Administrator

Administrator

Tuesday, 26 May 2020 00:00

ፌስቡክን በጨረፍታ

 የኦቦ ዳውድ “ሰበር ዜና!”
ኦቦ ዳውድ ኢብሳ በአርትስ ቲቪ በነበራቸው ቆይታ ለኢትዮጵያ የአሃዳዊና ፌዴራላዊ ቅይጥ አወቃቀር ይሻላል የሚል ሐሳብ ሰነዘሩ!! “ሰበር ዜና!” “ዩኬን ውሰደው አሁን፤ ዩናይትድ ኪንግደም፤ ዌልስ፤ አየርላንድ፤ ስኮትላንድ እና ዋናኛው ኢንግላንድ፡፡ ይሔ ነው ዩኬን የፈጠረው፤ ፌዴሬሽን ነው፡፡ መንግስታት ናቸው እነዚያ፤ ራሳቸውን የቻሉ፤ ፓርላማ አላቸው፤ ካቢኔ አላቸው፡፤ አካባቢያቸውን የሚያስተዳድሩበት፡፡”
(ኦቦ ዳውድ ኢብሳ)
እንግዲህ በኦቦ ዳውድ ኢብሳ ገለጻ መሠረት፤ ዩናይትድ ኪንግደም ፌዴራል መንግስት መሆኗ ነው፡፡ አወቃቀሩን ለኢትዮጵያ የተመኙትም ዩኬ የምታራምደው የፌዴራል ሥርዓት ነው ከሚለው መነሻ ስለ መሆኑም መገመት ይቻላል:: እውነታው ግን ምን ይሆን?
በአጭር ቃል ዩኬ ፌዴራሊስትም አሃዳዊም አይደለችም፡፡ ኦቦ ዳውድ “ፌዴሬሽን” የሚለውን ቃል ከየት አምጥተው እንደተጠቀሙት ግራ ያጋባል:: ይልቁን በዩናይትድ ኪንግደም ሕገ መንግስትና አወቃቀር ላይ ጥናት የሚደርጉ አያሌ ምሁራን ለዩኬ መንግስታዊ አወቃቀር የአንድነት መንግስት (...Union State...) የሚለው ስያሜ ሥርዓቷን የበለጠ ይገልፃዋል ብለው ያስባሉ፤ እናም ዩኬ “Union state” ነች፡፡
በዚህ ዙሪያ  ከሁለት መፅሐፍት ያገኘሁትን መረጃ እንደወረደ ላስቀምጥላችሁ፦
እንግሊዛዊው Colin Turpin እና ስኮትላንዳዊው Adam Tomkins ከላይ በጠቀስኩት መፅሐፋቸው በአራተኛው ምዕራፍ፣ በ“Devolution and the structure of the UK” ንዑስ ርዕስ ሥር ያስቀመጡት ይህን ይመስላል፦
“It is used to be generally thought that the UK has a unitary constitution, like those of France, Italy, and Japan,The Netherlands, Sweden and New Zealand and unlike the federal constitutions of Germany, Switzerland, the US, Australia, Brazil, Canada, India, Nigeria and the Russian Federation. However, it may be that the better view is that the UK has a Union constitution that is neither straightforwardly unitary nor systematically federal in character…”
ፕሮፈሰር Robert Schutze ደግም ገና በመጽሐፋቸው መግቢያ ላይ፤ ባነሳነው ርዕሰ ጉዳይ ላይ እንደዚህ ይላሉ፦
“The United Kingdom is decidedly not a federal State. Centered on one –sovereign—Parliament, its legal structure is that of a unitary state; yet unlike classic ‘Unitary States’, it houses not just one but ‘four nations’ within its constitutional borders. The United kingdom is therefore sometimes described as a ‘Union’ or more often it is characterized as a ‘Union State’”
ዝርዝሩን በቀጣዩ ፅሑፌ የማነሳው ቢሆንም ‘Union State’ ሲባል መዋቅሩ የአሃዳዊውና የፌዴራል ቅይጥ ስለመሆኑ ከወዲሁ መገመት ይቻላል፡፡
ፕሮፈሰር Stephen Terney “The Paradox of Federalism, 2012” መፅሐፍ ምዕራፍ 4 ላይ “Union State” የሚለውን ስያሜ ያገኘውን ቅይጡን የዩኬ መንግስታዊ አወቃቀር “Fedralism in a Unitary State” በማለት ይጠራዋል፡፡ እዚያው መፅሐፍ ውስጥ በሌላ ሥፍራ ደግሞ ሉአላዊ ሥልጣንን ሳያጎናፅፍ፣ ራስን በራስ የማስተዳደር ሥልጣንን ከማዕከላዊው ከዩኬ መንግስት ወደ ንዑስ መንግስታት የሚሸነሽነውን “ዲቮሉሽን”ን ፕሮፈሰሩ “The poor cousin of Federalism” በማለት ይገልፀዋል፡፡ “Devolution” የፌዴራሊዝም የአጎት ልጅ መሆኑ ነው:: ለመሆኑ ዩናይትድ ኪንግደም ለምን ከሁለት የወጣች “Union State” ሀገር ተብለ ልትጠራ ቻለች? ኦቦ ዳውድም በምላሻቸው የጠቀሱት “Devolution” ምንን ያመለክታል? እውን የዩኬው “Devolution” ኦቦ ዳውድ እንደተነተኑት፣ ለአራቱ የዩናይትድ አባል ኔሽንስ ዘላቂ ሉዓላዊነትን (sovereignty) ያጎናፀፈ ነው? የቀጣዩ ፅሑፍ ይዘት የሚያተኩርበት አንኳር ርዕሰ ጉዳይ ነው፡፡
በመጨረሻም በኦቦ ደውድ ኢብሳን ቃለ ምልልስ ላይ ተንተርሰን “ኦቦ ደውድ ኢብሳ ለኢትዮጵያ “የአሃዳዊና ፌዴራላዊ ቅይጥ አወቃቀር ይሻላል” አሉ!! የሚል ሰበር ዜና ብንሰራ ጥፋተኞች አይደለንም ማለት ነው። ነገር ግን ኦቦ ዳውድ ኢብሳ ሌሎችን በአሃዳዊነት “እየፈረጁ”፣ በተቃራኒው አያሌ የአሃዳዊ አላባዎችን የያዘውን የዩኬ አወቃቀርን ኢትዮጵያ ውስጥ አምጥተን እንተግብር ማለታቸው የዓመቱ ምርጥ ተቃርኖ (Paradox) ተብሎ ሊመዘገብ ይችላል:: በእኔ እምነት፤ ይህ አለማንበብ የወለደው ስህተት በፖለቲካው ዓለም ለ50 ዓመትት ከቆዩ ፖለቲከኞች የሚጠበቅ አልነበረም፤ እሳቸውም ብቻ ሳይሆኑ ሌሎቹም የሀገራችን ፖለቲከኞች የንባብ ባሕል ላይ ብዙ መስራት ይጠበቅባቸዋል:: በነገራችን ላይ ይህ የንባቡ ጉዳይ ጋዜጠኞቻችንንም የሚመለከት ነው፡፡ የማደንቀው ጋዜጠኛ ደረጃ ኃይሌ በሚጠይቃቸው ጥያቄዎች ዙሪያ በቂ የዕውቀት ትጥቅ ይዞ ቢገባ ኖሮ፣ ልክ ያልነበረውን የኦቦ ዳውድን መግለጫ፣ ከሥር ከሥሩ እየተከተለ “ሉዓላዊ..ምናምን” እያለ ባላፀደቀላቸውም ነበር..ቢያንስ የዩኬውን!
(ከጌታሁን ሔራሞ ፌስቡክ)
“መሬት ይቅርታ መሆናችንን ሳናረጋግጥ፣ እውነት አለትን አንፈንቅል”
ጠዋት ነው፤ ትናንት፡፡ ውብ ነበር ማለዳው፡፡ አሮጌ መኪናዬን አሞቃለሁ፤ በሩን ከፈት አድርጌ ጸሀይ እየሞቅኩ:: ሁለት ወጣት ባለትዳሮች ከአንድ ልጅ (በግምት የ7 ወይም የ8 አመት ይሆናል) ከግቢ ሊወጡ፣ ወደ እኔ እየመጡ ነው:: አባትና ልጅ ወደ ኋላ ቀረት ብለዋል፤ ይጨቃጨቃሉ (ልጁን ይጨቀጭቀዋል):: ጆሮዬን ጥዬ አዳመጥኳቸው፡፡
‹‹እንዲያውም እውነቱን ካልተናገርክ አትሄድም፤›› አለና አባት ዞር ብሎ፣ ተረከዙ ላይ ተቀምጦ ልጁን ፊት ለፊት አፈጠጠበት::
‹‹ገብቶሀል! እውነቱን ንገረኝ፤
እግዚአብሄር የሚወደው አውነት የሚናገር ነው፡፡ አይደለም?››
ልጁ በመስማማት ጭንቅላቱን ነቀነቀ:: እናት ራቅ ብላ ትመለከታለች፤ ጨንቋታል:: ከፍቷታል፡፡
‹‹እውነቱን ተናገር! ምንም አትሆንም:: ካልተናገርክ ግን ነግሬሀለሁ፤ ቀደሀል አልቀደድክም?››
‹‹ቀድጃለሁ፡፡››
ልጁ ለመጀመሪያ ጊዜ ተናገረ፤ እጆቹን እያፋተገ፡፡
አባትየው፣ የልጁን ሁለት መዳፎች ከክንዱ የሚያረግፍ ጥፊ እጆቹ ላይ አሳረፈበት፡፡
ደነገጥኩ፡፡ አናገርኩት፡፡
ገላመጠኝና የልጁን እጅ ‹‹በፍቅር›› አንጠልጥሎ ከግቢ ወጣ፡፡
ቀኑን ሙሉ የልጁ ጭንቀት የአይኔ ብሌን ላይ እንደተሳለ ዋለ፡፡
ከዚህ በኋላ ይህ ልጅ እውነት ይናገራል?
አባትየው እውነቱን የፈለገው ለምንድነው?
እኛስ፣ ብዙዎቻችን፣ ‹‹ግዴለም፤ እውነቱን ንገረኝ/ንገሪኝ እና..›› የምንለው፣ እውነቱን የምንፈልገው ለምንድነው?
እንግዲህ እንዲህ ነው፣‹‹እውነት ተናገር እያልን፣ እውነት የፈጣሪ ናት እያልን፣ እውነት ሲናገሩ እየኮረኮምን፣ እውነትን ለልጆቻችን ባላጋራ አድርገን፣ ብዙዎቻችን ባደግንበት መንገድ ልጆቻችንን እያሳደግን ያለነው፡፡ በዚህ ዘመን ከተማ መሀል፣ በወጣት አባት ይህን ማየት ያሳዝናል፡፡ ውሻ እንኳን አድርግ የተባለውን፣ የታዘዘወን ሲያደርግ ለአፉ ሊጥ እንጂ ለወገቡ ፍልጥ አይቸረውም! ይህ እውነትን ማስተማር ሳይሆን፣ ከእውነት ማራቅ ነው፡፡ ልጆች ጥሩ ባህርያትን ሲያሳዩ መሸለም፣ መበረታታት፣ ቢያንስ በፈገግታ መታጀብ አለባቸው፡፡
ይህ ልጅ እዚህ የደረሰው እንዴት እንደሆነ መገመት አያዳግትም፡፡ ደጋግሞ እውነት ተናግሮ ተቀጥቷል፤ መዋሸት ብቻ ሳይሆን፣ እውነት መናገርም አስቀጥቶታል፤ ስለዚህ ለእሱ ዋናው ጉዳይ ቅጣቱን፣ ቁጣውን ... የሚያቀልለትን መምረጥ ነው:: እውነትንና ሀሰትን ከሚያስከትሉበት ቅጣት አንጻር እየመዘነ ይከውናቸዋል፤ ከፍ ሲል ደግሞ ከሚያስገኙለት ጥቅም አንጻር:: እንዲህ ነው አድርባይ፣ መዋሸት እንቅልፍ የማይነሳው ትውልድ የተፈጠረው፡፡
በመጀመሪያ ደረጃ፣ አባትየው እውነቱን የፈለገው ለምንድነው? ልጁን ለማስተማር ነው? ወይስ የእሱን ቅጣትና ፈር የሌለው ጩኸት ተጠየቃዊ ለማድረግ? የጎበጠ አባትነቱን በምክንያት ለመደገፍ? ... ማናችንም ብንሆን፣ ‹‹ግዴለም፣ እውነቱን ንገረኝ/ንገሪኝ...›› ብለን እውነቱን ለማወቅ ከመቆፈራችን አስቀድሞ እውነቱን ለምን እንደምንፈልገው ማወቅ አለብን:: እውነቱን መሸከም እንደምንችል፤ ለበጎ እንደምናውለው እርግጠኛ መሆን ያሻል፡፡
ሚስት ባሏን፣ ‹‹ማግጠሀል፣ አልማገጥክም? ብቻ እውነቱን ንገረኝ›› የምትለው በስጋ መቀረጣጠፊያዋ ልትቀረጣጥፈው ከሆነ፣ ባልም እንዲሁ የተቀባበለ ሽጉጥ ትራሱ ስር ደብቆ፣ ፍቅረኛም አሲድ በጀሪካን በረንዳ ላይ አስቀምጦ ከሆነ፣ . . . እውነቱ ያሉበትን ህይወት በበጎ ለመለወጥ ካልተጠቀሙበት፣ የሚፈልጉት ያሰቡትን መጥፎ ለመፈጸም ስሜታዊ ብርታት እንዲሰጣቸው ከሆነ፣ ውሸቱ ነው ከእውነቱ በላይ የሚጠቅማቸው፡፡ እውነቱ ጠቃሚ የሚሆነው ይቅርታ አውርደው በፍቅር ለመሞከር፣ ወይንም በቃን ብለው በሰላም ለመለያየት ካደረጋቸው ብቻ ነው፡፡
መንግስትም እንዲሁ ነው፤ ጥፋተኛ ሲናዘዝ ዶኩመንተሪ ሰርቶ፣ በየቲቪው አስጥቶ፣ በማህበረሰብ ዘንድ አሳጥቶ፣ ... ትንሽ አስሮ ወይ ነጻ ብሎ ይለቃል (አሁን ይህ እየቀነሰ ቢሆንም):: በሰጠኸው የእውነት ቃል በማህበረሰብ አስነውሮ፣ . . . ይለቃል፡፡
ይህም ከተነሳንበት አባት ድርጊት አይለይም:: እውነት እፎይታና ነጻነትን ይዞ የሚመጣ ይመስለናል፡፡ እውነት ብቻውን ነጻ አያወጣም:: እውነት ድንጋይ ነው፣ አለት፡፡ አለት ሆነን ከተቀበልነው ለውጥ አያመጣም፣ ‹‹አህያ ለአህያ ቢራገጥ፣...›› አይነት፡፡ መስታወት ሆነን ከጠበቅነው ይሰብረናል፡፡ መሬት ሆነን ከጠበቅነው አይጎዳንም፤ ያረፈበት ጎድጓዳም ሰነባብቶ ይሞላል፡፡ መሬትነት ይቅርታ ነው፡፡ መሬት ይቅርታ መሆናችንን ሳናረጋግጥ፣ እውነት አለትን አንፈንቅል፡፡
(ከበድሉ ዋቅጅራ ፌስቡክ)

የፖለቲከኞቻችን የስልጣን ጥማት?
የተከናወኑ በጎ ነገሮቹ እንደተጠበቁ ሆነው፣ ሃገራችንና ሕዝቦቿ ሶስት ተከታታይ ዓመታትን በማያቋርጥ ማዕበልና መናወጥ ውስጥ ሆነው አሳልፈውታል:: ሞትን፣ ስደትንና መፈናቀልን እንደ አመጣጡ ከነጠባሳውም ቢሆን በጽናት በማስተናገዳችንና እንደ ሃገር ሳንበታተን በመቀጠላችን የከፋውን ጊዜ አልፈናል ብዬ እገምታለሁ። አልፈናል ስል ግን፣ እስከ አሁን ማለቴ ነው? አሁንስ፣ አሁንማ መልካቸውንና ቅርጻቸውን የሚለዋውጡና ለብሶታቸውም ሆነ ለራዕያቸው ትናንትና ብቻ መኖር የሚፈልጉ የፖለቲካ ሃይሎች፤ በሀገራችን ጉዳይ ላለመግባባታችን መሰረታዊ ችግርነታቸው እያገረሸ ስለሆነ፣ መነጋገር አለብን ባይ ነኝ፡፡
ለችግራችን መፍትሔው በእጃችን ለመሆኑ ብዙ ምሳሌዎችን ማቅረብ ይቻላል። እስቲ፣ የሰሞኑን ገጠመኝ እናጢን። ለወራት ያህል የፖለቲከኞቻችን ኡኡታ ጋብ ብሎ በነቂስ መተሳሰብ፣ መተጋገዝና መረዳዳት ስንጀምር፣ እንደ ሃገር ሳንፈርስ የቆየነውና አስፈሪውን ማዕበል የተሻገርነው ሕዝብ ከሕዝብ ጋር በመጋጨቱ ሳይሆን በፖለቲከኞቻችን አቀጣጣይነትና፣ አዋሻኪነት እንደነበረ ለመገንዘብ እንችላለን። ከጥቂት የጥሞናና የእፎይታ ጊዜ በኋላ እንደገና ወደ መድረክ ሲመለሱ ደግሞ፣ የምረዳው ነገር ቢኖር የከፋፋይነትና የማወክ አቅማቸውን ይሆናል።
የአደረ አፋሽ ፖለቲከኞቻችን የስልጣን ጥማቸውን እንዲያረኩና ትንንሽ ዘውድ እንዲጭኑ ለማገዝ ሲባል፣ ሃገሩን ለማፍረስ ሕዝብ ፈቃደኛ አልሆንም አለ እንጂ፣ እነዚህ ሃይሎች ቀደም ሲል በሕዝብ የተቀሰቀሰውን የሰብአዊ መብት፣ የእኩልነትና የፍትሐዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ በመቀልበስ፣ ትንንሽ ሀገር ፈጥረው፣ ስልጣን ለመረከብ ተዘጋጅተው ነበር። ዛሬ ደግሞ ሕገ መንግስታዊ ክፍተትን በምርጫ ስም በማራገብ፣ መላውን ሀገር ለማንበርከክና በሽግግር ስም ስልጣን ለመጋራት እየተጠቀሙበት ይገኛሉ፡
ፖለቲከኞቻችን በሕዝባቸው ላይ በዚህ ደረጃ ለምን ይጨክናሉ? ለሚለው ጥያቄ የብዙዎች መልስ እንደ ግንዛቢያቸው ፈርጀ ብዙ ሆኖ እናገኘዋለን። በርካታዎቹ የስልጣን ጥማት የፈጠረው መታወር ሲሉት፣ ሌሎች ስር የሰደደ ሃገርን የመክዳት አባዜ፣ ቀሪዎች ደግሞ የተረኝነት እብደት፣ ቀላል የማይባሉት ደግሞ በገዢ መደብነት ሂሳብና በቀልን የማወራረድ እብደት ያናወዛቸው ናቸው ይሏቸዋል፣ ብዙዎች ደግሞ ታሪክን እንደገና የመጻፍ ኋላ ቀርነት ያሰከራቸው እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡
ዛሬ ሀገራችን በታሪካችን ከምናውቀውና ካሳለፍነው በእጅጉ የከፋ፣ ባልተለመደ ሁኔታ የገነነና ሁሉንም ዓይነት እብደቶች፣ ቅዠቶችና ልክፍቶችን አካታ በማስተናገድ ላይ ነች፣ የሚል እምነት አለኝ፡፡ ፖለቲከኞችም ተቀዳሚ ተግባራቸው፣ ፖለቲካ መተንተንና ምድራዊ መፍትሔ መሻት ሳይሆን በሃይማኖት ማተራመስ፣ ትንቢትና ራዕይ መቀመር፣ ለሕዝብ ንቀትን፣ ዛቻና እብሪት ማከፋፈል ሆኗል፡፡
ለ29 ዓመት በሕገ መንግስታዊ ማነቆ፣ በአስተዳደራዊና በፖለቲካዊ አፈና እንዳይመረመርና እንዳይፈተሽ እድል ነፍገውት፣ ከዘመኑ ርቆና ቀንጭሮ የቀረ ሕገ መንግስት ላይ የሰፈረ “አንድ” አንቀጽ ክፍተት መስሎ ስለታየ ብቻ በሽግግር መንግስት ስም ስልጣን ካልተጋራን፣ በኮሮና ሕዝብ እየተጨነቀም ቢሆን ምርጫ ካላደረግን ጦር እናወርዳለ፣ እንገነጠላለን፣ ሀገር እናፈርሳለን የሚል አማራጭ ማቅረብ ከስልጣን ጥማት፣ ሕዝብ ላይ ከማቄምና ሕዝብን ለመበቀል ከሚነሳ ልክፍት ውጭ፣ ጠዋትና ማታ በስሙ ለሚለፈፍለት ሀገርና ሕዝብ ታስቦ እንዳልሆነ ግልጽ ነው።
በዚህ ዓይነት የፕሮፓጋናዳና የውዥንብር ማዕበል ውስጥ ተዘፍቆ የሚኖር ሕዝብ፤እስከ መቼ ድረስ ሳይወናበድ የሀገሩን ሕልውና አስከብሮ፣ የትውልድ አደራውን ይወጣል የሚል አሳሳቢ ጥያቄ አለኝ፡፡
ከሀገር ህልውና ቀጥሎ የሚመጡ የፖለቲካ ልዩነቶቻችን እንደተጠበቁ ሆነው፣ በእኩልነት ላይ ለተመሰረተች ሀገራችን እንደ ሕዝብ ምን ማድረግ አለብን? ያደረ አፋሽ ፖለቲከኞች እንዲያፈርሱን እንፍቀድ ወይስ በአንድ ቃል ፖለቲካ በሕዝብ ይሁንታ ወደ ስልጣን መወጣጫ መድረክ እንጂ ሃገር ማፍረሻ መሳርያ አይደለም እንበል?
(ከሙሼ ሰሙ ፌስቡክ )

የዶ/ር ቦሎድያ ሰቃይ ቀልዶች!
እስቲ በዶ/ር ጌታቸው ቦሎድያ አድክም እይታና ቀልዶች ዘና በሉ ፥ ቀልድ አእምሮን ያፍታታል፤ ፕሊስ ቀልድ ውደዱ፤ በተለይ ቁምነገር አዘል ቀልድ ከሆነ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ እንደ ማለት ነው፤ ምክንያቱም ቁምነገርም እናገኝበታለን እንዝናናበትማለን።
...ዶ/ር ጌታቸው ቦሎድያ በAAU የባዮኬሚስትሪ ተባባሪ ፕሮፌሰር ነበር። አሁን ተረት ሆኑዋል። የሳይንስ ፋካልቲ ተማሪ ዶ/ር ጌታቸውን በአባቱ ስም ‘ቦሎድያ ‘ማለት ይቀናዋል።እኛ ቦሎዲያ ላይ አልደረስንበትም። ቀልዶቹ ላይ ነበር የደረስነው።እናም ስራ ከምንፈታ ውስጥ አዋቂዎች የነገሩንን እናካፍላችሁ።
•አንድ፦
...ሁሌም ኮርሱን ማስተማር ሊጀምር ሲል እንዲህ ይላል፤
“Come and drink from the fountain of knowledge. Here it is... in front of you...one of the best Biochemist in the world and also the only one in the horn of Africa...”
•ሁለት፦
...በደርግ ጊዜ ነው። አንዴ ወደ አውሮፓ ሊያቀና ሲል ዳጎስ ያለ ብር አስይዝ ይባላል። ይሄኔ “ለምን ሲባል?”ይላል ቦሎዲያ፤
“በዚያው እንዳትጠፋ ነው” ሲሉት፤
“እኔ ጌታቸው ቦሎዲያ ነኝ አገሬን ለማንም መቶ አለቃና ሻለቃ ጥዬ የምጠፋ! ወይ አለመተዋወቅ።”
•ሶስት፦
...ዶ/ር ቦሎድያ አንድ ተማሪውን ጸሃፊው ብራዲ የሆነውን “ጄኔራል ኬሚስትሪ” የሚባል መጽሐፍ ይዞ ያገኘዋል። (ያን ጊዜ ያ መጽሐፍ ለፍሬሽ ማን ቴክስት ቡክ ነበር።) ይቀበለውና አገላብጦ ካየው በኋላ፤
“እንዴ ብራዲ መፃፍ አሳተመች!?...አብረን ስንማር እኮ ጥያቄ ፈርታ ከኋላ ነበር የምትቀመጠው።”
•አራት፦
...አራት ኪሎ ሳይንስ ፋካልቲ ውስጥ አንድ ኤሊ አለች። ዩኒቨርስቲው ሲመሰረት ጀምሮ እዚያው ግቢው ውስጥ ነው የነበረችው። ያው ኤሊዎች የእድሜ ባለፀጋ ስለሆኑ ነው። ጌታቸው ቦሎዲያ ኤሊዋን ሲያያት እየሳቀ፤
“ጉድ ሞርኒንግ ፕሮፌሰር ኤሊ!...
“ጉድ አፍተርኑን ፕሮፌሰር ኤሊ!” እያለ ነበር አሉ የሚጠራት
“ለምንድን ነው?” ሲሉት፤
“እንኳን እሷ ... እነ እከሌ ፣እነ እከሊትም አስር አመት ዩኒቨርስቲ ስለቆዩ ብቻ ረዳት ፕሮፌሰር ተብለው የለ እንዴ!”ይላል።
•አምስት፦
...እንግዲህ በደርግ ወቅት ማታ ላይ በሬዲዮ በሰማው ዜና ጠዋት ክፍል ገብቶ ያላግጣል። የሰማውን እየደገመ፤
“ፐ! ትናንት የአርባጉጉ ገበሬዎች ...የሬገን አስተዳደርን ተቃውመው ሰላማዊ ሰልፍ አደረጉ!!...
...Dear students...Do you think that the Arbagugu peasants know whether the Ragen administration is a human being or a computer machine?”
•ስድስት፦
....እንደ ራሱ በጣም የሚመካባት ሴት ልጁ ማትሪክ ወስዳ አንድ “ቢ”ተቀላቀለባት።
“ጂኒየስ ናት ስትል አልነበር እንዴ?”አሉት ፍሬንድስ
“ምን ላድርግ...የእናቱዋ ጂን ጉድ ሰራኝ!”
•ሰባት፦
...ቦሎዲያ ከአንድ ተማሪ ጋር ተደባደበ አሉ ፥ ይህን የሰማው የዩኒቨርስቲው አመራር ለማባረር ፈጣን ነውና የተማሪውን መባረር የማስታወቂያ ሰሌዳው ላይ ለጠፈ። ቦሎዲያ ሲሰማ ወረቀቱን ገንጥሎ፣ ፕሬዚዳንቱ ዶ/ር አብይ ክፍሌ ዘንድ ሄደለት ፤
“አብይ ምን አግብቶህ ነው ይህን ምስኪን የምታባርረው?...እኔን እንጂ ዩኒቨርስቲውን አልደበደበም!...እኔን ለመታኝ ደጅ ሳገኘው በቡጢ አቀምሰውና ብድሬን እመልሳለሁ። ልጁን አሁን በፍጥነት ወደ ትምህርቱ መልሰው።”
•ስምንት፦
...አንዴ ከስድስት ኪሎ ወደ አራት ኪሎ በመኪናው ሲመጣ ተማሪውን ያገኘዋል።
“አንቺ! ነይ ግቢ” ይለዋል።አብሮት የነበረ ሌላ ተማሪም ይገባል...
“አንቺን አላቅሽም...የምን ተማሪ ነሽ?”
“የፖለቲካል ሳይንስ“ ይላል ልጁ።. ..አራት ኪሎ ደርሰው ሲወርዱ እንዲህ አለው ልጁን፤
“...Keep the politics to yourself ...but leave the science to me “ ...
(ፖለቲክሱን ራስሽ እዛው ያዢው፤ ሳይንሱን ግን ለኛ ተይልን እሺ!”)
(ከመልዕክተ ስንታየሁ ቴሌግራም)

   ረቡዕ ብቻ ከ106 ሺህ በላይ ቫይረሱ ያለባቸው ሰዎች ተገኝተዋል

                  ባለፈው ሐሙስ ማለዳ…
ኮሮና ቫይረስ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ ከወረርሽኙ ጋር በተያያዘ ተሰምቶ የማይታወቅ አስደንጋጭ ቁጥር ተሰማ - “ባለፉት 24 ሰዓታት ውስጥ በመላው ዓለም ከ106 ሺህ በላይ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸው በምርመራ ተረጋግጧል፤ ይህም ወረርሽኙ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ ወዲህ በአለማችን በአንድ ቀን የተመዘገበ ከፍተኛው የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ሆኗል” ብሏል - የአለም የጤና ድርጅት፡፡
ባለፈው ረቡዕ የተመዘገበውን ከፍተኛ ዕለታዊ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ጨምሮ፣ ኮሮና ቫይረስ እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ከ5,127,431በላይ ሰዎችን ማጥቃቱንና 331 ሺህ የሚሆኑትንም ለሞት መዳረጉን ያመለከተው ወርልዶ ሜተር ድረገጽ፤2,044,153 ያህል ሰዎችም ከቫይረሱ ማገገማቸውን አስታውቋል፡፡
በአለማችን ከፍተኛ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር የተመዘገበባቸው ቀዳሚዎቹ አምስት አገራት፡- አሜሪካ-1,593,297፣ ሩስያ-317,554፣ ብራዚል- 294,152፣ ስፔን - 279,524፣ እንግሊዝ- 248,293 መሆናቸውንም መረጃው አመልክቷል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ ከ95 ሺ በላይ ሰዎች የሞቱባት አሜሪካ፤ ከአለም አገራት በሟቾች ቁጥር የመጀመሪያውን ደረጃ ይዛ የቀጠለች ሲሆንእንግሊዝ ከ36 ሺህ በላይ፣ ጣሊያን በ32,330፣ ፈረንሳይ በ28,132፣ ስፔን በ27,888 ሟቾች እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸው የተነገረ ሲሆን ኮሮና  ካስከተላቸው ሞቶች መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑትበአውሮፓ አገራት የተከሰቱ እንደሆኑ ኤቢሲ ኒውስ ዘግቧል፡፡ በመላው አለም በየሁለት ሳምንቱ 1 ሚሊዮን ያህል አዳዲስ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች እየተገኙ መሆኑን የጠቆመው ዘገባው፤ በሳምንቱ ከተመዘገቡ አዳዲስ የቫይረሱ ተጠቂዎች መካከል ከ60 በመቶ በላይ የሚሆኑት የተመዘገቡባቸው አራቱ አገራት፡- አሜሪካ፣ ሩስያ፣ ብራዚልና ህንድ መሆናቸውንም አመልክቷል፡፡

60 ሚሊዮን ሰዎች ለከፋ ድህነት ይዳረጋሉ
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በሚያስከትለው ሁሉን አቀፍ ቀውስ ሳቢያ በመላው አለም 60 ሚሊየን ሰዎች ለከፋ ድህነት እንደሚጋለጡ የዓለም ባንክ ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል።ኮሮና ቫይረስ የበርካታ አገራትን ኢኮኖሚ ክፉኛ መጉዳቱን ቀጥሏል ያሉት የባንኩ ፕሬዚዳንት ዴቪድ ማልፓስ፤ በወረርሽኙ ሳቢያ በሚሊየን የሚቆጠሩ ሰዎች ለስራ አጥነት መዳረጋቸውን እንደተናገሩም ቢቢሲ ባወጣው ዘገባ አመልክቷል፡፡
ወረርሽኙ በተለይ በታዳጊና ድህነት ውስጥ ባሉ አገራት የሚገኙ ዜጎችን ክፉኛ መጉዳቱን የተናገሩት የባንኩ ፕሬዚዳንት፤ በዚህ አመት የዓለም ኢኮኖሚ በ5 በመቶ ያህል እንደሚያሽቆለቁል ጠቁመው፤ ባንኩ ድሃ ሃገራት የቫይረሱን ተፅዕኖ መቋቋም እንዲችሉ 160 ቢሊየን ዶላር በእርዳታና በአነስተኛ ወለድ ብድር መልክ ማቅረቡንም አመልክተዋል።

አፍሪካ በሳምንቱ
የተመድ ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ፤የአፍሪካ መንግስታት ቀጠናዊ ትብብርን በማጠናከር፣ የጤና ባለሙያዎችን በማሰማራት፣ ለይቶ ማቆያዎችን በማዘጋጀት፣ እንቅስቃሴን በመገደብና ድንበሮችን በመዝጋት የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመከላከል የሰጡትን ፈጣን ምላሽ አድንቀው “የሰለጠነው ዓለም ከአፍሪካ ብዙ ሊማር ይችላል” ብለው በተናገሩበትና የተቀረው አለም አፍሪካን ከመቼውም ጊዜ በላይ  ለመርዳት እንዲዘጋጅ ጥሪ ባቀረቡበት በዚህ ሳምንት፤ እንደተፈራው ባይሆንም ኮሮና በአህጉሪቷ መስፋፋቱን ቀጥሏል፡፡ሁሉንም የአፍሪካ አገራት ያዳረሰው ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሐሙስ አመሻሽ ድረስ በአህጉሪቱ ከ95 ሺህ በላይ ሰዎችን በማጥቃት፣ 3 ሺህ ያህል ሰዎችን ለሞት የዳረገ ሲሆን ከቫይረሱ ያገገሙ ሰዎች ቁጥርም 39 ሺህ ያህል መድረሱ ተነግሯል፡፡
ደቡብ አፍሪካ በ18 ሺህ፣ ግብጽ ከ14 ሺህ በላይ፣ አልጀሪያ ከ7 ሺህ 500 በላይ፣ ሞሮኮ ከ7 ሺህ 100 በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባቸው ሲሆን 680 ሰዎች የሞቱባት ግብጽ፤ በሟቾች ቁጥር ከአፍሪካ አገራት ቀዳሚነቱን መያዟን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
በአህጉሪቱ በኮሮና ተጠቂዎች ቁጥር ቀዳሚነቱን በያዘችው ደቡብ አፍሪካ፤ እስከ 2020 መጨረሻ ድረስ 50 ሺህ ያህል ሰዎች በቫይረሱ ሊያዙ እንደሚችሉ የአገሪቱ ተመራማሪዎች ማስጠንቀቃቸውን የዘገበው አልጀዚራ፤ የአገሪቱ የትምህርት ሚኒስቴር፣ በወረርሽኙ ስጋት ተዘግተው የቆዩ ት/ቤቶች ከሰሞኑ እንደሚከፈቱ ማስታወቁን ተከትሎ፣ በርካታ የአገሪቱ ዜጎች በውሳኔው ቅር በመሰኘት ስጋታቸውን እየገለፁ እንደሚገኙም አክሎ ገልጧል፡፡
መንግስታት የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት ያስችሉናል ያሏቸውን የተለያዩ ገደቦች፣ ማዕቀቦች፣ ህጎችና መመሪያዎች ተግባራዊ ማድረጋቸውን በቀጠሉባት አፍሪካ፤ ከሰሞኑ ደግሞ ከወደ ኡጋንዳ ለየት ያለ ነገር ተሰምቷል፡፡
የአገሪቱ መንግስት የንግድ ቤቶች በራፋቸው ላይ የእጅ መታጠቢያ እንዲያዘጋጁ ያወጣውን መመሪያ መሰረት በማድረግ የካምፓላ ፖሊስ፣  የእጅ መታጠቢያ ያላስቀመጡ የንግድ ቤቶችን መዝጋት መጀመሩን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡በሌላ ዜና ደግሞ፣ የደቡብ ሱዳን ተቀዳሚ ምክትል ፕሬዚዳንት ሪክ ማቻር እና   የአገሪቱ የመከላከያ ሚኒስትር የሆኑት ባለቤታቸው ቀዳማዊት አመቤት አንጀሊና ተኒና፤ በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸው በምርመራ መረጋገጡን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
በአገሪቱ የኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ለመቆጣጠር የተቋቋመው ግብረ ሃይል አባል የሆኑ አንድ ግለሰብ በቫይረሱ መያዛቸው መረጋገጡን ተከትሎ፣ በተደረገላቸው ምርመራ፤ ከጥንዶቹ በተጨማሪ የሪክ ማቻር የግል ጥበቃዎች፣ ሁለት ሚኒስትሮችና ሌሎች ባለስልጣናትም በቫይረሱ መያዛቸው መረጋገጡን ዘገባው አመልክቷል፡፡
የክትባት ተስፋ…
ከትናንት በስቲያ ማለዳ…
በአገረ አሜሪካ ስማቸው ጎልቶ ከሚጠቀስ የህክምናው ዘርፍ ሳይንቲስቶች አንዱ የሆኑትና በካንሰርና በኤች አይቪ ኤድስ ፈርቀዳጅ ጥናትና ምርምር በማድረግ የሚታወቁት ዊሊያም ሃሴልታይን፤ ብዙዎችን ያስደነገጠ ነገር ተናገሩ፡፡
“ክትባቱ መቼ ይገኝ ይሆን እያላችሁ ቀን የምትቆጥሩ ሰዎች፣ እሱን ትታችሁ የፊት ጭንብል አድርጉ፤ እጆቻችሁን ታጠቡ፤ ርቀታችሁን ጠብቁ!...  የእንቅስቃሴ ገደቦችን እያነሳችሁ ወይም እያላላችሁ ያላችሁ መንግስታት ሆይ፣ እናንተም ክትባት ከዛሬ ነገ ይገኛል እያላችሁ ቀን መቁጠር አይበጃችሁም፤ ይልቁንም የቫይረሱን ስርጭት ለመቆጣጠር የሚያስችሉ ጠንካራ የክትትልና የመለየት እርምጃዎችን በመውሰድ ላይ ትኩረት አድርጉ፡፡ የኮሮና ቫይረስ ክትባት እስከወዲያኛው ላይገኝ ይችላል!...”  በማለት ምክራቸውን ለግሰዋል -ታላቁ ሳይንቲስት፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፤ ክሎሮኪን የተባለውን የወባ መድሃኒት ለኮሮና መከላከያነት እየወሰዱ እንደሚገኙ ተናግረ፣ው ብዙዎችን ባነጋገሩበት በዚሁ ሳምንት፣ ብራዚል ለኮሮና ፍቱን መሆኑ ገና በሳይንስ ያልተረጋገጠውን ይህን መድሃኒት በስፋት ለዜጎቿ ለማዳረስ ጥረት መጀመሯን ኤቢሲ ኒውስ ዘግቧል፡፡
በተያያዘ ዜና፣ ክሎሮኪንን ጨምሮ መሰል የወባ በሽታ መድሐኒቶች፤ ኮሮና ቫይረስን ይከላከላሉ እንደሆን ለማረጋገጥ በእንግሊዝ ኦክስፎርድ እና ብራይተን ዩኒቨርሲቲዎች ሙከራ ሊደረግ መሆኑ የተነገረ ሲሆን፣ ከአሜሪካ መንግሥት ብሔራዊ የጤና ኢንስቲትዩትና ከኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ የተውጣጡ ተመራማሪዎች ያዘጋጁት የኮሮና መከላከያ ክትባት፣ በዝንጀሮዎች ላይ ተሞክሮ ተስፋ ሰጪ ውጤት ማሳየቱንም ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
"ባለፈው ሳምንት በአይጦች ላይ የሞከርኩትንና ጥሩ ውጤት ያገኘሁበትን ሜሴንጀር አርኤንኤ የተሰኘ ክትባት፤ በቅርቡ በዝንጀሮዎች ላይ እሞክራለሁ" ያለው የታይላንድ መንግስት በበኩሉ፤ በሰባት ወራት ጊዜ ውስጥ የክትባቱን ምርምር አጠናቅቆ ይፋ እንደሚያደርግ ማስታወቁን የዘገበው ደግሞ ሮይተርስ ነው፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ የአገራት መሪዎች፣ ዝነኞችና ባለሙያዎችን ጨምሮ ከ140 በላይ ሰዎች፣ የኮሮና ቫይረስ ክትባትና መድሐኒት በምርምር በሚገኝበት ወቅት ለሁሉም የዓለም ሕዝብ፣ በፍትሃዊነትና በነጻ እንዲዳረስ በጻፉት የጋራ ደብዳቤ መጠየቃቸውን ቢቢሲ ከሰሞኑ አስነብቧል፡፡
ውዝግቡ ቀጥሏል
አሜሪካ እና የአለም የጤና ድርጅት በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ዙሪያ የጀመሩትን ውዝግብ አጠናክረው የገፉበት ሲሆን ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከሰሞኑ ለአለም የጤና ድርጅት በላኩት ደብዳቤ፤ ዶ/ር ቴዎድሮስ በ30 ቀናት ውስጥ በድርጅታቸው ላይ “መሰረታዊ ለውጥ” እንዲያመጡ ያሳሰቡ ሲሆን ካልሆነ ግን አሜሪካ ለድርጅቱ የምታደርገውን ድጋፍ ሙሉ ለሙሉ እንደምታቋርጥና ከአባልነት እንደምትወጣ አስጠንቅቀዋል።
የዓለም ጤና ድርጅት ቫይረሱ ከቻይናዋ ዉሃን በተነሳበት ወቅት ስለ ቫይረሱ ስርጭት በተደጋጋሚ ይቀርቡ የነበሩ ተጨባጭ መረጃዎችን ችላ ሲል ነበር በሚል የወቀሱት ትራምፕ፤ በተሳሳተ አካሄድ ብዙዎችን ለቫይረሱ የዳረገ  የቻይና አሻንጉሊት ሲሉ ያጣጣሉት ድርጅቱ፣ በአፋጣኝ መሰረታዊ የሆነ ማሻሻያ ተግባራዊ ካላደረገ በጊዜያዊነት ያቋረጡትን ድጋፍ በቋሚነት እንደሚያቋርጡት ማስጠንቀቃቸውንም ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፤ ኮሮናን ለመከላከል ሲሉ ለወባ በሽታ ህክምና የሚውለውን ክሎሮኪን የተባለ መድሃኒት ለሳምንታት መውሰዳቸውን በይፋ መናገራቸውን ተከትሎ፣ የአለም የጤና ድርጅት ከትናንት በስቲያ ባወጣው መግለጫ፣እንደ ትራምፕ በሳይንስ ያልተረጋገጠ መድሃኒት ከመውሰድ ተቆጠቡ ሲል አስጠንቅቋል፡፡በሌላ በኩል ደግሞ ቻይና የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመዋጋት 2 ቢሊዮን ዶላር መመደቧን ይፋ ማድረጓን ተከትሎ፣ የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማይክ ፖምፒዮ፤ በመቶ ሺህዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ለሞት ከዳረገውና በትሪሊዮኖች ዶላር የሚቆጠር ጥፋት ካስከተለው የገዛ ስህተቷ ጋር ሲነጻጸር ኢምንት ነው ሲሉ የመደበችው ገንዘብ በቂ አለመሆኑን በስላቅ ተችተዋል፡፡
የቻይናው ፕሬዚዳንት ዢ ጂፒንግ፣ አገራቸው ከወረርሽኙ ጋር በተያያዘ ግልጸኝነት፣ ሃላፊነትና ተጠያቂነት ባለው መንገድ እንቅስቃሴ ስታደርግ መቆየቷን መናገራቸው ያልተዋጠላቸው ፖምፒዮ፤"ወንድ ከሆነ ጋዜጣዊ መግለጫ አዘጋጅቶ፣ ከሪፖርተሮች የሚሰነዘሩለትን ጥያቄዎች በሙሉ ሳያማርጥ ፊትለፊት ይመልስ" ሲሉ ፕሬዚዳንቱን መወረፋቸውም ተዘግቧል፡፡
የዓለም ጤና ድርጅት ከሰሞኑ ለሁለት ቀናት ባካሄደው 73ኛ አመታዊ ጉባዔ፣በተጠያቂነት እንደሚያምንና በጉዳዩ ዙሪያ ምርመራ እንዲደረግ እንደሚፈልግ ያስታወቀ ሲሆንትራምፕ ባልተሳተፉበት በዚሁ ጉባኤ ላይ የተሳተፉ አባል ሃገራትም ድርጅቱና በስሩ ያሉ ኤጀንሲዎች ለኮሮና ወረርሽኝ የሰጡት ምላሽ በገለልተኛ አካል እንዲጣራ መስማማታቸው ተነግሯል፡፡
ተዘግቶ መቆየት ወይስ መከፈት?
የስፔን ጠቅላይ ሚኒስትር ፔድሮ ሳንቼዝ፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በኮሮና ሳቢያ በአገሪቱ ተጥሎ የቆየው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለአምስተኛ ጊዜ እንዲያራዝምላቸው ከሰሞኑ ጥያቄ ማቅረባቸው የተነገረ ሲሆን፣ የአገሪቱ  ተቃዋሚ ፓርቲዎች ግን አዋጁ መራዘሙን እንደተቃወሙት መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
ከአለማችን ዝነኛ ዩኒቨርሲቲዎች አንዱ የሆነው ካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ፤ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ለአንድ አመት ያህል በክፍል ውስጥ ትምህርት እንደማይሰጥና ትምህርቱ በኢንተርኔት ታግዞ በርቀት እንዲሰጥ መወሰኑን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡ተዘግቶ መቀጠልም፣ ሙሉ ለሙሉ መክፈትም አደጋ እንዳለው የተገነዘቡት የኒው ዚላንድ ጠቅላይ ሚኒስትር ጃሲንዳ አርደን፤ የአገሪቱ ሰራተኞች በሳምንት አራት ቀናት ብቻ ቢሰሩ መልካም ነው የሚል ሃሳብ ማቅረባቸው ተነግሯል፡፡
ሲንጋፖር በበኩሏ፤ ከኮሮና ቫይረስ ስጋት ጋር በተያያዘ ተግባራዊ ስታደርገው የቆየችውን የእንቅስቃሴ ማዕቀብ በሚቀጥለው ሳምንት እንደምታነሳ ብታስታውቅም፣ በአገሪቱ የሚገኙ የውጭ አገራት ዜግነት ያላቸው የቤት ሠራተኞች ግን ከቤት መውጣት እንደማይፈቀድላቸው ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የታንዛንያው ፕሬዚዳንት ጆን ማጉፉሊ፣ የዩኒቨርሲቲና የሁለተኛ ደረጃ ብሔራዊ ፈተና የሚወስዱ ተማሪዎች ከቀናት በኋላ ወደ ትምህርት ገበታቸው እንዲመለሱና በኮሮና ለሁለት ወራት ያህል ተቋርጠው የነበሩ ስፖርታዊ ጨዋታዎችም እንዲጀመሩ መወሰናቸው ተነግሯል።በደቡብ ኮርያ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ከረቡዕ ጀምሮ መከፈታቸው የተነገረ ሲሆን የዩክሬን መንግስት በበኩሉ፤ ተዘግተው የነበሩ ሆቴሎችና አጸደ ህጻናት እንዲከፈቱ፣ የህዝብ ትራንስፖርት አገልግሎት እንዲጀምር መወሰኑም ተዘግቧል፡፡
አብዛኞቹ አገራት ማዕቀብና እገዳዎችን ማላላትና ማንሳታቸውን ቢቀጥሉም፣ ፖላንድን የመሳሰሉ አገራት ግን ትምህርት ቤቶች ተዘግተው እንዲቆዩ መወሰናቸውን፤ እንደ ስፔን ያሉ አገራት ደግሞ የፊት ጭንብል ማድረግን የመሳሰሉ ግዴታዎችን በመጣል ላይ እንደሚገኙ ዘገባዎች ያመለክታሉ፡፡
ከወደ አሜሪካ…
ከኮሮና ጋር በተያያዘ አነጋጋሪ ንግግሮችን ማድረጋቸውን የቀጠሉት የአሜሪካው ፕሬዚዳነት ዶናልድ ትራምፕ፣ ከሰሞኑ ደግሞ አገራቸው ብዛት ያላቸው ሰዎች በኮሮና ቫይረስ የተጠቁባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር መሆኗን በምርመራ ማረጋገጧ "ክብር" ሊያሰጣት እንደሚገባ ተናግረዋል፡፡
"ብዙ ሰዎች በቫይረሱ እንደተያዙ ማረጋገጣችንን እንደ መልካም ውጤት ነው የማየው፡፡ ይህ የሚያሳየው የምናደርገው ምርመራ ከሁሉም አገራት የተሻለ መሆኑን ነው" ብለዋል፤ ትራምፕ ከሰሞኑ በዋይት ሃውስ በሰጡት መግለጫ።
"የተገኘውን ውጤት እንደ ክብር ምልክት ነው የማየው። በአውነትም የከብር ምልክት ነው። በአገራችን በምርመራና በተለያዩ የህክምና ስራዎች ላይ የተሰማሩት ባለሙያዎች፣ ባከናወኑት የላቀ ሥራ የተገኘ ትልቅ ውጤት ነው" ሲሉም አክለዋል ትራምፕ፡፡
በቤላ በኩል ደግሞ፣ አሜሪካ ኮሮና ቫይረስ በስፋት ከመሰራጨቱ አስቀድማ በሰዎች እንቅስቃሴ ላይ ማዕቀብ ብትጥል ኖሮ 36 ሺህ ያህል ሰዎች ከሞት ይተርፉ እንደነበርበኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ የተሠራው አንድ ጥናት ማመልከቱን ኒው ዮርክ ታይምስ ዘግቧል፡፡
አሜሪካ በበርካታ አካባቢዎች የእንቅስቃሴ ማዕቀብ የተጣለው ባለፈው መጋቢት ወር መጀመሪያ ላይ እንደነበር ያስታወሰው ጥናቱ፤ የአገሪቱ መንግሥት ከዚያ አንድ ሳምንት ቀድሞ ማሕበራዊ ርቀት እንዲጠበቅና እንቅስቃሴ እንዲገታ ቢያደርግ ኖሮ በቫይረሱ ሳቢያ ለሞት ከተዳረጉት ሰዎች መካከል 83 በመቶ የሚሆኑትን ማዳን ይችል እንደነበር ይገልጻል፡፡
ኩባንያዎች ሰራተኛ መቀነሳቸውን ቀጥለዋል
ታላላቅ የአለማችን ኩባንያዎች ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በርካታ ቁጥር ያላቸውን ሰራተኞቻቸውን በጊዜያዊነትና በቋሚነት መቀነሳቸውን እንደገፉበት መረጃዎቸ ይጠቁማሉ፡፡
ዝነኛው የእንግሊዝ የሞተር አምራች ኩባንያ ሮልስ ሮይስ፣ 9 ሺህ ሰራተኞችን ከስራ ገበታቸው ሊያሰናብት ማቀዱን ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን በዚህም 700 ሚሊዮን ዩሮ ያህል ወጪ ሊቀንስ እንደሚችል ተነግሯል፡፡በተመሳሳይ ዜና ደግሞ ከኮሮና ቫይረስ ቀውስ ጋር በተያያዘ ከፍተኛ የገንዘብ እጥረት ያጋጠመው ኦክስፋም የተባለው አለማቀፍ ግብረ ሰናይ ተቋም፤ ላለፉት 50 አመታት የሰራበትን አፍጋኒስታን ጨምሮ በ18 የአለማችን አገራት የነበሩትን ቢሮዎችን እንደሚዘጋና 1 ሺህ 500 ሰራተኞቹን እንደሚያሰናብት ማስታወቁ ተነግሯል፡፡
ውሃን፤“አውሬ”ማርባትና መብላት ከለከለች
አለምን እያስጨነቀ ያለው የኮሮና ቫይረስ መነሻ የሆነችው የቻይናዋ ውሃን ከተማ፤ ነዋሪዎቿ የተለያዩ የምድርና የባሕር ውስጥ እንስሳትንና አውሬዎችን ማደን፣ ማርባትና ለምግብነት ማዋል እንዲያቆሙ በማሳሰብ፤ ይህን ሲያደርጉ በተገኙት ላይ እርምጃ እንደሚወሰድ ማስጠንቀቋን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የከተማዋ አስተዳደር በርካታ የምድርና የባሕር እንስሳትን ያካተተበትን ይህንን ውሳኔ ያስተላለፈው፤ የኮሮና ቫይረስ ከሌሊት ወፎች ተነስቶ፣ በሌሎች እንስሳት አማካኝነት ወደ ሰው ልጆች ሳይዛመት እንዳልቀረ የሚጠቁሙ ጥናቶችን መሠረት በማድረግ እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው፤ በተከለከሉት እንስሳት ንግድ ላይ ተሰማርተው ለቆዩ ነዋሪዎች የማቋቋሚያ ገንዘብ ድጋፍእንደሚደረግላቸው ቃል መገባቱንም አመልክቷል፡፡

   ከዕለታት አንድ ቀን ረዥም ጊዜ ሰፈሩ ሳይታይ ቆይቶ የመጣ አንድ ሰው፣ አንድ ወዳጁን መንገድ ላይ ያገኘዋል፡፡
ወዳጁም- እንዴ አንተ ሰውዬ፤ ለረጅም ጊዜ አልተያየንም እኮ፤ ታመህ ሆስፒታል ገብተህ ነበር እንዴ? ሰውዬው- አረ አልታመምኩም፤ ሆስፒታልም አልገባሁምለ፤ ምነው አሟረትርክብኝ!
ወዳጁም -- ሟሟረቴ አይደለምለ፤ ታስታውሳለህ ብዙ አመታችን እኮ ነው ከተያየን፡፡ እዛ አቶ አስማማው ልጅ ሠርግ ላይ የተያየን እኮ ነን፡፡ ስንት አመት ሆነው? ሦስት አራት? አረ እንጃ፤ አራትም አይጠቅመው፡፡ ምን ሆነህ ጠፋህ?
 ሰውየውም - አለሁ የት እሄዳለሁ ብለህ ነው?
ወዳጁም - ወይ ከአገር ወጥተህ መሆን አለበት
ሰውየው - ኧረ የትም አልወጣሁ
ወዳጁም - ታዲያ የት ሄደህ ነው፣ ሰው ሁሉ ጠፋህ ጠፋህ  የሚልህ
ሰውየው - ምን እባክህ ለአንድ አራት አመት አስረውኝ ነበር
ወዳጁም - አራት አመት? አራት አመት እኮ ብዙ ነው፤ ለመሆኑ ምን አድርገሃል ብለው ነው
ሰውየው - ኮርቻ ሰርቀሃል ብለው ነው
ወዳጁም - ለአንድ ኮርቻ አራት ዓመት፤ እንዴ የማይመስል ነገር ነው
ሰውየው- ምን እባክህ ከስሩ አንድ የማትረባ በቅሎ ነበረች
*   *   *
ሁልጊዜ ቀጥተኛውን እና ዋነኛውን ነገር ትተን፣ ርዝራዡንና የማያስጠይቅ የሚመስለንን እናስቀድማለን፡፡ ውሎ አድሮና የማታ ማታ ግን እውነቱ መውጣቱ አይቀሬ ነው፡፡ አጥብቆ ጠያቂ እንደሚኖር አለመገንዘብ የዋህነት ነው፡፡ ሠርቄያለሁ ላለማለት ሳያዩኝ ተዋስኳቸው ይላል፤ እንደተባለው ነው፡፡ ይልቁንም “አዘለም አንጠለጠለም ያው ተሸከመ ነው፡፡” የሚለውን ተረት አበክሮ ማሰብ ይሻላል፡፡ ወደ ዋናው ጉዳይ ወይም እንደ ዘመኑ አባባል፣ ወደ ገደለው መግባት ይሻላል፡፡ እውነቱን ተናግሮ የመሸበት ማደር የሚለው ሁለተኛ አገላለጽም፣ እንደዚያው ወደ ሃቁ የሚያስጠጋን ሁነኛ ብሂል ነው፡፡
በተለይ በፖለቲካዊ አካሄዳችን ውስጥ መሸፋፈንን እንደ ልማድ እንደያዝነው የረዥም ጊዜ እውነት ነው፡፡ አበው አንድን ሰው ፖለቲካ ተናገረ ሲሉ፣ ዋሸ የሚለውን ፅንሰ ሃሳብ በቃሉ ውስጥ መስክረው ነው፡፡ እንደ ወትሮዋዊ አነጋገርም ቦተለከ ይሉታል፡፡ ይሄ የመነጨው ገዥዎች አብዛኛው ጊዜ መዋሸታቸው አሌ የማይባል ነገር በመሆኑ ነው፡፡ በገዥነት የመቆያ ትልቁ መላ፣ ያልሆነውን ሆኗል፤ የሆነውን አልሆነም ማለት ነበረ፡፡ ነውም፡፡
ወደፊትም የሚቀጥል እውነት ነው፡፡ የዲሞክራሲ አንዱ ገጽታው ግልጽነት ነው. የምንለውም ይሄን ሃሳዊ ዲስኩር ወይም ዴማጐጂ ለማስወገድ አልያም ለመከላከል ነው፡፡ በአንድ ትንሽ ውሸት የተጋለጠ መንግሥት፤ በትልቅ ውሸት መጠርጠሩ አይቀሬ ነው፡፡
ሌባው ለማ
ቢተው ይተው
አለበለዚያ እኛ ጀንበር በሰረቀ ቁጥር አውጫጭኝ ተቀምጠን እስከ መቼ እንችለዋለን አሉ ይባላል፡፡ አንድ አዛውንት አንድ ስብሰባ ላይ፣ ለማ ቢተው እና ጀንበር የተባሉ ሌቦች ሰፈሩን እየሰረቁ ስላስቸገሩ በቅኔ ወይ በዘዴ መናገራቸው ነው፡፡ በግልጽ መናገር ስለሚያስፈራም ነው፡፡
እስከ ዛሬ ብዙ ሽፍንሽኖችን አልፈናል፡፡ ስለ ረሃብ ተዋሽተናል፡፡ ስለ ጦርነት ተዋሽተናል፡፡ ሌላው ቀርቶ ኮሌራን እንኳ አጣዳፊ ተቅማጥ ነው ተባብለናል፡፡ አሁን ግን የፈጠጠ ነገር መጣ፡፡
“ኮሮና!” በይፋ እንድንናገረው አስገድዶናል፡፡ በግልጽ እንድንወያይበትም ወጥሮ ይዞናል፡፡ ለሁሉም ችግሮቻችን ግልጽነትን እና ውይይትን መሣሪያ ማድረግ ባህል ሊሆን ይገባል፡፡
የተጠየቅነውን ጥያቄ በግልጽና በማያወላዳ መንገድ መመለስ፣ ለችግሮቻችን ቢያንስ በሃምሳ ፐርሰንት መልስ እንደ መስጠት ነው፡፡ በግልጽና በቀጥታ ምላሽ መስጠት እንልመድ፡፡
 አለበለዚያ “ከአንበሳና ከነብር ማን ያሸንፋል ሲሉት፣ ከሁሉም ከሁሉም አሣ ሙልጭልጭ ነው” አለ እንደተባለው እንሆናለን፡፡  
ይህንን መዋጋት አለብን፡፡ መከላከል አለብን፡፡ ባህል ማድረግ አለብን፡፡ ነገ ብሩህ ይሆንልን ዘንድ ብሩህነትን ከዛሬ እንጀምረው፡፡


Monday, 18 May 2020 00:00

https://t.me/AdissAdmas

መድሃኒትዎን አለመከታተል ኮሮና ቫይረስ ከተገኘብዎት ወደ ከባድ በሽታ የመቀየር እድሉ ይጨምራል፡፡


Tuesday, 19 May 2020 10:31

የ’’መ’’ ህጎች

ኮሮና ቫይረስ በሽታ መያዛችን ዕለት-ተዕለት በምናደርገው እያንዳንዱ እንቅስቃሴ የሚወሰን መሆኑን በማስታወስ አራቱን የ’’መ’’ ህጎች ተግባራዊ በማድረግ እንዲሁም ይህንን መልዕክት ሌሎች እንዲያገኙት በማሰራጨት የበሽታውን ስርጭት እንከላከል!

የኢዴፓ አመራርና አንጋፋው ፖለቲከኛ አቶ ልደቱ አያሌው፤ የኮቪድ ወረርሽኝ ከተጋታ በኋላ በኢትዮጵያ እንደሚካሄድ በሚጠበቀው 6ኛው አገራዊ ምርጫ ብልጽግና ፓርቲ የማሸነፍ እድል እንደሌለው ባዘጋጁት የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና ሰነድ ላይ ጠቁመዋል፡፡
 ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም በኋላ የሚፈጠረውን የሥልጣን ክፍተት ለመሙላት መፍትሄው ለ2 ዓመት የሚዘልቅ  የሽግግር መንግስት ማቋቋም መሆኑን ሽንጣቸውን ገትረው የሚሟገቱት አቶ ልደቱ፤ ሃሳባቸው ውድቅ ተደርጎ ምርጫው የሚካሄድ ከሆነና በተዐምራዊ ምክንያት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ መሆን ቢችል፣ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ካለው የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ አንጻር፣ ምርጫውን የትኛው የፖለቲካ ፓርቲ ወይም ጎራ ሊያሸንፍ ይችላል? ለሚለው ጥያቄ፤ ‹‹የቅድመ -ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› መስጠት ጠቃሚ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡   
ከሁሉም ክልሎች በቀጣዩ  ምርጫ የሚመጣውን ውጤት ወደ እርግጠኝነት በተጠጋ መጠን አስቀድሞ ለመገመት የሚቻለው በትግራይ ክልል ነው የሚሉት አቶ ልደቱ፤ በክልሉ ዋናው (ምናልባትም ብቸኛው) የምርጫ አጀንዳ የትግራይ ክልል ሉዓላዊነትና የህወሓት ህልውና መቀጠል እንደሚሆን ይጠቁማሉ፡፡
"ይህንን አጀንዳ ደግሞ ከህወሓት በተሻለ መጠን በአሁኑ ወቅት ሊያሳካ የሚችል ድርጅት አለ ተብሎ በአብዛኛው የትግራይ ሕዝብ ዘንድ ስለማይታሰብ፣ ህወሓት ምርጫውን መቶ በመቶ ሊያሸንፍ ይችላል።" ይላሉ፤ በግምታዊ ትንተናቸው፡፡
 በኦሮሚያ ክልል አብዛኛው ሕዝብ ድምጽ የሚሰጠው ለፖለቲካና ለኢኮኖሚ አጀንዳዎች ሳይሆን በዋናነት “ለነጻ አውጭነት ትግል” ውለታ መክፈያነት ይሆናል የሚል ጠንካራ ግምት እንዳለ የሚገልጹት አቶ ልደቱ፤ በዚህ መሠረትም፣ ላለፉት 40 ዓመታት፣ “የነጻ አውጭነት” ትግል ያካሄደው ኦነግና ከኦነግ ጋር ተባብረው ወደ ምርጫው ለመግባት የወሰኑት እነ ኦፌኮ፥ ከ75 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤትንና በፌደራሉ ፓርላማ 96 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ ብለዋል፡፡ ቀሪውን 20 % ወይም 26 መቀመጫዎች ደግሞ ብልጽግና- ተኮር  ጎራው፣  ቀሪውን 5 % ወይም 6 መቀመጫዎች ደግሞ የአንድነት- ተኮር ጎራው ሊያሸንፉ እንደሚችሉ ተገምቷል፡፡ ብልጽግና ፓርቲ በአብዛኛዎቹ የኦሮሚያ ምርጫ ወረዳዎች፣ በአማካይ ከ30 እስከ 40 በመቶ የሚሆነውን የሕዝብ ድጋፍ ሊያገኝ የሚችል  ቢሆንም፣ ይህ ድጋፍ ግን  በተሟላ ሁኔታ ወደ መቀመጫ አሸናፊነት የመቀየር ዕድል አይኖረውም፤ይላል የአቶ ልደቱ ትንተና።
 እንደ ኦሮሚያ ሁሉ በሶማሌ ክልልም፣ አብዛኛው ሕዝብ በመጪው ምርጫ ድምጽ የሚሰጠው “ለነጻ አውጭነት ትግል” ውለታ መክፈያነት ይሆናል የሚል ጠንካራ ግምት መኖሩን የሚጠቁመው ሰነዱ፤ ከዚህ አንጻርም ኦብነግ ከ60 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የሱማሌ ክልል ምክር ቤትን እንደሚረከብ፣ ለፌደራሉ ፓርላማ ደግሞ 14 መቀመጫዎችን ሊያሸንፍ እንደሚችል ያመለክታል፡፡  ቀሪውን 40 በመቶ ወይም 10 መቀመጫዎችን ደግሞ ብልጽግና ፓርቲ ሊያሸንፍ ይችላል ይላል - ትንተናው፡፡  
በአማራ ክልል አብንን፣ አብሮነትንና መኢአድን የመሳሰሉ ፓርቲዎች ቢያንስ እርስ በርስ ከመፎካከር ከተቆጠቡና መስማማት ከቻሉ፣ የአንድነት- ተኮር ጎራው፣ በአነስተኛ ግምት፣ ከ90 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ የአማራ ክልል ምክር ቤትንና ለፌደራሉ ፓርላማ 124 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ። ከቀረው 10% ውስጥ ብልጽግና ፓርቲ 13 መቀመጫ፣ ብሔር ተኮር የሆነው ጎራ (ኦሮሚያ ልዩ ዞን) 1 መቀመጫ ሊያሸንፉ ይችላሉ ተብሏል።
"ይህንን ውጤት ለማስጠበቅ ግን ቢያንስ አብንና አብሮነት እርስ በርስ ላለመፎካከር ሊስማሙ ይገባል። ምክንያቱም የክልሉ ሕዝብ በአሁኑ ወቅት በአዲሱ የአማራ ብሔርተኝነትና በነባሩ የኢትዮጵያዊነት ስሜት ለሁለት የተከፈለ አመለካከት ያለው በመሆኑ፣ በምርጫው የሕዝቡ ድምጽ በእነዚህ ሁለት አመለካከቶች እንዳይከፋፈል የሚያደርግ የፓርቲዎች ጥምረት መፍጠር የግድ ያስፈልጋል። ቢያንስ አብንና አብሮነት ወደዚህ ዓይነቱ ስምምነት መምጣት ከተሳናቸው ግን የሚያገኙት ውጤት ከ90 በመቶ ወደ 50 በመቶ ገደማ ዝቅ ሊል ይችላል፤ በአንጻሩ በክልሉ የሚገኙ አብዛኞቹ ተቃዋሚ ፓርቲዎች እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ከቻሉ ደግሞ ውጤቱ ምናልባትም ከ90 በመቶ ወደ 95 በመቶ ሊያድግ ይችላል።" ብለዋል አቶ ልደቱ፤ በግምታዊ ትንተናቸው፡፡

"ብልጽግና ፓርቲ በአማራ ክልል እስከ 35 በመቶ የሚደርስ የሕዝብ ድጋፍ ሊኖረው ይችላል። የአንድነት ኀይሉ ድምጽ እንዳይከፋፈል የሚያስችል ስምምነት ውስጥ እስከገባ ድረስ ግን ይህ የብልጽግና ፓርቲ ድጋፍ በሀገሪቱ የምርጫ ሥርዓት ምክንያት ወደ ወንበር አሸናፊነት የመቀየር ዕድል የለውም።" ሲሉም ያብራራሉ፡፡
በአዲስ አበባ ላይ በቀረበው  የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና፤ አብሮነት፣ አብንና ባልደራስን የመሳሰሉ ፓርቲዎች እርስ በርስ ላለመፎካከር ከተስማሙ፣ የአንድነት ጎራው፣ ከ80 በመቶ ያላነሰ መቀመጫ በማሸነፍ፣ የከተማዋን አስተዳደር ሊረከቡና 18 የፌደራል ፓርላማ መቀመጫ ሊያሸንፉ እንደሚችሉ የተገመተ ሲሆን ቀሪውን 20 በመቶ  ወይም 5 መቀመጫ ብልጽግና ፓርቲና የርሱ ደጋፊ የሆኑ ፓርቲዎች የማሸነፍ ዕድል ሊኖራቸው እንደሚችሉ ተገምቷል፡፡ "ብልጽግና ፓርቲና ኢዜማን የመሰሉ ፓርቲዎች በየወረዳው በድምሩ 25 በመቶ የሚሆን የሕዝብ ድጋፍ ሊኖራቸው ቢችልም፣ ይህ ድጋፍ በብዙዎቹ ወረዳዎች በምርጫ ሥርዓቱ ምክንያት ወደ ወንበር አሸናፊነት የሚቀየርበት ዕድል በጣም ጠባብ ነው።" ይላል ትንተናው፡፡  
"የብልጽግና ፓርቲ የገንዘብ ኀይል በአዲስ አበባ ቀላል የማይባል ተጽዕኖ ይኖረዋል። ነገር ግን ብልጽግና ፓርቲ ኦዴፓ በነበረበት ወቅት “አዲስ አበባ የኦሮሚያ ናት” በማለት የወሰነው ውሳኔና የአዲስ አበባን ሕዝብ ስብጥር ለመቀየር አደረገው የተባለው ሙከራ፣ በምርጫው ሊደርስበት የሚችለውን ሽንፈት በማንኛውም ሌላ ምክንያት እንዳይቀለበስ  ያደርገዋል።" ሲሉ ያስረዳሉ አቶ ልደቱ፡፡
በዘንድሮው ምርጫ፣ በደቡብ ክልል፣ ዋና ዋና የመፎካከሪያ አጀንዳዎች ሦስት መሆናቸውን ይጠቁማል፤ የትንተና ሰነዱ፡፡ እነዚህም  የዞኖች ክልል የመሆን ጥያቄ፣ በኢትዮጵያ አንድነት መቀጠልና በብሔር ብሔረሰቦች መብት መከበር ዙሪያ ሚዛናዊ አቋም መኖር፣ ከሕዝቡ የዕለት ተዕለት ኑሮ፣ በተለይም ከመሬት ጥበትና ከወጣቶች ሥራ አጥነት ጋር የተያያዙ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች ናቸው የሚለው ትንተናው፤ለእነዚህ ጉዳዮች አሳማኝ አማራጭ የሚያቀርብ ጎራ የመመረጥ ዕድሉ ሰፊ እንደሚሆን ያስቀምጣል፡፡
 "ከዚህ አንጻር፥አብዛኛዎቹ የአንድነት ኀይሎች፣ ቢያንስ ግን አብሮነትና መድረክ (ኦፌኮን ሳይጨምር) እርስ በርስ ላለመፎካከር ተስማምተው ወደ ምርጫው ከገቡ፣ በጣም ባነሰ ግምት 55 በመቶ መቀመጫ አሸንፈው፣ የክልሉን ምክር ቤት ሊረከቡና ለፌደራሉ ፓርላማ 68 መቀመጫዎችን ሊያሸንፉ ይችላሉ። ቀሪውን 30 በመቶ  ወይም 37 መቀመጫዎች የብልጽግና ጎራ፣ እንዲሁም 15 በመቶ ወይም 18 መቀመጫዎች ደግሞ ብሔር ተኮር ጎራው ሊያሸንፍ ይችላል።" ሲሉ ተንብየዋል፤አቶ ልደቱ፡፡
 ይህ ውጤት ዋስትና የሚኖረው ግን ቢያንስ መድረክ በተለይም የእነ ፕሮፌሰር በየነ ኢሶዴፓና አብሮነት እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ላይ የሚደርሱ ከሆነ ነው ይላሉ፡፡ እንዲያውም አብዛኛዎቹ የአንድነት ተኮር ኀይሎች እርስ በርስ ላለመፎካከር መስማማት ላይ መድረስ የሚችሉ ከሆነ፣ የአንድነቱ ጎራ ውጤት ከ55 በመቶ ወደ 70 በመቶ የማደግ ዕድል ሊኖረው ይችላል። ከዚህ አንጻር መድረክ በተለይም ኢሶዴፓ የኀይል አሰላለፉን ለማስተካከል የሚወስደው አቋም የጨዋታውን ውጤት ቀያሪ /Game Changer/ ነው፤ ይላል ሰነዱ፡፡
"ከዚህ አጠቃላይ የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምት ለመረዳት እንደምንችለው ሦስቱ የፖለቲካ ጎራዎች በተናጠል የፌደራል መንግሥት ለማቋቋም የሚያስችል ውጤት ሊያገኙ አይችሉም። ነገር ግን ከውጤት የቅደም ተከተል ደረጃ አንጻር፣ የአንድነት ተኮር ጎራው 45% ወይንም 223 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ አንደኛ ደረጃን፤ የብሔር ተኮር ጎራው 35% ወይንም 175 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ ሁለተኛ ደረጃን፤ የብልጽግና ተኮር ጎራው 20% ወይም 99 የፓርላማ መቀመጫ በማሸነፍ ሦስተኛ ደረጃን ይይዛሉ።" ሲል ግምቱን ያስቀምጣል፡፡
"የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምቱ፣ በተለያዩ ምክንያቶች ከፍና ዝቅ የማለት ዕድል ያለው ቢሆንም፣ የክልል ምክር ቤቶችን በማሸነፍ ረገድ የብልጽግና ተኮር ጎራ፣ አናሳ ሕዝብ ከሚኖርባቸው ክልሎች መካከል የተወሰኑትን ሊያሸንፍ የሚችልበት ዕድል መኖሩ አይካድም፤ ከትልልቆቹ ክልሎች ውስጥ ግን አንዱንም የማሸነፍ ግምት አልተሰጠውም። ይህ የሆነበት ዋናው ምክንያት ብልጽግና ፓርቲ ሀገሪቱ ውስጥ ካሉ ሁለት የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ መገለጫ አመለካከቶች ውስጥ አንዱንም የማይወክል፣ ሁለቱንም የአስተሳሰብ ማኅበራዊ መሠረቶች፣ በእወደድ ባይነት ስልት /Populism/ ለማስደሰት ወይንም ላለማስከፋት ሲል በወሰደው “አቋም የለሽ” የመሆን ምርጫ፣ ከሁለት ያጣ ወይም ከማኅበራዊ መሠረቱ የተነቀለ የፖለቲካ ጎራ በመሆኑ ምክንያት ነው።" ይላሉ፤አቶ ልደቱ፡፡     
 እንዲህ ዓይነቱን የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምትና ትንተና ማቅረቤ፣ ሀገራችን በድኅረ ምርጫ 97 ወቅት የገጠማት ዓይነት ወይም ከዛ የባሰ የህልውና ቀውስ ውስጥ እንዳትገባ የማገዝ አዎንታዊ አስተዋእጾ ይኖረዋል በሚል እምነት ነው የሚሉት አቶ ልደቱ፤ የ97 ምርጫን አስመልክቶ በወቅቱ በቅንጅት ውስጥ አቅርቤው የነበረው ተመሳሳይ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› በኋላ በምርጫው ከመጣው ውጤት ብዙም ርቀት እንዳልነበረው ይገልጻሉ፡፡ ፡

አቶ ልደቱ አያሌው፤ "ሻሞ! “274” የሽግግር መንግሥት ጥያቄ ለሀገራችን ወቅታዊ፣ ጠቃሚና፣ ምትክ የለሽ መሆኑን የሚያሳይ የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና" በሚል ያቀረቡት ሰነድ፤ በ26 ገጾች የተቀነበበ ነው፡፡




Sunday, 17 May 2020 00:00

ሻሞ! “274”

 የሽግግር መንግሥት ጥያቄ ለሀገራችን ወቅታዊ፣ ጠቃሚና፣ ምትክ የለሽ መሆኑን የሚያሳይ  የቅድመ ምርጫ ግምትና ትንተና

1. መግቢያ

የኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን ከመግባቱ በፊት የዘንድሮ ምርጫ እንዲራዘምና፣ አንድ ሁሉን ዐቀፍ የሆነ የሽግግር መንግሥት እንዲቋቋም ስንጠይቅ እንደነበር ይታወቃል። በእኛ ጥረትና ትግል ሳይሆን በኮሮና ቫይረስ አስገዳጅነት፣ ሀገራችን ምናልባትም ህልውናዋን ሊፈታተን ይችል ከነበረው ከምርጫ 2012 ግርግር ለጊዜውም ቢሆን አምልጣለች ማለት ይቻላል። የኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን መግባት፣ ምርጫውን እንዲራዘም ከማድረጉ በተጨማሪ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄያችንን የበለጠ አስፈላጊና ጥያቄውን ወደ ተግባር የመለወጡንም ዕድል ከቀድሞ በተሻለ ቀላል አድርጎታል። ይህንን የምንለውም በሚከተሉት ሁለት ምክንያቶች ነው።
የመጀመሪያዉ ምክንያት፥ እንደሚታወቀው ቀደም ሲል ምርጫው እንዲራዘምና የሽግግር መንግሥት እንዲቋቋም ስንጠይቅ የነበረው በዋናነት ሀገሪቷ ከምትገኝበት የፖለቲካ ውጥረት አኳያና “የለውጥ ሒደቱ” ስኬታማ ባልሆነበት ሁኔታ፣ የምናካሒደው ምርጫ በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ የመሆን ዕድል አይኖረውም በሚል ነው። እንዲያውም ሰላምና የሕግ የበላይነት ባልሰፈነበት ሁኔታ የምናካሒደው ምርጫ የሀገሪቷን ህልውና አደጋ ላይ የሚጥል ውጤት ሊያስከትል ይችላል ከሚል ስጋትም ጭምር ነው። ይህ የቀደመ ስጋታችን አሁንም መቀጠሉ እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በኮሮናቫይረስ መከሰት ምክንያት ሀገራችን በአሁኑ ወቅት ከኅብረተሰብ የጤና ችግር በተጨማሪ በሐሳብ ለመገመት በማይቻል መጠን ለከፍተኛና ለተራዘመ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ቀውስ ተጋላጭ ሆናለች። ይህንን ከባድና ፈርጀ ብዙ የሆነ ሀገራዊ ችግር፣ እንኳንስ ከፋፋይ ወደሆነና የፖለቲካ ቀውስ ወደሚያስከትል ምርጫ ውስጥ ገብተን ቀርቶ፣ በሙሉ ትኩረትና ትብብር አንድ ላይ ቆመን ብንሠራም በቀላሉ ልንወጣው የምንችለው አይደለም። ስለዚህ በኮሮና ቫይረስ መከሰት ምክንያት የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄያችን ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ለሀገራችን የፖለቲካ ችግር አስፈላጊና ምትክ የለሽ መፍትሔ መሆኑ ግልጽ እየሆነ መጥቷል።
ሁለተኛው ምክንያት፥ የምርጫውን መራዘምና የሽግግር መንግሥት መቋቋምን ቀደም ሲል ይቃወሙ የነበሩ አንዳንድ የፖለቲካ ኀይሎች ያቀርቡት የነበረው ብቸኛ መከራከሪያ “በሕገ መንግሥቱ የተቀመጠውን የምርጫ ጊዜ ማራዘም የሚቻልበት ዕድል የለም” የሚል እንደነበር ይታወሳል። ይህ የክርክር ነጥብ ከፖለቲካ አንጻር ቀድሞውንም ተገቢ ያልነበረ ቢሆንም፣ አሁን ግን በኮሮናቫይረስ መምጣት ምክንያት ክርክሩ እንዳይመለስ ሆኖ ተዘግቷል። ከእንግዲህ በአሁኑ ወቅት እየታየ እንዳለው ዐይን ባወጣ ድርቅና ካልሆነ በስተቀር የሕግ አንቀጽና ትርጓሜን ጠቅሶ “ምርጫውን ማራዘም አይቻልም” ብሎ መከራከር የሚቻልበት ዕድል የለም።
በዚህም ምክንያት በአሁኑ ወቅት በሥልጣን ላይ የሚገኘው መንግሥት የሥልጣን ዘመኑ መስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. ስለሚጠናቀቅና፣ የመንግሥትን የሥልጣን ዘመን ለአንድም ቀን ለማራዘም የሚያስችል ምንም ዓይነት ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ የሌለ በመሆኑ፣ ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. በኋላ ከመደበኛው የሕግ አሰራር ውጪ /Extra-Constitutional/ በሆነ የፖለቲካ ድርድር ሀገሪቷን እስከሚቀጥለው ምርጫ ድረስ ሊያስተዳድር የሚችል አንድ ሁሉን ዐቀፍ የሽግግር መንግሥት ማቋቋም ከፊታችን ያለ ምትክ የሌለው አማራጭ ሆኗል። ‘ሀገሪቷ የአንድ ገዥ ፓርቲ የግል ንብረት ናት’ ካልተባለ በስተቀርም፣ እንዲህ ዓይነቱ የፖለቲካ ውሳኔ ላይ ሊደረስ የሚገባው በገዥው ፓርቲ ውሳኔ ብቻ ሳይሆን ሁሉን ዐቀፍና አሳታፊ በሆነ ሀገራዊ የምክክር ሒደት /National Dialogue/ ነው። ስለሆነም የኮሮና ቫይረስ መከሰት ምርጫውን ለማራዘም የነበረውን የሕግ እንቅፋት በማስወገድ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄን በቀላሉ የሚቻል አድርጎታል። ከእንግዲህ የሀገርን ጉዳይ ለማስቀደም፣ የሀገሪቷ የፖለቲካ ኀይሎች እንደተለመደው ቅንነትና የፖለቲካ ቁርጠኝነት ካላጣን በስተቀር፣ የሽግግር መንግሥት የማቋቋም ጥያቄን ላለመቀበል ሰበብ ወይም እንቅፋት የሚሆን የሕግ ድንጋጌ የለም።
ነገር ግን፣ ብልጽግና ፓርቲ በአሁኑ ወቅት እያሳየው ካለው የሀገርን ጥቅም ከማስቀደም ይልቅ፣ ለራስ የፖለቲካ ሥልጣን የበለጠ ቀናዒ ከሆነው ባህሪው አንጻር፣ በሕገ ወጥ መንገድ ሥልጣኑን ሊያራዝምና ምርጫውን ራሱ በፈለገው ጊዜና ሁኔታ እንዲካሔድ ሊወስን ይችላል። ገዥው ፓርቲም ወደዚህ ዓይነቱ ያልተገባ አቅጣጫ በመሄድ፣ (ምናልባትም የኮሮና ቫይረስ ችግር በቀጣዩ ጥቂት ወራቶች ከተወገደ) ምርጫውን እስከ 2013 ዓ.ም. አጋማሽ ባለው ጊዜ ውስጥ የማካሔድ ፍላጎት እንዳለው ከውስጥ አዋቂ ምንጮች እየሰማን ነው። ይህ መረጃ እውነትነት ኖሮት ወደ ተግባር ከተለወጠ፥ ይህ የገዥው ፓርቲ ውሳኔ በሀገራችን ህልውና ላይ ከፍተኛ አደጋ የሚያስከትል ታሪካዊ ስህተት እና ክስተት ይሆናል። ምክንያቱም የሀገራችን የወቅቱ የፖለቲካ ችግር በእውነተኛ የውይይትና የድርድር ሒደት እንጂ፣ ከእንግዲህ ወዲያ በተለመደው ዓይነት የይስሙላ ምርጫ የሚፈታ አይደለም። ውጤታማ በሆነና መዋቅራዊ ችግሮቻችንን ለመፍታት በሚያስችል የሽግግር ሒደት ባላለፍንበት ሁኔታ ነጻና ፍትሐዊ ምርጫ ማካሔድም አይቻልም። የሆነ ሆኖ ገዥው ፓርቲ ወደዚህ ዓይነቱ የተሳሳተና ሕገ ወጥ ውሳኔ ሊገባ የሚችልበት ሰፊ ዕድል መኖሩን በመገንዘብና፣ ለሕዝብ ግንኙነት ተብለው በገዥው ፓርቲ በሚካሄዱ የታይታ ውይይቶች ሳይዘናጉ፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ሁለት ፈርጅ ያለው ትግል ማካሔድ ይኖርባቸዋል።
የመጀመሪው፥ በሥልጣን ላይ የሚገኘው መንግሥት ከመስከረም 30 ቀን 2013 ዓ.ም. በኋላ በሕገ ወጥ መንገድ በሥልጣን ላይ እንዳይቀጥልና፣ ምርጫው የሚካሔድበትን ጊዜ ብቻውንና የራሱን መፃዒ ስልጣን በሚያረጋግጥ መንገድ እንዳይወስን የሚያደርግ ሰላማዊና ሕጋዊ ትግል ማድረግ ይኖርባቸዋል። ምክንያቱም፣ በተጭበረበረ ምርጫና በአፈና ድርጊት ለ29 ዓመታት በሥልጣን ላይ የቆየው ገዥው ፓርቲ፣ ከእንግዲህ በሌላ ማናቸውም አሳማኝ ያልሆነ ሰበብና ምክንያት በሥልጣን ላይ እንዲቀጥል ሊፈቀድለት አይገባም። በእንዲህ ዓይነቱ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ሆነን ወደ ሀገራዊ ምርጫ የምንገባ ከሆነም፣ በምርጫው ግብጽን የመሰሉ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላቶች ካልሆኑ በስተቀር፣ የኢትዮጵያ ህዝብም ሆነ የትኛውም ኢትዮጵያዊ የፖለቲካ ኀይል አሸናፊ ወይም ተጠቃሚ ሊሆን እንደማይችል በመገንዘብ፣ እንዲህ ዓይነቱ ሀገራዊ አደጋ እንዳይከሰት ተቃዋሚው ጎራ ሕዝቡን በማስተባበር ጠንካራ ትግል ማድረግ ይጠበቅበታል። ገዥው ፓርቲ ራሱን ከውይይትና ከድርድር ሒደት አርቆ ሥልጣኑን በጉልበት የማራዘሙን ድርጊት የሚገፋበት ከሆነ፣ ተቃዋሚ ጎራው በአንድ ላይ መቆም ከቻለና ይህንን የገዥውን ፓርቲ ሕገ ወጥነት ለሕዝቡ በበቂ መጠን ማሳመን ከቻለ፥ የተቃዋሚው ጎራ በራሱ ተነሳሽነትና መንገድ የሽግግር መንግሥት እስከ ማቋቋም የሚደርስ ትግል ማድረግ ይኖርበታል። ከመስከረም 30፣ 2013 በኋላ ከገዥው ፓርቲ የተለየ ግብዣና መፍትሔ መጠበቅ ሙሉ በሙሉ መቆም ይኖርበታል።
ሁለተኛው፥ ተገቢውና ትክክለኛው መፍትሔ ከዚህ በላይ የተጠቀሰ ቢሆንም፣ መንግሥት በተለመደ አምባገነናዊ ባሕሪው በሕገ ወጥ መንገድ የራሱን ሥልጣን ማራዘም ከቻለና ምርጫው በአጭር ጊዜ እንዲካሔድ የሚወስን ከሆነ (የሚወስን ስለመሆኑ በእኔ በኩል ብዙም አልጠራጠርም)፣ ተቃዋሚው ጎራ በምርጫው ማግኘት የሚችለውን ከፍተኛ ውጤት አሟጦ ለማግኘት የሚያስችለውን ጥረትና ዝግጅት ከወዲሁ ማድረግ ይጠበቅበታል። ገዥው ፓርቲ የወቅቱን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሽፋን አድርጎና መንግሥታዊ መዋቅሩን ተጠቅሞ (ከላይ ለ6 ወራት ሥልጣኑን በማራዘም ዕቅዱ ላይ የሰማነውን ፍንጭ ታሳቢ በማድረግ) ውስጥ ውስጡን የራሱን የምርጫ ዝግጅት እያደረገ ነው። ተቃዋሚው ጎራ ይህንን ተገንዝቦ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በማይጻረር አግባብ የራሱን የምርጫ ዝግጅት ከወዲሁ ማድረግ ይኖርበታል። ይህንን ማድረግ ካልቻለና የኮሮና ችግር በተፈታ ማግስት ምርጫው እንዲካሔድ በገዥው ፓርቲ የሚወሰን ከሆነ ግን ተቃዋሚው ጎራ “ሠርገኛ መጣ” ዓይነት ችግር ውስጥ እንዳይገባ ከወዲሁ መዘጋጀት አለበት።
ከዚህ ግንዛቤ ጋር በተያያዘ፣ በአንድ በኩል አሁንም ምርጫው በቅርብ ጊዜ እንዲካሔድና የሽግግር መንግሥት የማቋቋሙ ጥያቄ ተቀባይነት እንዳያገኝ ለማድረግ እየጣሩ የሚገኙ የፖለቲካ ኀይሎች፣ ይህንን ለማድረግ ያስገደዳቸው ጠባብ የግልና የቡድን ፍላጎት ለሀገር ብቻ ሳይሆን ለራሳቸውም ፍላጎት የማይጠቅም መሆኑን ለማሳየት፤ በሌላ በኩል ደግሞ ከፍ ሲል ለመጥቀስ በተሞከረው ምክንያት ምርጫው በቅርብ ጊዜ መካሔዱ የማይቀር ከሆነ ተቃዋሚው ጎራ በሀገሪቷ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ በአግባቡ ተገንዝቦ የራሱን ቅድመ ዝግጅት ለማድረግ እንዲችል የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምት ትንተና ከወዲሁ ማቅረብ አስፈላጊና ጠቃሚ ነው ብዬ አምናለሁ። ቀደም ሲል ስለ ‹‹የሽግግር መንግሥት መቋቋም አስፈላጊነት›› ባቀረብኩት ጽሑፍ ላይ እንደገለጽኩት፣ አሁን በምንገኝበት ነባራዊ የፖለቲካ ሁኔታ በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ ምርጫ የማካሔድ ዕድላችን አንድ አምስተኛ ወይም ከ20% ያነሰ ነው። ይህ ዕድል በኮሮና ቫይረስ ወደ ሀገራችን መግባት ምክንያት የበለጠ ጠባብና ምናልባትም ወደ ዜሮ የተጠጋ ሆኗል። ይህ ግምት ከቅርቡ የዶ/ር ዐቢይ የከረረ የማስጠንቀቂያ ንግግርና መግለጫ በኋላ የበለጠ ተጠናክሯል።
ነገር ግን ምርጫው መካሔዱ የማይቀር ከሆነና በሆነ ተዐምራዊ ምክንያት በአንጻራዊነት ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሐዊ መሆን ቢችል፣ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ካለው የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ አኳያ ምርጫውን የትኛው የፖለቲካ ፓርቲ ወይም ጎራ ሊያሸንፍ ይችላል? ለሚለው ጥያቄ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› መስጠት ጠቃሚ ይሆናል። ጠቃሚነቱም በሚከተሉት አምስት ዋና ዋና ምክንያቶች ላይ የተመሠረተ ይሆናል።
1. ምርጫው በቅርብ ጊዜ ከተካሔደ “እኛ የተሻለ የማሸነፍ ዕድል አለን” ብለው በማመን ምርጫው በቅርብ ጊዜ እንዲካሔድ ግፊት እያደረጉ የሚገኙ አንዳንድ የፖለቲካ ድርጅቶች የሠሩት ሒሳብ ምን ያህል ጥቅማቸውን የማያስጠብቅና ከእውነት የራቀ ግምት እንደሆነ ቆም ብለው ማሰብ እንዲችሉ፤
2. የቅድመ ምርጫ ግምቱንም ሆነ በአጠቃላይ በሀገሪቱ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ በአግባቡ መረዳትም፥ የፖለቲካ ፓርቲዎችም ሆኑ ዜጎች በተለያዩ ጉዳዮች ለሚይዟቸው አቋሞች እጅግ ጠቃሚ ግብዓት ሆነው ሊያገለግሉ የሚችሉ በመሆናቸው፤
3. ምርጫው የሚካሔድ ከሆነ፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በሀገሪቷ ያለውን የፖለቲካ የኀይል አሰላለፍ ሚዛን በአግባቡ ተገንዝበው በተናጠልም ሆነ በትብብር ማድረግ የሚገባቸውን ዝግጅት ከወዲሁ ለማድረግ እንዲችሉ፤
4. አንዳንድ ወገኖች እንደሚያስቡት መጪው ምርጫ በሆነ ተዐምራዊ ምክንያት ነጻና ፍትሐዊ ለመሆን ቢበቃ እንኳን፣ የምርጫው ውጤት በቀላሉ የሕዝብ መንግሥት ለማግኘት የሚያስችለን ሳይሆን፣ በእስካሁኑ የፖለቲካ ታሪካችን አይተነው የማናውቅና በበቂ ሁኔታ ያልተዘጋጀንበት አዲስ ዓይነት ውጤት ሊሆን እንደሚችል እንዲገነዘቡት ለማድረግ፤
5. እነዚህን ከዚህ በላይ የተጠቀሱትን ግንዛቤዎች በአግባቡ በመፍጠርም ሕዝቡ ከምርጫው በፊት ሀገራችን በቂ የዝግጅት ጊዜና የፖለቲካ ሒደት እንደሚያስፈልጋትና፣ ሁሉን ዐቀፍ የሆነ የእርቅና የአንድነት የሽግግር መንግሥት ማቋቋምም ምን ያህል ወቅታዊ፣ አስፈላጊና፣ ሊታለፍ የማይገባው ጥያቄ እንደሆነ የሚኖረውን ግንዛቤ የበለጠ ለማጠናከር ነው።
በአጠቃላይም እንዲህ ዓይነቱን የምርጫ ውጤት ቅድመ ግምትና ትንተና ማቅረቤ፣ ሀገራችን በድኅረ ምርጫ 97 ወቅት የገጠማት ዓይነት ወይም ከዛ የባሰ የህልውና ቀውስ ውስጥ እንዳትገባ የማገዝ አዎንታዊ አስተዋጽኦ ይኖረዋል በሚል እምነት ነው።
በርግጥ፣ እንዲህ ዓይነቱን ‹‹የምርጫ ውጤት የቅድመ ግምትና ትንተና›› ከፓርቲ ጥቅም አኳያ ካየነው ለአንድ ፓርቲ ውስጣዊ ሥራ እንጂ ለሕዝብ በይፋ መቅረብ የሚገባው አልነበረም። ምክንያቱም እንዲህ ዓይነቱ ግምገማ ከምርጫ ስትራቴጂ ዝግጅት አንጻር ሌሎች ፓርቲዎች ተጠቃሚ ሊሆኑ የሚችሉበት መረጃ ሆኖ ሊያገለግል ይችላልና። ነገር ግን ጉዳዩ ከሀገር ደኅንነት ጋር የተያያዘና እንዲህ ዓይነቱን የሕዝብ ጉዳይም በውስጠ ፓርቲ መዋቅር ብቻ ገድቦ መወያየቱ፣ ኋላ ላይ ምን ያህል ያልተፈለገ ዋጋ ሊያስከፍል እንደሚችል ከ97ቱ ምርጫ ከተገኘው ልምድ በመነሳት ይህንን ሰነድ በዚህ መልክ ለሕዝብ ውይይት ይፋ ማድረጉ በቀና አመለካከት ላይ የተመሠረተ ተመራጭ መንገድ ነው ብዬ አምናለሁ።
በዚህ ጽሑፍ ላይ የተገለጸውን የምርጫ ውጤት ግምት ለመስጠት የተሞከረውም፣ እንዲሁ ከአንድ ግለሰብ ወይም ፓርቲ አመለካከት ጋር ከተያያዘ ጠባብ ግምገማ በመነጨ አይደለም። ይህ ግምገማ ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ ከተሰበሰበ ናሙና የመነጨ ባይሆንም፣ በአንዳንድ ክልሎች እስከ ወረዳ፣ በአንዳንድ ክልሎች ደግሞ ቢያንስ እስከ ዞን መዋቅር ድረስ ከሚገኙ የሀገሪቱ አካባቢዎችና ገዥውን ፓርቲ ጨምሮ፣ በሀገሪቱ ውስጥ የተለያየ አመለካከት ካላቸው የፖለቲካ ድርጅት አመራሮችና አባላት መደበኛ ባልሆነ መንገድ የተሰበሰበ መረጃን መሠረት አድርጎ የቀረበ ግምትና ግምገማ ነው። ይህ የሆነውም በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ በፖለቲካ ዙሪያ የሚካሔድ ጥናት ግልጽና መደበኛ ከሆነ የጥናት አሠራር ይልቅ መደበኛ ባልሆነ የመረጃ አሰባሰብ ዘዴ ቢሠራ የተሻለ ውጤታማ እንደሚሆን በማመን ነው። ይህ የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና የተሰጠውም አሁን የምንገኝበትን ተጨባጭ ሁኔታ ብቻ ሳይሆን ወደፊት እስከ ምርጫው ዕለት ድረስ በሚኖረው ጊዜ፣ በተለይም በመጨረሻዎቹ ሁለት ወራት የሚካሄዱ የምርጫ ዘመቻዎችና የምረጡኝ ክርክር መድረኮች ሊያመጡ የሚችሉትን ከፍተኛ የኀይል አሰላለፍ ለውጥ ጭምር ግምት ውስጥ በማስገባት ነው።
በመጨረሻም፥ የ97 ምርጫን አስመልክቶ በወቅቱ በቅንጅት ውስጥ አቅርቤው የነበረው ተመሳሳይ ‹‹የቅድመ ምርጫ ውጤት ግምትና ትንተና›› ኋላ ላይ በምርጫው ከመጣው ውጤት ብዙም ርቀት ያልነበረው እንደነበር እዚህ ላይ አስታውሶ ማለፉ ጠቃሚ ይሆናል።


የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት መቀነስ፤ በሰፊው እንዳይዛመትም መገደብ እንደሚቻል በየአገሩ በግልጽ ታይቷል፡፡ እጅን አዘውትሮ በሳሙና ከመታጠብና የግል ርቀትን ከማክበር ጀምሮ፣ የእንቅስቃሴ ቁጥብነትና የለይቶ ማቆያ ስፍራ፣ የምርመራና የሕክምና አሰራሮችን ጨምሮ፣ አገር ምድሩን ‹‹ኳራንቲን›› እስከ ማድረግ የደረሱ እርምጃዎች የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት ለማርገብ፤ በሰፊው እንዳይዛመት ለመከልከልም ረድተዋል፡፡
የደቡብ ኮሪያና የታይዋን አይነት እርምጃ አለ፡፡ መፈናፈኛ የሚያሳጣ የቻይና አይነት እርምጃም ሊጠቀስ ይችላል፡፡ አገሩን ሙሉ ባትቆልፍም በውሃን ከተማ ከ10 ሚ. በላይ ነዋሪዎች ለሁለት ወራት ከቤት እንዳይወጡ ተዘግቶባቸዋል፡፡
የእነ ፈረንሳይ ደግሞ ‹‹ሕግና ሥርዓት›› የጎላበት የእንቅስቃሴ ገደብ የመኖሩን ያህል፤ ለነዋሪዎች ስነ ምግባር ሰፊ ቦታ የሚሰጥ የስዊድን መንገድም ሌላ ተጠቃሽ የመከላከያ አቅጣጫ ነው፡፡ የአሜሪካ ከሁሉም ይለያል - የፍሎሪዳና የኒውዮርክ ለየቅል ነው፡፡ መደናበር፣ ግራ መጋባት፣ ግርግርና ግጭት የተከሰተባቸው፣ አገርን የመዝጋት ድንገተኛ ትዕዛዝ የታወጀባቸው እንደ ህንድና ደቡብ አፍሪካ የመሳሰሉ አገራትም አሉ፡፡
የጥንቃቄ እርምጃዎች፣ በየአገሩ የመለያየቱን ያህል፤ በአገር ኢኮኖሚና በዜጎች ኑሮ ላይ የሚያደርሰው ጉዳትና ኪሳራ ቢለያይም፣ በተወሰነ ደረጃ የየቫይረሱን ስርጭት በየአገሩ ለማርገብ አገልግለዋል፡፡ የአንዳንዶቹ አገራት ውጤት ከሌሎች የተሻለ ወይም እጅግ የላቀ ሆኖ መታየቱ፤ ከየአገራቱ ጥረትና ጥበብ ጋር ግንኙነት እንደሚኖረው አያከራክርም፡፡ ነገር ግን፤ ስሌት ውስጥ መግባት ያለባቸው በርካታ ነጥቦች አሉ፡፡
የአውሮፕላን በረራዎች ላይ እገዳ መጣል፤ በሁሉም አገራት ውስጥ ተመሳሳይ ለውጥ አያስገኝም፡፡ ጣሊያን ከማንም በፊት ነበር ወደ ቻይና የአውሮፕላን በረራዎችን ያቋረጠች፡፡ ከኢትዮጵያ በፊት በርካታ የአፍሪካ አገራት፤ የበረራ እገዳ አውጀዋል፡፡ ነገር ግን፣ ከቻይና የሚመጡ በረራዎችን ማገድ ማለት፣ ሰዎች ከቻይና በሌላ አገር በኩል አሳብረው እንዳይመጡ ያግዳቸዋል ማለት አይደለም፡፡ በረራዎቹን ከማገድ ይልቅ፤ የተሳፋሪዎች መነሻ ቦታ በትክክል አውጆ፣ የማጣሪያና የምርመራ ጥንቃቄዎችን ማሻሻል፣ ተመራጭ ዘዴ ሆኗል - ለኢትዮጵያ፡፡ ደግሞም በተግባር ታይቷል፡፡ ያኔ፣ የሌሎች አገራትን ውሳኔ በጭፍን በመኮረጅ የአውሮፕላን በረራዎች ቢቋረጥ ኖሮ፤ አንድ ሁለት ተብለው ከሚቆጠሩ የአገራችን ዘመናዊ ስኬቶች መካከል አንዱ የሆነው የኢትዮጵያ አየር መንገድ፤ የኪሳራና የእዳ ሸክሙ በዝቶ፣ ህልውናውን እስከ ማጣት ሊደርስ ይችል ነበር፡፡ በእርግጥ፣ በረራዎችን በጥድፊያ አለማገድ፣ ለኢትዮጵያ ተገቢ ቢሆንም፣ ለጣሊያን ግን አደገኛ ሊሆን እንደሚችል ማገናዘብ ያስፈልጋል፡፡ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ተሳፋሪዎች በአብዛኛው በኢትዮጵያ በኩል ወደ ሌሎች አገራት የሚጓዙ እንጂ እዚሁ የሚቆዩ አይደሉም፡፡ ጎብኚ የሚበረክትባቸው ወራትም ከጥር ወር በፊት መሆናቸው ሌላው አጋጣሚ ነው፡፡ የጣሊያን ሁኔታ ከዚህ ይለያል፡፡  ከአለማችን ቀዳሚ የቱሪዝም መናኸሪያ አገራት መካከል አንዷ ናት፤ጣሊያን፡፡ ፈረንሳይም እንደዚሁ የቱሪዝም ማዕከል ናት፡፡ ወደ ኢትዮጵያ በቀን በአማካይ 3 ጎብኚዎች ሊገቡ ይችላሉ፡፡ ወደ ፓርክ ብቻ በየዕለቱ በአማካይ ከ40 ሺ በላይ ጎብኚዎች ይጎርፋሉ፡፡
እነ ጣሊያን እና እነ ፈረንሳይ፣ ከሌሎች አገራት… ከእነ ደቡብ ኮሪያና ከእነ ጃፓን በላይ ለኮሮና ቫይረስ በፍጥነትና በሰፊው ቢጋለጡ አይገርምም፡፡ ኒውዮርክም እንደዚሁ፡፡ ዋናዎቹ የቱሪዝም ገበያዎች ናቸውና፡፡  ነገር ግን፣ ከጥንቃቄ እርምጃዎችና ከቱሪዝም ብዛት በተጨማሪ ሌሎች ጉዳዮችም አሉ፡፡ እንደ ጣሊያንና እንደ ፈረንሳይ፣ ግሪክም የቱሪዝም ማዕከል ብትሆንም፤ በኮሮና ቫይረስ አልተጥለቀለቀችም፡፡ ግብፅም ብትሆን በጣም አልተጎዳችም፡፡ እነ ሎሳንጀለስና የፍሎሪዳ መዝናኛ ከተሞችም የኒውዮርክን ያህል አልተጎዱም፡፡ ምናልባት ሞቃታማ፣ ፀሐያማ የአየር ፀባይ፣ የቫይረሱን የስርጭት ፍጥነት ለመቀነስ ረድቷቸው ሊሆን ይችላል፡፡  በአጠቃላይ፤ የቫይረሱ የስርጭት ፍጥነትና ስፋት፣ ከቫይረስ ባህርይ ጀምሮ፣ የበርካታ መንስኤዎችና ሰበቦች፣ ሁኔታዎችና መከላከያዎች ውጤት ነው፡፡   

 የኢትዮጵያ አየር መንገድ ባለፈው አመት መጋቢት ወር ላይ ከተከሰተው የቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን አደጋ ጋር በተያያዘ ለደረሰበት ኪሳራ እና አደጋው በመልካም ስምና ዝናው ላይ ላደረሰበት ጉዳት ካሳ እንዲከፈለው ለአውሮፕላኑ አምራች ኩባንያ ጥያቄ ማቅረቡን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የአየር መንገዱ የቦይንግ ምርቶች የሆኑት 737 ማክስ አውሮፕላኖች አደጋው መከሰቱን ተከትሎ፣ ከቴክኒክ ብልሽት ጋር በተያያዘ ከበረራ በመታገዳቸውና ስራ ፈትተው በመቆማቸው እንዲሁም፣ የግዢ ስምምነት የፈጸመባቸውን ሌሎች አውሮፕላኖች በወቅቱ ሊያስረክበው ባለመቻሉ ሳቢያ ለደረሰበት ኪሳራና ማግኘት ሲገባው ላጣው ገቢ ካሳ እንዲከፍለው ለቦይንግ ኩባንያ ጥያቄ ማቅረቡንና ክፍያው እስከ ሰኔ ወር መጨረሻ ይፈጸምልኛል ብሎ እንደሚጠብቅ የአየር መንገዱ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ ተወልደ ገብረ ማርያም መናገራቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
አየር መንገዱ ለቦይንግ ኩባንያ ምን ያህል ገንዘብ በካሳ መልክ እንዲከፈለው እንደጠየቀ ዘገባው ያለው ነገር የለም፡፡


Page 12 of 487