Administrator

Administrator

Tuesday, 19 May 2020 10:31

የ’’መ’’ ህጎች

ኮሮና ቫይረስ በሽታ መያዛችን ዕለት-ተዕለት በምናደርገው እያንዳንዱ እንቅስቃሴ የሚወሰን መሆኑን በማስታወስ አራቱን የ’’መ’’ ህጎች ተግባራዊ በማድረግ እንዲሁም ይህንን መልዕክት ሌሎች እንዲያገኙት በማሰራጨት የበሽታውን ስርጭት እንከላከል!

የኢዴፓ አመራርና አንጋፋው ፖለቲከኛ አቶ ልደቱ አያሌው፤ የኮቪድ ወረርሽኝ ከተጋታ በኋላ በኢትዮጵያ እንደሚካሄድ በሚጠበቀው 6ኛው አገራዊ ምርጫ ብልጽግና ፓርቲ የማሸነፍ እድል እንደሌለው ባዘጋጁት የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና ሰነድ ላይ ጠቁመዋል፡፡
 ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም በኋላ የሚፈጠረውን የሥልጣን ክፍተት ለመሙላት መፍትሄው ለ2 ዓመት የሚዘልቅ  የሽግግር መንግስት ማቋቋም መሆኑን ሽንጣቸውን ገትረው የሚሟገቱት አቶ ልደቱ፤ ሃሳባቸው ውድቅ ተደርጎ ምርጫው የሚካሄድ ከሆነና በተዐምራዊ ምክንያት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ መሆን ቢችል፣ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ካለው የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ አንጻር፣ ምርጫውን የትኛው የፖለቲካ ፓርቲ ወይም ጎራ ሊያሸንፍ ይችላል? ለሚለው ጥያቄ፤ ‹‹የቅድመ -ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› መስጠት ጠቃሚ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡   
ከሁሉም ክልሎች በቀጣዩ  ምርጫ የሚመጣውን ውጤት ወደ እርግጠኝነት በተጠጋ መጠን አስቀድሞ ለመገመት የሚቻለው በትግራይ ክልል ነው የሚሉት አቶ ልደቱ፤ በክልሉ ዋናው (ምናልባትም ብቸኛው) የምርጫ አጀንዳ የትግራይ ክልል ሉዓላዊነትና የህወሓት ህልውና መቀጠል እንደሚሆን ይጠቁማሉ፡፡
"ይህንን አጀንዳ ደግሞ ከህወሓት በተሻለ መጠን በአሁኑ ወቅት ሊያሳካ የሚችል ድርጅት አለ ተብሎ በአብዛኛው የትግራይ ሕዝብ ዘንድ ስለማይታሰብ፣ ህወሓት ምርጫውን መቶ በመቶ ሊያሸንፍ ይችላል።" ይላሉ፤ በግምታዊ ትንተናቸው፡፡
 በኦሮሚያ ክልል አብዛኛው ሕዝብ ድምጽ የሚሰጠው ለፖለቲካና ለኢኮኖሚ አጀንዳዎች ሳይሆን በዋናነት “ለነጻ አውጭነት ትግል” ውለታ መክፈያነት ይሆናል የሚል ጠንካራ ግምት እንዳለ የሚገልጹት አቶ ልደቱ፤ በዚህ መሠረትም፣ ላለፉት 40 ዓመታት፣ “የነጻ አውጭነት” ትግል ያካሄደው ኦነግና ከኦነግ ጋር ተባብረው ወደ ምርጫው ለመግባት የወሰኑት እነ ኦፌኮ፥ ከ75 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤትንና በፌደራሉ ፓርላማ 96 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ ብለዋል፡፡ ቀሪውን 20 % ወይም 26 መቀመጫዎች ደግሞ ብልጽግና- ተኮር  ጎራው፣  ቀሪውን 5 % ወይም 6 መቀመጫዎች ደግሞ የአንድነት- ተኮር ጎራው ሊያሸንፉ እንደሚችሉ ተገምቷል፡፡ ብልጽግና ፓርቲ በአብዛኛዎቹ የኦሮሚያ ምርጫ ወረዳዎች፣ በአማካይ ከ30 እስከ 40 በመቶ የሚሆነውን የሕዝብ ድጋፍ ሊያገኝ የሚችል  ቢሆንም፣ ይህ ድጋፍ ግን  በተሟላ ሁኔታ ወደ መቀመጫ አሸናፊነት የመቀየር ዕድል አይኖረውም፤ይላል የአቶ ልደቱ ትንተና።
 እንደ ኦሮሚያ ሁሉ በሶማሌ ክልልም፣ አብዛኛው ሕዝብ በመጪው ምርጫ ድምጽ የሚሰጠው “ለነጻ አውጭነት ትግል” ውለታ መክፈያነት ይሆናል የሚል ጠንካራ ግምት መኖሩን የሚጠቁመው ሰነዱ፤ ከዚህ አንጻርም ኦብነግ ከ60 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የሱማሌ ክልል ምክር ቤትን እንደሚረከብ፣ ለፌደራሉ ፓርላማ ደግሞ 14 መቀመጫዎችን ሊያሸንፍ እንደሚችል ያመለክታል፡፡  ቀሪውን 40 በመቶ ወይም 10 መቀመጫዎችን ደግሞ ብልጽግና ፓርቲ ሊያሸንፍ ይችላል ይላል - ትንተናው፡፡  
በአማራ ክልል አብንን፣ አብሮነትንና መኢአድን የመሳሰሉ ፓርቲዎች ቢያንስ እርስ በርስ ከመፎካከር ከተቆጠቡና መስማማት ከቻሉ፣ የአንድነት- ተኮር ጎራው፣ በአነስተኛ ግምት፣ ከ90 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ የአማራ ክልል ምክር ቤትንና ለፌደራሉ ፓርላማ 124 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ። ከቀረው 10% ውስጥ ብልጽግና ፓርቲ 13 መቀመጫ፣ ብሔር ተኮር የሆነው ጎራ (ኦሮሚያ ልዩ ዞን) 1 መቀመጫ ሊያሸንፉ ይችላሉ ተብሏል።
"ይህንን ውጤት ለማስጠበቅ ግን ቢያንስ አብንና አብሮነት እርስ በርስ ላለመፎካከር ሊስማሙ ይገባል። ምክንያቱም የክልሉ ሕዝብ በአሁኑ ወቅት በአዲሱ የአማራ ብሔርተኝነትና በነባሩ የኢትዮጵያዊነት ስሜት ለሁለት የተከፈለ አመለካከት ያለው በመሆኑ፣ በምርጫው የሕዝቡ ድምጽ በእነዚህ ሁለት አመለካከቶች እንዳይከፋፈል የሚያደርግ የፓርቲዎች ጥምረት መፍጠር የግድ ያስፈልጋል። ቢያንስ አብንና አብሮነት ወደዚህ ዓይነቱ ስምምነት መምጣት ከተሳናቸው ግን የሚያገኙት ውጤት ከ90 በመቶ ወደ 50 በመቶ ገደማ ዝቅ ሊል ይችላል፤ በአንጻሩ በክልሉ የሚገኙ አብዛኞቹ ተቃዋሚ ፓርቲዎች እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ከቻሉ ደግሞ ውጤቱ ምናልባትም ከ90 በመቶ ወደ 95 በመቶ ሊያድግ ይችላል።" ብለዋል አቶ ልደቱ፤ በግምታዊ ትንተናቸው፡፡

"ብልጽግና ፓርቲ በአማራ ክልል እስከ 35 በመቶ የሚደርስ የሕዝብ ድጋፍ ሊኖረው ይችላል። የአንድነት ኀይሉ ድምጽ እንዳይከፋፈል የሚያስችል ስምምነት ውስጥ እስከገባ ድረስ ግን ይህ የብልጽግና ፓርቲ ድጋፍ በሀገሪቱ የምርጫ ሥርዓት ምክንያት ወደ ወንበር አሸናፊነት የመቀየር ዕድል የለውም።" ሲሉም ያብራራሉ፡፡
በአዲስ አበባ ላይ በቀረበው  የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና፤ አብሮነት፣ አብንና ባልደራስን የመሳሰሉ ፓርቲዎች እርስ በርስ ላለመፎካከር ከተስማሙ፣ የአንድነት ጎራው፣ ከ80 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የከተማዋን አስተዳደር ሊረከቡና 18 የፌደራል ፓርላማ መቀመጫ ሊያሸንፉ እንደሚችሉ የተገመተ ሲሆን ቀሪውን 20 በመቶ  ወይም 5 መቀመጫ ብልጽግና ፓርቲና የርሱ ደጋፊ የሆኑ ፓርቲዎች የማሸነፍ ዕድል ሊኖራቸው እንደሚችሉ ተገምቷል፡፡ "ብልጽግና ፓርቲና ኢዜማን የመሰሉ ፓርቲዎች በየወረዳው በድምሩ 25 በመቶ የሚሆን የሕዝብ ድጋፍ ሊኖራቸው ቢችልም፣ ይህ ድጋፍ በብዙዎቹ ወረዳዎች በምርጫ ሥርዓቱ ምክንያት ወደ ወንበር አሸናፊነት የሚቀየርበት ዕድል በጣም ጠባብ ነው።" ይላል ትንተናው፡፡  
"የብልጽግና ፓርቲ የገንዘብ ኀይል በአዲስ አበባ ቀላል የማይባል ተጽዕኖ ይኖረዋል። ነገር ግን ብልጽግና ፓርቲ ኦዴፓ በነበረበት ወቅት “አዲስ አበባ የኦሮሚያ ናት” በማለት የወሰነው ውሳኔና የአዲስ አበባን ሕዝብ ስብጥር ለመቀየር አደረገው የተባለው ሙከራ፣ በምርጫው ሊደርስበት የሚችለውን ሽንፈት በማንኛውም ሌላ ምክንያት እንዳይቀለበስ  ያደርገዋል።" ሲሉ ያስረዳሉ አቶ ልደቱ፡፡
በዘንድሮው ምርጫ፣ በደቡብ ክልል፣ ዋና ዋና የመፎካከሪያ አጀንዳዎች ሦስት መሆናቸውን ይጠቁማል፤ የትንተና ሰነዱ፡፡ እነዚህም  የዞኖች ክልል የመሆን ጥያቄ፣ በኢትዮጵያ አንድነት መቀጠልና በብሔር ብሔረሰቦች መብት መከበር ዙሪያ ሚዛናዊ አቋም መኖር፣ ከሕዝቡ የዕለት ተዕለት ኑሮ፣ በተለይም ከመሬት ጥበትና ከወጣቶች ሥራ አጥነት ጋር የተያያዙ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች ናቸው የሚለው ትንተናው፤ለእነዚህ ጉዳዮች አሳማኝ አማራጭ የሚያቀርብ ጎራ የመመረጥ ዕድሉ ሰፊ እንደሚሆን ያስቀምጣል፡፡
 "ከዚህ አንጻር፥አብዛኛዎቹ የአንድነት ኀይሎች፣ ቢያንስ ግን አብሮነትና መድረክ (ኦፌኮን ሳይጨምር) እርስ በርስ ላለመፎካከር ተስማምተው ወደ ምርጫው ከገቡ፣ በጣም ባነሰ ግምት 55 በመቶ መቀመጫ አሸንፈው፣ የክልሉን ምክር ቤት ሊረከቡና ለፌደራሉ ፓርላማ 68 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ። ቀሪውን 30 በመቶ  ወይም 37 መቀመጫዎች የብልጽግና ጎራ፣ እንዲሁም 15 በመቶ ወይም 18 መቀመጫዎች ደግሞ ብሔር ተኮር ጎራው ሊያሸንፍ ይችላል።" ሲሉ ተንብየዋል፤አቶ ልደቱ፡፡
 ይህ ውጤት ዋስትና የሚኖረው ግን ቢያንስ መድረክ በተለይም የእነ ፕሮፌሰር በየነ ኢሶዴፓና አብሮነት እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ላይ የሚደርሱ ከሆነ ነው ይላሉ፡፡ እንዲያውም አብዛኛዎቹ የአንድነት ተኮር ኀይሎች እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ላይ መድረስ የሚችሉ ከሆነ፣ የአንድነቱ ጎራ ውጤት ከ55 በመቶ ወደ 70 በመቶ የማደግ ዕድል ሊኖረው ይችላል። ከዚህ አንጻር መድረክ በተለይም ኢሶዴፓ የኀይል አሰላለፉን ለማስተካከል የሚወስደው አቋም የጨዋታውን ውጤት ቀያሪ /Game Changer/ ነው፤ ይላል ሰነዱ፡፡
"ከዚህ አጠቃላይ የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምት ለመረዳት እንደምንችለው ሦስቱ የፖለቲካ ጎራዎች በተናጠል የፌደራል መንግሥት ለማቋቋም የሚያስችል ውጤት ሊያገኙ አይችሉም። ነገር ግን ከውጤት የቅደም ተከተል ደረጃ አንጻር፣ የአንድነት ተኮር ጎራው 45% ወይንም 223 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ አንደኛ ደረጃን፤ የብሔር ተኮር ጎራው 35% ወይንም 175 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ ሁለተኛ ደረጃን፤ የብልጽግና ተኮር ጎራው 20% ወይም 99 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ ሦስተኛ ደረጃን ይይዛሉ።" ሲል ግምቱን ያስቀምጣል፡፡
"የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምቱ፣ በተለያዩ ምክንያቶች ከፍና ዝቅ የማለት ዕድል ያለው ቢሆንም፣ የክልል ምክር ቤቶችን በማሸነፍ ረገድ የብልጽግና ተኮር ጎራ፣ አናሳ ሕዝብ ከሚኖርባቸው ክልሎች መካከል የተወሰኑትን ሊያሸንፍ የሚችልበት ዕድል መኖሩ አይካድም፤ ከትልልቆቹ ክልሎች ውስጥ ግን አንዱንም የማሸነፍ ግምት አልተሰጠውም። ይህ የሆነበት ዋናው ምክንያት ብልጽግና ፓርቲ ሀገሪቱ ውስጥ ካሉ ሁለት የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ መገለጫ አመለካከቶች ውስጥ አንዱንም የማይወክል፣ ሁለቱንም የአስተሳሰብ ማኅበራዊ መሠረቶች፣ በእወደድ ባይነት ስልት /Populism/ ለማስደሰት ወይንም ላለማስከፋት ሲል በወሰደው “አቋም የለሽ” የመሆን ምርጫ፣ ከሁለት ያጣ ወይም ከማኅበራዊ መሠረቱ የተነቀለ የፖለቲካ ጎራ በመሆኑ ምክንያት ነው።" ይላሉ፤አቶ ልደቱ፡፡     
 እንዲህ ዓይነቱን የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምትና ትንተና ማቅረቤ፣ ሀገራችን በድኅረ ምርጫ 97 ወቅት የገጠማት ዓይነት ወይም ከዛ የባሰ የህልውና ቀውስ ውስጥ እንዳትገባ የማገዝ አዎንታዊ አስተዋእጾ ይኖረዋል በሚል እምነት ነው የሚሉት አቶ ልደቱ፤ የ97 ምርጫን አስመልክቶ በወቅቱ በቅንጅት ውስጥ አቅርቤው የነበረው ተመሳሳይ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› በኋላ በምርጫው ከመጣው ውጤት ብዙም ርቀት እንዳልነበረው ይገልጻሉ፡፡ ፡

አቶ ልደቱ አያሌው፤ "ሻሞ! “274” የሽግግር መንግሥት ጥያቄ ለሀገራችን ወቅታዊ፣ ጠቃሚና፣ ምትክ የለሽ መሆኑን የሚያሳይ የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና" በሚል ያቀረቡት ሰነድ፤ በ26 ገጾች የተቀነበበ ነው፡፡




Sunday, 17 May 2020 00:00

ሻሞ! “274”

 የሽግግር መንግሥት ጥያቄ ለሀገራችን ወቅታዊ፣ ጠቃሚና፣ ምትክ የለሽ መሆኑን የሚያሳይ  የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና

1. መግቢያ

የኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን ከመግባቱ በፊት የዘንድሮ ምርጫ እንዲራዘምና፣ አንድ ሁሉን ዐቀፍ የሆነ የሽግግር መንግሥት እንዲቋቋም ስንጠይቅ እንደነበር ይታወቃል። በእኛ ጥረትና ትግል ሳይሆን በኮሮና ቫይረስ አስገዳጅነት፣ ሀገራችን ምናልባትም ህልውናዋን ሊፈታተን ይችል ከነበረው ከምርጫ 2012 ግርግር ለጊዜውም ቢሆን አምልጣለች ማለት ይቻላል። የኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን መግባት፣ ምርጫውን እንዲራዘም ከማድረጉ በተጨማሪ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄያችንን የበለጠ አስፈላጊና ጥያቄውን ወደ ተግባር የመለወጡንም ዕድል ከቀድሞ በተሻለ ቀላል አድርጎታል። ይህንን የምንለውም በሚከተሉት ሁለት ምክንያቶች ነው።
የመጀመሪያዉ ምክንያት፥ እንደሚታወቀው ቀደም ሲል ምርጫው እንዲራዘምና የሽግግር መንግሥት እንዲቋቋም ስንጠይቅ የነበረው በዋናነት ሀገሪቷ ከምትገኝበት የፖለቲካ ውጥረት አኳያና “የለውጥ ሒደቱ” ስኬታማ ባልሆነበት ሁኔታ፣ የምናካሒደው ምርጫ በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ የመሆን ዕድል አይኖረውም በሚል ነው። እንዲያውም ሰላምና የሕግ የበላይነት ባልሰፈነበት ሁኔታ የምናካሒደው ምርጫ የሀገሪቷን ህልውና አደጋ ላይ የሚጥል ውጤት ሊያስከትል ይችላል ከሚል ስጋትም ጭምር ነው። ይህ የቀደመ ስጋታችን አሁንም መቀጠሉ እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በኮሮናቫይረስ መከሰት ምክንያት ሀገራችን በአሁኑ ወቅት ከኅብረተሰብ የጤና ችግር በተጨማሪ በሐሳብ ለመገመት በማይቻል መጠን ለከፍተኛና ለተራዘመ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ቀውስ ተጋላጭ ሆናለች። ይህንን ከባድና ፈርጀ ብዙ የሆነ ሀገራዊ ችግር፣ እንኳንስ ከፋፋይ ወደሆነና የፖለቲካ ቀውስ ወደሚያስከትል ምርጫ ውስጥ ገብተን ቀርቶ፣ በሙሉ ትኩረትና ትብብር አንድ ላይ ቆመን ብንሠራም በቀላሉ ልንወጣው የምንችለው አይደለም። ስለዚህ በኮሮና ቫይረስ መከሰት ምክንያት የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄያችን ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ለሀገራችን የፖለቲካ ችግር አስፈላጊና ምትክ የለሽ መፍትሔ መሆኑ ግልጽ እየሆነ መጥቷል።
ሁለተኛው ምክንያት፥ የምርጫውን መራዘምና የሽግግር መንግሥት መቋቋምን ቀደም ሲል ይቃወሙ የነበሩ አንዳንድ የፖለቲካ ኀይሎች ያቀርቡት የነበረው ብቸኛ መከራከሪያ “በሕገ መንግሥቱ የተቀመጠውን የምርጫ ጊዜ ማራዘም የሚቻልበት ዕድል የለም” የሚል እንደነበር ይታወሳል። ይህ የክርክር ነጥብ ከፖለቲካ አንጻር ቀድሞውንም ተገቢ ያልነበረ ቢሆንም፣ አሁን ግን በኮሮናቫይረስ መምጣት ምክንያት ክርክሩ እንዳይመለስ ሆኖ ተዘግቷል። ከእንግዲህ በአሁኑ ወቅት እየታየ እንዳለው ዐይን ባወጣ ድርቅና ካልሆነ በስተቀር የሕግ አንቀጽና ትርጓሜን ጠቅሶ “ምርጫውን ማራዘም አይቻልም” ብሎ መከራከር የሚቻልበት ዕድል የለም።
በዚህም ምክንያት በአሁኑ ወቅት በሥልጣን ላይ የሚገኘው መንግሥት የሥልጣን ዘመኑ መስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. ስለሚጠናቀቅና፣ የመንግሥትን የሥልጣን ዘመን ለአንድም ቀን ለማራዘም የሚያስችል ምንም ዓይነት ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ የሌለ በመሆኑ፣ ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. በኋላ ከመደበኛው የሕግ አሰራር ውጪ /Extra-Constitutional/ በሆነ የፖለቲካ ድርድር ሀገሪቷን እስከሚቀጥለው ምርጫ ድረስ ሊያስተዳድር የሚችል አንድ ሁሉን ዐቀፍ የሽግግር መንግሥት ማቋቋም ከፊታችን ያለ ምትክ የሌለው አማራጭ ሆኗል። ‘ሀገሪቷ የአንድ ገዥ ፓርቲ የግል ንብረት ናት’ ካልተባለ በስተቀርም፣ እንዲህ ዓይነቱ የፖለቲካ ውሳኔ ላይ ሊደረስ የሚገባው በገዥው ፓርቲ ውሳኔ ብቻ ሳይሆን ሁሉን ዐቀፍና አሳታፊ በሆነ ሀገራዊ የምክክር ሒደት /National Dialogue/ ነው። ስለሆነም የኮሮና ቫይረስ መከሰት ምርጫውን ለማራዘም የነበረውን የሕግ እንቅፋት በማስወገድ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄን በቀላሉ የሚቻል አድርጎታል። ከእንግዲህ የሀገርን ጉዳይ ለማስቀደም፣ የሀገሪቷ የፖለቲካ ኀይሎች እንደተለመደው ቅንነትና የፖለቲካ ቁርጠኝነት ካላጣን በስተቀር፣ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄን ላለመቀበል ሰበብ ወይም እንቅፋት የሚሆን የሕግ ድንጋጌ የለም።
ነገር ግን፣ ብልጽግና ፓርቲ በአሁኑ ወቅት እያሳየው ካለው የሀገርን ጥቅም ከማስቀደም ይልቅ፣ ለራስ የፖለቲካ ሥልጣን የበለጠ ቀናዒ ከሆነው ባህሪው አንጻር፣ በሕገ ወጥ መንገድ ሥልጣኑን ሊያራዝምና ምርጫውን ራሱ በፈለገው ጊዜና ሁኔታ እንዲካሔድ ሊወስን ይችላል። ገዥው ፓርቲም ወደዚህ ዓይነቱ ያልተገባ አቅጣጫ በመሄድ፣ (ምናልባትም የኮሮና ቫይረስ ችግር በቀጣዩ ጥቂት ወራቶች ከተወገደ) ምርጫውን እስከ 2013 ዓ.ም. አጋማሽ ባለው ጊዜ ውስጥ የማካሔድ ፍላጎት እንዳለው ከውስጥ አዋቂ ምንጮች እየሰማን ነው። ይህ መረጃ እውነትነት ኖሮት ወደ ተግባር ከተለወጠ፥ ይህ የገዥው ፓርቲ ውሳኔ በሀገራችን ህልውና ላይ ከፍተኛ አደጋ የሚያስከትል ታሪካዊ ስህተት እና ክስተት ይሆናል። ምክንያቱም የሀገራችን የወቅቱ የፖለቲካ ችግር በእውነተኛ የውይይትና የድርድር ሒደት እንጂ፣ ከእንግዲህ ወዲያ በተለመደው ዓይነት የይስሙላ ምርጫ የሚፈታ አይደለም። ውጤታማ በሆነና መዋቅራዊ ችግሮቻችንን ለመፍታት በሚያስችል የሽግግር ሒደት ባላለፍንበት ሁኔታ ነጻና ፍትሐዊ ምርጫ ማካሔድም አይቻልም። የሆነ ሆኖ ገዥው ፓርቲ ወደዚህ ዓይነቱ የተሳሳተና ሕገ ወጥ ውሳኔ ሊገባ የሚችልበት ሰፊ ዕድል መኖሩን በመገንዘብና፣ ለሕዝብ ግንኙነት ተብለው በገዥው ፓርቲ በሚካሄዱ የታይታ ውይይቶች ሳይዘናጉ፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ሁለት ፈርጅ ያለው ትግል ማካሔድ ይኖርባቸዋል።
የመጀመሪው፥ በሥልጣን ላይ የሚገኘው መንግሥት ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. በኋላ በሕገ ወጥ መንገድ በሥልጣን ላይ እንዳይቀጥልና፣ ምርጫው የሚካሔድበትን ጊዜ ብቻውንና የራሱን መፃዒ ስልጣን በሚያረጋግጥ መንገድ እንዳይወስን የሚያደርግ ሰላማዊና ሕጋዊ ትግል ማድረግ ይኖርባቸዋል። ምክንያቱም፣ በተጭበረበረ ምርጫና በአፈና ድርጊት ለ29 ዓመታት በሥልጣን ላይ የቆየው ገዥው ፓርቲ፣ ከእንግዲህ በሌላ ማናቸውም አሳማኝ ያልሆነ ሰበብና ምክንያት በሥልጣን ላይ እንዲቀጥል ሊፈቀድለት አይገባም። በእንዲህ ዓይነቱ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ሆነን ወደ ሀገራዊ ምርጫ የምንገባ ከሆነም፣ በምርጫው ግብጽን የመሰሉ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላቶች ካልሆኑ በስተቀር፣ የኢትዮጵያ ህዝብም ሆነ የትኛውም ኢትዮጵያዊ የፖለቲካ ኀይል አሸናፊ ወይም ተጠቃሚ ሊሆን እንደማይችል በመገንዘብ፣ እንዲህ ዓይነቱ ሀገራዊ አደጋ እንዳይከሰት ተቃዋሚው ጎራ ሕዝቡን በማስተባበር ጠንካራ ትግል ማድረግ ይጠበቅበታል። ገዥው ፓርቲ ራሱን ከውይይትና ከድርድር ሒደት አርቆ ሥልጣኑን በጉልበት የማራዘሙን ድርጊት የሚገፋበት ከሆነ፣ ተቃዋሚ ጎራው በአንድ ላይ መቆም ከቻለና ይህንን የገዥውን ፓርቲ ሕገ ወጥነት ለሕዝቡ በበቂ መጠን ማሳመን ከቻለ፥ የተቃዋሚው ጎራ በራሱ ተነሳሽነትና መንገድ የሽግግር መንግሥት እስከ ማቋቋም የሚደርስ ትግል ማድረግ ይኖርበታል። ከመስከረም 30፣ 2013 በኋላ ከገዥው ፓርቲ የተለየ ግብዣና መፍትሔ መጠበቅ ሙሉ በሙሉ መቆም ይኖርበታል።
ሁለተኛው፥ ተገቢውና ትክክለኛው መፍትሔ ከዚህ በላይ የተጠቀሰ ቢሆንም፣ መንግሥት በተለመደ አምባገነናዊ ባሕሪው በሕገ ወጥ መንገድ የራሱን ሥልጣን ማራዘም ከቻለና ምርጫው በአጭር ጊዜ እንዲካሔድ የሚወስን ከሆነ (የሚወስን ስለመሆኑ በእኔ በኩል ብዙም አልጠራጠርም)፣ ተቃዋሚው ጎራ በምርጫው ማግኘት የሚችለውን ከፍተኛ ውጤት አሟጦ ለማግኘት የሚያስችለውን ጥረትና ዝግጅት ከወዲሁ ማድረግ ይጠበቅበታል። ገዥው ፓርቲ የወቅቱን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሽፋን አድርጎና መንግሥታዊ መዋቅሩን ተጠቅሞ (ከላይ ለ6 ወራት ሥልጣኑን በማራዘም ዕቅዱ ላይ የሰማነውን ፍንጭ ታሳቢ በማድረግ) ውስጥ ውስጡን የራሱን የምርጫ ዝግጅት እያደረገ ነው። ተቃዋሚው ጎራ ይህንን ተገንዝቦ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በማይጻረር አግባብ የራሱን የምርጫ ዝግጅት ከወዲሁ ማድረግ ይኖርበታል። ይህንን ማድረግ ካልቻለና የኮሮና ችግር በተፈታ ማግስት ምርጫው እንዲካሔድ በገዥው ፓርቲ የሚወሰን ከሆነ ግን ተቃዋሚው ጎራ “ሠርገኛ መጣ” ዓይነት ችግር ውስጥ እንዳይገባ ከወዲሁ መዘጋጀት አለበት።
ከዚህ ግንዛቤ ጋር በተያያዘ፣ በአንድ በኩል አሁንም ምርጫው በቅርብ ጊዜ እንዲካሔድና የሽግግር መንግሥት የማቋቋሙ ጥያቄ ተቀባይነት እንዳያገኝ ለማድረግ እየጣሩ የሚገኙ የፖለቲካ ኀይሎች፣ ይህንን ለማድረግ ያስገደዳቸው ጠባብ የግልና የቡድን ፍላጎት ለሀገር ብቻ ሳይሆን ለራሳቸውም ፍላጎት የማይጠቅም መሆኑን ለማሳየት፤ በሌላ በኩል ደግሞ ከፍ ሲል ለመጥቀስ በተሞከረው ምክንያት ምርጫው በቅርብ ጊዜ መካሔዱ የማይቀር ከሆነ ተቃዋሚው ጎራ በሀገሪቷ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ በአግባቡ ተገንዝቦ የራሱን ቅድመ ዝግጅት ለማድረግ እንዲችል የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምት ትንተና ከወዲሁ ማቅረብ አስፈላጊና ጠቃሚ ነው ብዬ አምናለሁ። ቀደም ሲል ስለ ‹‹የሽግግር መንግሥት መቋቋም አስፈላጊነት›› ባቀረብኩት ጽሑፍ ላይ እንደገለጽኩት፣ አሁን በምንገኝበት ነባራዊ የፖለቲካ ሁኔታ በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ ምርጫ የማካሔድ ዕድላችን አንድ አምስተኛ ወይም ከ20% ያነሰ ነው። ይህ ዕድል በኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን መግባት ምክንያት የበለጠ ጠባብና ምናልባትም ወደ ዜሮ የተጠጋ ሆኗል። ይህ ግምት ከቅርቡ የዶ/ር ዐቢይ የከረረ የማስጠንቀቂያ ንግግርና መግለጫ በኋላ የበለጠ ተጠናክሯል።
ነገር ግን ምርጫው መካሔዱ የማይቀር ከሆነና በሆነ ተዐምራዊ ምክንያት በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ መሆን ቢችል፣ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ካለው የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ አኳያ ምርጫውን የትኛው የፖለቲካ ፓርቲ ወይም ጎራ ሊያሸንፍ ይችላል? ለሚለው ጥያቄ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› መስጠት ጠቃሚ ይሆናል። ጠቃሚነቱም በሚከተሉት አምስት ዋና ዋና ምክንያቶች ላይ የተመሠረተ ይሆናል።
1. ምርጫው በቅርብ ጊዜ ከተካሔደ “እኛ የተሻለ የማሸነፍ ዕድል አለን” ብለው በማመን ምርጫው በቅርብ ጊዜ እንዲካሔድ ግፊት እያደረጉ የሚገኙ አንዳንድ የፖለቲካ ድርጅቶች የሠሩት ሒሳብ ምን ያህል ጥቅማቸውን የማያስጠብቅና ከእውነት የራቀ ግምት እንደሆነ ቆም ብለው ማሰብ እንዲችሉ፤
2. የቅድመ ምርጫ ግምቱንም ሆነ በአጠቃላይ በሀገሪቱ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ በአግባቡ መረዳትም፥ የፖለቲካ ፓርቲዎችም ሆኑ ዜጎች በተለያዩ ጉዳዮች ለሚይዟቸው አቋሞች እጅግ ጠቃሚ ግብዓት ሆነው ሊያገለግሉ የሚችሉ በመሆናቸው፤
3. ምርጫው የሚካሔድ ከሆነ፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በሀገሪቷ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ ሚዛን በአግባቡ ተገንዝበው በተናጠልም ሆነ በትብብር ማድረግ የሚገባቸውን ዝግጅት ከወዲሁ ለማድረግ እንዲችሉ፤
4. አንዳንድ ወገኖች እንደሚያስቡት መጪው ምርጫ በሆነ ተዐምራዊ ምክንያት ነጻና ፍትሐዊ ለመሆን ቢበቃ እንኳን፣ የምርጫው ውጤት በቀላሉ የሕዝብ መንግሥት ለማግኘት የሚያስችለን ሳይሆን፣ በእስካሁኑ የፖለቲካ ታሪካችን አይተነው የማናውቅና በበቂ ሁኔታ ያልተዘጋጀንበት አዲስ ዓይነት ውጤት ሊሆን እንደሚችል እንዲገነዘቡት ለማድረግ፤
5. እነዚህን ከዚህ በላይ የተጠቀሱትን ግንዛቤዎች በአግባቡ በመፍጠርም ሕዝቡ ከምርጫው በፊት ሀገራችን በቂ የዝግጅት ጊዜና የፖለቲካ ሒደት እንደሚያስፈልጋትና፣ ሁሉን ዐቀፍ የሆነ የእርቅና የአንድነት የሽግግር መንግሥት ማቋቋምም ምን ያህል ወቅታዊ፣ አስፈላጊና፣ ሊታለፍ የማይገባው ጥያቄ እንደሆነ የሚኖረውን ግንዛቤ የበለጠ ለማጠናከር ነው።
በአጠቃላይም እንዲህ ዓይነቱን የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምትና ትንተና ማቅረቤ፣ ሀገራችን በድኅረ ምርጫ 97 ወቅት የገጠማት ዓይነት ወይም ከዛ የባሰ የህልውና ቀውስ ውስጥ እንዳትገባ የማገዝ አዎንታዊ አስተዋጽኦ ይኖረዋል በሚል እምነት ነው።
በርግጥ፣ እንዲህ ዓይነቱን ‹‹የምርጫ ውጤት የቅድመ ግምትና ትንተና›› ከፓርቲ ጥቅም አኳያ ካየነው ለአንድ ፓርቲ ውስጣዊ ሥራ እንጂ ለሕዝብ በይፋ መቅረብ የሚገባው አልነበረም። ምክንያቱም እንዲህ ዓይነቱ ግምገማ ከምርጫ ስትራቴጂ ዝግጅት አንጻር ሌሎች ፓርቲዎች ተጠቃሚ ሊሆኑ የሚችሉበት መረጃ ሆኖ ሊያገለግል ይችላልና። ነገር ግን ጉዳዩ ከሀገር ደኅንነት ጋር የተያያዘና እንዲህ ዓይነቱን የሕዝብ ጉዳይም በውስጠ ፓርቲ መዋቅር ብቻ ገድቦ መወያየቱ፣ ኋላ ላይ ምን ያህል ያልተፈለገ ዋጋ ሊያስከፍል እንደሚችል ከ97ቱ ምርጫ ከተገኘው ልምድ በመነሳት ይህንን ሰነድ በዚህ መልክ ለሕዝብ ውይይት ይፋ ማድረጉ በቀና አመለካከት ላይ የተመሠረተ ተመራጭ መንገድ ነው ብዬ አምናለሁ።
በዚህ ጽሑፍ ላይ የተገለጸውን የምርጫ ውጤት ግምት ለመስጠት የተሞከረውም፣ እንዲሁ ከአንድ ግለሰብ ወይም ፓርቲ አመለካከት ጋር ከተያያዘ ጠባብ ግምገማ በመነጨ አይደለም። ይህ ግምገማ ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ ከተሰበሰበ ናሙና የመነጨ ባይሆንም፣ በአንዳንድ ክልሎች እስከ ወረዳ፣ በአንዳንድ ክልሎች ደግሞ ቢያንስ እስከ ዞን መዋቅር ድረስ ከሚገኙ የሀገሪቱ አካባቢዎችና ገዥውን ፓርቲ ጨምሮ፣ በሀገሪቱ ውስጥ የተለያየ አመለካከት ካላቸው የፖለቲካ ድርጅት አመራሮችና አባላት መደበኛ ባልሆነ መንገድ የተሰበሰበ መረጃን መሠረት አድርጎ የቀረበ ግምትና ግምገማ ነው። ይህ የሆነውም በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ በፖለቲካ ዙሪያ የሚካሔድ ጥናት ግልጽና መደበኛ ከሆነ የጥናት አሠራር ይልቅ መደበኛ ባልሆነ የመረጃ አሰባሰብ ዘዴ ቢሠራ የተሻለ ውጤታማ እንደሚሆን በማመን ነው። ይህ የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና የተሰጠውም አሁን የምንገኝበትን ተጨባጭ ሁኔታ ብቻ ሳይሆን ወደፊት እስከ ምርጫው ዕለት ድረስ በሚኖረው ጊዜ፣ በተለይም በመጨረሻዎቹ ሁለት ወራት የሚካሄዱ የምርጫ ዘመቻዎችና የምረጡኝ ክርክር መድረኮች ሊያመጡ የሚችሉትን ከፍተኛ የኀይል አሰላለፍ ለውጥ ጭምር ግምት ውስጥ በማስገባት ነው።
በመጨረሻም፥ የ97 ምርጫን አስመልክቶ በወቅቱ በቅንጅት ውስጥ አቅርቤው የነበረው ተመሳሳይ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› ኋላ ላይ በምርጫው ከመጣው ውጤት ብዙም ርቀት ያልነበረው እንደነበር እዚህ ላይ አስታውሶ ማለፉ ጠቃሚ ይሆናል።


የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት መቀነስ፤ በሰፊው እንዳይዛመትም መገደብ እንደሚቻል በየአገሩ በግልጽ ታይቷል፡፡ እጅን አዘውትሮ በሳሙና ከመታጠብና የግል ርቀትን ከማክበር ጀምሮ፣ የእንቅስቃሴ ቁጥብነትና የለይቶ ማቆያ ስፍራ፣ የምርመራና የሕክምና አሰራሮችን ጨምሮ፣ አገር ምድሩን ‹‹ኳራንቲን›› እስከ ማድረግ የደረሱ እርምጃዎች የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት ለማርገብ፤ በሰፊው እንዳይዛመት ለመከልከልም ረድተዋል፡፡
የደቡብ ኮሪያና የታይዋን አይነት እርምጃ አለ፡፡ መፈናፈኛ የሚያሳጣ የቻይና አይነት እርምጃም ሊጠቀስ ይችላል፡፡ አገሩን ሙሉ ባትቆልፍም በውሃን ከተማ ከ10 ሚ. በላይ ነዋሪዎች ለሁለት ወራት ከቤት እንዳይወጡ ተዘግቶባቸዋል፡፡
የእነ ፈረንሳይ ደግሞ ‹‹ሕግና ሥርዓት›› የጎላበት የእንቅስቃሴ ገደብ የመኖሩን ያህል፤ ለነዋሪዎች ስነ ምግባር ሰፊ ቦታ የሚሰጥ የስዊድን መንገድም ሌላ ተጠቃሽ የመከላከያ አቅጣጫ ነው፡፡ የአሜሪካ ከሁሉም ይለያል - የፍሎሪዳና የኒውዮርክ ለየቅል ነው፡፡ መደናበር፣ ግራ መጋባት፣ ግርግርና ግጭት የተከሰተባቸው፣ አገርን የመዝጋት ድንገተኛ ትዕዛዝ የታወጀባቸው እንደ ህንድና ደቡብ አፍሪካ የመሳሰሉ አገራትም አሉ፡፡
የጥንቃቄ እርምጃዎች፣ በየአገሩ የመለያየቱን ያህል፤ በአገር ኢኮኖሚና በዜጎች ኑሮ ላይ የሚያደርሰው ጉዳትና ኪሳራ ቢለያይም፣ በተወሰነ ደረጃ የየቫይረሱን ስርጭት በየአገሩ ለማርገብ አገልግለዋል፡፡ የአንዳንዶቹ አገራት ውጤት ከሌሎች የተሻለ ወይም እጅግ የላቀ ሆኖ መታየቱ፤ ከየአገራቱ ጥረትና ጥበብ ጋር ግንኙነት እንደሚኖረው አያከራክርም፡፡ ነገር ግን፤ ስሌት ውስጥ መግባት ያለባቸው በርካታ ነጥቦች አሉ፡፡
የአውሮፕላን በረራዎች ላይ እገዳ መጣል፤ በሁሉም አገራት ውስጥ ተመሳሳይ ለውጥ አያስገኝም፡፡ ጣሊያን ከማንም በፊት ነበር ወደ ቻይና የአውሮፕላን በረራዎችን ያቋረጠች፡፡ ከኢትዮጵያ በፊት በርካታ የአፍሪካ አገራት፤ የበረራ እገዳ አውጀዋል፡፡ ነገር ግን፣ ከቻይና የሚመጡ በረራዎችን ማገድ ማለት፣ ሰዎች ከቻይና በሌላ አገር በኩል አሳብረው እንዳይመጡ ያግዳቸዋል ማለት አይደለም፡፡ በረራዎቹን ከማገድ ይልቅ፤ የተሳፋሪዎች መነሻ ቦታ በትክክል አውጆ፣ የማጣሪያና የምርመራ ጥንቃቄዎችን ማሻሻል፣ ተመራጭ ዘዴ ሆኗል - ለኢትዮጵያ፡፡ ደግሞም በተግባር ታይቷል፡፡ ያኔ፣ የሌሎች አገራትን ውሳኔ በጭፍን በመኮረጅ የአውሮፕላን በረራዎች ቢቋረጥ ኖሮ፤ አንድ ሁለት ተብለው ከሚቆጠሩ የአገራችን ዘመናዊ ስኬቶች መካከል አንዱ የሆነው የኢትዮጵያ አየር መንገድ፤ የኪሳራና የእዳ ሸክሙ በዝቶ፣ ህልውናውን እስከ ማጣት ሊደርስ ይችል ነበር፡፡ በእርግጥ፣ በረራዎችን በጥድፊያ አለማገድ፣ ለኢትዮጵያ ተገቢ ቢሆንም፣ ለጣሊያን ግን አደገኛ ሊሆን እንደሚችል ማገናዘብ ያስፈልጋል፡፡ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ተሳፋሪዎች በአብዛኛው በኢትዮጵያ በኩል ወደ ሌሎች አገራት የሚጓዙ እንጂ እዚሁ የሚቆዩ አይደሉም፡፡ ጎብኚ የሚበረክትባቸው ወራትም ከጥር ወር በፊት መሆናቸው ሌላው አጋጣሚ ነው፡፡ የጣሊያን ሁኔታ ከዚህ ይለያል፡፡  ከአለማችን ቀዳሚ የቱሪዝም መናኸሪያ አገራት መካከል አንዷ ናት፤ጣሊያን፡፡ ፈረንሳይም እንደዚሁ የቱሪዝም ማዕከል ናት፡፡ ወደ ኢትዮጵያ በቀን በአማካይ 3 ጎብኚዎች ሊገቡ ይችላሉ፡፡ ወደ ፓርክ ብቻ በየዕለቱ በአማካይ ከ40 ሺ በላይ ጎብኚዎች ይጎርፋሉ፡፡
እነ ጣሊያን እና እነ ፈረንሳይ፣ ከሌሎች አገራት… ከእነ ደቡብ ኮሪያና ከእነ ጃፓን በላይ ለኮሮና ቫይረስ በፍጥነትና በሰፊው ቢጋለጡ አይገርምም፡፡ ኒውዮርክም እንደዚሁ፡፡ ዋናዎቹ የቱሪዝም ገበያዎች ናቸውና፡፡  ነገር ግን፣ ከጥንቃቄ እርምጃዎችና ከቱሪዝም ብዛት በተጨማሪ ሌሎች ጉዳዮችም አሉ፡፡ እንደ ጣሊያንና እንደ ፈረንሳይ፣ ግሪክም የቱሪዝም ማዕከል ብትሆንም፤ በኮሮና ቫይረስ አልተጥለቀለቀችም፡፡ ግብፅም ብትሆን በጣም አልተጎዳችም፡፡ እነ ሎሳንጀለስና የፍሎሪዳ መዝናኛ ከተሞችም የኒውዮርክን ያህል አልተጎዱም፡፡ ምናልባት ሞቃታማ፣ ፀሐያማ የአየር ፀባይ፣ የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት ለመቀነስ ረድቷቸው ሊሆን ይችላል፡፡  በአጠቃላይ፤ የቫይረሱ የስርጭት ፍጥነትና ስፋት፣ ከቫይረስ ባህርይ ጀምሮ፣ የበርካታ መንስኤዎችና ሰበቦች፣ ሁኔታዎችና መከላከያዎች ውጤት ነው፡፡   

 የኢትዮጵያ አየር መንገድ ባለፈው አመት መጋቢት ወር ላይ ከተከሰተው የቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን አደጋ ጋር በተያያዘ ለደረሰበት ኪሳራ እና አደጋው በመልካም ስምና ዝናው ላይ ላደረሰበት ጉዳት ካሳ እንዲከፈለው ለአውሮፕላኑ አምራች ኩባንያ ጥያቄ ማቅረቡን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የአየር መንገዱ የቦይንግ ምርቶች የሆኑት 737 ማክስ አውሮፕላኖች አደጋው መከሰቱን ተከትሎ፣ ከቴክኒክ ብልሽት ጋር በተያያዘ ከበረራ በመታገዳቸውና ስራ ፈትተው በመቆማቸው እንዲሁም፣ የግዢ ስምምነት የፈጸመባቸውን ሌሎች አውሮፕላኖች በወቅቱ ሊያስረክበው ባለመቻሉ ሳቢያ ለደረሰበት ኪሳራና ማግኘት ሲገባው ላጣው ገቢ ካሳ እንዲከፍለው ለቦይንግ ኩባንያ ጥያቄ ማቅረቡንና ክፍያው እስከ ሰኔ ወር መጨረሻ ይፈጸምልኛል ብሎ እንደሚጠብቅ የአየር መንገዱ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ ተወልደ ገብረ ማርያም መናገራቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
አየር መንገዱ ለቦይንግ ኩባንያ ምን ያህል ገንዘብ በካሳ መልክ እንዲከፈለው እንደጠየቀ ዘገባው ያለው ነገር የለም፡፡


Saturday, 16 May 2020 11:19

“ኮሮና እስከ መቼ?...”

       “ይህንን ማንም ሰው ሊተነብየው አይችልም!”

            ከትናንት በስቲያ ከወደ ጄኔቫ አንድ ነገር ተሰማ…
“ኮሮና ቫይረስ ፈጽሞ ላይጠፋ ይችላል… አብረውን እንደሚኖሩት ሌሎች በሽታዎች ሁሉ፣ ኮሮናም አብሮን ሊቀጥል ይችላል” በማለት እቅጩን ተናገሩ - ዶ/ር ሪያን፡፡
የአለም የጤና ድርጅት የአስቸኳይ ጊዜ ጉዳዮች ዳይሬክተር ዶ/ር ማይክ ሪያን ከትናንት በስቲያ በተካሄደ ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ “ቫይረሱ መቼ ከአለማችን ላይ ሊጠፋ ይችላል?” ተብለው ሲጠየቁ የሰጡት ምላሽ ብዙዎችን ያስደነገጠ፣ ተስፋ ያስቆረጠና ግራ ያጋባ ነበር፡፡
በተለያዩ የአለማችን አገራት ከ100 በላይ የሚሆኑ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ምርምሮች እየተደረጉ እንደሚገኙ የጠቆሙት ዶ/ር ማይክ ሪያን፤ አለም በለስ ቀንቷት ክትባቱን ብታገኝ እንኳን ኮሮናን ላታጠፋው እንደምትችል ተናግረዋል - የመከላከያ ክትባት ከተገኘለት ረጅም ጊዜ ያለፈውንንና አሁንም ድረስ ከአለማችን ያልጠፋውን የኩፍኝ በሽታ እንደ አብነት በመጥቀስ፡፡
ጥቂት ቆይቶ ግን፤ አለቃቸው ሌላ የተሻለና የሚያጽናና ነገር ተናገሩ…
“ኮሮና ቫይረስን ማጥፋት ባይቻል እንኳን፣ እስከ መጨረሻው የአቅማችንን እንጥፍጣፊ ተባብረን ከጣርን፣ የሆነ ጊዜ ላይ ልንቆጣጠረው የምንችለው ነው” አሉ፤ የአለም የጤና ድርጅት ዳይሬክተር ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም፡፡
የዶክተር ቴዎድሮስ ንግግር በተወሰነ መልኩ ቢያጽናናም፣ “መቼ ነው ያ የሆነ ጊዜ?... እስከ መቼ ነው ቫይረሱ በዚህ ሁኔታ የሚቀጥለው?” የሚል ጭንቀትና ስጋት የወለደው ጥያቄን ማጫሩ ግን አልቀረም፡፡
ኮሮና ቫይረስ መላውን አለም በቀውስ ማዕበል እየናጠ፣ ሚሊዮኖችን ወደ አልጋ፣ በመቶ ሺህዎች የሚቆጠሩትን ወደ መቃብር እየሸኘ፣ ኢኮኖሚውን እያንኮታኮተ፣ ማህበራዊ ግንኙነትን እየበጣጠሰ፣ እልፎችን በፍርሃት እያራደና በየቤታቸው አድፍጠው እንዲቀመጡ እያስገደደ የሚቀጥለው እስከ መቼ ነው፣ መቼስ ነው በቁጥጥር ስር የሚውለው ብለው የሚጠይቁ ብዙዎች ናቸው፡፡
“ኮሮና መቼ ነው በቁጥጥር ስር የሚለውለው?” የሚለውን ይህንን የብዙዎች ጥያቄ ለመመለስ፤ ብዙ ርቀት መጓዝ ወይም ብዙ ማብራሪያ መስጠት አላስፈለጋቸውም - ዶ/ር ሪያን፡፡
“ይህንን ማንም ሰው ሊተነብየው አይችልም!” ሲሉ እቅጩን ተናገሩ፡፡
ቀጥሎ የሚመጣው እስካሁን ከሆነው ሁሉ የባሰ እንደሚሆን ብዙዎች እየተናገሩ ቢሆንም፣ ኮሮና ቫይረስ ግን በየደቂቃው በመላው አለም ብዙዎችን ማጥቃቱን፤ ቁጥሮችም በየአንዳንዷ ደቂቃ ማሻቀባቸውን ተያይዘውታል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ…
ኮሮና ቫይረስ በመላው አለም ከ4 ሚሊዮን 477 ሺህ በላይ ሰዎችን እንዳጠቃና 300 ሺህ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት እንደዳረገ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከቫይረሱ ያገገሙ ሰዎች ቁጥርም ከ1 ሚሊዮን 680 ሺህ ማለፉ ተነግሯል፡፡ እስከተጠቀሰው ጊዜ ድረስ ከ1 ሚሊዮን 435 ሺህ በላይ ሰዎች የተጠቁባትና ከ86 ሺህ በላይ ሰዎች ለሞት የተዳረጉባት አሜሪካ፣ አሁንም በኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎችና ሟቾች ቁጥር ከአለማችን አገራት በቀዳሚነቷ ቀጥላለች፡፡
ስፔን በ272 ሺህ 700፣ ሩስያ በ252 ሺህ 300፣ እንግሊዝ በ233 ሺህ 200፣ ጣሊያን በ220 ሺህ 200 ያህል የቫይረሱ ተጠቂዎች እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ሲይዙ፣ እንግሊዝ በ33 ሺህ 700፣ ጣሊያን በ31 ሺህ 200፣ ስፔን በ27 ሺህ 400፣ ፈረንሳይ በ27 ሺህ 100 ያህል ሟቾች ከአሜሪካ በመቀጠል እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
በኮሮና ሳቢያ የሚጠቁትም የሚሞቱትም ቁጥራቸው ማደጉን ቀጥሏል፤ የአለም ሳይንቲስቶች ደግሞ ደግሞ ለዚህ የጥፋት ማዕበል ማቆሚያ የሚሆን አንዳች መላ ፍለጋ በየቤተ ሙከራው ደፋ ቀና ማለታቸውን ቀጥለዋል፡፡ ከአለም ዙሪያ ከቀረቡ 100 በላይ የሚሆኑ በምርምር ላይ ያሉ የኮሮና ቫይረስ የክትባት አይነቶች ውስጥ የተሻሉና ውጤታማ እንደሚሆኑ የታመነባቸው 8 ያህሉ ተመርጠው እየተሰራባቸው እንደሚገኝና ስራው እየተፋጠነ መሆኑን የአለም የጤና ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ ዕለት አስታውቋል፡፡
የኮሮና ቫይረስ መከላከያ ክትባት የማፈላለግ ስራውን ለማፋጠን ከተለያዩ አካላት ባለፈው ሳምንት የ8 ቢሊዮን ዶላር ድጋፍ መደረጉን ያስታወሰው ድርጅቱ፤ ያም ሆኖ ግን ይህ ገንዘብ በቂ ባለመሆኑ አገራትና የተለያዩ አለም አቀፍ ተቋማት የሚያደርጉትን ድጋፍ በተፋጠነ መልኩ አጠናክረው እንዲቀጥሉ ጥሪ አቅርቧል፡፡

ሌሴቶ - የመጨረሻዋ አፍሪካዊት አገር
ባለፈው ረቡዕ ማለዳ…
ሁሉንም የአፍሪካ አገራት አዳርሶ አንዲት አገር ብቻ ቀርታው የነበረው ኮሮና ቫይረስ፣ በስተመጨረሻም የመጨረሻዋ መዳረሻው ወደሆነችውና በአገር ተከብባ ወደምትኖረው ደቡባዊ አፍሪካዊት አገር ሌሴቶ ሰተት ብሎ መግባቱ ተሰማ፡፡
ከተቀረው የአፍሪካ አገር በተለየ መልኩ በኮሮና ሳትደፈር ይህን ያህል ጊዜ መቆየቷ በብዙዎች ዘንድ መነጋገሪያ አድርጓት የሰነበተችውና  በአህጉሩ በኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ቀዳሚነቱን በያዘችው ደቡብ አፍሪካ ዙሪያዋን ተከባ የምትገኘው ሌሶቶ፤ ከውጭ አገራት በመጡ መንገደኞች ላይ ባደረገችው ምርመራ አንደኛው በቫይረሱ መጠቃቱን ማረጋገጧን ይፋ አድርጋለች፡፡
በመላው አፍሪካ በዚህ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ወቅት ከኤች አይ ቪ ኤድስ ጋር ተዛማጅ በሆኑ ምክንያቶች ሳቢያ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሰዎች ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉ የአለም የጤና ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ በሰጠው መግለጫ ማስጠንቀቁን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡ በጉዳዩ ዙሪያ በተደረገ የዳሰሳ ጥናት፤ በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት በአፍሪካ ለ6 ወራት የፀረ-ኤች አይ ቪ መድሐኒት አቅርቦት ቢቋረጥ፣ ከኤድስ ጋር በተዛመዱ በሽታዎች የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር እንደሚጨምር መነገሩን የጠቆመው ዘገባው፣ ከሰሃራ በታች ያሉ የአፍሪካ አገራት መንግስታት ለጉዳዩ ትኩረት ካልሰጡት እስከ መጪው የፈረንጆች አመት ድረስ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኤድስና ተዛማች በሽታዎች ሳቢያ ሊሞቱ እንደሚችሉ ድርጅቱ ማስጠንቀቁንም አክሎ ገልጧል፡፡
የአለም የጤና ድርጅት ሳይንሳዊ መንገድን ተከትሎ ያልተሞከረና ደህንነቱ ያልተፈተሸ መድሐኒት ለጤና አይበጅምና ከመውሰድ ተቆጠቡ ብሎ በአደባባይ የተቃወመውን ባህላዊ የኮሮና ቫይረስ መድሃኒቷን በግዛቷ ውስጥ በገፍ መሸጧን የተያያዘችው ማዳጋስካር፣ ይህንኑ መድሓኒቷን ታንዛኒያ፣ ጊኒ ቢሳዎ እና ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን ጨምሮ ወደተለያዩ የአፍሪካ አገራት “ኤክስፖርት” በማድረግ ተጠምዳ ነው ሳምንቱን ያገባደደችው፡፡
ማዳጋስካር “ፍቱን መድሐኒት አግኝቻለሁ፤ ከአሁን በኋላ ቫይረሱ ወደ ዜጎቼ ድርሽ አይልም” ብላ ብትምልም፣ የአገሪቱ ጤና ሚኒስቴር ግን ከትናንት በስቲያ ባወጣው መግለጫ 18 ተጨማሪ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን ይፋ ማድረጉን ተከትሎ፣ አጠቃላይ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ወደ 230 ከፍ ብሏል፡፡
በአፍሪካ የወረርሽኙ መስፋፋት ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚደርስበት አደገኛው የጥፋት ጊዜ ገና እንደሆነ ባለሙያዎች እያስጠነቀቁ ቢሆንም፣ በርካታ የአፍሪካ አገራት ግን ለሳምንታት ተግባራዊ ሲያደርጉት የነበረውን የእንቅስቃሴ ዕገዳ ከሰሞኑ ማላላት መጀመራቸው እየተነገረ ነው፡፡ የበሽታውን መስፋፋት ለመቆጣጠር ሲሉ ጥለዋቸው የነበሩ የእንቅስቃሴ ገደቦችና እገዳዎች ኢኮኖሚያቸው ላይ ከፍተኛ ጫና መፍጠር መጀመሩን በማየት ተግባራዊ ሲያደርጓቸው የነበሩ ገደቦችንና እገዳዎችን ለማላላት እየወሰኑ ያሉ የአፍሪካ አገራት እየተበራከቱ መሆናቸውን የዘገበው ቢቢሲ፤ ጂቡቲ፣ ማሊ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጋቦን፣ ኒጀር እና ኡጋንዳ ለማላላት ያወጡትን ዕቅድ ይፋ አድርገዋል ብሏል።
በጊኒ የኮሮና ቫይረስን ስርጭት ለመግታት መንግስት የጣላቸው የእንቅስቃሴ ገደቦች ለሙስናና ተገቢ ያልሆነ ጥቃት ዳርጎናል ያሉ ዜጎች ባለፈው ማክሰኞ አደባባይ ወጥተው ባደረጉት ተቃውሞ፣ ከፖሊስ ጋር በተፈጠረ ግጭት  ስድስት ሰዎች መገደላቸውን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
በኮሮና ተጽዕኖ በቀን 6 ሺህ ህጻናት ሊሞቱ ይችላሉ
በማደግ ላይ ባሉ አገራት ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ መከላከል በሚቻሉ በሽታዎች ሳቢያ የሚከሰተው የህጻናት ሞት በመጪዎቹ ስድስት ወራት በ45 በመቶ ያህል ሊጨምር እንደሚችልና በየዕለቱ በመላው አለም 6 ሺህ ያህል ከአምስት አመት ዕድሜ በታች ያሉ ህጻናት ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉ የተባበሩት መንግስታት የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ አስጠንቅቋል፡፡
በአገራቱ የሚገኘው ውስን የጤና ሃብትና ቁሳቁስ ከነባር በሽታዎች ወደ ኮሮና ቫይረስ መከላከል ከመዞሩ ጋር በተያያዘ በተለይ በአፍሪካ፣ እስያና ላቲን አሜሪካ ድሃ አገራት በ6 ወራት ውስጥ ተጨማሪ 1.2 ሚሊዮን ህጻናት እንዲሁም 57 ሺህ ያህል እናቶች ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉም ድርጅቱ አስታውቋል፡፡ ድርጅቱ በተጠቀሰው የ6 ወር ጊዜ ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው የህጻናት ሞት ሊከሰትባቸው ይችላል ብሎ የጠቀሳቸው ቀዳሚዎቹ አስር አገራት ባንግላዴሽ፣ ብራዚል፣ ኮንጎ፣ ኢትዮጵያ፣ ህንድ፣ ኢንዶኔዢያ፣ ናይጀሪያ፣ ፓኪስታን፣ ኡጋንዳ እና ታንዛኒያ ናቸው፡፡

ኢኮኖሚው እንዴት ሰነበተ?
ባለፉት ሶስት ወራት የአለማችን ንግድ በ3 በመቶ ያህል እንደሚቀንስ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የንግድና የልማት ተቋም ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መረጃ አስታውቋል:: የንግድ መቀነሱ በቀጣዮቹ ሶስት ወራትም ተጠናክሮ ሊቀጥልና ከሚያዝያ እስከ ሃምሌ ወራት 27 በመቶ ሊደርስ እንደሚችል የጠቆመው ተቋሙ፣ ባለፈው መጋቢት ወር የሸቀጦች ዋጋ በአለማቀፍ ደረጃ በ20 በመቶ መቀነሱንም አስታውሷል፡፡
ዘ ጋርዲያን በበኩሉ፣ አለማቀፍ የመኪኖች ሽያጭ በ2020 የፈረንጆች አመት በ20 በመቶ ያህል እንደሚቀንስ መነገሩን ከሰሞኑ ለንባብ ባበቃው ዘገባው አመልክቷል፡፡ የአለማችን ኢኮኖሚ በፈረንጆች አመት 20202 በ3.2 በመቶ ያህል ቅናሽ እንደሚያሳይ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ ያስታወቀ ሲሆን፣ ከ300 በላይ የአለማችን ህግ አውጪዎች አለማቀፉ የገንዘብ ተቋምና የአለም ባንክ የድሃ አገራትን ዕዳ እንዲሰርዙ ጥሪ ማቅረባቸውን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የህንድ መንግስት የኮሮና ቫይረስ በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ የሚያደርሰውን ተፅዕኖ ለመቋቋምና በወረርሽኙ ሳቢያ የንግድ እንቅስቃሴያቸው የተጎዳባቸውንና ስራቸውን ያጡ ዜጎችን ለመደጎም በማሰብ የ264 ቢሊየን ዶላር የኢኮኖሚ መታደጊያ በጀት መመደቡን ባለፈው ረቡዕ ሲያስታውቅ፣ ጣሊያንም የ59.6 ቢሊዮን ዶላር የኢኮኖሚ ማነቃቂያ በጀት ማጽደቋን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ኮሮና ቫይረስ ያን ያህል ተጽዕኖ እንዳልፈጠረባት በሚነገርላት አውስትራሊያ የሥራ አጥ ዜጎች ቁጥር ወደ 6.2 በመቶ ማደጉና ከ6 መቶ ሺህ በላይ የአገሪቱ ዜጎች ለስራ አጥነት መዳረጋቸው መነገሩን ቢቢሲ ዘግቧል:: በአገሪቱ ከመንግሥት ድጋፍ እየተደረገላቸው የሚገኙ ዜጎች ቁጥር ከ6 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የጠቆመው ዘገባው፣ 1 ሚሊዮን አውስትራሊያውያን ደግሞ ሥራ አጥ ስለሆንን ድጋፍ ይደረግልን የሚል ማመልከቻ ለመንግስት ማቅረባቸውን አመልክቷል፡፡

መክፈትና መዝጋት፣ ማላላትና ማጥበቅ
ነገሩ አላምር ሲላቸው የእንቅስቃሴ ገደቦችንና ዕግዶችን ከጣሉ ከሳምንታት በኋላ፣ ተዘግቶ መቀመጥ ከቀጣዩ የኢኮኖሚ ቀውስ እንደማያስጥል የታያቸውና ገደቦችን ያነሱ አገራት፣ ከቀናት በኋላ ደግሞ ቫይረሱ በፍጥነት መሰራጨቱ ክፉኛ ሲያስደነግጣቸው መልሰው ገደቦችን መጣላቸው እየተዘገበ ይገኛል፡፡
ቫይረሱን በቁጥጥር ስር አውያለሁ ብላ ህጎቿን ባላላች በሳምንት እድሜ ውስጥ የተጠቂዎች ቁጥር እንደገና ያሻቀበባት ሊባኖስ፣ በፍጥነት ያላላችውን ህጎች መልሳ አጥብቃለች:: የወረርሽኙን ስርጭት ለመግታት በማሰብ የጣለችውን የእንቅስቃሴ ገደብ ከሰሞኑ ማላላት የጀመረችው ፓኪስታን፣ በአንዳንድ ግዛቶች ከፍታው የነበረውን የንግድ እንቅስቃሴ የማህበራዊ እርቀት ደንቦች አልተከበሩም በሚል ከጥቂት ቀናት በኋላ መልሳ መዝጋቷ ተነግሯል፡፡
ያላሏቸውን ህጎች መልሰው ካጠበቁና የእንቅስቃሴ ገደቦችን እንደ አዲስ ተግባራዊ ማድረግ ከጀመሩ ሌሎች የአለማችን አገራት መካከል ህንድና ኢራን እንደሚገኙበት ተነግሯል፡፡ በአንጻሩ ደግሞ የእንቅስቃሴ ገደቦችን ማላላትና ዜጎቻቸውን ወደ መደበኛው እንቅስቃሴ ለመመለስ የመረጡ ህንድ፣ ሩስያ፣ አሜሪካና ሲንጋፖርን የመሳሰሉ በርካታ አገራት መኖራቸውን መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል፡፡
እንግሊዝ በቤታቸው ሆነው ስራቸውን መስራት የማይችሉ የተወሰኑ ሰራተኞች ወደ ቢሮ እንዲገቡ ለመፍቀድ ማሰቧን ስትገልጽ፣ ሜክሲኮ የተወሰኑ የመኪና አምራች ኩባንያዎችን ከሰሞኑ እንደምትከፍት አስታውቃለች:: የጣሊያን ትምህርት ሚኒስቴር በመጪው መስከረም ሁሉም የተዘጉ ትምህርት ቤቶች እንደሚከፈቱ ማስታወቁን የዘገበው ሮይተርስ፣ አውስትራሊያና ጀርመን ለ2 ወራት የዘጉትን ድንበራቸውን በመጪው ሰኔ ለመክፈት መስማማታቸውን ገልጧል፡፡

በቀን 18 ሚሊዮን ኮሮና ተኮር ሃሰተኛ ኢሜሎች ይላካሉ
የኢንተርኔት አጭበርባሪዎች ለጂሜይል ተጠቃሚዎች በየዕለቱ 18 ሚሊዮን ያህል ሃሰተኛ የኢሜል መልዕክቶችን እንደሚልኩ ታዋቂው የቴክኖሎጂ ኩባንያ ጎግል ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ስርጭት መስፋፋት ጋር በተያያዘ መሰል ሃሰተኛ ኢሜይሎች በከፍተኛ ሁኔታ መጨመራቸውን የጠቆመው ጎግል፣ ባለፈው ሳምንት ብቻ መሰል ከ100 ሚሊዮን በላይ መልዕክቶችን ማገዱንና 20 በመቶ ያህሉ ከኮሮና ቫይረስ ጋር የተያያዙ መሆናቸውን በመግለጽ፣ አጭበርባሪዎች በእነዚህ ሃሰተኛ መልዕክቶች አማካይነት የተጠቃሚዎችን የግል መረጃዎች እንደሚመነትፉ አመልክቷል፡፡

በኤርትራ 1 ታማሚ ሲቀር፤ በፔሩ ግማሽ ያህሉ ሃኪሞች ኮሮና ይዟቸዋል
በኤርትራ በኮሮና ቫይረስ ከተጠቁት 39 ሰዎች መካከል 38ቱ ከሆስፒታል አገግመው መውጣታቸውንና በህክምና ላይ የሚገኘው አንድ ሰው ብቻ መሆኑን የአገሪቱ የጤና ሚኒስቴር ባለፈው ሰኞ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፣ የፔሩ መንግስት በኮሮና ቫይረስ በከፍተኛ ሁኔታ በተጠቃችው ኢኩቶስ የተባለችው የአገሪቱ ከተማ ውስጥ የህክምና አገልግሎት በመስጠት ላይ ከነበሩ 350 ዶክተሮች መካከል 189 የሚሆኑት በቫይረሱ መጠቃታቸውን እንዳስታወቀ ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡

ሲጋራ ከኮሮና አያስጥልም፤ ይልቁንም የበለጠ ያጋልጣል
ከሳምንታት በፊት ከወደ ፈረንሳይ የወጣ አንድ ጥናት፣ ሲጋራ አጫሾች ከማያጨሱት ጋር ሲነጻጸር በኮሮና ቫይረስ የመጠቃት ዕድላቸው ዝቅ ያለ እንደሆነ ጠቁሞ ነበር፡፡ የአለም የጤና ድርጅት ግን ይህን እና ሌሎች መሰል ጥናቶችን ይፋ የሚያደርጉ አሳሳች ሳይንቲስቶችን “የማይመስል ነገር እየመከራችሁ ሰውን አታሳስቱ” ሲል ከሰሞኑ ማስጠንቀቁንና በአንጻሩ ሲጋራ ማጨስ ለኮሮና የማጋለጥ ዕድሉ ከፍ ያለ እንደሆነ መግለጹን አናዶሉ ኤጀንሲ ዘግቧል፡፡
አጫሾች በኮሮና ቫይረስና በሌሎች የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች የመጠቃት እድላቸው ከማያጨሱት የበለጠ ከፍ ያለ መሆኑን ድርጀቱ በሳምንቱ መጀመሪያ ይፋ ባደረገው መረጃ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፣ ማጨስ ሳንባን በመጉዳት ሰውነታችን ኮሮናንና ሌሎች በሽታዎችን የመከላከል አቅሙ አነስተኛ እንዲሆን እንደሚያደርግ መጠቆሙንም አክሎ ገልጧል፡፡


ከዕለታት አንድ ቀን እጅግ ክፉ ሚስት የነበረችው አንድ ቀና ባል ነበረ፡፡
ይህንን ባል ያቺ ክፉ ሚስቱ በጣም በጠዋት ትቀሰቅሰዋለች፡፡ አልጋዋ ላይ እንደተኛች፡-
 “በል ገንፎ አገንፋ” ትለዋለች፡፡
ባል እንደ ምንም ይነሳና ገንፎ ያገነፋል፡፡ ቅቤና በርበሬ ለውሶ
“በይ ብይ የእኔ እመቤት” ይላታል፡፡
ሚስትየውም በቁጣ፤
“ትቀልዳለህ ልበል? አጉርሰኝ እንጂ!” ትለዋለች፡፡
በትህትና ያጐርሳታል፡፡
“ምነው በቤቱ ቅቤ የለም አሉህ እንዴ? ሂድ ከቅቤ ቅል ውስጥ ቅቤ አምጣና በደምብ ለውሰህ አጉርሰኝ!” ትለዋለች፡፡
ባል እንደታዘዘው ከቅቤው ዕቃ ውስጥ ቅቤ አምጥቶ “በደምብ ብይ” ይላታል፡፡
“አንተ ሰውዬ ዛሬ ጤናም የለህ እንዴ? አሁን ቢያንቀኝ ምን ልሆንልህ ነው? በል ተነስና ውሃ ቀድተህ አምጣ!” ትለዋለች፡፡
ባል ተነስቶ ውሃ ይዞ ይመጣል፡፡ መብላት ሲጀምሩ፤
“እቺን የምታህል ቅቤ ለውሰህ ምን ልትሆነን ነው? የምን ቁጥ - ቁጥ ነው? ተነስና ጨምርበት!”
ተነስቶ እንደገና ቅቤና በርበሬ ለውሶ ያመጣና ያጐርሳታል፡፡ ከጠገቡ በኋላ፤
“በል እሳት አያይዝና ቡና አፍላልኝ”
“የእርሻው ሰዓት ይረፍድብኛላ?”
“እኔ ነኝ እርሻው ነው የሚበልጥብህ?”
“እሺ ካልሽ፡፡ ቡናው ይቅደም፡፡”
አያይዞ ቡናውን ይቆላና ሊወቅጥ ሲሰናዳ፣
“አሽትተኝ እንጂ! እንዲሁ ልጠጣልህ ነው እንዴ?”
እያንከሻከሸ ያስሸትታታል፡፡
እንዲህ እንዲያ እያሉ እየኖሩ ሳለ፤ ሚስት ትታመማለች፡፡ በሽታው እየጠናባት ይመጣል፡፡ ባል ያልሞከረው አኪምና የአበሻ መድሃኒት የለም፡፡ አልሆነም፡፡ በሽታው እጅግ በረታባትና በመጨረሻ ህይወቷ አለፈ፡፡
ባል ያለ ሚስት ብዙ ዓመት ኖረ፡፡ ቆይቶ ግን የሰፈሩ ሰው መክሮ ዘክሮ፤
“እስከ መቼ ባዶ ቤት ያለ ሚስት ትቀመጣለህ?” ብለው ብዙ ወትውተውትና መክረውት እሺ ብሎ ሌላ ሚስት አገባ፡፡
ይችኛዋ ሚስት ደግሞ የሟችቱ ተቃራኒ ሆና ቁጭ አለች፡፡
ምን ሲደረግ ካልጋህ ትነሳለህ? ምን ሲደረግ በእጅህ ትጐርሳለህ? እኔ እያለሁልህ? እያለች በአፍ በአፉ ታጐርሰዋለች፡፡ “ከፈለክ ረፈድ አድርገህ ና፤ እኔ ሞፈር ቀምበርህን እርሻው ቦታ አደርስልሃለሁ” ትለዋለች፡፡ ትሄዳለች ተሸክማ፡፡
ማታም ሞፈር ቀምበሩን አግዛው አብረው ያመጣሉ፡፡ እግሩን ታጥበዋለች፡፡ በቅባት ሰውነቱን ታሸዋለች፡፡ በጣም ደስተኛ ሆነ!
ያም ሆኖ የሰው ነገር ይገርማል፡፡ ያ ገበሬ ሲፀልይ እንዲህ አለ አሉ፡-
“አምላኬ ሆይ! የተሻለች ሚስት የምትመጣ ከሆነ ምነው እቺም በሞተች!”  
*    *    *
አዳም ስሚዝ የተባለው የኢኮኖሚክስ ሊቅ፤ “Human wants are unlimited” ይላል፡፡ (“የሰው ልጅ ፍላጐት ማቆሚያ የለውም” እንደማለት ነው) ትንሽ ልጅ፤ ትንሽ አሻንጉሊት ሲገዛለት ትልቅ አሻንጉሊት ይፈልጋል፡፡ ብስክሌት ሲገዛለት ሞተር ይጠይቃል፡፡ ሞተር ሲሰጠው ደግሞ መኪና ይጠይቃል፡፡ ከመኪናም ወዲያ ሌላ ሙግት ይኖረዋል! ይህ የሰው ልጅ ተፈጥሮ የፍላጐት ሂደት ነው፡፡ ይህንን በሀገር ህዝብ መንዝረን ብናየው ህዝብ መንግሥትን የሚጠይቀው ጥያቄ ማቆሚያ የለውም፤ ለማደግና የተሻለ ህይወት ለመምራት ምንጊዜም ከመፍጨርጨር አይቦዝንም፡፡ መንግሥት ደግሞ ልክ በማበጀትና ከዚህ በላይ አቅም የለኝም በማለት ምላሽ ከመስጠት ወደ ኋላ አይልም፡፡ በመካከል ትንቅንቅና ግጭት ሲፈጠር፣ የአምጣ፣ አላመጣም ፍጭት ሲከሰት፣ አልፎ ተርፎም አመፃዊ ሁኔታ ሊጐለብት ይችላል፡፡ ለዚህ ነው ዲሞክራሲ ይኑር፣ ሰላም ይፈጠር፤ የተሻለ ዓለም እንይ የሚባለው፡፡ ይሄ የምንጊዜም ሂደት ነው፤ ያለ የነበረና ወደፊትም የሚኖር የህልውና ፍሬ ጉዳይ ነው፡፡
በሀገራችን የመብት ጥያቄ፣ የነፃነት ጥያቄና የኢኮኖሚ መሻሻል ጥያቄ ነጋ - ጠባ ሲወተወት ለዓመታት የከረመ ነው፡፡ እነዚህ ጥያቄዎች ምላሽ ያገኙ ዘንድ ወጣቱ፣ ምሁሩ፣ ነጋዴው፣ ሀብታሙና ችግርተኛው በየበኩላቸው ሲፍረመረሙ ብዙ ዘመን ተጉዘዋል፡፡ ዛሬም ገና ይጓዛሉ፡፡ ብዙ ትግል፣ ደም ማፍሰስና ጦርነት በዚሁ ጉዳይ ላይ ተካሂዷል፡፡ ሊካሄድም ይችላል፡፡ እንዳለመታደል ሆኖ ብዙ ፍሬ አላፈራንበትም፡፡
ማስተዋል ያለብን አንድ ጉዳይ ግን የምንጠይቀው ጥያቄ አግባብነት ያለው የበሰለና፣ የሀገሪቱን አቅም ያገናዘበ መሆን እንዳለበት ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ከራስ ጥቅም ይልቅ የአገርን ጥቅም ለማስጠበቅ የቆሙ ልባም ልጆችን ማፍራት ያስፈልጋል፡፡ ወጣት፣ ጐልማሳ፣ አዛውንትና አሮጊት ሳይባል ”የሀገር ጉዳይ የእኔ ጉዳይ ነው” ብለው በቆራጥነት ሌት ተቀን መድከም ዋና ጉዳይ ነው፡፡
በሀገር ጉዳይ ሲመጣ የማይነካካ ነገር የለም፡፡ ሁሉ ነገር ሰንሰለታዊ ብልልት (Chain Reaction) አለው፡፡ ተያያዡን ነገር ሁሉ እያንዳንዱን ቀለበት እየፈቱ ሰንሰለትን ሙሉውን ማጠንከር ተገቢ ነው፡፡
የአገራችን ሰው ሲተርት፣ “እደጅ ያለው ሰንበሌጥ ሲታጨድ፣ ማድቤት ግድግዳ ላይ የተሰቀለው ሰፌድ ይንቀጠቀጣል!” የሚለው ለዚህ ነው! ነገሮችን በተናጠል ሳይሆን ሙሉ ሥዕላቸውን እንይ!!  

* እጃችንን በየጊዜው እንታጠብ!
* አካላዊ ርቀታችንን እንጠብቅ!
 * እጅ ለእጅ አንጨባበጥ!
* ፊታችንን ከመነካካት እንታቀብ!
* አስገዳጅ ነገር ከሌለብን ከቤት  አንውጣ!
 * ማናቸውንም ንክኪዎች እናስወግድ!
* ሰዎች በሚበዙባቸው ቦታዎች እንገኝ!

 More than two-thirds of people surveyed in 20 African countries said they would run out of food
    and water if they had to stay at home for 14 days.
    Just over half of the respondents said they would run out of money.
    The Africa Centres for Disease Control and Prevention research was conducted to help
    governments map out future policies on how to tackle coronavirus.
    It warns that if measures are not adapted to local needs, there is a risk of unrest and violence.
    The report, Using Data to Find a Balance, shows the difficulties of maintaining strict lockdown
    policies on the continent.
    The research was conducted between late March and mid-April in 28 cities in 20 countries to
    assess the impact of the crisis and people's attitudes to restrictions that had already been imposed
    in some areas.
    Several African countries which had responded swiftly to the coronavirus threat are now easing
    restrictions.
    "The proliferation of peaceful protests demanding government relief is evidence of the strain
    some people are already under, and highlights gaps in current responses," the report says.
    But it found that there was currently general support for restrictions that had been put in place.
    Opposition was highest to measures such as closing workplaces and shutting down markets.
     ‘Without food, we’ll die inside our homes’    
    According to the survey, the lowest-income households expected to run out of food and money
    in less than a week.
    In Nigeria and Kenya, social media users noted that hunger in urban area was forcing them to
    violate stay-at-home orders, it said.
    The findings chime with a story that viral last week of a Kenyan widow who was found cooking
    stones for her eight children to make them believe she was preparing food for them, saying: "I
    could do nothing because I had nothing."
    Food and water
    Barrier to a 14-day stay-at-home order by region
    Source: Using Data to Find a Balance
    The researchers have recommended that governments need to communicate more effectively
    with their citizens and properly inform them about the reasons behind the measures that are
    being taken.
    "What we've learnt from Ebola and other outbreaks is that countries need to decentralise the
    response to the community level and increase their capacity to identify and diagnose cases," said
    Matshidiso Moeti, Africa director of the World Health Organization (WHO), which also
    commissioned the research.
    Governments in Africa have been facing a dilemma when deciding how best to respond to the
    pandemic.
    Millions need to leave their homes every day to go and work to feed their families.
    "Countries now must find a balance between reducing transmission while preventing social and
    economic disruption," the report says.
    So far Africa has recorded nearly 50,000 cases of Covid-19, the respiratory infection caused by
    coronavirus, with just under 2,000 deaths.
    The report recommends that while caseloads remain low, countries on the continent need to
    "build public health capacity to test, trace, isolate, and treat cases" as the necessary foundation
    for reopening societies.
    (BBC)

   ታዋቂው የኢትዮ-ጃዝ ባንድ ‹‹ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ›› ከዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር የሰሩትን ሁለተኛ እና አዲስ አልበም “To Know without knowing” ለዓለም ገበያ አስተዋውቀዋል፡፡ በ2016 እኤአ ላይ ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ እና “ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒራያንስ The Cradle of humanity የሚለውን የመጀመርያ አልበማቸውን አቅርበዋል፡፡
“To Know without knowing” ከ1 ዓመት በፊት በአውስትራሊያ ገበያ ሲቀርብ ከ3 ሳምንት በፊት ደግሞ በይፋ የተዋወቀው በጀርመን አገር ነው፡፡ የአልበሙ ቅጂዎች በሜልቦርንና በአዲስ አበባ መከናወናቸው ሲታወቅ፤ በዓለም ገበያ  ለማስተዋወወቅ የተሰራጨው ነጠላ ዜማ ‹‹ኩሉን ማንኳለሽ› ነው፡፡ “To Know without knowing”ን በዓለም ገበያ በስፋት  ለማሰራጨት የነበረውን እቅድ የኮሮና ወረርሽኝ  እንዳስተጓጎለው፤ በኒውዝላንድ እና በኢትዮጵያ የነበሯቸውንም ኮንሰርቶች እንዳሰረዛቸው የተናገረው የባንዱ አባል ኢያን ዲክሰን ከአውስትራሊያ ነው፡፡ በኢትዮ ጃዝ ባንዱ ትራምፔት የሚጫወተው፤ የሙዚቃ ፕሮዲውሰር እና ማናጀር የሆነው ኢያን ዲክሰን  ዶክተር ሙላቱ እና ዘ ብላክ ጄሱስ ኤክስፕሪያንስ የፈጠሩት ጥምረት የአፍሪካ እና የኦሽኒያ የባህል ትስስርን አጠናክሮታል፡፡  ከ2009 እኤአ አንስቶ የኢትዮ ጃዝ ባንዱ እና ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ የሰሩ ሲሆን በመላው አውስትራሊያ እና በተለያዩየዓለም ክፍሎች  ኮንሰርቶችን ሰርተዋል፡፡
‹‹ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ›› The Black Jesus Experience BJX በሚል ምህፃረ ቃል የሚታወቅ ሲሆን ተቀማጭነቱን በሜልቦርን፣ ቪክቶሪያ አውስትራሊያ ውስጥ ያደረገ  ነው፡፡ የ15 ዓመታት ልምድ ያለው የኢትዮ ጃዝ ባንዱ ከ5 የተለያየ አገራት ዜግነት ያላቸው 8 ድምፃዊያንና የሙዚቃ መሣሪያ ተጨዋቾች ተሰባስበውበታል፡፡  የኢትዮጵያን ባህላዊ የዜማ ቅኝቶች ከሂፕሆፕ፤ ከፋንክ ጋር በማዋሃድ የሚሰሩ ሲሆን በጃዝ እና አዝማሪ ስልቶችም ይጫወታሉ፡፡
በአውስትራሊያ ተመስርቶ በኢትዮ ጃዝ ባንድነት ያለፉትን 15 ዓመታት የሰራው ባንዱ  በሂፕሆፕ/ጃዝ፣ አዝማሪ እና ፋንክ የሙዚቃ ስልቶች ይታወቃል፡፡  ብላክ ጄሱስ ኤክስፒሪያንስ በኢትዮ ጃዝ ከክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር ያለፉትን 11 ዓመታት በመስራት ከፍተኛ ልምድ ያካበቱ ሲሆን የኢትዮ ጃዝ አባት በአውስትራሊያ፣ በአውሮፓ፤ በኢትዮጰያና በሌሎች የዓለም ክፍሎች ባቀረባቸው በሚያቀርባቸው ኮንሰርቶች የሚያጅቡት ናቸው፡፡
ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ ከክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር ሁለተኛውን አልበም መስራታቸው ሲሆን የመጀመርያው በ2016 እ.ኤ.አ ላይ ለዓለም ገበያ የቀረበው “Cradle of Humanity”  ነው፡፡ በኢትዮ ጃዝ ባንዱ በመሪ ድምፃዊነት የምትታወቀው ኢትዮጵያዊቷ እንሹ ታዬ ናት፡፡ ሌላው ድምፃዊና መድረክ መሪ ሚር ሞንክ ይባላል፡፡ ሌሎች የባንዱ አባላት ቦብ ቬደርፔን (ፒያኖና ኪቦርድ)፣ ፒተር ሃርፐር (ቴነስ ሳክስፎን)፣ ጀምስ ዴሲስ (ይአም) አያን ዲክሰን (ትራምፔት)፣ ሃክሊስተር (ጊታር) እንዲሁም ሪቻርድ ኖህ (በኤሌክትሪክ ሌዝ ጊታር) ናቸው፡፡  


Page 2 of 476