ ቅርስና ጠባሳ ተብሎ የሚዘረዘር ብዙ ታሪክ ያልተፈጠረበት ዘመን ነው- የጥንቱ ዘመን።
ወፍ ዘራሽ ቅጠላ ቅጠልን እየበጠሰ፣ ስራስርን እየማሰ፣ ፍራፍሬዎችን እንደልብ እየሸመጠጠ፣… ከተቸገረም እየቃረመና እየለቀመ ይበላል። ከቻለ እንስሳትን ያጠምዳል። ወንዝ ወርዶ ይጠጣል። ዛፍ ስር ይጠለላል። ዋሻ ውስጥ ይተኛል፤ ይሸሸጋል።
ወቅቱ ሲለዋወጥ፣ ጎርፍ ሲንር፣ ዝናብ ሲጠፋ፣ መሬቱ ሲሰነጣጠቅ፣ ሳር ቅጠሉን ድርቅ ሲመታው፣… የድሮ ሰዎች መፍትሄ የላቸውም። ወደሌላ አካባቢ መፍለስ፣ ከተራራው ጀርባ፣ ከሸለቆው ማዶ ተሻግረው እድላቸውን ይሞክራሉ። የሚበሉት የሚጠጡት ነገር ካገኙ፣ ፍራፍሬና ቅጠላ ቅጠል፣ ምንጭና ወንዝ፣ መደበቂያና መጠለያ፣ ተራራና ዋሻ ካገኙ፣ መኖሪያቸው ይሆናል።
ነገር ግን፣ የያኔ “መኖሪያ”፣ ለጊዜው ብቻ ነው። መቆያ ነው። ከወቅት ፍርርቆሽ ጋር፣ መኖሪቸውን ይቀይራሉ። እንስሳትን ማላመድና ማርባት ከመጀመሩም በኋላ፣ አኗኗራቸው አልሰከነም። ግጦሽና ውሃ ፍለጋ ይጓዛሉ። ከተቀናቃኝ ከአጥቂ ይሸሻሉ።
የተቀናቃኝን ከብት ለመዝረፍ ይዘምታሉ። በአነስተኛ ቡድን ወይም በጎሳ፣ ከቦታ ቦታ እየተጓዙ፣ በዋሻ በጊዜያዊ መቆያ ውስጥ እየተጠለሉ ነው- የያኔው ኑሮ።
በሚቀጥለው ዓመት የሚቀጥለከው ክረምት- ዋሻው ባዶ ነው። የቅርስ ወይም የጠባሳ ምልክት አይኖርም። አሻራቸው የለም። ወደ ሌላ ቦታ ሄደዋል፤ ወይም ልጆቻቸውን ትተው ከዚህ ዓለም ተለይተዋል።
በቃ፤ ይሄው ነው። ከትውልድ ትውልድ ይደጋገማል። ሌላ የአኗኗር ዘዴና የሕይወት ዋስትና አልነበረም። ለዚህም ነው፤ በጥንታዊ መጻህፍት ውስጥ፣ የዘላንነት አኗኗርና የእንስሳት እርባታ በትልቅ ክብር የሚጠቀሰው። የእርሻ፣ የሸክላና የብረታብረት ሥራ ደግሞ፣ በበጎ አይን አይታይም። በተለይ የከተማ አኗኗር፣ ለረዥም ዓመታት በጥላቻ ይታይ ነበር። የአዳም ልጆችን አስታውሱ። አንዱ የተባረከ፣ ሌላው የተረገመ።
አቤል፣ እንስሳት አርቢ እረኛ ነው- የበግ መሥዋዕት ያቀርባል። ቃየን ግን፣ አራሽ ነው። የምድር ፍሬ ይዞ መጣ። ምድርን ባረሰህ ጊዜ፣ ንፉግ ትሆንብሃለች ተብሎ ተረግሟል። የእርሻ ሥራብቻ ሳይሆን፣ የብረታ ብረትና የሸክላ ስራ፣ ከዚህም ጋር የከተማ አኗኗር የተጀመረው በቃየን ትውልድ እንደሆነ ተተርኳል።
ታዲያ፣ ይሄ ሁሉ፣ ከቃየን ሃጥያት ጋር ተያይዞ ነው የተተረከው። የቃየን ሃጥያት፣ አቤልን መግደሉ ብቻ አይደለም። የአቤል የእንስሳት እርባታና የዘላንነት አኗኗርን “የሚገድል” አዲስ አኗኗር የመጣው በቃየን በኩል ነው። እርሻ፣ ድንኳን፣ ከተማ… እነዚህ ሁሉ፣ ከእርግማን ጋር የተዳበሉ፣ ከቃየን የፈለቁ ናቸው።
በአጭሩ፣ በመጀመሪያዎቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ትረካዎች ውስጥ፣ እርሻና ሸክላ፣ ብረትና ከተማ፣ በገናና ወይን፣… በጥሩ አይጠቀሱም።
የታሪክ ዋዜማ- እርሻና ወይን ጠጅ
ከጎርፍ ጥፋት በኋላ፣ የዛሬ 5000 ዓመት ገደማ ነው፤ የእርሻ ሥራና ኑሮ በበጎ የተነሳው። ኖህ ወደ እርሻ ስራ ገባ። “የድህረ ጎርፍ አዲስ ታሪክ “መሆኑ ነው- አዲስ የአኗኗር ታሪክ ዋዜማ።
ታዲያ፤ እንከን አላጣውም። አዎ፤ ስኬት ነው። ለእለት ጉርስ፣ ለአመት አስቤዛ ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያ ያለፈና የተትረፈረፈ ምርት አግኝቷል- ከእርሻ።
ነገር ግን፣ ገና ከድንኳን ኑሮ አልተላቀቀም። ሌላም ነገር አለ። ከወይን ምርቱ፣ ወይን ጠጅ ጠምቆ ጠጣ። ጠጥቶም ሰከረ። በስካር መንፈስም፣ እርቃኑን አጋለጠ።
ማምረትና መፈብረክ አንድ ቁም ነገር ነው። ነገር ግን፣ ከዚህ ጋር አብሮ፣ ምርትን አሳምሮ በልኩ የመጠቀምና የማጣጣም ጥበብም ያስፈልጋል። አለበለዚያ፣ አናት ላይ ይወጣል፤ የሚያደርጉትን ያሳጣል። ለአዲሱ የእርሻ አኗኗር፣ ተስማሚ መላና ልክ ለማበጀት፣ ተጨማሪ ጥበብና ልምድ ከየት ይምጣ? ጊዜ ይፈጃል። ከትውልድ ወደ ትውልድ፣ ጥበብና ልምድ የሚያደረጁ ብልሆች ይመጡ ይሆናል። ግን ደግሞ፣ በመጠጥና በስካር እየተማረከ መረን የሚወጣ የጋጠወጥነት ትውልድ ሊበረክትም እንደሚችል ትረካው ይጠቅሳል። አንዱ የኖህ ልጅ ስለ አባቱ ስካር ወሬ እየነዛ እርግማን ወርዶበት የለ?
ለቴክኖሎጂና ለከተማ የሚመጥኑ፣ የእውቀት፣ የስነምርባርና የሕይወት መርሆች።
በዚህ ተባለ በዚያ፣ ለጥፋትም ለልማትም፣ የአዲስ ታሪክ ዋዜማው፣ ወደ መባቻው መሸጋገሩ አልቀረም- ከነአደጋው።
ከዋሻ ወደ እርሻ፣ ከድንኳን ወደ ከተማ ነው ጉዞው። ግን፣ ችግሮች አሉት።
አዎ፤ ጉዞው፣ የስልጣኔና የብልፅግና እመርታ ነው። ግን በዚያው ልክ፣ የግል የማንነትና የሃላፊነት እመርታን ይጠይቃል።
ስልጣኔ፣ ስልጡንነትን ይጠይቃል። ብልጽግና የሰብዕና ብቃትን ይሻል። ቴክኖሎጂና ከተማ፣ ጎን ለጎን የእውቀትና የስነምግባር ብቃት ያስፈልገዋል።
ለመኪና የማይመጥን አሽከርካሪ ሞልቶ የለ። በዚህም ሳቢያ ብዙ ሰው ይሞታል። ለድምጽ ማጉያ የማይመጥኑ ሰዎችም ጥቂት አይደሉም። ልብን የሚያደልቅ ግድግዳውን የሚያንቀጠቅጥ ዘፈን እያስጮኸ መንደር ይረብሻል። ከሬድዮ እስከ ኢንተርኔት ቴክኖሎጂው በሽ ሆኗል። ነገር ግን፣ ለቴክኖሎጂው የማይመጥኑ ሰዎች ሞልተዋል። እንቶ ፈንቶ የሚያወሩ፣ የጥላቻ ቅዠት እየተራጩ፣ በየፊናቸው በእልፍ አቅጣጫ አገርን የሚንጡ፣ በየቀኑ ይፈለፈላሉ።
የአቅጣጫና የፍጥነት መቆጣጠሪያ የላቸውም። እውነትና እውቀት፣ ጥሩና መጥፎ፣ መልካምና ክፉ፣ ነጻነትና ወንጀል፣ ጀግናና ወራዳ፣ ጨዋና ባለጌ… የሚሉ የሃሳብና የንግግር፣ የተግባርና የባሕርይ… በአጠቃላይ የስምግባርና የሕይወት መርህ የላቸውም።
መልክም ልክም የሌለው፤ የዘፈቀደና የተዘበራረቀ የቅዠት አለም ይመስላል- ነገረ ስራቸው። ይሄ መርህ አልባ የቅዠት ቅብዝብዝነት፣ አዲስ አይደለም። በባቢሎን ዘመን ታይቷል። ዛሬም በሰፊው ይታያል- እጅጉን እየተንሰራፋ ከቀን ወደቀንም እየጦዘ።
መርህ አልባ ቅዠት፣ ከስልጣኔ፣ ከቴክኖሎጂና ከከተማ ጋር አያዛልቅም። ወደ ጥፋትና ወደ ትርምስ ነው የሚያመራው። ለከተማ አኗኗር አይመጥንም።
ድሮ በጥንቱ በጥዋቱ፣ ከታሪክና ከስልጣኔ ዋዜማ በፊት፣ የዘፈቀደ የተዘበራረቀ ነገር አልነበረም። የጥንት ሰዎች፣ እውቀትና መርህ ባይኖራቸውም፣ ያን ያህል ችግር አይፈጥርባቸው። በትንሽ ቡድን፣ በትንሽ መንደር ነው፣ እድሜ ልካቸውን የሚያሳልፉት። እያንዳንዱ ሰው፣ ይተዋወቃል።
በክፉም በደጉም፣ ብዙ ጊዜ ተሞካክሮ ተፈታትሾ፣ መልኩና ልኩን በተግባር ተያይቷል። የመከባበር መርህ ባይኖራቸውም፣ ተደባድበው ትግል ገጥመው፣ ማን እንደሚያሸንፍ ተለይቶ ነው፤ የሰላምና የመከባበር ቅደም ተከተል ላይ የሚደርሱት።
በእውቀትና በመርህ ባይሆንም፣ ምን የተፈቀደ፣ ምን የተከለከለ እንደሆነ፣ እያንዳንዱ የመንደሩ ሰው ይገባዋል። ውዝግብ የለም። በትዕዛዝና በግዴታ፣ ተገርፎም ተመክሮም ተላምዷል- ተግባርና አኳሃን፣ ንግግርና አነጋገር ሁሉ ተወቅሮበታል- ቢያምንበትም ባያምንበትም። ሁሉም ነገር ከትዕዛዝ ጋር በቅጣትና በልማድ ነው። እናት ለልጇ ምጥ ታስተምራለች። ሌላ አማራጭ የለም። አለመግባባትም የለም። እያንዳንዱ መንደር የራሱ ዓለም ነው።
የመንደሩ ሰዎች፣ ይተዋወቃሉ፤ ይግባባሉ። ይህንም ለመግለጽ ይመስላል፤
“ምድርም ሁሉ፣ በአንድ ቋንቋና በአንድ ንግግር ነበረች” ይላል ትረካው። በቡድን ይጓዛሉ፣ ይነጋገራሉ፣ ይግባባሉ።
“ከምስራቅም ተነስተው በሄዱ ጊዜ፣ በሰናዖር ምርድ፣ አንድ ሜዳ አገኙ። በዝያም ተቀመጡ።”
እርስ በርሳቸውም፤ “ኑ፣ ጠብ እንስራ፣ በእሳትም እንተኩሰው ተባባሉ። ጡቡም እንደ ድንጋይ ሆነላቸው። የምድር ዝፍት፤ እንደ ጭቃ ሆነላቸው።…
በማለት ትረካው ወደ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ ይደርሳል። (ዝፍት፣ አስፋልት ለመስራት እንደሚውለው “ሬንጅ” ቁጠሩት)።
ከዚያስ?
የጡብ (የሸክላ) ስራ፣ አዲስ የቴክኖሎጂ ፈጠራ ነው። የቴክኖሎጂ ነገር፤ ብዙ ነው ቅርንጫፍና መልኩ። ስራን ያበረክታል- እንደማባዣ ነው። ያፈጥናል። ጉልበት ይጨምራል። ይህም ብቻ አይደለም። የማይቻል የነበረ ነገር ለመስራት፣ አዲስ እድል ይከፍታል። እናም አዲስ ሃሳብ መጣ።
“ኑ፣ ለኛ ከተማ እንስራ፣ አናቱ ወደ ሰማይ የሚደርስ ግንብ እንስራ። በምድር ላይ ሳንበተንም፤ ስማችንን እናስጠራው” አሉ።
ድሮ፣ እንደዚህ አይነት ነገር ተሰምቶም ተሞክሮም አያውቅም። ከቴክኖሎጂና ከከተማ በፊት፣ የሰዎች ሃሳብና ተግባር፣ ውሎና አዳር፣ ከምድር ጋር የተጣበቀ ነበር። በውንም በህልምም፣ ለክፉም ለደጉም፣ ከምድር የሚያላቅቅ፣ ከፍ ዝቅ የሚያሰኝ እድል አልነበረም። ወደ ከፍታ የማደግ ታሪክ አይፈጠርም።
ቅርስ አይተርፈውም።
ግን ደግሞ ወድቆ የመፈጥፈጥ አደጋና ጠባሳ አይገጥማቸውም ነበር። ንብረት ማፍራት ከሌለ፣ ንብረት ማጣት አይኖርም። አሁን ግን፣ “የኛ” የሚሉት ቋሚ መኖሪያ ለመስራት አለሙ። በዚያ ላይ፤ ሰማይ ጠቀስ ግንብ መስራት አማራቸው፤ ቴክኖሎጂው ተፈጥሯላ።
ምንም አይጠረጠርም። ሰው፣ ሃሳብና አላማ ከያዘ፤ ሃላፊነት ከወሰደና ከሰራ፤ ወደ ስኬትና ወደ ከፍታ ይጓዛል። ቴክኖሎጂ እና ከተማ ደግሞ፣ የስኬት ውጤት የመሆናቸው ያህል፤ ለላቀ ስኬትና ከፍታ ያንደረድራሉ። የሰውን አቅም በብዙ እጥፍ ይበዛሉ፤ ያፈጥናሉ።
እውነትም፤ በሰው ልጅ የህልውና ዘመናት ውስጥ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ፤ አዲስ የሚጨበጥ ታሪክ ተሰራ ለቅርስ የሚተርፍ አዲስ ከፍታ ተገነባ።
የባቢሎን ጠቢባን፣ አስበውና ተናግረው አልቀሩም። ያሰቡትን ሰርተዋል፤ ያለሙትን ገንብተዋል። ስመ ጥሩዋና ገናናዋ ባቢሎን ተወለደች።
በ50ሺ ዐመታት የሰው ልጅ ህልውና ውስጥ፣ ታይቶ የማይታወቅ ነገር ተፈጠረ። “የሰው ልጅ ታሪክ ተጀመረ” ብንል፤ እንደ ማጋነን አይቆጠርም።
አዲስ አለም፣ አዲስ ሰው ከመፍጠር ይተናነሳል?
ኮከቦች ሲገጣጠሙ- ቴክኖሎጂ፣ ከተማ፣ ኢንተርኔት።
ችግሩ ምንድነው፤ በአዲስ አለም፣ በአዲስ መሳሪያና በአዲስ ከፍታ ላይ ሆኖ፣ እንደ ድሮው መቀጠል የሚችል ይመስለዋል ብዙ ሰው።
የእርሻው ፍሬ በርክቶለታል። ግን፣ መልክና ልኩን ካላወቀ መስከርና መዋረድ አለ።
ተባብሮ ለመስራት ይመቻል፣ ያበለጽጋል ቴክኖሎጂ። ነገር ግን ለመደባደብም ይውላል። በባዶ እጅ ወይም በዱላ መደባደብ ለምዶ፣ የጦርና የጎራዴ ቴክኖሎጂ ከታጠቀ በኋላም፣ እንደ ዋዛ መደባደብ ቢያምረው አስቡት። ሽጉጥና ጠመንጃ ላይ ሲደርስ አስቡት። በእሩምታ ደርዘን ሰዎችን የሚያጭድ ክላሽንኮቭ፣ በአንድ ፍንዳታ ቤተሰቡን ሁሉ የሚፈጅ ቦምብ፣ በመላው አገር በመላው አለም ሲትረፈረፍ ይታያችሁ።
በዱላና በድንጋይ ከመፈነካከት ጋር አነፃፅሩት። እነ መድፍ እነ ሚሳኤል በገፍ ሲታከሉበትማ፣ አደጋው እልቂት ነው።
በእርግጥ፣ አብዛኛው ሰው በየተራራውና በየሸለቆው ተበታትኖ የሚኖር ከሆነ፤ አደጋው ይቀንሳል። ታጣቂና ዘማች የሚበረክተው፤ ኢላማና ሟች በገፍ የሚበዛው፤ ከተሞች ሲስፋፉ ነው።
እንዲያም ሆኖ፣ እርስ በርስ የመነጋገርና የመገናኘት እድል እንደ ልብ ካልተትረፈረፈ በቀር፣ አለመግባባትን የማራባትና ውዝግብን የማራገብ፣ ጥላቻን የማቀጣጠልና መጠፋፋትን የመቀስቀስ እድል ይቀንሳል።
የተራራቀና የተበታተነ የገጠር አኗኗር ውስጥ፣ እውነትም ሆነ ሀሰት፣ ለብዙ ሰው በፍጥነት ማሰራጨትና ማናፈስ ይከብዳል። እውቀትንም ሆነ ጭፍን እምነትን የማስፋፋትና የማዛመት፣ አላማ በገጠር አኗኗር ያስቸግራል። መከባበርን ወይም ፀብን የመኮትኮትና የማቀጣጠል፤ ለስራ ወይም ለመጠፋፋት የማነሳሳት ህልምና ጥማት በቀላሉ አይሳካም።
ለእድገት የማስቸገሩ ያህል ለጥፋትም ያስቸግራል-የተበታተነ የተራራቀ የጥንት አኗኗር። ብዙ መገናኘትና መነጋገር የለም -ለነገር ፍለጋም፣ ለቁም ነገርም።
ከተማ ግን፣ ብዙዎችን ያገናኛል። ሬድዮና ቲቪ፣ ኢንተርኔትና ሞባይል ደግሞ፤ ቀን ከሌት እያገናኘ እልፍ አእላፍ ነገር ያናግራል።
ይሄኔ፣ ለቁም ነገር ከሆነ፤ በረከት ነው፤ ሲሳይ ነው። ለነገር ፍለጋ ሲሆን ደግሞ፤ አደጋው ታይቶ የማይታወቅ መዐት ነው።
ካሁን ቀደም፣ በሰው የህልውና ዘመናት ውስጥ፣ እንደ ዛሬ አይነት ሚሊዮኖችን የሚያገናኝና ጥዋት ማታ ለፀብ የሚያናግር ቴክኖሎጂ ታይቶ አይታወቅም። አዲስ ታሪክ ነው። ለቁም ነግር ሲውል፣ ድንቅ ታሪክ ነው፤ በዚያው መጠን አደገኛ።
የዛሬው ድንቅ ዘመን፤ ከባቢሎን ድንቅ ዘመን ጋር ይመሳሰላል። ታይቶ ከማይታወቅ አዲስ ፈጠራ ጋር፤ ታይቶ የማይታወቅ የትርምስ አደጋ ይፈጠራልና።
ይህን በቅጡና ከምር አለመገንዘብ፤ ከባቢሎን ታሪክ አለመማርና ታላቅ ጥፋትን መጋበዝ ይሆናል።
“ጌታም፣ የአዳም ልጆች የሰሩትን ከተማና ግንብ ለማየት ወረደ። ጌታም አለ፤ ”እነርሱ አንድ ወገን ናቸው። ለሁሉም አንድ ቋንቋ አላቸው። ይህንም ለማድረግ ጀመሩ። ያሰቡትን ሁሉ ለመስራትም አይከለከሉም። ኑ እንውረድ። አንዱ የአንዱን ነገር እንዳይሰማው ቋንቋቸውን እንደባልቀው…’’
ይላል ትረካው።
ከተማ ሰርተዋል፤ ሰማይ ጠቀስ ህንፃ ገንብተዋል። የከተማ ስራ ግን አያልቅም። እየጨመረ እየፈጠነ ይሄዳል እንጂ። ግን ምን ዋጋ አለው። ከተማ ቢገነቡም፤ ለከተማ ኑሮ አልመጠኑም። መግባባት አቃታቸው። ብትንትናቸው ወጣ። ባቢሎን እንዳልተፈጠረች ሆና ጠፋች።

3 የተቃዋሚፓርቲአመራሮችበሚኒስትርነትተሹመዋል
ጠ/ሚኒስትርዶ/ርዐቢይአህመድበዛሬውዕለት22የካቢኔአባሎቻቸውንለህዝብተወካዮች ም/ቤትበማቅረብየሚኒስትርነትሹመታቸውንያስጸደቁሲሆንከእነዚህመካከልሦስቱየተሾሙትከተቃዋሚፓርቲዎችነው፡፡

የኢዜማውመሪፕሮፌሰርብርሃኑነጋ-የትምህርትሚኒስትር፣የአብንሊቀመንበር

አቶበለጠሞላጌታሁን-የኢኖቬሽንናቴክኖሎጂሚኒስትር፣እንዲሁም

የኦነግምክትልሊቀመንበርአቶቀጀላመርዳሳ - የባህልናስፖርትሚኒስትርሆነውተሹመዋል፡፡
የቀድሞሃላፊነታቸውንመልሰውከተሾሙትመካከልምክትል ጠ/ሚኒስትርእናየውጭጉዳይሚኒስትር

ደመቀመኮንንእንዲሁምየጤናሚኒስትሯዶ/ርሊያታደሰገ/መድህንይገኙበታል፡፡

የኢኖቬሽንናቴክኖሎጂሚኒስትርየነበሩትዶ/ር አብርሃምበላይየአገርመከላከያሚኒስትርሆነውተሹመዋል፡፡
በዛሬውዕለትየተሾሙት 21 ሚኒስትሮችየሚከተሉትናቸው፡-
1. ምክትልጠ/ሚኒስትርናየውጭጉዳይሚኒስትር – አቶደመቀመኮንን
2. የመከላከያሚኒስትር – ዶክተርአብርሃምበላይ
3. የግብርናሚኒስትር – አቶዑመርሑሴን
4. የኢንዱስትሪሚኒስትር – አቶመላኩአለበል
5. የንግድናቀጣናዊትስስርሚኒስትር – አቶገብረመስቀልጫላ
6. የማዕድንሚኒስትር – ኢንጂነርታከለኡማ
7. የቱሪዝምሚኒስትር – አምባሳደርናሲሴጫሊ
8. የሥራናክህሎትሚኒስትር – ወይዘሮሙፈሪሃትካሚል
9. የገንዘብሚኒስትር – አቶአሕመድሽዴ
10. የገቢዎችሚኒስትር – አቶላቀአያሌው
11. የፕላንናልማትሚኒስትር – ዶክተርፍጹምአሰፋ
12. የኢኖቬሽንናቴክኖሎጂሚኒስትር – አቶበለጠሞላ
13. የትራንስፖርትናሎጂስቲክስሚኒስትር – ወይዘሮዳግማዊትሞገስ
14. የከተማናመሠረተልማትሚኒስትር – ወይዘሮጫልቱሳኒኢብራሂም
15. የውኃናኢነርጂሚኒስትር – ዶክተርኢንጂነርሃብታሙኢተፋ
16. የመስኖናቆላማአካባቢሚኒስትር – ኢንጂነርአይሻመሐመድ
17. የትምህርትሚኒስትር – ፕሮፌሰርብርሃኑነጋ
18. የጤናሚኒስትር – ዶክተርሊያታደሰ
19. የሴቶችናማኅበራዊጉዳይሚኒስትር – ዶክተርኤርጎጌተስፋዬ
20. የባህልናስፖርትሚኒስትር – አቶቀጀላመርዳሳ
21. የፍትህሚኒስትር – ዶክተርጌዲዮንጢሞቲዎስ
22. የሰላምሚኒስትር – አቶብናልፍአንዱዓለም


Page 6 of 556

Follow us on twitter

Due to an error, potentially a timed-out connection to Twitter, this user's tweets are unable to be displayed.