Administrator

Administrator

Saturday, 16 May 2020 11:19

“ኮሮና እስከ መቼ?...”

       “ይህንን ማንም ሰው ሊተነብየው አይችልም!”

            ከትናንት በስቲያ ከወደ ጄኔቫ አንድ ነገር ተሰማ…
“ኮሮና ቫይረስ ፈጽሞ ላይጠፋ ይችላል… አብረውን እንደሚኖሩት ሌሎች በሽታዎች ሁሉ፣ ኮሮናም አብሮን ሊቀጥል ይችላል” በማለት እቅጩን ተናገሩ - ዶ/ር ሪያን፡፡
የአለም የጤና ድርጅት የአስቸኳይ ጊዜ ጉዳዮች ዳይሬክተር ዶ/ር ማይክ ሪያን ከትናንት በስቲያ በተካሄደ ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ “ቫይረሱ መቼ ከአለማችን ላይ ሊጠፋ ይችላል?” ተብለው ሲጠየቁ የሰጡት ምላሽ ብዙዎችን ያስደነገጠ፣ ተስፋ ያስቆረጠና ግራ ያጋባ ነበር፡፡
በተለያዩ የአለማችን አገራት ከ100 በላይ የሚሆኑ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ምርምሮች እየተደረጉ እንደሚገኙ የጠቆሙት ዶ/ር ማይክ ሪያን፤ አለም በለስ ቀንቷት ክትባቱን ብታገኝ እንኳን ኮሮናን ላታጠፋው እንደምትችል ተናግረዋል - የመከላከያ ክትባት ከተገኘለት ረጅም ጊዜ ያለፈውንንና አሁንም ድረስ ከአለማችን ያልጠፋውን የኩፍኝ በሽታ እንደ አብነት በመጥቀስ፡፡
ጥቂት ቆይቶ ግን፤ አለቃቸው ሌላ የተሻለና የሚያጽናና ነገር ተናገሩ…
“ኮሮና ቫይረስን ማጥፋት ባይቻል እንኳን፣ እስከ መጨረሻው የአቅማችንን እንጥፍጣፊ ተባብረን ከጣርን፣ የሆነ ጊዜ ላይ ልንቆጣጠረው የምንችለው ነው” አሉ፤ የአለም የጤና ድርጅት ዳይሬክተር ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም፡፡
የዶክተር ቴዎድሮስ ንግግር በተወሰነ መልኩ ቢያጽናናም፣ “መቼ ነው ያ የሆነ ጊዜ?... እስከ መቼ ነው ቫይረሱ በዚህ ሁኔታ የሚቀጥለው?” የሚል ጭንቀትና ስጋት የወለደው ጥያቄን ማጫሩ ግን አልቀረም፡፡
ኮሮና ቫይረስ መላውን አለም በቀውስ ማዕበል እየናጠ፣ ሚሊዮኖችን ወደ አልጋ፣ በመቶ ሺህዎች የሚቆጠሩትን ወደ መቃብር እየሸኘ፣ ኢኮኖሚውን እያንኮታኮተ፣ ማህበራዊ ግንኙነትን እየበጣጠሰ፣ እልፎችን በፍርሃት እያራደና በየቤታቸው አድፍጠው እንዲቀመጡ እያስገደደ የሚቀጥለው እስከ መቼ ነው፣ መቼስ ነው በቁጥጥር ስር የሚውለው ብለው የሚጠይቁ ብዙዎች ናቸው፡፡
“ኮሮና መቼ ነው በቁጥጥር ስር የሚለውለው?” የሚለውን ይህንን የብዙዎች ጥያቄ ለመመለስ፤ ብዙ ርቀት መጓዝ ወይም ብዙ ማብራሪያ መስጠት አላስፈለጋቸውም - ዶ/ር ሪያን፡፡
“ይህንን ማንም ሰው ሊተነብየው አይችልም!” ሲሉ እቅጩን ተናገሩ፡፡
ቀጥሎ የሚመጣው እስካሁን ከሆነው ሁሉ የባሰ እንደሚሆን ብዙዎች እየተናገሩ ቢሆንም፣ ኮሮና ቫይረስ ግን በየደቂቃው በመላው አለም ብዙዎችን ማጥቃቱን፤ ቁጥሮችም በየአንዳንዷ ደቂቃ ማሻቀባቸውን ተያይዘውታል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ…
ኮሮና ቫይረስ በመላው አለም ከ4 ሚሊዮን 477 ሺህ በላይ ሰዎችን እንዳጠቃና 300 ሺህ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት እንደዳረገ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከቫይረሱ ያገገሙ ሰዎች ቁጥርም ከ1 ሚሊዮን 680 ሺህ ማለፉ ተነግሯል፡፡ እስከተጠቀሰው ጊዜ ድረስ ከ1 ሚሊዮን 435 ሺህ በላይ ሰዎች የተጠቁባትና ከ86 ሺህ በላይ ሰዎች ለሞት የተዳረጉባት አሜሪካ፣ አሁንም በኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎችና ሟቾች ቁጥር ከአለማችን አገራት በቀዳሚነቷ ቀጥላለች፡፡
ስፔን በ272 ሺህ 700፣ ሩስያ በ252 ሺህ 300፣ እንግሊዝ በ233 ሺህ 200፣ ጣሊያን በ220 ሺህ 200 ያህል የቫይረሱ ተጠቂዎች እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ሲይዙ፣ እንግሊዝ በ33 ሺህ 700፣ ጣሊያን በ31 ሺህ 200፣ ስፔን በ27 ሺህ 400፣ ፈረንሳይ በ27 ሺህ 100 ያህል ሟቾች ከአሜሪካ በመቀጠል እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
በኮሮና ሳቢያ የሚጠቁትም የሚሞቱትም ቁጥራቸው ማደጉን ቀጥሏል፤ የአለም ሳይንቲስቶች ደግሞ ደግሞ ለዚህ የጥፋት ማዕበል ማቆሚያ የሚሆን አንዳች መላ ፍለጋ በየቤተ ሙከራው ደፋ ቀና ማለታቸውን ቀጥለዋል፡፡ ከአለም ዙሪያ ከቀረቡ 100 በላይ የሚሆኑ በምርምር ላይ ያሉ የኮሮና ቫይረስ የክትባት አይነቶች ውስጥ የተሻሉና ውጤታማ እንደሚሆኑ የታመነባቸው 8 ያህሉ ተመርጠው እየተሰራባቸው እንደሚገኝና ስራው እየተፋጠነ መሆኑን የአለም የጤና ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ ዕለት አስታውቋል፡፡
የኮሮና ቫይረስ መከላከያ ክትባት የማፈላለግ ስራውን ለማፋጠን ከተለያዩ አካላት ባለፈው ሳምንት የ8 ቢሊዮን ዶላር ድጋፍ መደረጉን ያስታወሰው ድርጅቱ፤ ያም ሆኖ ግን ይህ ገንዘብ በቂ ባለመሆኑ አገራትና የተለያዩ አለም አቀፍ ተቋማት የሚያደርጉትን ድጋፍ በተፋጠነ መልኩ አጠናክረው እንዲቀጥሉ ጥሪ አቅርቧል፡፡

ሌሴቶ - የመጨረሻዋ አፍሪካዊት አገር
ባለፈው ረቡዕ ማለዳ…
ሁሉንም የአፍሪካ አገራት አዳርሶ አንዲት አገር ብቻ ቀርታው የነበረው ኮሮና ቫይረስ፣ በስተመጨረሻም የመጨረሻዋ መዳረሻው ወደሆነችውና በአገር ተከብባ ወደምትኖረው ደቡባዊ አፍሪካዊት አገር ሌሴቶ ሰተት ብሎ መግባቱ ተሰማ፡፡
ከተቀረው የአፍሪካ አገር በተለየ መልኩ በኮሮና ሳትደፈር ይህን ያህል ጊዜ መቆየቷ በብዙዎች ዘንድ መነጋገሪያ አድርጓት የሰነበተችውና  በአህጉሩ በኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ቀዳሚነቱን በያዘችው ደቡብ አፍሪካ ዙሪያዋን ተከባ የምትገኘው ሌሶቶ፤ ከውጭ አገራት በመጡ መንገደኞች ላይ ባደረገችው ምርመራ አንደኛው በቫይረሱ መጠቃቱን ማረጋገጧን ይፋ አድርጋለች፡፡
በመላው አፍሪካ በዚህ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ወቅት ከኤች አይ ቪ ኤድስ ጋር ተዛማጅ በሆኑ ምክንያቶች ሳቢያ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሰዎች ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉ የአለም የጤና ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ በሰጠው መግለጫ ማስጠንቀቁን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡ በጉዳዩ ዙሪያ በተደረገ የዳሰሳ ጥናት፤ በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት በአፍሪካ ለ6 ወራት የፀረ-ኤች አይ ቪ መድሐኒት አቅርቦት ቢቋረጥ፣ ከኤድስ ጋር በተዛመዱ በሽታዎች የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር እንደሚጨምር መነገሩን የጠቆመው ዘገባው፣ ከሰሃራ በታች ያሉ የአፍሪካ አገራት መንግስታት ለጉዳዩ ትኩረት ካልሰጡት እስከ መጪው የፈረንጆች አመት ድረስ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኤድስና ተዛማች በሽታዎች ሳቢያ ሊሞቱ እንደሚችሉ ድርጅቱ ማስጠንቀቁንም አክሎ ገልጧል፡፡
የአለም የጤና ድርጅት ሳይንሳዊ መንገድን ተከትሎ ያልተሞከረና ደህንነቱ ያልተፈተሸ መድሐኒት ለጤና አይበጅምና ከመውሰድ ተቆጠቡ ብሎ በአደባባይ የተቃወመውን ባህላዊ የኮሮና ቫይረስ መድሃኒቷን በግዛቷ ውስጥ በገፍ መሸጧን የተያያዘችው ማዳጋስካር፣ ይህንኑ መድሓኒቷን ታንዛኒያ፣ ጊኒ ቢሳዎ እና ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን ጨምሮ ወደተለያዩ የአፍሪካ አገራት “ኤክስፖርት” በማድረግ ተጠምዳ ነው ሳምንቱን ያገባደደችው፡፡
ማዳጋስካር “ፍቱን መድሐኒት አግኝቻለሁ፤ ከአሁን በኋላ ቫይረሱ ወደ ዜጎቼ ድርሽ አይልም” ብላ ብትምልም፣ የአገሪቱ ጤና ሚኒስቴር ግን ከትናንት በስቲያ ባወጣው መግለጫ 18 ተጨማሪ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን ይፋ ማድረጉን ተከትሎ፣ አጠቃላይ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ወደ 230 ከፍ ብሏል፡፡
በአፍሪካ የወረርሽኙ መስፋፋት ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚደርስበት አደገኛው የጥፋት ጊዜ ገና እንደሆነ ባለሙያዎች እያስጠነቀቁ ቢሆንም፣ በርካታ የአፍሪካ አገራት ግን ለሳምንታት ተግባራዊ ሲያደርጉት የነበረውን የእንቅስቃሴ ዕገዳ ከሰሞኑ ማላላት መጀመራቸው እየተነገረ ነው፡፡ የበሽታውን መስፋፋት ለመቆጣጠር ሲሉ ጥለዋቸው የነበሩ የእንቅስቃሴ ገደቦችና እገዳዎች ኢኮኖሚያቸው ላይ ከፍተኛ ጫና መፍጠር መጀመሩን በማየት ተግባራዊ ሲያደርጓቸው የነበሩ ገደቦችንና እገዳዎችን ለማላላት እየወሰኑ ያሉ የአፍሪካ አገራት እየተበራከቱ መሆናቸውን የዘገበው ቢቢሲ፤ ጂቡቲ፣ ማሊ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጋቦን፣ ኒጀር እና ኡጋንዳ ለማላላት ያወጡትን ዕቅድ ይፋ አድርገዋል ብሏል።
በጊኒ የኮሮና ቫይረስን ስርጭት ለመግታት መንግስት የጣላቸው የእንቅስቃሴ ገደቦች ለሙስናና ተገቢ ያልሆነ ጥቃት ዳርጎናል ያሉ ዜጎች ባለፈው ማክሰኞ አደባባይ ወጥተው ባደረጉት ተቃውሞ፣ ከፖሊስ ጋር በተፈጠረ ግጭት  ስድስት ሰዎች መገደላቸውን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
በኮሮና ተጽዕኖ በቀን 6 ሺህ ህጻናት ሊሞቱ ይችላሉ
በማደግ ላይ ባሉ አገራት ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ መከላከል በሚቻሉ በሽታዎች ሳቢያ የሚከሰተው የህጻናት ሞት በመጪዎቹ ስድስት ወራት በ45 በመቶ ያህል ሊጨምር እንደሚችልና በየዕለቱ በመላው አለም 6 ሺህ ያህል ከአምስት አመት ዕድሜ በታች ያሉ ህጻናት ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉ የተባበሩት መንግስታት የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ አስጠንቅቋል፡፡
በአገራቱ የሚገኘው ውስን የጤና ሃብትና ቁሳቁስ ከነባር በሽታዎች ወደ ኮሮና ቫይረስ መከላከል ከመዞሩ ጋር በተያያዘ በተለይ በአፍሪካ፣ እስያና ላቲን አሜሪካ ድሃ አገራት በ6 ወራት ውስጥ ተጨማሪ 1.2 ሚሊዮን ህጻናት እንዲሁም 57 ሺህ ያህል እናቶች ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉም ድርጅቱ አስታውቋል፡፡ ድርጅቱ በተጠቀሰው የ6 ወር ጊዜ ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው የህጻናት ሞት ሊከሰትባቸው ይችላል ብሎ የጠቀሳቸው ቀዳሚዎቹ አስር አገራት ባንግላዴሽ፣ ብራዚል፣ ኮንጎ፣ ኢትዮጵያ፣ ህንድ፣ ኢንዶኔዢያ፣ ናይጀሪያ፣ ፓኪስታን፣ ኡጋንዳ እና ታንዛኒያ ናቸው፡፡

ኢኮኖሚው እንዴት ሰነበተ?
ባለፉት ሶስት ወራት የአለማችን ንግድ በ3 በመቶ ያህል እንደሚቀንስ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የንግድና የልማት ተቋም ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መረጃ አስታውቋል:: የንግድ መቀነሱ በቀጣዮቹ ሶስት ወራትም ተጠናክሮ ሊቀጥልና ከሚያዝያ እስከ ሃምሌ ወራት 27 በመቶ ሊደርስ እንደሚችል የጠቆመው ተቋሙ፣ ባለፈው መጋቢት ወር የሸቀጦች ዋጋ በአለማቀፍ ደረጃ በ20 በመቶ መቀነሱንም አስታውሷል፡፡
ዘ ጋርዲያን በበኩሉ፣ አለማቀፍ የመኪኖች ሽያጭ በ2020 የፈረንጆች አመት በ20 በመቶ ያህል እንደሚቀንስ መነገሩን ከሰሞኑ ለንባብ ባበቃው ዘገባው አመልክቷል፡፡ የአለማችን ኢኮኖሚ በፈረንጆች አመት 20202 በ3.2 በመቶ ያህል ቅናሽ እንደሚያሳይ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ ያስታወቀ ሲሆን፣ ከ300 በላይ የአለማችን ህግ አውጪዎች አለማቀፉ የገንዘብ ተቋምና የአለም ባንክ የድሃ አገራትን ዕዳ እንዲሰርዙ ጥሪ ማቅረባቸውን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የህንድ መንግስት የኮሮና ቫይረስ በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ የሚያደርሰውን ተፅዕኖ ለመቋቋምና በወረርሽኙ ሳቢያ የንግድ እንቅስቃሴያቸው የተጎዳባቸውንና ስራቸውን ያጡ ዜጎችን ለመደጎም በማሰብ የ264 ቢሊየን ዶላር የኢኮኖሚ መታደጊያ በጀት መመደቡን ባለፈው ረቡዕ ሲያስታውቅ፣ ጣሊያንም የ59.6 ቢሊዮን ዶላር የኢኮኖሚ ማነቃቂያ በጀት ማጽደቋን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ኮሮና ቫይረስ ያን ያህል ተጽዕኖ እንዳልፈጠረባት በሚነገርላት አውስትራሊያ የሥራ አጥ ዜጎች ቁጥር ወደ 6.2 በመቶ ማደጉና ከ6 መቶ ሺህ በላይ የአገሪቱ ዜጎች ለስራ አጥነት መዳረጋቸው መነገሩን ቢቢሲ ዘግቧል:: በአገሪቱ ከመንግሥት ድጋፍ እየተደረገላቸው የሚገኙ ዜጎች ቁጥር ከ6 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የጠቆመው ዘገባው፣ 1 ሚሊዮን አውስትራሊያውያን ደግሞ ሥራ አጥ ስለሆንን ድጋፍ ይደረግልን የሚል ማመልከቻ ለመንግስት ማቅረባቸውን አመልክቷል፡፡

መክፈትና መዝጋት፣ ማላላትና ማጥበቅ
ነገሩ አላምር ሲላቸው የእንቅስቃሴ ገደቦችንና ዕግዶችን ከጣሉ ከሳምንታት በኋላ፣ ተዘግቶ መቀመጥ ከቀጣዩ የኢኮኖሚ ቀውስ እንደማያስጥል የታያቸውና ገደቦችን ያነሱ አገራት፣ ከቀናት በኋላ ደግሞ ቫይረሱ በፍጥነት መሰራጨቱ ክፉኛ ሲያስደነግጣቸው መልሰው ገደቦችን መጣላቸው እየተዘገበ ይገኛል፡፡
ቫይረሱን በቁጥጥር ስር አውያለሁ ብላ ህጎቿን ባላላች በሳምንት እድሜ ውስጥ የተጠቂዎች ቁጥር እንደገና ያሻቀበባት ሊባኖስ፣ በፍጥነት ያላላችውን ህጎች መልሳ አጥብቃለች:: የወረርሽኙን ስርጭት ለመግታት በማሰብ የጣለችውን የእንቅስቃሴ ገደብ ከሰሞኑ ማላላት የጀመረችው ፓኪስታን፣ በአንዳንድ ግዛቶች ከፍታው የነበረውን የንግድ እንቅስቃሴ የማህበራዊ እርቀት ደንቦች አልተከበሩም በሚል ከጥቂት ቀናት በኋላ መልሳ መዝጋቷ ተነግሯል፡፡
ያላሏቸውን ህጎች መልሰው ካጠበቁና የእንቅስቃሴ ገደቦችን እንደ አዲስ ተግባራዊ ማድረግ ከጀመሩ ሌሎች የአለማችን አገራት መካከል ህንድና ኢራን እንደሚገኙበት ተነግሯል፡፡ በአንጻሩ ደግሞ የእንቅስቃሴ ገደቦችን ማላላትና ዜጎቻቸውን ወደ መደበኛው እንቅስቃሴ ለመመለስ የመረጡ ህንድ፣ ሩስያ፣ አሜሪካና ሲንጋፖርን የመሳሰሉ በርካታ አገራት መኖራቸውን መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል፡፡
እንግሊዝ በቤታቸው ሆነው ስራቸውን መስራት የማይችሉ የተወሰኑ ሰራተኞች ወደ ቢሮ እንዲገቡ ለመፍቀድ ማሰቧን ስትገልጽ፣ ሜክሲኮ የተወሰኑ የመኪና አምራች ኩባንያዎችን ከሰሞኑ እንደምትከፍት አስታውቃለች:: የጣሊያን ትምህርት ሚኒስቴር በመጪው መስከረም ሁሉም የተዘጉ ትምህርት ቤቶች እንደሚከፈቱ ማስታወቁን የዘገበው ሮይተርስ፣ አውስትራሊያና ጀርመን ለ2 ወራት የዘጉትን ድንበራቸውን በመጪው ሰኔ ለመክፈት መስማማታቸውን ገልጧል፡፡

በቀን 18 ሚሊዮን ኮሮና ተኮር ሃሰተኛ ኢሜሎች ይላካሉ
የኢንተርኔት አጭበርባሪዎች ለጂሜይል ተጠቃሚዎች በየዕለቱ 18 ሚሊዮን ያህል ሃሰተኛ የኢሜል መልዕክቶችን እንደሚልኩ ታዋቂው የቴክኖሎጂ ኩባንያ ጎግል ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ስርጭት መስፋፋት ጋር በተያያዘ መሰል ሃሰተኛ ኢሜይሎች በከፍተኛ ሁኔታ መጨመራቸውን የጠቆመው ጎግል፣ ባለፈው ሳምንት ብቻ መሰል ከ100 ሚሊዮን በላይ መልዕክቶችን ማገዱንና 20 በመቶ ያህሉ ከኮሮና ቫይረስ ጋር የተያያዙ መሆናቸውን በመግለጽ፣ አጭበርባሪዎች በእነዚህ ሃሰተኛ መልዕክቶች አማካይነት የተጠቃሚዎችን የግል መረጃዎች እንደሚመነትፉ አመልክቷል፡፡

በኤርትራ 1 ታማሚ ሲቀር፤ በፔሩ ግማሽ ያህሉ ሃኪሞች ኮሮና ይዟቸዋል
በኤርትራ በኮሮና ቫይረስ ከተጠቁት 39 ሰዎች መካከል 38ቱ ከሆስፒታል አገግመው መውጣታቸውንና በህክምና ላይ የሚገኘው አንድ ሰው ብቻ መሆኑን የአገሪቱ የጤና ሚኒስቴር ባለፈው ሰኞ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፣ የፔሩ መንግስት በኮሮና ቫይረስ በከፍተኛ ሁኔታ በተጠቃችው ኢኩቶስ የተባለችው የአገሪቱ ከተማ ውስጥ የህክምና አገልግሎት በመስጠት ላይ ከነበሩ 350 ዶክተሮች መካከል 189 የሚሆኑት በቫይረሱ መጠቃታቸውን እንዳስታወቀ ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡

ሲጋራ ከኮሮና አያስጥልም፤ ይልቁንም የበለጠ ያጋልጣል
ከሳምንታት በፊት ከወደ ፈረንሳይ የወጣ አንድ ጥናት፣ ሲጋራ አጫሾች ከማያጨሱት ጋር ሲነጻጸር በኮሮና ቫይረስ የመጠቃት ዕድላቸው ዝቅ ያለ እንደሆነ ጠቁሞ ነበር፡፡ የአለም የጤና ድርጅት ግን ይህን እና ሌሎች መሰል ጥናቶችን ይፋ የሚያደርጉ አሳሳች ሳይንቲስቶችን “የማይመስል ነገር እየመከራችሁ ሰውን አታሳስቱ” ሲል ከሰሞኑ ማስጠንቀቁንና በአንጻሩ ሲጋራ ማጨስ ለኮሮና የማጋለጥ ዕድሉ ከፍ ያለ እንደሆነ መግለጹን አናዶሉ ኤጀንሲ ዘግቧል፡፡
አጫሾች በኮሮና ቫይረስና በሌሎች የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች የመጠቃት እድላቸው ከማያጨሱት የበለጠ ከፍ ያለ መሆኑን ድርጀቱ በሳምንቱ መጀመሪያ ይፋ ባደረገው መረጃ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፣ ማጨስ ሳንባን በመጉዳት ሰውነታችን ኮሮናንና ሌሎች በሽታዎችን የመከላከል አቅሙ አነስተኛ እንዲሆን እንደሚያደርግ መጠቆሙንም አክሎ ገልጧል፡፡


ከዕለታት አንድ ቀን እጅግ ክፉ ሚስት የነበረችው አንድ ቀና ባል ነበረ፡፡
ይህንን ባል ያቺ ክፉ ሚስቱ በጣም በጠዋት ትቀሰቅሰዋለች፡፡ አልጋዋ ላይ እንደተኛች፡-
 “በል ገንፎ አገንፋ” ትለዋለች፡፡
ባል እንደ ምንም ይነሳና ገንፎ ያገነፋል፡፡ ቅቤና በርበሬ ለውሶ
“በይ ብይ የእኔ እመቤት” ይላታል፡፡
ሚስትየውም በቁጣ፤
“ትቀልዳለህ ልበል? አጉርሰኝ እንጂ!” ትለዋለች፡፡
በትህትና ያጐርሳታል፡፡
“ምነው በቤቱ ቅቤ የለም አሉህ እንዴ? ሂድ ከቅቤ ቅል ውስጥ ቅቤ አምጣና በደምብ ለውሰህ አጉርሰኝ!” ትለዋለች፡፡
ባል እንደታዘዘው ከቅቤው ዕቃ ውስጥ ቅቤ አምጥቶ “በደምብ ብይ” ይላታል፡፡
“አንተ ሰውዬ ዛሬ ጤናም የለህ እንዴ? አሁን ቢያንቀኝ ምን ልሆንልህ ነው? በል ተነስና ውሃ ቀድተህ አምጣ!” ትለዋለች፡፡
ባል ተነስቶ ውሃ ይዞ ይመጣል፡፡ መብላት ሲጀምሩ፤
“እቺን የምታህል ቅቤ ለውሰህ ምን ልትሆነን ነው? የምን ቁጥ - ቁጥ ነው? ተነስና ጨምርበት!”
ተነስቶ እንደገና ቅቤና በርበሬ ለውሶ ያመጣና ያጐርሳታል፡፡ ከጠገቡ በኋላ፤
“በል እሳት አያይዝና ቡና አፍላልኝ”
“የእርሻው ሰዓት ይረፍድብኛላ?”
“እኔ ነኝ እርሻው ነው የሚበልጥብህ?”
“እሺ ካልሽ፡፡ ቡናው ይቅደም፡፡”
አያይዞ ቡናውን ይቆላና ሊወቅጥ ሲሰናዳ፣
“አሽትተኝ እንጂ! እንዲሁ ልጠጣልህ ነው እንዴ?”
እያንከሻከሸ ያስሸትታታል፡፡
እንዲህ እንዲያ እያሉ እየኖሩ ሳለ፤ ሚስት ትታመማለች፡፡ በሽታው እየጠናባት ይመጣል፡፡ ባል ያልሞከረው አኪምና የአበሻ መድሃኒት የለም፡፡ አልሆነም፡፡ በሽታው እጅግ በረታባትና በመጨረሻ ህይወቷ አለፈ፡፡
ባል ያለ ሚስት ብዙ ዓመት ኖረ፡፡ ቆይቶ ግን የሰፈሩ ሰው መክሮ ዘክሮ፤
“እስከ መቼ ባዶ ቤት ያለ ሚስት ትቀመጣለህ?” ብለው ብዙ ወትውተውትና መክረውት እሺ ብሎ ሌላ ሚስት አገባ፡፡
ይችኛዋ ሚስት ደግሞ የሟችቱ ተቃራኒ ሆና ቁጭ አለች፡፡
ምን ሲደረግ ካልጋህ ትነሳለህ? ምን ሲደረግ በእጅህ ትጐርሳለህ? እኔ እያለሁልህ? እያለች በአፍ በአፉ ታጐርሰዋለች፡፡ “ከፈለክ ረፈድ አድርገህ ና፤ እኔ ሞፈር ቀምበርህን እርሻው ቦታ አደርስልሃለሁ” ትለዋለች፡፡ ትሄዳለች ተሸክማ፡፡
ማታም ሞፈር ቀምበሩን አግዛው አብረው ያመጣሉ፡፡ እግሩን ታጥበዋለች፡፡ በቅባት ሰውነቱን ታሸዋለች፡፡ በጣም ደስተኛ ሆነ!
ያም ሆኖ የሰው ነገር ይገርማል፡፡ ያ ገበሬ ሲፀልይ እንዲህ አለ አሉ፡-
“አምላኬ ሆይ! የተሻለች ሚስት የምትመጣ ከሆነ ምነው እቺም በሞተች!”  
*    *    *
አዳም ስሚዝ የተባለው የኢኮኖሚክስ ሊቅ፤ “Human wants are unlimited” ይላል፡፡ (“የሰው ልጅ ፍላጐት ማቆሚያ የለውም” እንደማለት ነው) ትንሽ ልጅ፤ ትንሽ አሻንጉሊት ሲገዛለት ትልቅ አሻንጉሊት ይፈልጋል፡፡ ብስክሌት ሲገዛለት ሞተር ይጠይቃል፡፡ ሞተር ሲሰጠው ደግሞ መኪና ይጠይቃል፡፡ ከመኪናም ወዲያ ሌላ ሙግት ይኖረዋል! ይህ የሰው ልጅ ተፈጥሮ የፍላጐት ሂደት ነው፡፡ ይህንን በሀገር ህዝብ መንዝረን ብናየው ህዝብ መንግሥትን የሚጠይቀው ጥያቄ ማቆሚያ የለውም፤ ለማደግና የተሻለ ህይወት ለመምራት ምንጊዜም ከመፍጨርጨር አይቦዝንም፡፡ መንግሥት ደግሞ ልክ በማበጀትና ከዚህ በላይ አቅም የለኝም በማለት ምላሽ ከመስጠት ወደ ኋላ አይልም፡፡ በመካከል ትንቅንቅና ግጭት ሲፈጠር፣ የአምጣ፣ አላመጣም ፍጭት ሲከሰት፣ አልፎ ተርፎም አመፃዊ ሁኔታ ሊጐለብት ይችላል፡፡ ለዚህ ነው ዲሞክራሲ ይኑር፣ ሰላም ይፈጠር፤ የተሻለ ዓለም እንይ የሚባለው፡፡ ይሄ የምንጊዜም ሂደት ነው፤ ያለ የነበረና ወደፊትም የሚኖር የህልውና ፍሬ ጉዳይ ነው፡፡
በሀገራችን የመብት ጥያቄ፣ የነፃነት ጥያቄና የኢኮኖሚ መሻሻል ጥያቄ ነጋ - ጠባ ሲወተወት ለዓመታት የከረመ ነው፡፡ እነዚህ ጥያቄዎች ምላሽ ያገኙ ዘንድ ወጣቱ፣ ምሁሩ፣ ነጋዴው፣ ሀብታሙና ችግርተኛው በየበኩላቸው ሲፍረመረሙ ብዙ ዘመን ተጉዘዋል፡፡ ዛሬም ገና ይጓዛሉ፡፡ ብዙ ትግል፣ ደም ማፍሰስና ጦርነት በዚሁ ጉዳይ ላይ ተካሂዷል፡፡ ሊካሄድም ይችላል፡፡ እንዳለመታደል ሆኖ ብዙ ፍሬ አላፈራንበትም፡፡
ማስተዋል ያለብን አንድ ጉዳይ ግን የምንጠይቀው ጥያቄ አግባብነት ያለው የበሰለና፣ የሀገሪቱን አቅም ያገናዘበ መሆን እንዳለበት ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ከራስ ጥቅም ይልቅ የአገርን ጥቅም ለማስጠበቅ የቆሙ ልባም ልጆችን ማፍራት ያስፈልጋል፡፡ ወጣት፣ ጐልማሳ፣ አዛውንትና አሮጊት ሳይባል ”የሀገር ጉዳይ የእኔ ጉዳይ ነው” ብለው በቆራጥነት ሌት ተቀን መድከም ዋና ጉዳይ ነው፡፡
በሀገር ጉዳይ ሲመጣ የማይነካካ ነገር የለም፡፡ ሁሉ ነገር ሰንሰለታዊ ብልልት (Chain Reaction) አለው፡፡ ተያያዡን ነገር ሁሉ እያንዳንዱን ቀለበት እየፈቱ ሰንሰለትን ሙሉውን ማጠንከር ተገቢ ነው፡፡
የአገራችን ሰው ሲተርት፣ “እደጅ ያለው ሰንበሌጥ ሲታጨድ፣ ማድቤት ግድግዳ ላይ የተሰቀለው ሰፌድ ይንቀጠቀጣል!” የሚለው ለዚህ ነው! ነገሮችን በተናጠል ሳይሆን ሙሉ ሥዕላቸውን እንይ!!  

* እጃችንን በየጊዜው እንታጠብ!
* አካላዊ ርቀታችንን እንጠብቅ!
 * እጅ ለእጅ አንጨባበጥ!
* ፊታችንን ከመነካካት እንታቀብ!
* አስገዳጅ ነገር ከሌለብን ከቤት  አንውጣ!
 * ማናቸውንም ንክኪዎች እናስወግድ!
* ሰዎች በሚበዙባቸው ቦታዎች እንገኝ!

 More than two-thirds of people surveyed in 20 African countries said they would run out of food
    and water if they had to stay at home for 14 days.
    Just over half of the respondents said they would run out of money.
    The Africa Centres for Disease Control and Prevention research was conducted to help
    governments map out future policies on how to tackle coronavirus.
    It warns that if measures are not adapted to local needs, there is a risk of unrest and violence.
    The report, Using Data to Find a Balance, shows the difficulties of maintaining strict lockdown
    policies on the continent.
    The research was conducted between late March and mid-April in 28 cities in 20 countries to
    assess the impact of the crisis and people's attitudes to restrictions that had already been imposed
    in some areas.
    Several African countries which had responded swiftly to the coronavirus threat are now easing
    restrictions.
    "The proliferation of peaceful protests demanding government relief is evidence of the strain
    some people are already under, and highlights gaps in current responses," the report says.
    But it found that there was currently general support for restrictions that had been put in place.
    Opposition was highest to measures such as closing workplaces and shutting down markets.
     ‘Without food, we’ll die inside our homes’    
    According to the survey, the lowest-income households expected to run out of food and money
    in less than a week.
    In Nigeria and Kenya, social media users noted that hunger in urban area was forcing them to
    violate stay-at-home orders, it said.
    The findings chime with a story that viral last week of a Kenyan widow who was found cooking
    stones for her eight children to make them believe she was preparing food for them, saying: "I
    could do nothing because I had nothing."
    Food and water
    Barrier to a 14-day stay-at-home order by region
    Source: Using Data to Find a Balance
    The researchers have recommended that governments need to communicate more effectively
    with their citizens and properly inform them about the reasons behind the measures that are
    being taken.
    "What we've learnt from Ebola and other outbreaks is that countries need to decentralise the
    response to the community level and increase their capacity to identify and diagnose cases," said
    Matshidiso Moeti, Africa director of the World Health Organization (WHO), which also
    commissioned the research.
    Governments in Africa have been facing a dilemma when deciding how best to respond to the
    pandemic.
    Millions need to leave their homes every day to go and work to feed their families.
    "Countries now must find a balance between reducing transmission while preventing social and
    economic disruption," the report says.
    So far Africa has recorded nearly 50,000 cases of Covid-19, the respiratory infection caused by
    coronavirus, with just under 2,000 deaths.
    The report recommends that while caseloads remain low, countries on the continent need to
    "build public health capacity to test, trace, isolate, and treat cases" as the necessary foundation
    for reopening societies.
    (BBC)

   ታዋቂው የኢትዮ-ጃዝ ባንድ ‹‹ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ›› ከዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር የሰሩትን ሁለተኛ እና አዲስ አልበም “To Know without knowing” ለዓለም ገበያ አስተዋውቀዋል፡፡ በ2016 እኤአ ላይ ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ እና “ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒራያንስ The Cradle of humanity የሚለውን የመጀመርያ አልበማቸውን አቅርበዋል፡፡
“To Know without knowing” ከ1 ዓመት በፊት በአውስትራሊያ ገበያ ሲቀርብ ከ3 ሳምንት በፊት ደግሞ በይፋ የተዋወቀው በጀርመን አገር ነው፡፡ የአልበሙ ቅጂዎች በሜልቦርንና በአዲስ አበባ መከናወናቸው ሲታወቅ፤ በዓለም ገበያ  ለማስተዋወወቅ የተሰራጨው ነጠላ ዜማ ‹‹ኩሉን ማንኳለሽ› ነው፡፡ “To Know without knowing”ን በዓለም ገበያ በስፋት  ለማሰራጨት የነበረውን እቅድ የኮሮና ወረርሽኝ  እንዳስተጓጎለው፤ በኒውዝላንድ እና በኢትዮጵያ የነበሯቸውንም ኮንሰርቶች እንዳሰረዛቸው የተናገረው የባንዱ አባል ኢያን ዲክሰን ከአውስትራሊያ ነው፡፡ በኢትዮ ጃዝ ባንዱ ትራምፔት የሚጫወተው፤ የሙዚቃ ፕሮዲውሰር እና ማናጀር የሆነው ኢያን ዲክሰን  ዶክተር ሙላቱ እና ዘ ብላክ ጄሱስ ኤክስፕሪያንስ የፈጠሩት ጥምረት የአፍሪካ እና የኦሽኒያ የባህል ትስስርን አጠናክሮታል፡፡  ከ2009 እኤአ አንስቶ የኢትዮ ጃዝ ባንዱ እና ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ የሰሩ ሲሆን በመላው አውስትራሊያ እና በተለያዩየዓለም ክፍሎች  ኮንሰርቶችን ሰርተዋል፡፡
‹‹ዘ ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ›› The Black Jesus Experience BJX በሚል ምህፃረ ቃል የሚታወቅ ሲሆን ተቀማጭነቱን በሜልቦርን፣ ቪክቶሪያ አውስትራሊያ ውስጥ ያደረገ  ነው፡፡ የ15 ዓመታት ልምድ ያለው የኢትዮ ጃዝ ባንዱ ከ5 የተለያየ አገራት ዜግነት ያላቸው 8 ድምፃዊያንና የሙዚቃ መሣሪያ ተጨዋቾች ተሰባስበውበታል፡፡  የኢትዮጵያን ባህላዊ የዜማ ቅኝቶች ከሂፕሆፕ፤ ከፋንክ ጋር በማዋሃድ የሚሰሩ ሲሆን በጃዝ እና አዝማሪ ስልቶችም ይጫወታሉ፡፡
በአውስትራሊያ ተመስርቶ በኢትዮ ጃዝ ባንድነት ያለፉትን 15 ዓመታት የሰራው ባንዱ  በሂፕሆፕ/ጃዝ፣ አዝማሪ እና ፋንክ የሙዚቃ ስልቶች ይታወቃል፡፡  ብላክ ጄሱስ ኤክስፒሪያንስ በኢትዮ ጃዝ ከክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር ያለፉትን 11 ዓመታት በመስራት ከፍተኛ ልምድ ያካበቱ ሲሆን የኢትዮ ጃዝ አባት በአውስትራሊያ፣ በአውሮፓ፤ በኢትዮጰያና በሌሎች የዓለም ክፍሎች ባቀረባቸው በሚያቀርባቸው ኮንሰርቶች የሚያጅቡት ናቸው፡፡
ብላክ ጂሰስ ኤክስፒሪያንስ ከክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ጋር ሁለተኛውን አልበም መስራታቸው ሲሆን የመጀመርያው በ2016 እ.ኤ.አ ላይ ለዓለም ገበያ የቀረበው “Cradle of Humanity”  ነው፡፡ በኢትዮ ጃዝ ባንዱ በመሪ ድምፃዊነት የምትታወቀው ኢትዮጵያዊቷ እንሹ ታዬ ናት፡፡ ሌላው ድምፃዊና መድረክ መሪ ሚር ሞንክ ይባላል፡፡ ሌሎች የባንዱ አባላት ቦብ ቬደርፔን (ፒያኖና ኪቦርድ)፣ ፒተር ሃርፐር (ቴነስ ሳክስፎን)፣ ጀምስ ዴሲስ (ይአም) አያን ዲክሰን (ትራምፔት)፣ ሃክሊስተር (ጊታር) እንዲሁም ሪቻርድ ኖህ (በኤሌክትሪክ ሌዝ ጊታር) ናቸው፡፡  


Wednesday, 13 May 2020 00:00

ከፌስቡክ ገጾች

  በትግራይ ክልል ምርጫ ይደረግ?
አንዳንድ የትግራይ አክቲቪስቶችና ፖለቲከኞች (እንዲሁም ህወሓት) የኢትዮጵያ ፌደራል መንግስትና ከዘጠኙ ስምንቱ ክልሎች እየመራ ያለው የብልፅግና ፓርቲ በሀገር ደረጃ ምርጫ የማያካሂድ ከሆነ የትግራይ ክልል (ሀገር?) ለብቻው ክልላዊ (ሀገራዊ) ምርጫ ማካሄድ አለበት እያሉ ነው።
ምክንያት ደግሞ (1) በህወሓት በኩል ፦ በኢፌዲሪ ሕገ መንግስት መሠረት አንድ አካል ስልጣን መያዝ የሚችለው ወይም በስልጣን የሚቆየው በህዝብ ሲመረጥ ነው። ከመስከረም በኋላ በህዝብ የተመረጠ ሕገ መንግስታዊ ይሁን ቅቡልነት ያለው መንግስት ስለማይኖር የክልሉ መንግስት የቅቡልነት ቀውስ (Legitimacy Crisis) ያጋጥመኛል ከሚል የስልጣን ማጣት ስጋት የመነጨ ነው።
(2) ምርጫ ካልተካሄደ በሌላ የተለየ ሕገ መንግስታዊ ያልሆነ አሰራር ሰበብ፣ የትግራይ ክልል ራስን በራስ የማስተዳደርና የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት ሊጨፈለቅ ይችላል ከሚል የተነሳ በመሆኑ የትግራይ አክቲቪስቶች መልካም እሳቤ ነው።
ሁለቱም ተገቢ ስጋቶች ናቸው። ግን ምርጫ ማካሄድ ብንችል ጥሩ ነበር። ከዐቅም በላይ በሆነ ምክንያት አልተቻለም። እናም ምርጫ ተራዝሟል! አሁን ህወሓት የቅቡልነት ቀውስ እንዳያጋጥማት ብለን ምርጫ ይደረግ ብለን እንጩህ? ምን አገባን? (ከህወሓት ውጭ ያለን ሰዎች ማለቴ ነው)። የቅቡልነት ቀውስ ሲያጋጥም የክልላችንና ህዝባችን ደህንነትና መብቶች እንዲከበሩ መጠበቅ ግን የሁላችን ሃላፊነት ነው።
ስለዚህ በክልል ደረጃ ምርጫ ይካሄድ ነው የምትሉት? የመንግስት ስልጣን ሕጋዊነትና ቅቡልነት የሚመነጨው ከምርጫ ነው ነው የምትሉት? አዎ ልክ ነው፤ ከምርጫ ነው የሚመነጨው።
ግን’ኮ ምርጫ በሀገር ደረጃ ተራዝሟል!? ምርጫ መራዘሙ ሕገወጥ ነው፣ ነው የምትሉት? የምርጫ መራዘም በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከፀደቀ’ኮ ሕጋዊ ሆነ ማለት ነው!? ሕገ መንግስቱ’ኮ በተለያዩ የሕግና የፖሊሲ ጉዳዮች ላይ ሕጋዊ ውሳኔ እንዲሰጥ ስልጣን ሰጥቶታል። ስለዚህ በሕገ መንግስቱ መሠረት፤ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የፀደቀ ውሳኔ ሕጋዊ ተፈፃሚነት አለው። ስለዚህ የትግራይ ክልል የኢትዮጵያ አካል እስከሆነች ድረስ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚወጡ ሕጎችን ወይም ውሳኔዎችን የማክበርና የማስከበር ሕገ መንግስታዊ ግዴታ አለባት።
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫን ለማራዘም የወሰነውን ውሳኔ ሕገ መንግስታዊ አይደለም ነው የምትሉኝ? ውሳኔው ከሕገ መንግስት አንቀፅ ጋር ይጋጫል የሚል የሕግ ክርክር ተነስቶ በመጨረሻ ሕገ መንግስትን የመተርጎም ስልጣን ያለው የፌደሬሽን ምክር ቤት “ኢ-ሕገ መንግስታዊ” ነው ብሎ ውሳኔ እስካላሰለፈ ድረስ ምርጫን የማራዘሙ ውሳኔ ሕገ መንግስታዊ አይደለም ሊባል አይችልም።
ምርጫ ካልተደረገ የሚባለው ሕገ መንግስቱ እንዳይጣስ አይደል? የትኛው ሕገ መንግስት? የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት አይደል? የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት እንዳይጣስ በትግራይ ምርጫ ይደረግ ከተባለ፣ ስለ ሕገ መንግስቱ መከበርም መጠንቀቅ አለብን። በሕገ መንግስቱ መሠረት ምርጫ የሚካሄደው በሀገር ደረጃ በተቋቋመው ብሄራዊ የምርጫ ቦርድ አዘጋጅነት ነው። ሕጋዊው ምርጫ ቦርድ ደግሞ አሁን በተከሰተው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ምክንያት ምርጫ ማስተናገድ አልችልም ብሏል።
ስለዚህ የትግራይ ክልል መንግስት ምርጫ እንዲካሄድ ከፈለገ፣ ሀገራዊውንና ሕጋዊውን የምርጫ ቦርድን ማሳመን ይጠበቅበታል። ምክንያቱም ምርጫው ሕጋዊ እንዲሆን በሕጋዊ አካል መዳኘት ይኖርበታል። በሌላ ሕጋዊ ያልሆነ ቦርድ ተዘጋጅቶና ተዳኝቶ፣ ሕጋዊና ተቀባይነት ያለው ምርጫ ማካሄድ አይቻልም! የሲዳማ ሪፈረንደም፣ የአዲስ አበባና የሱማሌ ክልል ወዘተ ምርጫዎች የተከናወኑት በዚሁ ሀገራዊ ቦርድ አማካኝነት ነው።
ሕጋዊው የምርጫ ቦርድ የትግራይ ክልልን ምርጫ ለማከናወን ፍቃደኛ ባይሆንስ? (ማድረግ አልችልም ብሏል)። የትግራይ ክልል የራሱን ክልላዊ (ወይ ሀገራዊ) ምርጫ ቦርድን አቋቁማለሁ እያለ ነው። ለብቻ ይቻላል እንዴ? የክልል ምርጫ ቦርድ? በየትኛው የሕገ መንግስት አንቀፅ? ሕገ መንግስቱ እንዳይጣስ ብለህ፣ ሕገ መንግስቱን ጥሰህ፣ የራስህን ህገ ወጥ ምርጫ ቦርድ አቋቁመህ ምርጫ ልታካሂድ? ሕገ ወጥ ድርጊት ነው። ሕገ መንግስቱ፤ ክልሎች የራሳቸውን ክልላዊ ምርጫ ቦርድ በማቋቋም ምርጫ ማካሄድ ይችላሉ አይልም። ሕገ መንግስት በመጣስ ሕገ መንግስት አይከበርም!
የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት አይመለከተኝም በማለት ራሱ እንደቻለ ወይ እንደተገነጠለ ሀገር (በነሱ ቋንቋ ዲ ፋክቶ ስቴት) በማሰብ የራስን ምርጫ ቦርድ አቋቁሞ፣ የክልል ሀገራዊ ምርጫ ለማካሄድ ታስቦ ከሆነ... የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት የማይመለከትህ ከሆነ ታዲያ፣ የትኛው ሕገ መንግስት እንዳይጣስ ነው ምርጫ ካላደረግን የሚባለው? እንደተለየ ሀገር ማሰቡ በራሱ’ኮ ፀረ የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት ነው። በራስህ ፍቃድ ፀረ ሕገ መንግስት ስትሆን’ኮ ቅጣት እየጋበዝክ ነው። ቅጣቱ ደግሞ የትግራይ ህዝብ መስዋእትነት የከፈለለት የራስን በራስ የማስተዳደርና የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብቶችን አደጋ ላይ ትጥላለህ።
በሆነ መንገድ ራስህን ቻልክና፣ ምርጫው በተያዘለት ቀነ ገደብ (ነሐሴ 23, 2012 ዓ.ም) ለማካሄድ ቆርጠህ ተነስተሃል እንበል።
በክልል (ሀገር) ደረጃ የመንግስትን ስልጣን የሚገድብ፣ የዜጎችን መብት የሚጠብቅ፣ የስልጣን ምንጭ የሚጠቁም ወዘተ-- ሕገ መንግስት አዘጋጅተህ ማስፀደቅ ይኖርብሃል። በፀደቀው ሕገ መንግስት መሠረት የምርጫ ቦርድን ማቋቋም ይኖርብሃል። የምርጫ ሕግ አዋጅ አዘጋጅተህ ተፎካካሪ ፓርቲዎችን መመዝገብ አለብህ። የምርጫ ቁሳቁስ ከውጭ ሀገር አስገባ (14 ቀናት Quarantine ሆነው ይገባሉ)። መራጭ ህዝብ መዝግብ። የምርጫ ፈፃሚዎች ስልጠና ስጥ፣ ተፎካካሪ ፓርቲዎች ህዝብ እየሰበሰቡ የምረጡኝ ቅስቀሳ ያካሂዱ ....... ሁሉም በጥቂት ወራት ውስጥ!
በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት ለሦስት ወራት አስቸኳይ ጊዜ አውጀሃል። ትምህርት ቤቶች ተዘግተዋል። መሰብሰብ አይፈቀድም። እንዴት ተደርጎ ነው ምርጫ የሚካሄደው?
በማይሆነው ነገር አንድከም!
የተፈጠረ ይፈጠር ግን የህዝቦችን ራስን በራስ የማስተዳደር መብት (Right to Self Rule) እና የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት (Right to Self Determination) እደግፋለሁ፤ ለተፈፃሚነቱም እታገላለሁ!
(ከአብርሃም ደስታ ፌስቡክ)

«በደቦ ሀገርን” የማስተዳደር ምኞት?
የተቃውሞው ጎራ በጥቅሉ ከተወሸቀበት አቅም የማጣት ቅርቃር፣ የፖለቲካዊም ሆነ የኢኮኖሚያዊ ርዕዮተ ዓለም መልፈስፈስ፣ የሞራል፣ የስነ-ምግባር ስብራትና የእርስ በርስ ጥላቻና ሽኩቻ አኳያ፣ ሕገ መንግስቱ ቢፈቅድ እንኳን በሽግግር መንግስት ስም “በደቦ ሀገርን” ማስተዳደር ይቅርና አንድ ተቋም እንኳን እንዲመሩ ሕዝብ ሊፈቅድላቸው አይገባም ባይ ነኝ። በተለይ ደግሞ “ቀን አልፎብሃል” በሚል ሰበብ ሕጋዊ መንግስት ፈርሶ በሽግግር ስም የስብስብ መንግስት መመስረት፣ ዴሞክራሲን ለማስፈንም ሆነ ሃገርን በሰላም ለማስቀጠል ዋስትና ሊሆን ይችላል የሚል እምነት የለኝም።
ደርግ በሽግግር ስም መንግስት ከሆነ በኋላ፣ ስልጣኑ እስኪደላደል ድረስ፣ ተቃውሞን ለመግታት በመጀመርያ የወሰደው እርምጃ ዴሞክራሲያዊና ሰብአዊ መብቶችን ማገድ ነበር። ቀጥሎ ተቃዋሚውን ለመምታት የዴሞክራሲያዊ፣ የፍትሕና የደህንነት ተቋማትን አፍርሶ፣ ነፍሰ በላ በሆኑ ኮሚሽኖች፣ ጊዜያዊ ቢሮዎች፣ አስተባባሪ ኮሚቴዎች፣ የቤተ መንግስት ቡድኖችና መሰረታዊ መዋቅሮች መተካት ነበር። ከዛ በኋላ በስልጣን ጨምዳጆች፣ ስልጣን ይገባናልና ተገፋተናን በሚሉ ሃይሎች መካከል በተቀሰቀሰው “ርዕዮተ ዓለም ለበስ” እና በጦር መሳሪያ የታገዘ ግብግብ የፈሰሰውን ደም፣ የተመዘገበውን ሀገራዊ ውርደት፣ የኢኮኖሚ ድቀት፣ ረሃብ፣ ቸነፈርና ስደት ታሪክም እንኳን እስከ ዛሬ መዝግቦ የጨረሰው ጉዳይ አይደለም።
ሕጋዊ መሰረት ያለውን መንግስት አፍርሶ አንድም ሕጋዊ መሰረት የሌለው ወይም በምክር ቤት አንድም ውክልና ያላገኘ ፓርቲና ግለሰብ (መሰባሰብ ከቻሉ) ተረባርበን መንግስት እንመስርት ሲሉን የሚገባኝ ነገር፣ “መንግስት ሆይ፤ ማጥፋትህ ካልቀረ እኛም እንጨምርበትና በደንብ በሕዝብ ላይ እንጫወት” ሆኖ ነው። ይህ ካልሆነ ግን ከማይተማመኑበት መንግስት ጋር አሰላለፍን ማሳመር ለመተንተን እንኳን የሚያዳግት ነው።
ነባራዊውም ሆነ ተጨባጭ ሁኔታው የሚነግረን ይህንኑ ነው። ከተቃዋሚዎች የምንጠብቀው እንጠረጥረዋለን ከሚሉት መንግስት ተርታ በመሰለፍ ስልጣን የመጋራት ጥያቄ መደርደርን አይደለም። ይልቁኑ ነጻ፣ ገለልተኛና ተዓማኒት ያለው ምርጫ እንዲካሄድና በሕዝብ ይሁንታ ተመርጦ ለማገልገል እንዲቻል፣ የዴሞክራሲና የሰብአዊ መብት ተቋማቱ እንዳይፈርሱ፣ ገለልተኛና አሳታፊ እንዲሆኑ፣ ይበልጥ እንዲጠናከሩ፣ በገዢው ፓርቲ ካድሬዎች እንዳይበረዙና እንዳይከለሱ መታገልን ነው።
የሀገሪቱ የስልጣን ባለቤት ክልሎች እንጂ የከተማ ውስጥ ፓርቲዎች ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሩና ፓርቲያቸው አይደሉም። የሽግግር መንግስት መቋቋም ካለበትም በፌ/ም/ ቤትና በተወካዮች ምክር ቤት ውስጥ ውክልናና መቀመጫ ባላቸው የክልል መንግስታት ይሁንታ ብቻ ነው። ይህንን ማድረግ የሚችለው ደግሞ ሁሉንም ወንበር የያዘው በስልጣን ላይ ያለው ሃይል ብቻ ነው። በፈቃደኝነት በመንግስቱ ውስጥ ለማሳተፍ ቢፈልግ እንኳን ሕጋዊ መብትም ሆነ ስልጣኑ የለውም።
ፈረንሳዮች “ቪቭ ላ ዲፌራንስ” (ልዩነት ለዘላለም ይኑር እንዲሉ) የቱንም ያህል የጠነከረ ሃሳብ ቢፈልቅ፣ የቱንም ያህል የተወናበደ የሚመስል ጥምረት ቢፈጠር መብት ነውና ሕግ እስካልተጣሰ ድረስ መከበር አለበት። ነገር ግን፣ ተጨባጭ ሁኔታውን (Objective reality) ተጠቅሞ አለመረጋጋት ለመፍጠር ያቆበቆበ ሃይል እንዳለና ሁኔታዎችም ለአስከፊ ግጭት የተመቻቹ እንደሆነ እየታወቀ ለመንግስት (Ultimatum) የመጨረሻ ማስጠንቀቂያ ማስቀመጥ ግን አደገኛ መልዕክት ሊያስተላልፍ ይችላል።
(ከሙሼ ሰሙ ፌስቡክ)

ህዝብ እኮ ስልጣን የራበው ሁሉ እየነቀለ የሚጥደው  የቦና ጎመን አይደለም
የጃዋርንና የልደቱን ውይይት አየሁት፤ ሰማሁት፡፡ ላየው የቀሰቀሰኝ ዋና ነጥብ አንድ ላይ ያመጣቸውን ጉዳይ የማወቅ ጉጉት ነበር፡፡ አገኘሁት፡፡ ያቀረቡበት መንገድ ነው ልዩነቱ፤ የጀዋር በፖለቲከኛ (ብስለትና መሰሪነት)፣ የልደቱ በወታደር (ጉልበትና ማስፈራራት) ከመቅረቡ በስተቀር፤ ‹መስከረም 30 የመንግስት ህጋዊ ተቀባይነት ስለሚያበቃ፣ መንግስት እኛ የምንለውን የማይቀበል ከሆነ፣ ህዝቡ ከእኛ ጋ ቆሞ መንግስትን እንዲቃወም- እንዲታገል› ነው፡፡
በጎው ነገራቸው፣... ‹‹መንግስት ከተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር በሁኔታው ላይ መወያየትና መስማማት አለበት›› የሚለው ነው፡፡ በርግጥ መንግስት ይህን ማድረግ አለበት፤ ይህ ሕዝብ በኮሮና ድቀቱ ላይ፣ በፖለቲካ ምክንያት የሚፈጠር ነውጥን የሚሸከም ትከሻ አይደለም፤ የሚሰማ ጆሮ የለውም፡፡
የጃዋርና የልደቱ ትልቁ ችግር፣ ህዝብን በኪሳቸው እንደያዙት ሳንቲም ሲፈልጉ ሊያስቀምጡት፣ ሲፈልጉ ደግሞ አውጥተው ሊጠቀሙበት፣ ደፍነው ለጅምላ ግዢ፣ ዘርዝረው ለችርቻሮ ሊያውሉት የሚችሉት አድርገው መቁጠራቸው ነው፡፡ ህዝቡን እውን ቢያውቁት የትላንቱን ውይይታቸውን ይዘውለት ለመቅረብ ባልደፈሩ ነበር፡፡ በተለይ እዚህ ላይ የልደቱ ድፍረት ለከት አልነበረውም፤ ከመስከረም 30 በኋላ መንግስት ስብሰባ እንኳን ለመምራት፣ መብት እንደሌለው ሲናገር፣ ስለ ራሱ ሀገር የሚያወራ ፈጽሞ አይመስልም፤ በወረርሽኝ ምክንያት ምርጫ ስለተራዘመበት መንግስት ሳይሆን፣ ሀገር ለቅቄ እወጣለሁ ያለበትን ቀን ስላላከበረ ቅኝ ገዢ የሚያወራ ነው የሚመስለው፡፡ የሚገርመው ከወራት በፊት ልደቱ ‹‹ተቃዋሚ ፓርቲዎችን 10 ሺህ ፊርማ እንዲያሰባስቡ መጠየቅ፣ ፓርቲዎችን ማዳከምና እንዳይመሰረቱ ማድረግ ነው.. ባለበት አፉ ዛሬ 100 ሚሊየን ህዝብ ከጎኑ እንደሆነ በሙሉ ልብ ሲናገር መስማት ጤንነቱን ያጠራጥራል፤ ... ህዝብ እኮ ስልጣን የራበው ሁሉ እየነቀለ የሚጥደው የቦና ጎመን አይደለም፡፡
.ውይይታቸውን ልብ ላለ የልደቱና የጀዋር ልዩነት (ምንም እንኳን ጃዋር የፓርቲያቸውን የመፍትሄ ሀሳብ ግልጽ ባያወጣውም) ለችግሩ የሚያቀርቡት የመፍትሄ ሀሳብ ላይ ነው፡፡ በግሌ የጃዋር ፓርቲ የሽግግር መንግስትን እንደ መፍትሄ የሚያቀርብ አይመስለኝም:: ፕሮፌሰር  መረራ እና ጃዋር እራሱ የፖለቲካ ሳይንስ ተማሪዎች በመሆናቸው እውቀታቸውን ተጠቅመው፣ የተሻለ ሀሳብ ሊያቀርቡ ይችላሉ ብዬ እገምታለሁ፡፡
.የልደቱ ‹‹የሽግግር መንግስት›› ሀሳብ ግን እንዳለው ቀድሞም በቀዳማዊ ኢህአዴግ መውደቅ ፍትጊያ (2009/10) የነበረ፣ ዛሬም ከኮሮና ጋር ያለ ነው፡፡ ልደቱ ከፍተኛ የስልጣን ፍላጎት ያለው ይመስለኛል፤ በሌላ በኩል ደግሞ የ97ቱ ምርጫ ህዝባዊ ቅቡልነቱን እንዳወረደውና የሚፈልገውን የስልጣን እርካብ እንደማያስረግጠው ያውቃል፡፡ በመሆኑም ፓርቲዎች በመዋጮ የሚያቋቁሙት የሽግግር መንግስት ነው ብቸኛ የማርያም መንገዱ፡፡ ይኸው ነው፡፡
በርካታ ሀገሮች በኮሮና የተነሳ ምርጫ አራዝመዋል፤ የትኛው ሀገር ነው የሽግግር መንግስት የመሰረተው? የሽግግር መንግስት የተወሰነ ጊዜ ተሰፍሮለት የሚመሰረት ነው:: አሁን ያጋጠመው ችግር ወረርሽኝ ነው፤ 6 ወር ወይም አመት ሊወስድ ይችላል፤ አናውቅም፡፡
ለሁለቱም...
ፖለቲከኛ መሆን ካሻችሁ ህዝቡን እወቁት፤ አክብሩት፡፡ አክብሮታችሁ ቀርባችሁ ከማወቃችሁ ይሁን፡፡ ህዝብን የማያከብር ፖለቲከኛ ህዝብን ሊመራ አይችልም፡፡ ህዝብን አክብሩ፡፡ ህዝብ ጉልበት ስትፈልጉ የምትገዙበት የምስጢር ኪሳችሁ ሳንቲም፤ ስልጣን ሲርባችሁ እየነቀላችሁ የምትጥዱት የጓሮአችሁ ጎመን አድርጋችሁ አትቁጠሩት፡፡
(ከበድሉ ዋቅጅራ ፌስቡክ)

 ከዕለታት አንድ ቀን በጉርብትና የሚኖሩና የሚዋደዱ ሁለት ውድ ጓደኛሞች ነበሩ፡፡ ሁለቱም ሙልጭ ያሉ መላጣዎች ናቸው፡፡ ገበሬዎች በመሆናቸው በእርሻ ወቅት ይረዳዳሉ፡፡ ይተጋገዛሉ፡፡ በመቀናጆም ያርሳሉ፡፡ የሰፈሩ ሰው በነሱ የመተሳሰብ ሁኔታ ይቀናባቸዋል፡፡
ሁለቱም ፀጉራቸው መላጣ በመሆኑ የቅጽል ስም ወጥቶላቸዋል፡፡ “ሁለቱ ዕንቁላሎች” ይባላሉ፡፡
አንድ ቀን በአንድ አውራ ጐዳና ሽርሽር እያሉ ሳሉ፤ ከሩቁ አንድ የሚያብረቀርቅና የሚያብለጨልጭ ነገር አዩ፡፡
1ኛው - “ባትጋራኝ! በትኩስ እንጀራ!” አለ
2ኛው - “እኔንም ባትጋራኝ - በትኩስ እንጀራ!” አለ
1ኛው -  “እኔ ቀድሜ ብያለሁ!”
2ኛው -  “እኔ ቀድሜያለሁ!”
ቀስ በቀስ ወደሚያበረቀርቀው ዕቃ ዘንድ ገና ሳይደርሱ መጓተት ጀመሩ፡፡ አንዱ ወደ ግራ ሲጐትተው፣ ሌላው ወደቀኝ ይጐትተዋል፡፡ ደሞ እንደገና በተቃራኒ አቅጣጫ ይጓተታሉ፡፡ ወደ ትግል ገቡ፡፡ አሁን አንዱ ተሸክሞ ያንከባልለዋል፡፡ ሌላኛው እንደምንም ይገለብጠውና ከላይ ይሆናል፡፡ ሆኖም አልተላለቁም፡፡ አቧራ በአቧራ ሆኑ!
በመካከል አንድ ቄስ ይመጡና ሁኔታቸውን ያስተውላሉ፡፡
“አንድ ጊዜ እረፉ! ምን ሆናችሁ ነው የምትጣሉት?”
1ኛው  - “እኔ ያየሁትን ዕቃ ሊወስድብኝ ስለሆነና ተው ብለው እምቢ ስላለኝ፤ እዚህ ደፍቼው፣ እንዴት እንደምወስድ ላሳየው ነው!”
2ኛው - “እስቲ በጉልበት እንደሆነ አሁን እናያለን! ከእሱ የሚያንስ ሰው እንዳለ አሁን ልናይ ነው!”
ቄሱ ወደሚጣሉበት ዕቃ ተመለከቱ፡፡ ሄደው ዕቃውን አንስተው፣ ይዘው ወደ ሁለቱ ተደባዳቢዎች መጡ፡፡
ዕቃው የሚያብረቀርቅና ዐይን የሚስብ የብረት ማበጠሪያ ነው!
ቄሱም ማበጠሪያውን ከፍ አድርገው በእጃቸው ይዘው፤
“ለመሆኑ በዚህ ማበጠሪያ ፀጉሩን ቀድሞ የሚያበጥር ከሁለት አንዳችሁ ማን ነው?!” ብለው ጠየቁ፡፡
ሁለቱ መላጦች እርስ በርስ ተያዩ፡፡ አንደኛው የሌላውን መላጣ እያየ ፈገግ አለ፡፡ ሌላኛውም እንደዚያው  ፈገግ ብሎ የፈገግታ አፀፋውን መለሰ፡፡
ይሄኔ ቄሱ እንዲህ አሉ፡-
“አያችሁ ልጆቼ፤ ያደረጋችሁት ነገር ሶስት ትምህርታዊ ጥያቄዎችን እንድናነሳ ያደረገናል፡-
አንደኛ/ ከመልካም ጓደኝነት የበለጠ ዋጋ ያለው ነገር አለን?
ሁለተኛ/ የሚያብለጨልጭ ነገር ሁሉ ወርቅ ነውን?”
ሶስተኛ/ ስስትና ስግብግብነት ወደመከፋት እንደሚያመራ አስተውላችኋልን?
ከሶስቱ የትኛውን ያስተምረናል? ነው ወይስ ሶስቱንም ነገሮች የሚየስተምረን በሳል ታሪክ ነው ብለው ገላገሏቸው፡፡
***
በዓለም ላይ ጥቃቅን የሚመስሉ ግን ታላላቅ ነገር የሚያስተምሩን አያሌ ክስተቶች አሉ፡፡ “ትልልቁን ነገር ፍለጋ ስንዋትት፤ ከትንንሹ ክስተት የምናየውና የምናገኘው የላቀ ነገር ያመልጠናል፡፡ ትኩረታችን ለማደግ ነውና ወደዚያ ስናንጋጥጥ፣ ልብ ማለት ያለብንን ከትንሽ የሚገኝ ድንቅ ነገር እንስተዋለን! ምን ጊዜም ቢሆን ትንሿ ድርጭት ለትልቁ ተራራ አለች የተባለውን አንርሳ፡-
“If I am not as big as you,
More are you as small as I am”
“ታላቁ ተራራ፣ እንቁ ታላቅ ጋራ
ግዙፍ ነኝ እያልህ፣ እጅግ አትኩራራ
እውነት እልሃለሁ፡-
አንተ ልነስ ብትል አትችልምና
በትንሽነቴ በልጥሃለሁ ግና!”
ከትናንሽ ነገሮች ውስጥ የምናገኘውን ቁምነገር ከላይ የቀረበው ግጥም በቅጡ ያፀኸየዋል፡፡
ማናቸውንም ትንሽ ነው ያልነውን ነገር በንቀት ዐይን አለማየት ከቶም ብልህነት ነው፡፡ በዚህ ሁሉ ላይ ደግሞ ሁልጊዜ ትልቅነትን ከእኛ ውጪ ከመፈለግ እራሳችን ውስጥም መፈለግ ረቂቅ ጥበብ ነው፡፡ ሮበርት ብራውኒንግ የተባለው ገጣሚ እንዲህ ይለናል፤
“ደግሞም ማወቅ ማለት…
ከውጪ ያለውን ሄዶ ከመፈለግ
ከውስጥ የበራውን እንዲጠጣ ማድረግ!”
በራሳችን ውስጥ ያሉትን እሴቶች መፈተን፣ ማጤንና ለምን ;;; እንደምናውላቸው ማገናዘብ በእጅግ ጠቃሚና ይሆነኝ ብለን ለፍጆታ ልናውለው የሚገባ ፍሬ - ጉዳይ ነው፡፡ ሁልጊዜ “ከሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣልን” እና “እኔ የምለብሰው አጥቼ እሷ እስክስታ ትወርድበታለችኝ” እየተረትን ቁልቁል የምናድግ፣ ሁሌ ተመጽዋችና ሁሌ የድህነት ምሳሌ ሆነን መኖር የለብንም፡፡
ለዚህ ደግሞ ቁልፉ መርህ፤ ሎሬት ፀጋዬ ገብረመድህን “በኦቴሎ” ትርጉሙ ውስጥ፣ እያጐ በተሰኘው ገፀ - ባሕሪው አማካኝነት ያስቀመጠው ሐረግ ነው፡፡
እያጐ፤
“ሌላ ባላውቅ የራሴን ዋጋ አቃለሁ!” ይለናል፡፡ የራስ ዋጋ ባህል ውስጥ አለ፡፡ የራስ ዋጋ ኢኮኖሚ ውስጥ አለ፡፡ የራስ ዋጋ ፖለቲካ ውስጥ አለ፡፡ የራስ ዋጋ ሥነ - አዕምሮ ውስጥ አለ፡፡ ከሁሉም በላይ ደግሞ የራስ ዋጋ ሥነ - ጤና ውስጥ አለ፡፡ ስለሆነም ነገን የራሳችንና የህብረተሰባችን ለማድረግ፣ አካላዊም ሆነ መንፈሳዊ ጤንነታችንን መጠበቅን እንደ ባህል ማጥበቅ ይገባናል፡፡
ለወትሮው ስለ ጤና እንደ ፈሊጥ እንናገር ነበር፡፡ ዛሬ ስለ ጤና ስናስብ ትውስ የሚለን አንድ ተረት ነው፡-
“ከሞትና ከህይወት የቱ ይሻልሃል ቢሉት፤ ሲያስብ ዘገየ!”
ዛሬ የህይወት ጉዳይ ወለም ዘለም የሌለበት፣ የቀረጥ ቀን ጥሪ ነው! እገሌ ከእገሌ በማንልበት መልኩ ከቤት ወደ ጐረቤት፣ ከጐረቤት ወደ ሀገር ለመዛመት፣ ከዚያም ዓለምን አሻምዶ ለመዋጥ አሰፍስፎ የመጣውን በሽታ፤ እንደ ወትሮው ከንፈር በመምጠጥ የምንሳለቅበት እንዳልሆነ፣ ጥንቅቅ አድርገን፣ በአጽንኦት ማመን የሚገባን ጊዜ ላይ ነን፡፡
ከቶውንም በበሽታው የተያዘና የሟች ቁጥር ሲበዛና ሲያንስ፤ አንዴ ቸል አንዴ ጠበቅ የምናደርግበት አካሄድ የትም አያደርሰንም! ሥጋቱ የምር ሥጋት፤ ጥንቃቄውም ጥብቅ ጥንቃቄ መሆን አለበት! “ሲበርድ በእጅ፤ ሲፋጅ በማንኪያ” የሚባል አማራጭ የለውም፤ ደግመን እንደምንናገረው፡-
“ከሞትና ከህይወት የቱ ይሻልሃል? ቢሉት፤ ሲያስብ ዘገየ” የሚለው መተረት ያለበት ጊዜ አይደለምና ምርር ክርር ብለን፣ የቁርጥ ቀን ልጆች እንሁን፡፡ በዚህም ለትውልድ፣ ለሀገርና ለአለም እንትረፍ፡፡ በአንድ ምርጥ መንገድ - በጥንቃቄ!! ሌላ ባላውቅ የራሴን ዋጋ አቃለሁ - እንበልና እንጀምር፡፡ ከዚያ ሁሉም ይቀጥላል፡፡ ሁላችንም እንዋደዳለን፡፡ በጥንቃቄም እንተሳሰባለን! የነገ ሰው ይበለን!!   


 የከፋና የባሰ እንጂ ይህ ነው የሚባል አንዳች የተሻለ ወይም ተስፋ ሰጪ ነገር ሳይሰማ፣ አለም ኮሮና በሚሉት የክፍለ ዘመኑ የሰው ልጆች ፈተና እልፍ አእላፍ ጥፋቶችን ነጋ ጠባ መቁጠር እንደቀጠለች፣ እንደሌሎች ሁሉ ይሄኛውም ሳምንት ተገባደደ፡፡
ቁጥሩ አሁንም ማሻቀቡን ቀጥሏል...
ወሰን ድንበር ሳያግደው፣ የተራቀቀው የዘመኑ ሳይንስ አንዳች መላ ሊያገኝለት አቅቶት፣ በአለም ዙሪያ በስፋት መሰራጨቱን የቀጠለው ኮሮና ቫይረስ፣ እስካለፈው ሐሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም በሚገኙ 212 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ከ3,851,424 በላይ ሰዎችን ሲያጠቃ፣ ከ266,010 በላይ የሚሆኑትንም ህይወት እንደቀጠፈ  የዎርልዶሜትር ድረገጽ መረጃ ያሳያል፡፡
አሜሪካ አሁንም ከሰንጠረዡ አናት ላይ ናት…
እስከ ትላንት በስቲያ ድረስ 1,265,212 ሰዎች በቫይረሱ በተጠቁባት አሜሪካ፣ ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥርም  74,881 መድረሱን ነው መረጃዎች የሚጠቁሙት፡፡
ስፔን በ256,855፣ ጣሊያን በ214,457፣ እንግሊዝ በ201,101፣ ሩስያ በ177,160 የቫይረሱ ተጠቂዎች ከአሜሪካ በመቀጠል በተጠቂዎች ብዛት እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ አምስተኛ ያለውን ስፍራ የያዙ የአለማችን አገራት ሆነዋል፡፡
በኮሮና ቫይረስ ለሞት የተዳረጉባት ሰዎች ቁጥር በሳምንቱ በእጅጉ በጨመረባትና ጣሊያንንና ስፔንን በመቅደም፣ ከአሜሪካ ቀጥላ በሁለተኛ ደረጃ ላይ በተቀመጠችው እንግሊዝ፣ የሟቾች ቁጥር 30,076 መድረሱ ሲነገር፤ ጣሊያን በ29,684፣ ስፔን በ26,070፣ ፈረንሳይ በ25,809 ሟቾች ይከተላሉ፡፡
ኢኮኖሚው ክፉኛ እየተጎዳ ነው
በአለማቀፍ ደረጃ በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ክፉኛ ከተጎዱት ዘርፎች መካከል አንዱ የሆነው የሆቴልና ቱሪዝም ዘርፍ፣ ዘንድሮ እስከ 80 በመቶ የሚደርስ የገቢ መቀነስ እንደሚያስመዘግብ የአለም የቱሪዝም ድርጅት፣ ከትናንት በስቲያ ባወጣው መረጃ ጠቁሟል፡፡
ባለፉት ሶስት ወራት አገራትን የጎበኙ አለማቀፍ ቱሪስቶች ቁጥር በ22 በመቶ ያህል መቀነሱን በማስታወስ፣ የአለማችን የቱሪዝም ዘርፍ በአመቱ በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ እስከ 1.2 ትሪሊዮን ዶላር የሚደርስ ገቢ ሊያጣ እንደሚችል የገለጸው ድርጅቱ፤ቱሪዝሙ መስክ ተሰማርተው የሚገኙ 120 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ከስራ ገበታቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉም አስታውቋል፡፡ ኮሮና ቫይረስ የቱሪዝም ዘርፋቸውን ክፉኛ ከጎዳባቸው አገራት አንዷ በሆነችው ስፔን፤ የአለማቀፍ ጎብኝዎች ቁጥር ባለፈው መጋቢት ወር ብቻ በ64.3 በመቶ መቀነሱን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ላለፉት ሰባት ተከታታይ አመታት ከፍተኛ ቁጥር ባላቸው ቱሪስቶች የተጎበኘች ቀዳሚዋ የአለማችን አገር የነበረችው ስፔን፤ ኮሮና ባሳደረባት ተጽዕኖ ሳቢያ ኢኮኖሚዋ በ5.2 በመቶ መቀነሱ ተነግሯል፡፡ በሌላ ዜና ደግሞ የፊሊፒንስ ጥቅል አገራዊ ምርት ባለፉት ከ20 በላይ ዓመታት ታሪኩ ለመጀመሪያ ጊዜ መቀነሱን የዘገበው አናዶሉ ኤጀንሲ፤ ባለፉት 3 ወራት ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ያሳየው ቅናሽ 0.2 በመቶ መሆኑንም አስነብቧል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ የነዳጅ ገቢዋ በከፍተኛ ሁኔታ የቀነሰባትና በጀቷን ለመቀነስ የተገደደችው ናይጀሪያ፤ ኢኮኖሚዋ በአመቱ በ3.4 በመቶ ያህል እንደሚቀንስ የአገሪቱ የፋይናንስ ሚኒስትር ዛይናብ አህመድ መናገራቸውንም ቢቢሲ ባወጣው ዘገባ አመልክቷል፡፡ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ብዙ የአለማችን ታላላቅ ኩባንያዎች ለኪሳራ መዳረጋቸውንና በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰራተኞቻቸውን ማሰናበት የቀጠሉ ሲሆን ታዋቂው አየር መንገድ ቨርጂን ጋላክቲክ 3 ሺህ ሰራተኞቹን ማሰናበቱን ባለፈው ማክሰኞ ሲያስታውቅ፣ ኳታር ኤርዌይስ ብዛት ያላቸውን ሰራተኞቹን እንደሚያሰናብት ከሰሞኑ ማስጠንቀቁን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ግዙፉ የፊልምና የመዝናኛው ዘርፍ ኩባንያ ዋልት ዲዝኒ ባለፉት ሶስት ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ፓርኮቹን በመዝጋቱና አዳዲስ ፊልሞችን ባለማውጣቱ ሳቢያ የ1.4 ቢሊዮን ዶላር ገቢ ማጣቱን አስታውቋል፡፡
በመላው እንግሊዝ የሚያዝያ ወር የመኪኖች ሽያጭ ከ1946 ወዲህ ዝቅተኛው ሆኖ መመዝገቡን የዘገበው ቢቢሲ፤ በሰሜን አየርላንድ በሚያዝያ ወር የመኪና ሽያጭ ባለፈው አመት ከነበረበት በ99 በመቶ ያህል መቀነሱንና በወሩ የተሸጡ መኪኖች 24 ብቻ መሆናቸውን አመልክቷል፡፡ ታዋቂው የመኪና አምራች ጄኔራል ሞተርስ ኩባንያ በበኩሉ፤ በመላው አለም የሚገኙ 13 ሺህ ያህል ሰራተኞቹ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ከስራ ገበታቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ ማስታወቁ የተነገረ ሲሆን ታዋቂው የትራንስፖርት ኩባንያ ኡበር፣ ከአጠቃላይ ሰራተኞቹ 14 በመቶ ያህል ወይም 3 ሺህ 700 የሚደርሱትን ላልተወሰነ ጊዜ ከስራ እንደሚቀንስ ሰሞኑን ማስታወቁም ተነግሯል፡፡
በህንድ ከኮሮና ቫይረስ መስፋፋት ጋር በተያያዘ የእንቅስቃሴ መቋረጥ፣ በሚያዝያ ወር ከ122 ሚሊዮን በላይ ዜጎች ከስራ ገበታቸው መፈናቀላቸውን ቢቢሲ ሲዘግብ፤ ዘ ጋርዲያን በበኩሉ፣ የእንግሊዝ ስራ አጥ ወጣቶች ቁጥር እስከ መጪው አዲስ አመት ድረስ 1 ሚሊዮን እንደሚደርስ መነገሩን አስነብቧል፡፡
የኮሮና የሞት ምጣኔ ጉዳይ
በአለማችን በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ከሩብ ሚሊዮን ማለፉ በመገናኛ ብዙሃን የተዘገበው፣ በሳምንቱ የመጀመሪያ ዕለት ሰኞ ነበር፡፡ የሟቾች ቁጥር ነጋ ጠባ ማሻቀቡ እንዳለ ሆኖ፣ በተለያዩ አገራት በቫይረሱ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ከተጠቁት አንጻር ሲሰላ የሚገኘው ውጤት ግን ጥያቄን የሚያጭርና ለጥናት የሚጋብዝ መሆኑ እየተነገረ ይገኛል፡፡
አንዳንድ አገራት ጥቂት ሰው በቫይረሱ ተይዞባቸው ብዙ ሰው ሲሞትባቸው፤ አንዳንዶቹ ደግሞ ብዙ ሰው ተይዞባቸው ጥቂት ሞቶባቸዋል፡፡ አገራት ምን ያህል በታማኝነት የተጠቂዎችንና የሟቾችን ትክክለኛ ቁጥር ይገልጻሉ የሚለው ጉዳይ ከአገራት የሞት ምጣኔ ጋር ተያይዞ የሚነሳ መሆኑም ይነገራል፡፡
የአለማችን አገራት የኮሮና ቫይረስ የሞት ምጣኔ የተለያየ እንደሆነ የዘገበው አልጀዚራ፤ ከ0 ነጥብ 1 በመቶ በታች የሆነው እጅግ ዝቅተኛ የአለማችን የኮሮና ቫይረስ የሞት ምጣኔ ከተመዘገበባቸው አገራት መካከል ኳታርና ሲንጋፖር እንደሚገኙበት አመልክቷል:: ኒውዚላንድና አውስትራሊያና በተመሳሳይ ከአለማችን አገራት አነስተኛ ነው የተባለው የ1 በመቶ የሞት ምጣኔ እንደታየባቸውም ገልጧል::
ቤልጂየም በ16 በመቶ ከአለማችን አገራት ከፍተኛውን የኮሮና ቫይረስ የሞት ምጣኔ መያዟንና፣ በአንጻሩ ደግሞ የኮሮና ቫይረስ የሞት ምጣኔ በእንግሊዝ 15 በመቶ፣ በጣሊያን 14 በመቶ፣ በአሜሪካ በ6 በመቶ ላይ እንደሚገኝ የጠቆመው ዘገባው፤ በአልጀሪያ ከአፍሪካ ከፍተኛው የ10 በመቶ የሞት ምጣኔ መመዝገቡንም አመልክቷል፡፡
ወደ መደበኛ ህይወት መመለስ
የኮሮና ቫይረስ መነሻ በሆነችው የቻይናዋ ውሃን ከተማ ለወራት ተዘግተው የነበሩ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች በሳምንቱ መጀመሪያ ዳግም የተከፈቱ ሲሆን፣ ከ120 በላይ ትምህርት ቤቶች አገልግሎት መስጠት መጀመራቸው ተነግሯል፡፡ በጀርመን አንዳንድ ከተሞች የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤቶች መከፈት መጀመራቸውንም ዘ ዴይሊ ሚረር ዘግቧል፡፡
ስፔን፣ ፖርቹጋል፣ ቤልጂየም፣ ፊንላንድ፣ ናይጀሪያ፣ ህንድ፣ ማሌዢያ፣ ታይላንድ፣ እስራኤል፣ ሊባኖስና ሌሎች በርካታ የአለማችን አገራት በኮሮና ወረርሽኝ ሳቢያ ተዘግተው የቆዩ ፋብሪካዎችን፣ የግንባታ ፕሮጀክቶችን፣ ፓርኮችንና ቤተ መጻህፍትን ስራ እንዲጀምሩ መፍቀዳቸውን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ስሎቫኪያ በኮሮና መዘጋት ሳቢያ የተቀዛቀዘውን ኢኮኖሚ ለማነቃቃት በሚል ከሰሞኑ ሬስቶራንቶች፣ ሆቴሎችና ሱቆችን ጨምሮ የተለያዩ የንግድ ተቋማት እንዲከፈቱ የወሰነች ሲሆን፣ ሃይማኖታዊ እንቅስቃሴዎችና የሰርግ ስነስርዓቶችም ሰው ሳይበዛ እንዲከናወኑ እንደምትፈቅድ ፍንጭ ሰጥታለች፡፡
የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎችና ሟቾች ቁጥር እየጨመረ ባለባት ፓኪስታን፤ መንግስት የእንቅስቃሴ ገደቦችን ማላላት እንደሚጀምር ከትናንት በስቲያ ያስታወቀ ሲሆን ሁለተኛ ዙር የወረርሽኝ ማዕበል ያሰጋታል የተባለችው ጀርመን በበኩሏ፤ የተዘጉ ሱቆችንና ትምህርት ቤቶችን በሙሉ ከሳምንታት በኋላ ለመክፈት ማሰቧም ተነግሯል፡፡
ኮሮና እና ምርጫ
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በመላው አለም መስፋፋቱን ተከትሎ፣ በተለያዩ የአለማችን አገራት ሊካሄዱ ቀን ተቆርጦላቸው የነበሩ አገራዊና ክልላዊ ምርጫዎች መስተጓጎላቸውና መራዘማቸው ተነግሯል፡፡
የኢንዶኔዢያ መንግስት ባለፈው ሰኞ ባደረገው ስብሰባ፣ በመጪው መስከረም ሊያከናውነው የነበረውን ክልላዊ ምርጫ፣ በኮሮና ሳቢያ ወደ ታህሳስ ወር እንዲሸጋገር መወሰኑን ታይም መጽሄት ዘግቧል፡፡ ሶርያ በሚያዝያ መጀመሪያ ልታደርገው የነበረውን የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫ፣ ወደ ግንቦት መጨረሻ ስታራዝም፣ በኢራንም በሚያዝያ አጋማሽ ሊከናወን ቀን ተቆርጦለት የነበረው ሁለተኛ ዙር ምርጫ፣ ወደ መጪው መስከረም እንዲሸጋገር ተደርጓል፡፡
ሲሪላንካ ቀጣዩን ምርጫ ከሚያዝያ መጨረሻ ወደ ሰኔ አጋማሽ ገፋ ስታደርገው፣ በህንድም የተወሰኑ ክልላዊ ምርጫዎች በወራት እንዲራዘሙ መደረጉን ዘገባዎች ያስረዳሉ፡፡
በአህጉረ አፍሪካ ከወራት በኋላ ምርጫ ሊያካሂዱ ቀጠሮ በያዙ ጊኒ፣ ብሩንዲ፣ ቡርኪናፋሶ፣ ጋና፣ ኒጀር፣ ታንዛኒያናና ቶጎ በመሳሰሉት አገራት፣ ኮሮናቫይረስ፣ የምርጫ የጊዜ ሰሌዳን ሊያስቀይር ይችላል ተብሏል፡፡  
በዓለም ላይ 90 ሺ የጤና ባለሙያዎች በኮሮና ተይዘዋል
ከ260 በላይ ነርሶች ለሞት ተዳርገዋል
በመላው አለም ቁጥራቸው ከ90 ሺህ በላይ የሚደርስ የጤና ባለሙያዎች በስራ ገበታቸው ላይ እያሉ በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸውን ኢንተርናሽናል ካውንስል ኦፍ ነርስስ የተባለው አለማቀፍ ተቋም ባለፈው ረቡዕ ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ኮሮናቫይረስ በመላው አለም ከ260 በላይ ነርሶችን ለሞት መዳረጉን የጠቆመው ተቋሙ፤ ራሳቸውን ከቫይረሱ መከላከል በማይችሉበት አደገኛ ሁኔታ ውስጥ የሚሰሩና ተገቢው ጥበቃ የማይደረግላቸው የጤና ባለሙያዎች እየተበራከቱ ከመምጣታቸውና በብዙ አገራት ጥናት ካለመደረጉ ጋር በተያያዘ፣ በቫይረሱ የተጠቁ ባለሙያዎች ቁጥር ከተባለው በእጥፍ ያህል ሊጨምር እንደሚችልም አመልክቷል፡፡
በመላው አለም በኮሮና ቫይረስ የተጠቁ ሰዎች ቁጥር ከ3.5 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የጠቆመው ተቋሙ፤ የጤና ባለሙያዎች በቫይረሱ የመያዝ ዕድል በአማካይ 6 በመቶ ነው ቢባል እንኳን፣ በዚህ ስሌት ከ200 ሺህ በላይ ባለሙያዎች በቫይረሱ ተይዘው ሊሆን እንደሚችል ግምቱን አስቀምጧል፡፡
ኮሮናና አፍሪካ
ኮሮና ቫይረስ በአፍሪካ አገራት እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ ያጠቃቸው ሰዎች ቁጥር 51 ሺ 700 የደረሰ ሲሆን ለሞት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር ደግሞ ወደ 2 ሺህ 12 ከፍ ማለቱን የአፍሪካ የበሽታ መቆጣጠር ማዕከል ይፋ ባደረገው መረጃ አስታውቋል፡፡
በአህጉሪቱ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎች የተጠቁት በደቡብ አፍሪካ መሆኑንና በአህጉሪቱ 7 ሺህ 800 ያህል ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸውን የጠቆመው መረጃው፤ ግብጽ በ7 ሺህ 600፣ ሞሮኮ በ5 ሺህ 408፣ አልጀሪያ በ4 ሺህ 997 ተጠቂዎች እንደሚከተሉም አብራርቷል፡፡ በአፍሪካ በኮሮና ሟቾች ቁጥር ቀዳሚነቱን የያዘችው 476 ሰዎች የሞቱባት አልጀሪያ ስትሆን፣ በግብጽ 469፣ በሞሮኮ 183 ሰዎች እንደሞቱም መረጃው አክሎ ገልጧል፡፡
የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና መቆጣጠር ማዕከል በ20 የአፍሪካ አገራት የሰራውን ጥናት ጠቅሶ ቢቢሲ እንደዘገበው፣ አብዛኞቹ አፍሪካውያን ለ14 ቀናት ከቤት እንዳይወጡ ቢከለከሉ ለረሃብና ለውሃ ጥም እንደሚጋለጡ ተናግረዋል፡፡
ጥናቱ ከተደረገባቸው ሰዎች መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት ለ14 ቀናት ከቤት ሳይወጡ ቢቆዩ ያላቸውን ገንዘብ ጨርሰው ባዶ እጃቸውን እንደሚቀሩ መናገራቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ መንግስታት ዜጎችን ከቤት እንዳይወጡ ከመከልከላቸው በፊት መሰረታዊ ፍላጎቶችን ማሟላት በሚቻልበት ሁኔታ ላይ ትኩረት መስጠት እንደሚገባቸው ጥናቱ ምክረ ሃሳብ ማቅረቡንም አመልክቷል፡፡
የኬንያ መንግስት “ተመርምረን ቫይረሱ ቢገኝብንና ወደ ኳራንቲን ብንገባ ክፍያውን አንችለውም” የሚል ፍራቻ ያለባቸውን ዜጎች ወደ ኮሮና ምርመራ እንዲመጡ ለማበረታታት በማሰብ፣ ከውጭ አገራት ገብተው እንዲሁም ቫይረሱ እንዳለባቸው ተጠርጠረው ለ14 ቀናት በልዩ ማቆያ ውስጥ ለሚቆዩ ዜጎች፣ አጠቃላይ ወጪያቸውን ለመሸፈን መስማማቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
“ምንጩን ከማጣራት፤ ማዕበሉን መግራት”
ቻይና እና አሜሪካ - በቃላት ጦርነት
ወትሮም በንግድ ጦርነት እሰጥ አገባ ውስጥ የከረሙት አሜሪካና ቻይና፤ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንዲሉ ሌላ መነታረኪያ ሆኖ በመጣላቸው ኮሮና ቫይረስ ሳቢያ የጀመሩትን የቃላት ጦርነት በሳምንቱም አጠናክረው ገፍተውበታል፡፡
ኮሮና ቫይረስ በአሜሪካም ሆነ በመላው አለም እያደረሰ ላለው ጥፋት የቻይናን መንግሥት ተጠያቂ ማድረጉን የቀጠለው የፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ አስተዳደር፤ ቫይረሱ ውሃን ውስጥ ከሚገኝ ቤተ ሙከራ የወጣ ነው በሚል ላቀረበው ውንጀላ፣ ቻይና “በሬ ወለደ አትበሉ!” የሚል ምላሽ ሰጥታለች፡፡
ፕሬዚዳንት ትራምፕ “ቻይናውያን የሰሩትን ትልቅ ስህተት ለማመን አልፈቀዱም፤ ወደዚያው ሄደን ጉዳዩን ለማጣራት ብንሞክርም አልፈቀዱም” በማለት ከሰሞኑ ላቀረቡት ወቀሳ፣ ምላሽ የሰጡት በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የቻይና ልዑክ በበኩሉ፤ “ኮሮና ቫይረስ ከየትና እንዴት ተነሳ የሚለውን ጉዳይ እንመርምር የሚለውን ወቅቱን ያልጠበቀ ጉዳይ ትቶ፣ ከፍተኛ ጥፋት እያደረሰ ያለውን ወረርሽኝ ለማስቆም ትኩረት ሊሰጥ ይገባል” ብለዋል፡፡
የወቅቱ ዋነኛ ትኩረቴ ወረርሽኙን ማቆም ነው ያለችው ቻይና፤ ኮሮና ሙሉ ለሙሉ በቁጥጥር ስር ሳይውል ጉዳዩን ላጣራ ብለው የሚመጡና በሽታውን የፖለቲካ አጀንዳ ለማድረግ የሚፈልጉ አለማቀፍ ባለሙያዎችን እንደማትቀበልም ልዑኩ ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ ስታውቋል፡፡
የቻይና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቃል አቀባይ ሁዋ ቹዊንግ በበኩላቸው፤ የትራምፕ አስተዳደር “ቻይና ግልጽነት በጎደለው አካሄድ ቫይረሱ አለምን እንዲያጥለቀልቅ አድርጋለች” በሚል ለሚያቀርበው ወቀሳ በሰጡት ምላሽ፣” ጉዳዩን ለሳይንቲስቶችና የህክምና ባለሙያዎች ቢተውላቸው ይሻላል ባይ ነኝ… አገራዊ የፖለቲካ ትርፍ ለማግኘት የሚፍጨረጨሩ ውሸታም ፖለቲከኞች፣ ሳይንስ ውስጥ ምን ጥልቅ አደረጋቸው” ማለታቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
 የፊት ጭምብል ከ50 በላይ አገራት
ግዴታ ሆኗል
የፊት ጭንብል ከኮሮና ቫይረስ የማስጣሉ ነገር አወዛጋቢ ሆኖ ቢቀጥልም፣ የኮሮና ቫይረስ ስርጭት መስፋፋቱን ተከትሎ፣ ዜጎቻቸው የፊት ጭምብል እንዲያደርጉ የሚያስገድዱ አገራት ቁጥር ከ50 በላይ መድረሱን አልጀዚራ ዘግቧል::
እንግሊዝና ሲንጋፖርን የመሳሰሉ አገራት ለታማሚዎችና የህክምና ባለሙያዎች የፊት ጭንብል እጥረት እንዳይፈጠር ከመስጋት ጤነኛ ሰዎች የፊት ጭንብል እንዳይጠቀሙ ዜጎቻቸውን ቢመክሩም፣ በአንጻሩ ዜጎቻቸው ያለ ጭንብል እንዳይንቀሳቀሱ የሚያስገድዱ አገራትም እየጨመሩ ነው፡፡
የፊት ጭንብል ማድረግን ግዴታ ካደረጉና ቅጣት በመጣል ላይ ከሚገኙ የአለማችን አገራት መካከል ናቸው ብሎ ዘገባው ከጠቀሳቸው መካከልም ቬንዙዌላ፣ ቬትናም፣ ቼክ ሪፐብሊክ፣ ስሎቫኪያ፣ ኩባ፣ ሞሮኮ፣ ቱርክ፣ ካሜሩን፣ እስራኤል፣ አርጀንቲና፣ ሉክዘምበርግ፣ ጃማይካ፣ ኡጋንዳና ኳታር ይገኙበታል፡፡ የፊት ጭምብል ማድረግን ግዴታ ያደረጉ አገራት መመሪያውን ተላልፈው በሚገኙ ዜጎች ላይ የየራሳቸውን ቅጣት መጣል የጀመሩ ሲሆን፣ ለአብነትም የፊት ጭምብል ሳያደርግ ሲንቀሳቀስ የተገኘን ሰው በ3 ወራት እስራትና በ1 ሺህ 300 ዶላር የምትቀጣዋ ሞሮኮ ትጠቀሳለች፡፡
የአለም ጤና ድርጅት፣ ጤነኛ ሰዎች የፊት ጭምብል ማድረግ እንደማይጠበቅባቸውና በአንጻሩ ደግሞ የሚያስሉና የሚያስነጥሱ፣ የጤነኝነት ስሜት የማይሰማቸው እንዲሁም የታመመ ሰው የሚንከባከቡ ሰዎች ግን የግድ የፊት ጭምብል ማድረግ አለባቸው የሚል ምክር ሲለግስ መቆየቱ ይታወቃል፡፡
8 ቢሊዮን ዶላር ለክትባት
የአለማችን መሪዎች፣ የተለያዩ ድርጅቶችና ለጋሾች፣ ለኮሮና ቫይረስ ክትባት ምርምር፣ ምርትና ስርጭት የሚውል 8 ቢሊዮን ዶላር ለማሰባሰብ ደፋ ቀና እያሉ ቢሆንም፣ አሜሪካ ግን የለሁበትም ብላለች፡፡
ገንዘቡን ለማሰባሰብ እንቅስቃሴ በማድረግ ላይ ከሚገኙት መካከል አውሮፓ ህብረትና እንግሊዝ እንዲሁም ኖርዌይ፣ ጃፓን፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ካናዳና ሳኡዲ አረቢያ የሚገኙበት ሲሆን ቃል ከገቡት ለጋሾችና ዝነኞች መካከልም 1 ሚሊዮን ዶላር ለመስጠት ቃል የገባችው ታዋቂዋ ድምጻዊት ማዶና ትገኝበታለች፡፡
ዜጎችን ወደ አገር ቤት መመለስ
ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በተጣሉ የበረራ ገደቦችና የድንበር መዘጋቶች ሳቢያ ከአገራቸው እንደወጡ የቀሩ ዜጎቻቸውን እያፈላለጉ ወደ አገር ቤት የሚመልሱ መንግስታት ተበራክተዋል፡፡ ህንድ በተለያዩ የመካከለኛው ምስራቅ አገራት፣ ሲንጋፖር፣ እንግሊዝና አሜሪካ የሚገኙ 400 ሺህ ያህል ዜጎቿን፣ በኤር ኢንዲያ አየር መንገድ አማካይነት ወደ አገር ቤት የመመለስ እንቅስቃሴዋን ከትናንት በስቲያ ጀምራለች፡፡
የፓኪስታን መንግስት በመላው አለም በሚገኙ 88 ያህል አገራት ውስጥ ተበትነው የሚገኙ ከ100 ሺህ በላይ ዜጎቹን፣ በ33 ልዩ የአውሮፕላን በረራዎች ወደ አገራቸው መመለስ እንደሚጀምር ከሰሞኑ ይፋ ማድረጉን የዘገበው አናዶሉ ኤጀንሲ፤ ከዚህ ቀደም ከ38 አገራት 15 ሺህ ፓኪስታናውያንን መመለሱንም አስታውሷል፡፡
ናይጀሪያ በተባበሩት አረብ ኤሜሬትስና በለንደን የነበሩ ከ565 በላይ ዜጎቿን ወደ አገር ቤት ለመመለስ ዝግጅቷን ያጠናቀቀች ሲሆን ግብጽ በበኩሏ፤ በኩዌት የኮሮና ቫይረስ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅን ጥሰዋል በሚል የተባረሩ 500 ያህል ዜጎቿን መመለስ ጀምራለች፡፡



In just a month, Tanzania went from having only 20 coronavirus cases recorded to 480 cases, an alarming increase which puts the country with the highest number of cases in East Africa. However, the country’s president John Magufuli is convinced the number may be exaggerated due to technical hiccups with the imported testing kits.
Magufuli, who holds a doctorate in chemistry, said the testers had randomly obtained several non-human samples on animals and fruits which included a sheep, a goat and a pawpaw and the results came out positive. The samples were given human names and ages and were submitted to the country’s National Referral Laboratory to test for coronavirus without the lab technicians knowing the true identity of the samples.
This apparently prompted Magufuli to believe some people who were tested positive for Covid-19 might not have contracted the novel virus after all. “I have always raised my suspicions about how our national lab has been conducting the Covid-19 cases,” he said at an event in Chato in northern-western Tanzania. The president, who has ordered a probe into the country’s testing protocols, insinuated possible interference by unnamed saboteurs.
But Tanzania has long been criticized by public health experts for enabling  a more relaxed approach to the pandemic compared to the strict lockdowns and restrictions in neighboring East African countries. Instead Magufuli has asked Tanzanians to pray away the virus and left places of worship open since the Covid-19 outbreak began.

The additional pressure on the president has come after three members of parliament in the opposition party died with suspected Covid-19 symptoms over the last two weeks. The opposition party is now refusing to come to parliament as they try to self-isolate while Magufuli has threatened to charge them sitting fees in their absence.
Magufuli is now putting his trust on a herbal treatment touted as a cure for Covid-19 by the president of Madagascar Andry Rajoelina. However,  the World Health Organization (WHO) has warned that there was no proof of any cure.
“I am communicating with Madagascar, and they have already written a letter saying they have discovered some medicine. We will dispatch a flight to bring the medicine so that Tanzanians can also benefit. So as the government we are working day and night,” he said.
The Republic of Congo and Guinea Bissau are other African countries who have promised  to import the herbal remedy.
Soon after Magufuli was elected in October 2015, Tanzanians and even other Africans, celebrated his “bulldozer” persona for getting things done such as firing a number of government top officials in his anti-corruption crusade with impromptu visits to public institutions. The hashtag #WhatWouldMagufuliDo? trended on Twitter during this honeymoon period and seen as a wake-up call for other African leaders to emulate the no-nonsense Tanzanian leader.
Over time that shine has worn off with media clampdowns and the president has come under fire for the country’s deteriorating human rights situation which included a policy on banning pregnant girls from school.
The country is set to hold elections later this year, with Magufuli likely to contest again.
(Source:- QUARTZ AFRICA, By Rabson Kondowe
 May 4, 2020)


More than $8bn (£6.5bn) has been pledged to help develop a coronavirus vaccine and fund research into the diagnosis and treatment of the disease.
Some 40 countries and donors took part in an online summit hosted by the EU.
EU Commission President Ursula von der Leyen said the money would help kickstart unprecedented global co-operation.
She said it showed the true value of unity and humanity, but warned much more would be needed in the days ahead.
In total, more than 30 countries, along with UN and philanthropic bodies and research institutes, made donations.
Donors also included pop singer Madonna, who pledged €1m ($1.1m), said Ms von der Leyen, who set out the Brussels-led initiative on Friday.
The European Commission pledged $1bn to fund research on a vaccine. Norway matched the European Commission's contribution, and France has pledged €500m, as have Saudi Arabia and Germany. Japan pledged more than $800m.
The US and Russia did not take part. China, where the virus originated in December, was represented by its ambassador to the European Union.
The UN says a return to normal life will only be possible with a vaccine.
Dozens of research projects trying to find a vaccine are currently under way across the world.
Even with more financial commitment, it will take time to know which ones might work and how well.
Most experts think it could take until mid-2021, about 12-18 months after the new virus first emerged, for a vaccine to become available.
•    (Source:- BBC, 4 May 2020)

Page 13 of 487