Administrator

Administrator

Saturday, 06 July 2019 14:41

የፖለቲካ ጥግ

(ስለ ሪፎርም)


 ኢኮኖሚ የሁሉም ነገር መጀመሪያና መጨረሻ ነው፡፡ ጠንካራ ኢኮኖሚ ከሌለህ፣ ስኬታማ የትምህርት ማሻሻያም ይሁን ሌላ ማሻሻያ ሊኖርህ አይችልም፡፡
ዴቪድ ካሜሩን
ሪፎርም፤ የቻይና ሁለተኛ አብዮት ነው፡፡
ዴንግ ዚያኦፒንግ
አዕምሮህን ክፍት ሳታደርግ ህብረተሰብን ወይም ተቋማትን ማሻሻል (መለወጥ) አትችልም፡፡
በሻር አል - አሳድ
ሃይማኖት ፈጽሞ የሰው ልጅን ሊያሻሽል አይችልም፤ ምክንያቱም ሃይማኖት ባርነት ነው፡፡
ሮበርት ግሪን ኢንገርሶል
የአሜሪካ ህዝብ ለውጥ ይፈልጋል፡፡ ትላልቅ ሃሳቦች፣ ትላልቅ ሪፎርም ይሻል፡፡
ራህም ኢማኑኤል
በፖለቲካ፤ ሪፎርም ፈጽሞ ከቀውስ በፊት አይመጣም፡፡
ቱከር ካርልሰን
ካልተለወጥን አናድግም፡፡ ካላደግን የእውነት እየኖርን አይደለም፡፡
ጌይል ሺሂ
ጠላቶችን ለመፍጠር ከፈለግህ፣ የሆነ ነገር ለመለወጥ ሞክር፡፡
ውድሮው ዊልሰን
በዓለም ላይ ምርጡ የህብረተሰብ ሪፎርም ፕሮግራም ሥራ ነው፡፡
ሮናልድ ሬገን
ሪፎርም ማለት የማያስፈልገውን ማስወገድ፣ የሚያስፈልገውን መጠበቅ ነው፡፡
ፔሪያር ኢ.ቪ ራማሳሚ
ሪፎርም ለማድረግ  አትፍራ፡፡
ኮንፊሽየስ

  የ18 አመቱ ኢትዮጵያዊ እስራኤላዊ ሰለሞን ተካ ባፈለው እሁድ ሃይፋ ከተባለችው ከተማ አቅራቢያ በአንድ እስራኤላዊ ፖሊስ በጥይት ተደብድቦ መገደሉን ተከትሎ፣ ድርጊቱ ያስቆጣቸው ቤተ-እስራኤላውያንና ደጋፊዎቻቸው ሰኞ ዕለት አደባባይ በመውጣት የጀመሩት ተቃውሞ ላለፉት ቀናትም ተባብሶ መቀጠሉ ተዘግቧል፡፡
በስራ ገበታው ላይ ባልነበረ ፖሊስ የተፈጸመውን ግድያ ተቃውመው በተለያዩ የእስራኤል ከተሞች ሰልፍ የወጡ በመቶዎች የሚቆጠሩ ቤተ-እስራኤላውያንና ደጋፊዎቻቸው በፖሊሶች ላይ ድንጋይ በመወርወርና በጎዳናዎች ላይ እሳት በማቀጣጠል ተቃውሟቸውን የገለጹ ሲሆን፣ ፖሊስ በበኩሉ ሰልፈኞችን ለመበተን አስለቃሽ ጢስና ተኩስ መጠቀሙንና በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰልፈኞችን መጉዳቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ወጣቱን ገድሏል የተባለው ፖሊስ በቁጥጥር ስር እንደዋለ የዘገበው የእስራኤሉ ሃሬትዝ ጋዜጣ፣ ግድያው ከዘር ጥላቻ የመነጨ ነው የሚል አቋም የያዘው ተቃውሞ ግን ባለፉት ቀናት ቴል አቪቭን ጨምሮ ወደተለያዩ የአገሪቱ ከተሞች መስፋፋቱንና በሺህዎች የሚቆጠሩ ተቃዋሚዎች የመኪና መንገዶችን በመዝጋትና መኪኖችን በማቃጠል ግድያውን ማውገዝ መቀጠላቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
የእስራኤል ፖሊስ ሰልፈኞችን ለመበተን ባደረገው ጥረት በተፈጠረው ግጭት 111 ያህል ፖሊሶች መቁሰላቸውንና 136 ያህል ሰልፈኞች መታሰራቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ተቃውሞው መባባሱን ተከትሎ የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤኒያሚን ኔታኒያሁ በቪዲዮ ባስተላለፉት መልዕክት፤ በወጣቱ ሞት የተሰማቸውን ሃዘን በመግለጽና ግድያውን በተመለከተ ምርመራ እየተደረገ እንደሚገኝ በመጠቆም፤ ሰልፈኞች ግን ህገወጥ ድርጊት ከማድረግ እንዲቆጠቡ ጥሪያቸውን አስተላልፈዋል፡፡
የ18 አመቱ ኢትዮ-እስራኤላዊ የሰለሞን ተካ የቀብር ስነስርአት ባለፈው ማክሰኞ መፈጸሙን የዘገበው አልጀዚራ፣ ተቃዋሚዎቹ ወጣቱን የገደለው ፖሊስ በአፋጣኝ ፍርድ ቤት ቀርቦ ተገቢውን ቅጣት እንዲያገኝ መጠየቃቸውንና ቤተ-እስራኤላውያን ከዘር ጥቃትና ግድያ ነጻ የሚሆኑባትና ያለስጋት የሚኖሩባትን እስራኤል ለመፍጠር የሚያደርጉትን ትግል በዘላቂነት እንደሚገፉበትም ተናግረዋል፡፡
የእስራኤል ፖሊሶች በቤተ-እስራኤላውያን ወጣቶች ላይ ድብደባና ግድያ ሲፈጽሙ ይህ የመጀመሪያው እንዳልሆነ የጠቆመው ዘገባው፣ ከአራት ወራት በፊትም አንድ ኢትዮ-እስራኤላዊ ወጣት በፖሊስ ጥይት ተመትቶ ለሞት መዳረጉን አስታውሷል፡፡


በአዳዲስ የቢዝነስና የስራ ፈጠራ ሃሳቦች አፍላቂነታቸውና በፈር-ቀዳጅ ኢንቨስተርነታቸው በሚታወቁት ኢትዮጵያዊው ኢኮኖሚስትና ባለሃብት በአቶ ኤርሚያስ አመልጋ የሕይወት ታሪክና ስራዎች ዙሪያ የሚያጠነጥነውና በደራሲና ጋዜጠኛ አንተነህ ይግዛው የተጻፈው “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የተሰኘው የሕይወት ታሪክ መጽሐፍ ከመጪው ሰኞ ጀምሮ በገበያ ላይ ይውላል፡፡
አጠቃላይ ዝግጅቱ ከስድስት አመታት በላይ ፈጅቶ የተጠናቀቀው መጽሐፉ፤ ከወላጆቻቸው የኋላ ታሪክ አንስቶ የአቶ ኤርሚያስ አመልጋን የልጅነት ሕይወትና አስተዳደግ፣ የወጣትነት ዘመንና የትምህርት ቆይታ እንዲሁም ወደ አሜሪካ አቅንተው ከጥበቃ ሥራ እስከ የዩኒቨርሲቲ ተማሪነት እንዲሁም እስከ ግዙፉ የአለማችን የፋይናንስ ማዕከል ዎልስትሪት የኢንቨስትመንት ባንኪንግ ስመጥር ባለሙያነት የዘለቁበትን የረጅም አመታት ጉዞ የሚያስቃኝ ሲሆን፣ ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ ከ20 አመታት በላይ የተጓዙበትን በስኬትና በውድቀት የታጀበ፣ ፈተናና ውዝግብ ያልተለየው ረጅም የሕይወት ጎዳናም በዝርዝር ይዳስሳል፡፡   
አቶ ኤርሚያስ አመልጋ በተለይም ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ የወጠኗቸውን አዳዲስና ሰፋፊ የፋይናንስ፣ የንግድና ኢንቨስትመንት ዕቅዶቻቸውን ከዳር ለማድረስ ባደረጉት እልህ አስጨራሽ ጉዞ ውስጥ ያጋጠሟቸውን እሾህ አሜካላዎች፣ የተጋፈጧቸውን ፈተናና እንቅፋቶች በዝርዝር የተረኩበት መጽሐፉ፤ ከባለታሪኩ የግልና የስራ ሕይወት ጋር በተያያዘ ከዚህ ቀደም ተሰምተው የማይታወቁ በርካታ አጓጊና አነጋጋሪ መረጃዎችን አካትቷል፡፡
በሁለት ክፍሎች ተከፋፍሎ የቀረበውና 12 ዋና ዋና ምዕራፎች ያሉት “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የሕይወት ታሪክ መጽሐፍ፤ “ማረፊያ አንቀጾች” እና “ድህረ-ታሪክ” የሚሉ ንዑሳን ክፍሎችን ጨምሮ በአጠቃላይ በ394 ገጾች የተቀነበበ ነው፡፡ “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” በአዲስ አበባና በሁሉም የክልል ዋና ዋና ከተሞች በሚገኙ የመጽሐፍት መደብሮችና በአዟሪዎች፣ በአዲስ አበባ በሁሉም የዳሽን ባንክ ቅርንጫፎችና በሸዋ ሱፐር ማርኬቶች፣ በስልክ ትዕዛዝ የቤት ለቤት ዕደላና በአማዞን ድረ-ገጽ አማካይነት ከመጪው ሰኞ ጀምሮ ለገበያ የሚቀርብ ሲሆን የመሸጫ ዋጋውም 300 ብር እንደሆነ ተነግሯል፡፡
በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የታሸገ ውሃ “ሃይላንድ” ለገበያ በማቅረብ እንዲሁም “ዘመን ባንክ” እና “አክሰስ ሪል እስቴት”ን ጨምሮ ባቋቋሟቸው የተለያዩ ኩባንያዎች የሚታወቁት አነጋጋሪው የኢኮኖሚ ባለሙያ  አቶ ኤርሚያስ አመልጋ፣ ከብረታ ብረት ኮርፖሬሽን የሙስና ክስ ጋር በተያያዘ ተጠርጥረው ከወራት በፊት በቁጥጥር ስር መዋላቸውና በአሁኑ ወቅትም በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ሆነው የፍርድ ሂደታቸውን በመከታተል ላይ እንደሚገኙ ይታወቃል፡፡ በእስር ላይ በቆዩባቸው ወራትም፣ በተለይ ሥር በሰደደ የውጭ ምንዛሪ እጥረት ሳቢያ በመስቀለኛ መንገድ ላይ የሚገኘውን የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ችግሮች የሚተነትንና ዝርዝር የፖሊሲ ማሻሻያዎችን የሚያቀርብ Ethiopia:Tipping Point የተሰኘ መጽሐፍ አዘጋጅተው በAmazon.com አማካኝነት በኦንላይን እየተሸጠ ይገኛል፡፡ በዚህ መጽሐፍ በምዕራፍ ሦስት ላይ Ethiopian Economy at Cross Road  በሚል ርዕስ የቀረበውን ጥናታዊ የኢኮኖሚ ትንተና፣ ከ10 ወራት በፊት፣ ለጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ መንግስት፣ መላካቸውን አቶ ኤርሚያስ አመልጋ በመጽሐፋቸው ይገልጻሉ፡፡   
“የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የተሰኘውን የህይወት ታሪክ መጽሐፍ ያዘጋጀው ደራሲና ጋዜጠኛ አንተነህ ይግዛው፤ ከዚህ ቀደም “መልስ አዳኝ” እና “ባቡሩ ሲመጣ” የተሰኙ የአጫጭር ልቦለድ ስብስብ መጽሐፍትን ለንባብ ያበቃ ሲሆን፣ ለ54 ተከታታይ ሳምንታት በፋና ኤፍ ኤም 98.1 የተላለፈውንና “ስውር መንገደኞች” የተሰኘውን ተከታታይ የሬዲዮ ድራማ በደራሲነትና በተዋናይነት ለአድማጭ ማብቃቱም ይታወሳል፡፡

(ክፍል-፭ ‹‹በተዋህዶ ከበረ››)

                    የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፈንታ


         በክፍል-4 ፅሁፌ ላይ ሁለት ዋና ዋና ሐሳቦችን ማንሳታችን ይታወሳል፡፡ የመጀመሪያው፣ እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ››ን ሐሳብ ባቀረበበት ወቅት ሀገራችን ስትከተል የነበረው የዘመናዊነት ሐሳብ አስቀድሞ የ50 ዓመታት ጉዞ እንደተጓዘና በዚህ ጉዞውም ትውፊታዊው እሴትና ባህላዊ ተቋማት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን ተመልክተናል፡፡
ሁለተኛው ደግሞ፣ የእጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ሐሳብ ህሊናንና መንፈስን፣ አመክንዮንና እምነትን፣ ፍልስፍናንና ሃይማኖትን የማስታረቅ ፕሮጀክት እንደሆነና ይሄም ሐሳብ የመጀመሪያዎቹ የቤተ ክርስትያን አባቶች ሲወያዩበት እንደነበርና ሐሳቡንም እጓለ ከ1600 ዓመታት በኋላ በድጋሚ ለውይይት እንዳነሳው ተመልክተናል፡፡ በዛሬው የማጠቃለያ ሐሳብ ደግሞ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፖለቲካዊ ወይስ ፍልስፍናዊ መፍትሔ? የሐሳቡ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ አንደምታዎቹስ ምንድን ናቸው? የሚሉትን ጥያቄዎች እንዳስሳለን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› - ፖለቲካዊ ወይስ
ፍልስፍናዊ መፍትሄ?
እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ለዘመናት የጥቅምን ነገር ችላ ብሏል›› ያለው ነገር ትክክለኛ ግምገማ ቢሆንም፣ ለዚህ ችግር መፍትሔ ብሎ ያመጣው ‹‹ከአውሮፓ የመዋስ›› ሐሳብ ግን ከፖለቲካ አንፃር ካልሆነ በስተቀር፣ ከፍልስፍና አንፃር ትክክል አይደለም፡፡ ምክንያቱም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ሐሳብ መልስ ሆኖ የሚመጣው ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ቴክኖሎጂ መፍጠር አልቻለም፤ ታዲያ ምን ይሻላል?›› ለሚለው ጥያቄ እንጂ፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ እንዴት ቴክኖሎጂን መፍጠር ተሳነው?” ለሚለው ጥያቄ አይደለም፡፡ የመጀመሪያው ጥያቄ ፖለቲካዊ ሲሆን፣ ተከታዩ ደግሞ ፍልስፍናዊ ነው፡፡
በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ የባህል ችግር ሲኖር፣ ችግሩ የሚቀረፍበትን አፋጣኝ መፍትሔ መፈለግ የፖለቲካ ጉዳይ ሲሆን፣ የችግሩን ስረ መሰረት ፈልፍሎ ማግኘት ግን የፍልስፍና ተግባር ነው፡፡
ከዚህ አንፃር፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ ፖለቲካዊ መፍትሄ እንጂ ፍልስፍናዊ ሥረ መሰረት ያለው አይደለም፡፡ በሌላ አነጋገር፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ የተጠቃሚነት እሴት ይጎድለዋል›› የሚለው የእጓለ መደምደሚያ፣ ፖለቲከኞችን በቀጥታ የሚወስዳቸው ‹‹ታዲያ ምን ይሻላል?›› ወደ ሚል አፋጣኝ የመፍትሄ ሐሳብ ሲሆን፣ ፈላስፋዎችን የሚወስዳቸው ግን ‹‹የችግሩ ሥረ መሰረት ምንድን ነው? ሥልጣኔያችን እንዴትና ከመቼ ጀምሮ እዚህ ችግር ላይ ሊወድቅ ቻለ?›› ወደ ሚል ትልቅ የታሪክ፣ የሃይማኖት፣ የሥነ ማህበረሰብና የፍልስፍና ሐሰሳ ነው፡፡
ፈላስፋዎች ለአንድ የባህል ችግር መፍትሄ የሚያቀርቡት፣ በመጀመሪያ የችግሩን ሥረ መሰረት ካገኙት በኋላ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር፣ እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ›› አሁን ላይ ያለበትን ጉድለት ያሳየን ቢሆንም፣ የችግሩን ሥረ መሰረት ግን ወደ ኋላ ወደ ሥልጣኔው መሰረት ሄዶ ሳያስስ ነው ያለፈው፡፡
ምናልባት፣ እጓለ ይሄንን ያላደረገበት ምክንያት ‹‹ምሁራዊ ወገንተኝነት›› ተጭኖት ሊሆን ይችላል:: ምክንያቱም፣ እጓለ በመፅሐፉ ውስጥ ወቅታዊ ሁኔታዎችን (ለምሳሌ፣ አውሮፓ አሁን ላይ ለታላቅ ሥልጣኔ የበቃበትን ምክንያት በተመለከተ መነሻውን) ወደ ኋላ እየሄደ ከሥረ መሰረታቸው ጀምሮ በጊዜ ሂደት ውስጥ ያሳዩትን ለውጥና ዕድገት የዘገበ ቢሆንም፣ ይሄንን አቀራረብ ግን ‹‹ህፀፅ (ጉድለት) አለበት›› ላለው ለያሬዳዊው ሥልጣኔ ሲጠቀመው አይታይም፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፋንታ
እጓለ በአንድ በኩል ከአውሮፓ ትምህርትና ቴክኖሎጂ ጋር እንድንተዋወቅ ይፈልጋል፤ በሌላ በኩል ግን፣ ያሬዳዊው የህይወት ክፍል (ባህሉ፣ ሥነ ምግባሩ፣ ሃይማኖቱ፣ ፖለቲካው…) በሙሉ በፊት በነበረው ትውፊታዊ አኗኗርና አስተሳሰብ እንዲቀጥል ይፈልጋል።
እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለውን የመፍትሄ ሐሳብ ያመጣው በያሬዳዊው ሥልጣኔ ውስጥ ለዘመናት አልፈታ ያለ አንድ መሰረታዊ ችግር እንዳለ ስለተረዳ ነው - ይሄውም የህሊና መንገድ መበደሉና የዚህ ውጤትም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳረፉ ነው፡፡ ይሄም የሚያመላክተን ‹‹በተዋህዶ ከበረ›› ፍልስፍናዊ ብቻ ሳይሆን የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎችም እንዳሉት ነው::
ሆኖም ግን፣ እጓለ እነዚህን አንደምታዎች አስቀድሞ ያያቸው አይመስልም፡፡ ለምሳሌ ከአንደምታዎቹ መካከል ጉልህ ሆኖ የሚወጣው ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የአውሮፓ ህሊናና የያሬዳዊው እምነት አልጣጣምላቸው ያላቸው ዜጎች ቢኖሩ ምንድን ነው የሚሆነው? የሚለው አንዱ ነው፡፡
እጓለ ለዚህ ጥያቄ ያዘጋጀው መልስ ምናባዊ ነው - ‹‹በመጀመሪያ የራሳቸውን ሀገር በቀል ዕውቀት በደንብ አላምጠው መዋጥ የቻሉ ሰዎች፣ ምዕራባዊው ትምህርት ምንም ሊያናውጣቸው አይችልም›› የሚል ግምት፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንደ ገመተው ባይሆንስ? ህሊናና መንፈስ፣ አመክንዮና እምነት፣ ፍልስፍናና ሃይማኖት የሚጋጭባቸው ዜጎች ቢመጡስ? በአውሮፓውያኑ ትምህርት የተነሳ ትውፊታዊው እሴት ላይ የሚያምፁ ወጣቶች ቁጥራቸው እየጨመረ ቢሄድ፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ምላሹ ምን ይሆናል? እነዚህ ጥያቄዎች ናቸው የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት፤ የግለሰብ ነፃነት፣ የመንግስት ባህሪና የኢኮኖሚ አቅጣጫውን በተመለከተ በውስጥ (implicit) ያለውን አቋም ፍንትው አድርገው የሚያሳዩን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ጭንቀቱ፣ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቱ (Collective Morality) ሳይፋለስ ከአውሮፓ ህሊና የሚጣመርበትን መላ መፈለግ ነው፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንዳሰበው ባይሆንና በምዕራባዊው ትምህርት የተነሳ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቶች ላይ የሚያምፁ ዜጎች ቁጥራቸው እየበዛ የሚሄድ ከሆነ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ያን ጊዜ መንግስት ክንዱን በማፈርጠም የትውፊታዊው እሴት ጠባቂ ሆኖ እንዲነሳ ምክረ ሐሳብ ማቅረቡ አይቀርም። በመሆኑም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ በስተመጨረሻ ግለሰብን በማቀንጨር ለአምባገነን መንግስት አሳልፎ ይሰጠናል። እናም፣ ፕሌቶናዊ ሐሳብ የሚጫነው ይህ የእጓለ ፕሮጀክት፣ ግለሰብን ለትውፊታዊው እሴት መስዋዕት አድርጎ ያቀርበዋል። እናም፣ በእጓለ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የግለሰብ ዕጣ ፈንታ አሳዛኝ ነው።
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› በማህበረሰባዊ እሴት ጠባቂነትና በምዕራባዊው የህሊና አንክሮ መካከል የያዘው መንታ ልብ፣ የፖለቲካል ኢኮኖሚ አቋሙ ላይም ተፅዕኖ ማሳደሩ አይቀርም፡፡ ‹‹በምስራቅ አፍሪካ ዳርቻ ሰማይ ላይ፡- የእጓለ ገብረ ዮሐንስ የፍልስፍና መንገድ›› በሚለው ፅሁፉ ውስጥ አቶ ዮናስ ታደሰ፣ ይሄንን ተፅዕኖ እንዲህ በማለት ይገልፀዋል፣
እጓለ ማርክሲዝምን በአንድ ሐረግ ‹‹ሕልም ነው›› በሚል ከምርጫ ውጭ ያደርገዋል። በመሆኑም፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ችግሩ የሚያራምደው የሥነምግባር ሐሳብ (Morality) ላይ ነው። ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የማርክሲዝምን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ባይቀበልም የማርክሲዝምን የጋርዮሽ ሞራሊቲን (collectivist morality) ግን የተከተለ በመሆኑ፤ የግለሰብ ነፃነትና ሞራሊቲ በጣም የተገደበበት ካፒታሊስታዊ የፖለቲካል ኢኮኖሚ ሥርዓት መምረጡ አይቀርም፡፡ ይሄ ማለት ደግሞ፣ የግለሰብ ነፃነት ቢጠፋም ሰማይ ጠቀስ ፎቆች፣ ትልልቅ የኢንዱስትሪ ፋብሪካዎች፣ ፈጣን ባቡሮች፣ ሰፋፊ እና ጥልፍልፍ መንገዶች ይኖረናል ማለት ነው። በአጭሩ አሁን እጓለ በሕይወት ቢኖር ኖሮ የሚነግረን ነገር ‹‹ቻይና እንሁን የሚል ነበር። በዚህም የተነሳ (አሁን ባለንበት የሊበራል ዲሞክራሲ ዓለም ውስጥ) የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ተቀባይነት የሌለው ሐሳብ ነው››
በአቶ ዮናስ አመለካከት የእጓለ ትልቁ አበርክቶት ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ፕሮጀክት ሳይሆን በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ላይ ታሪከ - ፍልስፍናን (Philosophy of History) ማስተዋወቁ ነው፡፡
ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢ-ሜይል አድራሻው፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡



 መሰረታዊ የሰው ልጅ ድህነትና የብዙ ችግሮቹ ምክንያት የዕውቀት እጦት ሆኖ ይታያል፡፡ ሰውን ከማይምነት የሚመነጩ ብዙ ጎጂ ነገሮች አግኝተውታልና፡፡ ብርሃን በሌለበት ጨለማ እንደሚነግስ ሁሉ፣ የዕውቀት ብርሃን በሌለበትም ጥፋት ይበዛል በሽታ፣ ድህነት፣ ጦርት … ሌላም ብዙ ጉዳቶች ይበረክታሉ፡፡ በርክቶም እያየን እየሰማን እየደረሰብንም ነው፡፡ በዚህ ምክንያት ይመስላል ፕላቶን፡- “ሰው ትክክለኛውን ትምህርት ያገኘ እንደሆነ ለስላሳና እግዜርን የሚመስል ፍጥረት ነው፡፡ ትምህርት ያላገኘ እንደሆነ ግን በምድር ላይ ካሉት አራዊት ሁሉ የባሰ ነው” ሊል የቻለው፡፡ ሰው ያለ ዕውቀት በብዙ ነገሩ ደሀ ነው፡፡
ከሁሉ የባሰ ጎጂ የሚሆነው ደግሞ የአዕምሮ ብቻ ሳይሆን የመንፈስ ድንቁርና ሲታከልበት ነው፡፡ የመንፈስ ድንቁርና አደገኛነቱ በዓለማችን ላይ እጅግ አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡ ድንቁርና እጃችንን ይዞ እየመራን የምንፈፅማቸው አደገኛ ወንጀሎች በርክተዋል፡፡ ፈንድቶ እስከ ማፈንዳት የሚዘልቅ ተስፋ ቢስ የሚያደርግ ድንቁርና ከፍቷል፤ በተገለጠላቸው ጨለማ ዕውቀት እየተነዱ የዓለም ስጋት ሆነዋል፡፡ የሚገድል ሁሉ እግዚአብሔርን የሚያውቅና የሚያገለግልም የሚመስለው፣ ዕውር ድንብሩ የጠፋ ኃይማኖተኛ በዝቷል “ኃይማኖቴን ካልተቀበልክ አንገትህን በገመድ ፈጥነህ አስገባ” የሚል ቀጭን ትዕዛዝ የሚያስተላልፍ ዳርቻ የሌለውን የደንቆሮ ክፋት እያየን ነው፡፡
ባለፉት ዘመናት በዓለምም በሀገራችንም የተፈፀሙትን ጦርነቶች አልፈን ዛሬ በልማት በኃይማኖት፤ በዘ፣ በጎሳ፤ … ስም ጥፋትን፤ ሽብርን፤ ውድመትን … እጅግ ተጠምተው ያዙኝ ልቀቁኝ የሚሉትን ስናይና ስንሰማ፣ የሰው ልጅ ሰላሙን ከበጠበጠ፣ የገነባውን መልሶ ከደረመሰ፣ እራሱን ከደመሰሰ ሁኔታው በዕውቀት መጎልበቱ ሳይሆን ለክፋት፤ ለልማት ሳይሆን ለጥፋት፤ ለሰላም ሳይሆን ለብጥብጥ ከዋለ … አለመማር ምኑ ላይ ነው አሳፋሪነቱ ያሰኛል፡፡
የተማረ ለችግር መፍትሔ ፈላጊ ሳይሆን ይልቁኑ የችግር ምንጭ ከሆነ፣ ከማይሙ ይልቅ ምሁሩ ወደር የለሽ ጥፋት ሲፈፅም ከተገኘ፣ መማር ችግርን፣ ድንቁርናን፣ ክፋትን፤ ጠማማነትን፤ ዘረኝነትን፤ ወገንተኝነትን፤ ኃይማኖታዊ አክራሪነትን … ካላስወገደ፤ ለሰው ዘር ሁሉ እኩል ክብር መስጠት ካላስቻለ፣ የውስጥ እድፍን ቆሻሻን ካላጠበ፤ ነፍስን ካላስዋበ፤ ተንኮል የማያውቀውን ገራገር የገበሬ ልብ ሁሉ የሚያሻክረው፣ ለጥፋት የሚቀሰቅሰው፣ የሚያሸፍተው ከሆነ፤ መማር ምኑ ላይ ነው ጥቅሙ? በደንብ ያስብላል፡፡

Saturday, 06 July 2019 12:42

መልክቶቻችሁ

ዓይን ያወጡ ዘራፊዎች መጽሐፌን በዶላር እየቸበቸቡት ነው!


       በአሜሪካ የሚገኙ “መረብ” እና “መሰሌ”  የተባሉ የመፅሐፍ ሽያጭ ጉልበተኞችን ሃይ የሚላቸው ማን ነው? በቅርቡ “ጋሻው፤ ታሪካዊ ልብወለድ” የተሰኘ መፅሐፍ አሳትሜ፣ እዚህ ኢትዮጵያ ለሽያጭ አቅርቤ ነበር፡፡ የመፅሐፉ ዋጋ ለአገር ውስጥ 125.00 ብር ሲሆን  ለውጭ አገራት በ25 ዶላር ነው የቀረበው::  ከተፎዎችና ልማደኞች የመረብ መፅሐፍ ሻጮች፣ በአሜሪካ በonline መጽሐፌን በ10.99 ዶላር ለመሸጥ አስተዋውቀዋል፡፡ እኔ በሌላ አቅጣጫ፣ ይህን ከማወቄ በፊት መፅሐፌን አንዳንድ እርማቶችና ማስተካከያ አድርጌ፣ አሜሪካ ለመሸጥ ባቀርበው፣ ጉልበተኞች ቀደም ብለው ዋጋ ሰብረው ስላቀረቡት፣ ሊሸጥልኝ  አልቻለም፡፡
እነኝህን መሰል ብልጣ ብልጥ ጉልበተኞችን፣ የአሜሪካን ህግ ሃይ የሚላቸው አይመስለኝም፡፡ እንደውም የሚደግፋቸው መሆኑን ነው የተረዳሁት:: ህጉ ከአሜሪካ ውጭ የሚመጡ የማንንም አገር እቃና መፃሕፍት ባገኙት ዋጋ እንዲሸጡ  የሚፈቅድ ነው፡፡ ISBN እንዳላወጣ ደግሞ በእኛ አገር ኢኮኖሚ ውድ ነው፡፡ ደግሞም በአሜሪካን የሚሸጡ አብዛኞቹ የአገራችን መፅሐፍት ይህንን ቁጥር አያወጡም፡፡
አሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል እንደሚባለው፤ ከኢንተርኔት መረጃ ስበረብር፤ ከዚህ ቀደም ያሳተምኩትን “ጋቦና ዋራንት፡ የቀይ ሽብር እስር ከሶደሬ እስከ ከርቸሌ” የሚለውንም ሌላ መፅሐፌን በተመሳሳይ መንገድ በዶላር እንደቸረቸሩት ተገነዘብኩ፡፡
ይገርማችኋል፤ የዚህ የመፅሐፍ ዘረፋ ተጠያቂ የምንሆነው አገር ቤት ሆነን መፅሐፍ የምናሳትም ጸሃፍት ነን፡፡ በአሜሪካ የሚኖሩት እዚያው ስለሚከታተሏቸውና ISBN በቀላሉ ስለሚያወጡ  አይደፍሩም፡፡
እነኝህን መሰል በውጭ አገር ያሉ ጥገኞች፣ አገር ቤት ግንኙነታቸው ከእነማን ጋር እንደሆነ የሚታወቅበት መንገድ አይታወቅም፡፡ በዚህም ባለቤቶቹ ደራሲያንና አሳታሚዎች ሳይጠቀሙ፣ እነሱ የሰው መጽሃፍ  እየቸበቸቡ ዶላር ያፍሳሉ:: እንደው ግን እነዚህን ዓይን የበሉ ህገ ወጦች የሚዳኛቸው ማን ይሆን? እንዲህ እየዘረፉ የሚቀጥሉትስ እስከ መቼ ነው?
ይህንን አጭር ማስታወሻ ሁሉም እንዲያውቀውና እንዲጠነቀቅ በሚል ለጋዜጣው ዝግጅት ክፍል ከመላኬ በፊት “መፅሐፌን ዋጋ ሰብራችሁ እንድትሸጡ ማን ፈቀደላችሁ?” ብዬ በኢሜይል ጠይቄያቸው ነበር፡፡ ግን  ክመጤፍም አልቆጠሩኝም::  በኢትዮጵያ የሙዚቃ ኢንዱስትሪ፣ ከኮፒ ራይት ጥሰት ጋር ተያይዞ የደረሰው አሳዛኝ ውድቀትና ድቀት፣ ወደ ሥነጽሁፉና መጻህፍትም የማይመጣበት ምክንያት አይታየኝም፡፡  
ዛሬ በአሜሪካ ተጀምሯል፡፡ የጥበብ ቤተሰቦች በጊዜ ነቅተው፣ ህገ ወጥ ዘረፋውን ለመከላከል ካልተቻለ፣  መጽሐፍ አሳትሞ ለአንባቢ ማቅረብ ታሪክ የሚሆንበት ጊዜ ሩቅ አይመስለኝም፡፡
ደራሲ ዶ/ር


  ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
ሰዎችን ወደ አገራቸው መልሰህ ባትልካቸው እወዳለሁ፡፡ እዚህ ደህንነታቸው ተጠብቆ እየኖሩ ነው፡፡ ለሰዎች ሁሉ መልካም እንደምትሆን ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አመሠግናለሁ
ሰሎሞን ክሊኦታስ

ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
እባክህ ደግ ሁን፡፡
ቶሚ ከተባለ ትንሽዬ ልጅ

ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
አገሬን እወዳታለሁ፤ ስለዚህ እባክህ አትከፋፍላት፡፡ ሁሉንም ሰው በደግነት፣ በፍቅር፣ በአክብሮትና በእኩልነት ብትመለከት ደስ ይለኛል፡፡ አፍሪካን - አሜሪካን የሆኑ ጓደኞች አሉኝ፡፡ በእነሱ ላይ ምንም  እንዲደርስባቸው አልፈልግም፡፡  
አዳ ኬ. (ዕድሜ-8)

ውድ ዶናልድ ትራምፕ፡-
እባክህ ዶናል ትራምፕ፤ ከዚህ በኋላ ለሰዎች ክፉ አትሁን፡፡ መልካም ሁን፡፡
ለሁሉም ሰው ጥሩ መሪ ሁን፡፡
በቃ ይኸው ነው፡፡
ቤላሚ ኤስ (ዕድሜ 3 1/2)

ለሚስተር ትራምፕ፡-
ደግ ደጉን ተናገር
የሰራኸውን መጥፎ ሥራ በሌሎች አታላክ  
አትዋሽ
በሥርዓት ተመራ  
ለሰዎች ምን ማድረግ እንዳለባቸው አትንገር
ሰዎች ላይ አትጩህ
ሌሎች የሚሉትን አዳምጥ   
ሰዎችን አትጉዳ
ሰዎችን እርዳ
የተለዩ  መሆን አሪፍ ነው
ከአክብሮት ጋር
ኬላ (ዕድሜ -7)

ውድ ዶናልድ ትራምፕ፡-
እኔ ፕሬዚዳንት ብሆን፣በመላው አሜሪካና በዓለም ላይ ያሉ ህዝቦችን አነጋግር ነበር፡፡ ይህም ስለነሱ የበለጠ እንዳውቅ ያደርገኛል፡፡ ይሄ በጣም አስፈላጊ ጉዳይ ነው፤ምክንያቱም ለምትወከላቸው ሰዎች ፍትሃዊና መልካም ለመሆን ትክክለኛው መንገድ ነውና፡፡ ይሄንን ደብዳቤ እንደምታነበው ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ እንደኔ ያሉ ህፃናት እንደሚመለከቱህም ትገነዘባለህ ብዬ አስባለሁ፡፡
ሩቢ (ዕድሜ -8)
ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
እባክህ፤ ሜክሲኮያዊያንን ውደዳቸው፡፡ አደራ ወደ ሜክሲኮ እንዳትመልሰን፡፡  
                አንጄላ ከካሊፎርኒያ



              አንዳንድ ትርክቶች እንደፃፍናቸው ሰው አያስተውላቸውም፡፡ ስለዚህ ደግመን ማስታወስ እንገደዳለን፡፡
ከዕለታት አንድ ቀን፤ አባትና ልጅ፤ ጅብ ሊያጠምዱ ወደ አደን ይወጣሉ፡፡
የጅብ አጠማመድ ዓላማና ዒላማቸው፣ ጠመንጃቸው አፈሙዝ ላይ ሙዳ ሥጋ ያስራሉ፡፡ ሙዳ ሥጋውን በገመድ ያስሩና ከቃታው ጋራ ያገናኙታል፡፡ ጅቡ ሥጋውን ሲጐትት ቃታውን ይስበዋል ማለት ነው፡፡ መላው ግልጽና ቀጥታ ነው! በገዛ ስግብግብነቱ ለቃታው ይጋለጣል ማለት ነው!
ይህንኑ መላና አላማ ይዘው ወደ ዱር ገቡ፡፡ ጠመንጃው አፍ ላይ ሙጃውን አስረው የገመዱን ጫፍ ቃታው ላይ ቋጥረው፣ የጅቡ መግቢያ መውጫ ላይ ያስቀምጡታል፡፡ ጅቡ ግን ቃታው ላይ ከታሠረው ሙዳ ይልቅ የጠመንጃውን ሰደፍ ነክሶ ሙሉውን ጠመንጃ ይዞት ሄደ፡፡
ይህንን ጉድ ያየው ልጅ፣ ወደ አባቱ ሲሮጥ መጥቶ፤
“አባዬ …አባዬ…ጉድ ሆነናል…”
“ምነው?” አለ አባት፡፡
“ጅቡ የጠመንጃችንን ሰደፉን ነክሶ ይዞት ሄደ!”
አባትየውም፤
“ልጄ፤ አለቀልን በለኛ! እንኳን ጠመንጃ ሰጥተኸው እንዲሁም አልቻልነው!” አለ!
***
ብዙዎች መንገዶቻችን ከጠመንጃ ተላቀው አያውቁም፡፡ ከተላቀቁም በጭራሽ አለ መዘዝ አይደለም፡፡ ሁልጊዜም ቁጭት፣ ሁልጊዜም ቂም በቀል፣ ሁልጊዜም ደባ፣ ሁልጊዜም ሥር - የሰደደ የተበዳይነት ስሜት፤ ወደ መፍትሔ ከመሄድ ይልቅ ጥያቄያዎችን ማስፋፋትና ማጋጋል እንደ ፖለቲካ ሙያ እንዲታይ መገፋፋት:: አገራችን ወደተሻለ ብርሃን ሳይሆን ወደ ጨለምላማው አቅጣጫ እንዳትሄድ ያሰጋል፡፡ ብልጭ ድርግም የሚለው ሁኔታችን ዛሬም አሳሳቢ ነው፡፡
በዘላቂነት እንደማይበራው መብራታችን፣ በዘላቂነት እንደማይቀጥለው ውሃችን፣ በአስተማማኝነት ፍሬ እንደማይሰጠን ፍትሀችን፣ ለአዲሱ ትውልድ በሙሉ ዕምነት እንደማንለግሰው ተስፋችን ብዙውን ምኞታችንን በሰቀቀን ይዘን መጓዝ ግዴታችን የሆነ ይመስላል፡-
“እኛማ ብለናል
እኛ ተናግረናል
ጥንትም ወርቅ በእሳት
    እኛም በትግላችን
እየተፈተንን
አንጠራጠርም እናቸንፋለን
ድል እናደርጋለን”
ብለን ነበር ዱሮ፤ ዛሬም እንላለን፡፡
“እየነጋ ሲሄድ ድል እናደርጋለን!!”
አብዛኛው ሁኔታችን ዝምታ የዋጠው ነው፡፡ ዝምታችንም ድቅድቅ ጭለማ የወረሰው ነው፡፡ ጠንካራ እልባት ያስፈልገዋል፡፡
ሀ) “ዝም ብንል ብናደባ
       ዘመን፣
        ስንቱን አሸክሞን
የጅልነት እኮ አደለም፣
               እንድንቻቻል ነው ገብቶን”
ፀ.ገ/መ (“ማነው ምንትስ እሳት ወይ አበባ”)
… ያለውን መገንዘቢያችን ሰዓት ነው፡፡ እንንቃ! እንትጋ! እንትባ!
በርትተን ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህንን እንመርምረው፡-
2)  “ዛሬ ለወግ ያደረግሺው
      ወይ ለነገ ይለምድብሻል
      ልማድ ፊት እንዳሳዩት ነው
      ወይ ይጠፋል ወይ ያጠፋል
      ከርሞም የሰለጠነ እንደሁ
      ተፈጥሮ ይሆናል ይባላል!”
እነዚህን ከላይ የጠቀስናቸውን ስንኞች በለሆሳስ ከፈተንናቸው ምናልባት አገራችን ያለችበትን መሠረተ ነገር እንደርስበት ይሆናል፡፡ እስቲ እናጢናቸው፡፡
ለወጣቶቻችን ቦታ እንስጥ፡-
እንደገና ፀጋዬ ገ/መድህንን እንጥቀስ፡-
“ሽማግሌውን ባንቀልባ፣
    ከምንሸከም እንኮኮ
    ጐልማሳውን ከወኔ ጣር፣
    ካልፈታን ከፍርሃት ምርኮ
    ካቃተን ምንድን ነን እኮ!”
… ማለት ፀጋ አይደለም እንዴ?
በጀመርነው ለመደምደም በሎሬቱ የሐምሌት ትርጉም ሁለት ስንኝ
እንሰናኝና እናብቃ፡-
“በምናውቀው ስንሰቃይ፣
    በማናውቀው ስንሰቃይ፣
        የማናውቀውንም ፈርተን
በህሊናችን ማቅማማት፣
    ወያኔያችንንም ተሰልበን
ከአባቶች በወረስነው ጋድ፣
ከቀን ቀን እንሳስባለን…”


 የሥራውን ያህል ያልተዘመረለት ደራሲና ተርጓሚ አውግቸው ተረፈ በወዳጆቹ ዓይን እንዴት ይታያል? የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ሰላም ገረመው አራት ወዳጆቹን አነጋግራ አስተያየታቸውን እንደሚከተለው አጠናቅራዋለች፡፡



      “የአውግቸው ስራዎች በጣም የሚገርሙ ናቸው”
ገጣሚ ታገል ሰይፉ
“እያስመዘገብኩ ነው” እና “ወይ አዲስ አበባ” በጣም የሚገርሙ ስራዎቹ ናቸው፡፡ “ወይ አዲስ አበባ” የራሱን ታሪክ የሚያሳይ ነው፡፡ የትግርኛ ቋንቋ ድምፃዊው እያሱ በርሔ፣ በአንድ ወቅት “እያስመዘገብኩ ነው” የተሰኘውን አጭር ልቦለድ፣ በረሃ ሳሉ፣ ወደ ቲያትር ቀይረው ሰርተውት እንደነበር ለእኔና ለአውግቸው ነግሮናል፡፡  የህዝቡን ችግርና ሰቆቃ ያሳያል ብለው ነበር የሰሩት፡፡  ደርግም የህዝቡን በደል ያንጸባርቃል በሚል አሳትሞ በሬዲዮ ተርኮታል፡፡ ይሄ የሥራውን ጥንካሬና ጊዜ ተሻጋሪነት ነው የሚያሳየው፡፡ በኢትዮጵያ የአጭር ልቦለድ ታሪክ ውስጥ ከሚጠቀሱ ጥቂት መጻህፍት አንዱ ነው፡፡
ሌላው ተጠቃሽ ሥራው “እብዱ” የተሰኘው ነው:: የአዕምሮ ህመምተኛ እንዴት ነው የሚያስበው የሚለውን የሚያሳይ ልዩ መጽሐፍ ነው፡፡ ለአዕምሮ ህመም ተመራማሪዎችና ለህክምና ባለሙያዎች ጭምር እንደ ዋቢ መጽሐፍ የሚያገለግላቸው  ነው፡፡ እንደሰማሁት፤ አውግቸው በዚህ መጽሐፍ ምክንያት አማኑኤል ሆስፒታል ቆይቶ ከወጣ በኋላ ዋርድ በስሙ ተሰይሞለታል፡፡ የአዕምሮ ህሙማን የራሳቸው መዝገበ ቃላት እንዳላቸው የአውግቸውን መጽሐፍ ሳነብ ነው የገባኝ፡፡
“ወይ አዲስ አበባ”ን ስንመለከት በረንዳ አዳሪ ሆኖ ሲኖር፣ ድንገት ከበረንዳ አዳሪዎቹ አንዱ ሰው ይገድላል፡፡ በዚህ ምክንያት ፖሊሶች እሱንም ጠቅልለው እስር ቤት ይጨምሩታል:: እሱ ግን እስር ቤቱን ወደደው፡፡ በተፈታም ጊዜ እንዲህ አለ፡- “ፖሊስ እንደ መላዕክ ሆኖ እስር ቤት ጨመረኝ፤ዳኛው ግን እንደ ሰይጣን ሆኖ ንፁህ ነው፤ ወንጀሉ ላይ የለበትም ብሎ አባረረኝ፡፡”  
እኔ እንደ አንድ አንባቢና አድናቂ ነው እየነገርኩሽ ያለሁት፡፡ አውግቸው ብዙ የሚዘመርለት፣ ብዙ የሚነገርለት ሰው ነው፡፡ አውግቸው ምንም ነገር ቢነገረው በቀላል ቁጭ ማድረግ ይችላል፡፡ አንድ ሰው ሰክሮ ጽሑፍ ከፃፈ ደመ-ነፍሱ ንቁ ነው ማለት ነው:: “እያስመዘገብኩ ነው” የሚለውን መጽሐፍ ጥንብዝ ብሎ ሰክሮ እንደፃፈው ነግሮኛል፡፡ ለእኔ ምርጥ የምለው “እያስመዘገብኩ ነው”፡፡ “እብዱ” እና “ወይ አዲስ አበባ”ም  ልዩ ናቸው፡፡
አውግቸው በጣም አንባቢ ነው፤ ጥንቁቅ ነው፤ ከሁሉም ሰው ጋር በፍቅር መኖር እንጂ መጋጨት አይፈልግም፡፡ ዩኒቨርሲቲ አንደኛ አመት ገብቶ ነው ያቆመው፡፡ ምክንያቱን ስጠይቀው፤ ከባሴ ሀብቴ ጋር ፀብ ነበራቸው፤ ባሴ ከተግባረ ዕድ ተመርቋል:: “አንቺ ስላልተማርሽ ነው” እያለ ብዙ ነገሮቹን ያጣጥልበታል፡፡ እልህ ያዘውና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ጨርሶ፣ ዩኒቨርሲቲ ገብቶ አንድ ዓመት ከተማረ በኋላ ባሴ ጋ ሄዶ እንዲህ አለው፡- “ከፈለግሁ መጨረስ እችላለሁ፤ ስለማይጠቅመኝ አልማርም፡፡”
“አብዮታዊ ዲሞክራሲ”ን ለቆ ከወጣ በኋላ ብሔራዊ ትያትር ሳር ላይ ነበር መጽሐፍ ዘርግቶ  የሚሸጠው፡፡ በተመስጦ እያነበበ ሳለ መጽሐፍ ብትጠይቂው፣ መጽሐፉ የለም ነው የሚልሽ፡፡ አንዴ እያነበበ ሳለ እኔ አጠገቡ ነበርኩ፤በጐች ሳሩን ለመጋጥ ሲሉ መጽሐፉን ገፉበት፤ “እነኚህ መሃይም በጐች!” ብሎ ማጉረምረሙ አይረሳኝም፡፡   

“20 መጽሐፍ በአንድ ሰው
ሲበረክት ብዙ ነው”
ደራሲና ሃያሲ አለማየሁ ገላጋይ
አውግቸው በስነ ጽሑፍ ብቻ ሳይሆን በስነ አዕምሮ ዘርፍም ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ለዚህም “እብዱ” የተሰኘው ሥራው ትልቅ ማስረጃ ነው፡፡ በአማርኛ አጭር ልብወለድ ውስጥ “ወይ አዲስ አበባ” በጣም ትልቅ ቦታ አለው፡፡ “እብዱ” ከሥነ ጽሑፍም ባሻገር ለስነ አዕምሮ ትልቅ አስተዋጽኦ አለው ተብሎ ይታሰባል፡፡ በ1976 ዓ.ም አካባቢ “ወይ አዲስ አበባ” አጭር ልቦለድን ያነቃቃ ስራ ነበር፡፡ አዲስ አበባን ባዕድ አድርጐ በእሱ መንገድ ማቅረቡ የተሻለ ትኩረት እንዲሰጠውና እንዲደነቅ አድርጐታል፡፡
አውግቸው፤ በሥነ ጽሑፍ እንደ ሁለተኛ ትውልድ ከሚቆጠሩ ደራሲያን ተርታ የሚሰለፍ ነው፡፡ እነ ስብሃት እያለመዱ ወደ ሥነ ጽሑፍ እንዲገቡ ካደረጓቸው፤ እነ የሺጥላ ኮከብ፣ ሲሳይ ንጉሱና ሌሎችም ጋር ሊመደብ የሚችል ነው፡፡ ከአጭር ልብወለድ በተጨማሪ በትርጉም ስራዎችም ይታወቃል፡፡ “ሀማቱማ” የሚል መጽሐፍ ጽፏል:: ከኢህአፓ ጋር የተገናኘ መጽሐፍ ተርጓሟል:: ከህመም ጋር የቆየ አይመስልም፤ ትጋት ነበረው:: ሃያ መጽሐፍ በአንድ ሰው ሲበረክት ብዙ ነው፡፡ በአማርኛ ስነ ጽሑፍ፣ ሃያ መጽሐፍ የደረሱ በጣም ጥቂት ናቸው፤ ከእነሱ ጋር አብሮ የሚደመር ነው ማለት ይቻላል፡፡
የአዕምሮ ህመምተኞች እለት ተዕለት የሚያደርጉትን እንቅስቃሴ ተከትሎ፣ አንድ ስነ ጽሑፍ ማበርከት ትልቅ ነገር ነው፡፡ በህመም ውስጥ ሆኖ ቤተሰብን በሚረሳበት ሰዓት ስነ ጽሑፍን አስታውሶ መፃፍ  ትልቅ አስተዋጽኦ ነው፡፡ በስነ ልቦና ከተጐዱ በኋላ በህመም ውስጥ ሆኖ እንኳን ስነ ጽሑፉን አለመርሳት ትክክለኛ የሥነ ጽሑፍ ሰው መሆኑን አመላካች  ነው፡፡ ሰው በተመቻቸ ነገር እንኳን አይሞክረውም፡፡
አውግቸው የዋህነት አለበት፤ እራሱን ይጐዳል እንጂ ሰውን አይጐዳም፡፡ በህይወቱ ተቸግሮ እርዳታ እስኪጠየቅለት ደርሷል፡፡ የሚሠራ ሰው መቸገር የለበትም፡፡ እራሱን ቤተሰቡን ማስተዳደር አቅቶት ሚዲያ ላይ እስከሚቀርብ ድረስ መቸገሩ፣ የአገር ጭምር ውርደት ነው፡፡ አውግቸው ሲወድም ሲጠላም ጠበቅ አድርጐ ነው፡፡

“በአደባባይ የተጨበጨበለት ሰው አይደለም”
የአይናለም መጽሐፍት መደብር ባለቤት
አውግቸው በብዙ አደባባይ የተጨበጨበለት ሰው አይደለም፡፡ ነገር ግን ቤቱ ተቀምጦ በርካታ መጽሐፍትን የፃፈ ያነበበ ሰው ነው፡፡ በብዙ ሰዎች ዘንድ በብዕር ስም የሚታወቀው አውግቸው፤ ከሠላሳ አመት በፊት አብሬው ለመኖር እድል አግኝቼ ነበር፡፡ ሙሉ ለሊት የሚያነብ ሰው ነው፤ ደሞዝ ተቀብሎ  ከቤት ወጪው በፊት የሚያደርገው ነገር ቢኖር መጽሐፍ መግዛት ነው፤ በርካታ መጽሐፍትን  ገዝቶ ሙሉ ለሊት ሲያነብ ነበር የሚያድረው፡፡ እኔንም ከእንቅልፌ ይቀሰቅሰኝና ነቅቼ “ምን ሆነህ ነው?” ስለው “አይገርምህም ምን አይነት መሠሪ ናት!” ይለኛል፡፡ ምክንያቱም ውስጥ ገብቶ ነው የሚያነበው፤ ሲያለቅሱ ያለቅሳል፤ ሲስቁም ይስቃል:: አውግቸው በጣም ትልቅ አንባቢ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ያበረከታቸው ሥራዎቹ ይመሰክራሉ፡፡
“ወይ አዲስ አበባ” በአንባቢ ዘንድ የሚታወቅለት መጽሐፍ ነው፡፡ በሩሲያኛም ተተርጉሞ ብዙ ሰዎች አንብበውታል፡፡ “እብዱ” በጣም አስገራሚ፣ ከምንገምተው በላይ ስሜት የሚፈጥር፣ አንዴ ማንበብ ከጀመሩ የማያቆሙት መጽሐፍ ነው፡፡ ለመሆኑ እንዲህ ይሆን ነበር ወይ? ብዬ እንድጠይቅ አድርጐኛል፡፡ እኔ የስጋ ዘመዴ ስለሆነ አይደለም፤ የመጨረሻ ደግ፣ ትሁት፣ ሰው አክባሪ ነው፡፡ የተጐዳ ሰው ሲያገኝ እራሱ ሳይበላ ለሌሎች ያስባል፡፡ ይሄ ከባህሪው የምወድለት ነው፡፡ በህመሙ ምክንያት በርካታ ስራዎቹን አውጥቶ ጥሏል፤ ቀዷል እንጂ በርካታ ድርሰቶች ነበሩት፡፡

“አስቂኝና ቀልድ አዋቂ ነበር”
ምትኩ ይርጋ
አውግቸው ሩሩህ ነው፤ ሰው ሲቸገር ማየት አይፈልግም፡፡ ሰው ተቸግሮ ከሚያይ ይልቅ እራሱን መጉዳት ይቀለው  ነበር፡፡ ለእውቀቱና ለስራው የለፋውና የደከመው ብዙ ነው፡፡ ያለውን ነገር አቻችሎ ይሄን ያህል ከሠራ የተመቻቸ ነገር ቢኖረው ኖሮ፣ ከዚህም የበለጠ ይሰራ ነበር፡፡ በርካታ ትርጉሞችን ሠርቷል፡፡ የራሱንም ጥርት ያሉ ድርሰቶች አበርክቷል፡፡
የተለየ አስተዋጽኦ አበርክቷል የምለው፣ ለስነ ጽሑፍ ያበረከተውን ነገር ሳይ ነው፡፡ እኔ “እያስመዘገብኩ ነው” የሚለውን መጽሐፉን እወድለታለሁ፡፡ የማርክሲዝም ርዕዮት አለም ስላለቀቀው ለሰዎች በጣም ያዝናል፡፡ በወር ቢያንስ አራት ቀን ያመው ነበር፡፡ ለቀቅ ሲያደርገው ይዘፍናል፤ በጣም አስቂኝና ቀልድ አዋቂም ጭምር ነበር፡፡    


  ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ሊጀመር ሲቃረብ እ.ኤ.አ በ1939 ዓ.ም በአልቶርድ ብረሽድ የተፃፈውና በእውቁ የቴአትር አዘጋጅና በብሔራዊ ቴአትር ዋና ዳይሬክተር ማንያዘዋል እንደሻው ተተርጉሞ የተዘጋጀው “እምዬ ብረቷ” የተሰኘ ውርስ ትርጉም ቴአትር ነገ ከምሽቱ 12፡00 ጀምሮ በብሔራዊ ቴአትር ይመረቃል፡። የሁለት ሰዓት ርዝመት ያለው ይሄው ትራጄዲ ዘውግ ቴአትር የጦርነትን አስከፊነትና ከጦርነት ምንም ትርፍ እንደማይገኝ የሚያሳይ ጭብጥ ያለው ሲሆን አንዲት እናት በንግድ ስራ ተሰማርታና ለፍታ ያሳደገቻቸውን ልጆቿን በጦነት ስታጣ እንደሚያሳይ የቴአትሩ ተርጓሚና አዘጋጅ ማንያዘዋል እንደሻው ተናግሯል፡፡
ቴአትሩን ለማዘጋጀት ሰባት ወራትን የጀፈ ሲሆን፣ አርቲስት ወለላ አሰፋፋ ፍቅርተ ጌታሁን፣ ተስፋዬ ገ/ሃና፣ መሰረት ህይወት፣ ጌታቸው ስለሺና መስከረም አበራ እንደተወኑበትና ሲሆን ገጣሚና ተዋናይ ዋሲሁን በላይ በረዳት አዘጋጅነት እንደተሳተፉበት ታውቋል፡፡ በምርቃቱ ላይ በርካታ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች፣ የጥበብ አፍቃሪያንና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ይታደማሉም ተብሏል::



Page 12 of 444