Administrator

Administrator

Saturday, 13 July 2019 11:06

መልክቶቻችሁ

 በ‹‹ሰሎሜ›› ቶክሾው የታዘብኩት!


           የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ሥራ አስኪያጅ የነበረችውና በጣቢያው ላይ አስደማሚ ሥር ነቀል ለውጥ ያመጣችው ሰሎሜ  ታደሰ፤ በፋና ቴሌቪዥን እያዘጋጀች የምታቀርበውን ‹‹ሰሎሜ›› የተሰኘ ቶክሾው ሁሌም በፍቅርና በጉጉት ነው የምመለከተው:: በፕሮግራሙ የምትዳስሳቸው ርዕሰ ጉዳዮችና የምትጋብዛቸው እንግዶች (ብዙ ጊዜ ወጣቶችና ታዳጊዎችም ይሳተፋሉ) እንዲሁም የፕሮግራሙ አቀራረብ ይማርከኛል፡፡ ለኔ ዘና የሚያደርግም ትምህርት የሚሰጥም ነው የሰሎሜ ቶክሾው፡፡ ስለ አዘጋጇና ፕሮግራሟ ወደፊት በስፋት እመለስበታለሁ፡፡ ለዛሬ ግን ባለፈው ረቡዕ በቀረበው ሳምንታዊ ፕሮግራሟ ላይ ብቻ አተኩሬ ትዝብቴን እገልጻለሁ፡፡
ፕሮግራሙ ላይ የደረስኩት ከጀመረ በኋላ ቢሆንም የዕለቱ ርዕሰ ጉዳይ በትምህርት ላይ የሚያጠነጥን መሆኑን ተገንዝቤያለሁ:: በትምህርት ፍኖተ ካርታው፣ በትምህርት
ጥራት፣ በማስተማር ዘዴ፣ በኩረጃ ባህል… ወዘተ ስማቸውን ከማላስታውሰው፣ አንድ የዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር ጋር ሁነኛ ውይይት እያደረገች ነበር፡፡
እንደተለመደው መሃል ላይ እሳት የላሱ የዘመኑ ታዳጊዎችና ወጣቶችን በማስገባት፣  ከዕድሜያቸው በላይ የበሰለና የጠለቀ አስተያየት አስደምጣናለች - በኩረጃና በትምህርት ዙሪያ፡፡ እስከዚህ ድረስ የታዘብኩት የለም፡፡
በፕሮግራሙ መገባደጃ ላይ፣ ፕሮሰፌሰሩ በሰጡት ምላሽ ላይ ነው ትዝብቴ፡፡ ሰሎሜ የኤሊት (Elife) ት/ቤቶች የሚል ነገር አንስታ ማብራራት ጀመረች፡፡ እነ ዊንጌትን፣ ተፈሪ መኮንን… ወዘተ ለአብነት ጠቀሰች፡፡ ባህር  ማዶም ተሻግራ እነ ሃርቫርድን የመሳሰሉ ዩኒቨርሲቲዎችን በምሳሌነት አቀረበች:: የኤሊት ት/ቤት ስትል፣ የ‹ሃብታም ወይም ወድ› ት/ቤትን ሳይሆን ምርጦችንና የላቁ ተማሪዎች ማዕከል (Center & excellence) ማለቷ እንደሆነ በቅጡ በማስረዳት… በአሁኑ ዘመን ተማሪዎች የላቀ ብቃትና አቅም ያላቸው ተማሪዎች ለማፍራት፣ ተመሳሳይ የኤሊት ት/ቤት ወይም ተቋሙ ቢኖርስ…? የሚል አስተያየት አቀረበች ጥያቄው ቀላልና ይመስላል፡፡ በተለይ እንደ ፕሮፌሰሩ ላሉ የቀለም ቀንዶች!! ግን ተሳስቼአለሁ፡፡
ፕሮፌሰሩ የሰጡት ምላሽ አስገርሞኛል፡፡ የኤሊት ት/ቤት የሚለውን ነገር…  የተቀበሉት አይመስልም፡፡ ልብ ብሉ! የኤሊት የሚለውን ‹‹የልህቀት ማዕከል›› ስትል ሰሎሜ በግልፅ አብራርታዋለች፡፡ ፕሮፌሰሩ ግን በአሁኑ የአገሪቱ ተጨባጭ ሁኔታ የኤሊት ት/ቤት (ተቋም) የሚለው ሀሳብ… የሚተገበር ወይም የሚቻል እንዳልሆነ ነው የገለጹት፡፡ ይልቁንም በመንግሥት የትምህርት ተቋማት ውስጥ ተመሳሳይ ሙከራ እየተደረገ መሆኑን በመግለጽ  ከጉዳዩ ለመሸሽ ሞከሩ፡፡
እንግዲህ የትምህርት ፖሊሲን እንዲቀየር ወይም ሥር ነቀል የሥርዓተ ትምህርት ለውጥ እንዲደረግ… ሀሳብ፡፡ ጎበዝ ተማሪዎች የሚበራከቱበትና የሚበረታቱበት የልህቀት ማዕከል ቢቋቋምስ? ነው የተባለው፡፡
በመጨረሻ ላይም ፕሮፌሰሩ በዚህ ርዕሰ ጉዳይ ላይ በሌላ ጊዜ በስፋት ተዘጋጅተው እንደሚወያዩ ቃል ገብተዋል።  
ፕሮፌሰሩ፤ ይህን ሀሳብ ለምን ሸሹት? ለምንስ እንደ ከባድ ነገር ለሌላ ጊዜ አስተላለፉት? ለእኔ አሁንም እንቆቅልሽ እንደሆነብኝ ነው፡፡
የአገራችንን እንቆቅልሽ ይፈቱልናል ብለን የምንጠብቃቸው ምሁራን ጭራሽኑ ተጨማሪ እንቆቅልሽ እየፈጠሩብን ነው ልበል? ከእንቆቅልሽ ያውጣን!!
ትዕግስቱ ከአብነት      

 ከአሜሪካ የተሰረቀውን ሚስጥራዊ ወታደራዊ መረጃ በድብቅ ለቻይና አሳልፎ ሰጥቷል የተባለው ቻይናዊ ፕሮፌሰር፤ በ200 አመታት እስር መቀጣቱን ዘ ኢንዲፔንደንት ዘግቧል፡፡
የኤሌክትሮኒክ የጦር መሳሪያዎችና የተዋጊ ጄቶች አፕሊኬሽኖችን እንደያዘ የተነገረለትን የኮምፒውተር ቺፕስ በድብቅ ወደ ቻይና ለመላክ በተደረገው እንቅስቃሴ ውስጥ ተሳትፏል በሚል ባለፈው አመት ጥር ወር ላይ በቁጥጥር ስር የዋለው ፕሮፌሰር ይሺ ሺሽ የራዳር፤ በቀረቡበት 18 ክሶች ሁሉ ጥፋተኛ ሆኖ በመገኘቱ የ200 አመታት እስር እንደተፈረደበት ዘገባው አመልክቷል፡፡
ሎስ አንጀለስ ውስጥ በሚገኘው ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ፣ የኤሌክትሪካል ምህንድስና መምህር የሆነው የ64 አመቱ ፕሮፌሰር ይሺ ሺሽ፤ ከግብረ አበሮቹ ጋር በመሆን ይህንን እጅግ ፈጣንና ልዩ የኮምፒውተር ቺፕስ ቻይና ውስጥ ለሚገኝ አንድ ኩባንያ አሳልፎ በመስጠቱ ቅጣቱ እንደተጣለበት ተነግሯል፡፡
አገራዊ መረጃን አሳልፎ ከመስጠት ባለፈ የውጭ አገራት ኩባንያዎች ቴክኖሎጂውን ተጠቅመው የአሜሪካን ህልውና አደጋ ላይ የሚጥሉ አዳዲስ ወታደራዊ አፕሊኬሽኖችን የሚሰሩበትን ዕድል የሚከፍት አደገኛ ድርጊት ፈጽሟል የተባለው ፕሮፌሰሩ፤ ከዚህ በተጨማሪም የቻይና ኩባንያዎች የአሜሪካ ኩባንያዎችን ፈጠራዎችና ቴክኖሎጂዎች ተጠቅመው ያልተገባቸውን ጥቅም እንዲያገኙ የሚያደርግ ወንጀል ሰርቷል በሚል የእስር ፍርዱ እንደተወሰነባቸው ተገልጧል፡፡

 የአለማችን አገራት ፕላስቲክና የምግብ ትራፊዎችን ጨምሮ በየአመቱ በድምሩ ከ2 ቢሊዮን ቶን በላይ ደረቅ ቆሻሻ እንደሚፈጥሩ በ194 አገራት ላይ የተሰራና ባለፈው ረቡዕ ይፋ የሆነ የጥናት ሪፖርት መግለጹን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በአለማችን በየአመቱ ከሚመነጨው 2 ቢሊዮን ቶን በላይ ደረቅ ቆሻሻ ውስጥ ለመልሶ መጠቀም የሚውለው 16 በመቶው ብቻ እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው፣ ቀሪው 950 ሚሊዮን ያህል ቆሻሻ ግን ተገቢ ባልሆነ መንገድ እንደሚወገድ ጥናቱን በመጥቀስ አመልክቷል፡፡
ከህዝብ ብዛታቸው አንጻር ከፍተኛ መጠን ያለው ደረቅ ቆሻሻ ከሚያመነጩ ቀዳሚዎቹ የአለማችን አገራት መካከል አሜሪካ በአንደኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ህንድና ቻይና በሁለተኛና በሶስተኛ ደረጃ ላይ እንደሚገኙና ሶስቱ አገራት በድምሩ ከአለማችንን አጠቃላይ ቆሻሻ 39 በመቶ ያህሉን እንደሚያመነጩም ገልጧል፡፡
ከምታመነጨው ቆሻሻ ውስጥ 68 በመቶውን መልሳ የምትጠቀመው ጀርመን፤ ቆሻሻዎችን መልሶ በመጠቀም ረገድ ከአለማችን አገራት በቀዳሚነት ተቀምጣለች ያለው ዘገባው፣ በአብዛኞቹ አገራት ቆሻሻን መልሶ የመጠቀም አዝማሚያ እየቀነሰ እንደሚገኝም አመልክቷል፡፡
ጥናቱ የተሰራባቸው አገራት በየአመቱ የሚያመነጩት አጠቃላይ ቆሻሻ 820 ሺህ የኦሎምፒክ የመዋኛ ገንዳዎችን የመሙላት አቅም እንዳለው የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ቻይናንና ታይላንድን ጨምሮ የተለያዩ አገራት ከውጭ አገራት እየገዙ መልሰው ይጠቀሙት የነበረውን ቆሻሻ መግዛት ማቆማቸው ቆሻሻ በከፍተኛ መጠን እንዲጠራቀም ሰበብ መፍጠሩንም አመልክቷል፡፡
በአለማችን የተለያዩ ውቅያኖሶች ውስጥ 100 ሚሊዮን ቶን የሚገመት ቆሻሻ እንደሚገኝ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ይህም የውሃ አካላትን ህልውና በከፍተኛ ሁኔታ እንደሚጎዳውና የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ገቢን በእጅጉ እንደሚቀንሰው ገልጧል፡፡

Saturday, 06 July 2019 14:42

የወቅቱ ጥቅስ

“ሕዝቦችን ሁሉ የሚፈጥር አንድ አምላክ ነው:: ይህም አምላክ የምንለው የሕዝቦች ፈጣሪ፤ ሕዝቦቹን ሁሉ ትክክል አድርጎ ፈጥሮ ላኗኗራቸውና ለልማታቸው የሚያስፈልጋቸውን ነገር ሁሉ ከሙሉ ፈቃድና ሥልጣን ጋራ በጃቸው ሰጥቷቸዋል:: ስለዚህ ማናቸውም ሕዝብ ቢለማም ቢጠፋም በገዛ እጁ ነው፡፡
ሕዝብ የሚጠፋበት አንዳንድ ጊዜ ምክንያት ቢገኝ፤ ያውም ምክንያት ባንዳንድ ሰው ቢመካኝ፤ ነገሩ ትክክል አይሆንም፡፡ የልማትን መንገድ ለማግኘት የሚጥር ሕዝብ ቢገኝ፤ ባንዳንድ ክፉ ሰው ምክንያት ሊጠፋ አይችልም፡፡  እንዲሁም ደግሞ የልማትን መንገድ ለማግኘት የማይጣጣር ሕዝብ ባንዳንድ ደኅና ሰው ኃይል ልማት ሊያገኝ አይችልም:: ደግሞም ማናቸውም ሕዝብ የሚለማበት መንገድ አንድ መንገድ ብቻ ነው፡፡ ማናቸውም ሕዝብ የሚጠፋ ይህንን የልማት መንገድ ትቶ በሌላ መንገድ የሄደ እንደሆነ ነው፡፡ “
ነጋድራስ ገ/ሕይወት ባይከዳኝ

Saturday, 06 July 2019 14:41

የፖለቲካ ጥግ

(ስለ ሪፎርም)


 ኢኮኖሚ የሁሉም ነገር መጀመሪያና መጨረሻ ነው፡፡ ጠንካራ ኢኮኖሚ ከሌለህ፣ ስኬታማ የትምህርት ማሻሻያም ይሁን ሌላ ማሻሻያ ሊኖርህ አይችልም፡፡
ዴቪድ ካሜሩን
ሪፎርም፤ የቻይና ሁለተኛ አብዮት ነው፡፡
ዴንግ ዚያኦፒንግ
አዕምሮህን ክፍት ሳታደርግ ህብረተሰብን ወይም ተቋማትን ማሻሻል (መለወጥ) አትችልም፡፡
በሻር አል - አሳድ
ሃይማኖት ፈጽሞ የሰው ልጅን ሊያሻሽል አይችልም፤ ምክንያቱም ሃይማኖት ባርነት ነው፡፡
ሮበርት ግሪን ኢንገርሶል
የአሜሪካ ህዝብ ለውጥ ይፈልጋል፡፡ ትላልቅ ሃሳቦች፣ ትላልቅ ሪፎርም ይሻል፡፡
ራህም ኢማኑኤል
በፖለቲካ፤ ሪፎርም ፈጽሞ ከቀውስ በፊት አይመጣም፡፡
ቱከር ካርልሰን
ካልተለወጥን አናድግም፡፡ ካላደግን የእውነት እየኖርን አይደለም፡፡
ጌይል ሺሂ
ጠላቶችን ለመፍጠር ከፈለግህ፣ የሆነ ነገር ለመለወጥ ሞክር፡፡
ውድሮው ዊልሰን
በዓለም ላይ ምርጡ የህብረተሰብ ሪፎርም ፕሮግራም ሥራ ነው፡፡
ሮናልድ ሬገን
ሪፎርም ማለት የማያስፈልገውን ማስወገድ፣ የሚያስፈልገውን መጠበቅ ነው፡፡
ፔሪያር ኢ.ቪ ራማሳሚ
ሪፎርም ለማድረግ  አትፍራ፡፡
ኮንፊሽየስ

  የ18 አመቱ ኢትዮጵያዊ እስራኤላዊ ሰለሞን ተካ ባፈለው እሁድ ሃይፋ ከተባለችው ከተማ አቅራቢያ በአንድ እስራኤላዊ ፖሊስ በጥይት ተደብድቦ መገደሉን ተከትሎ፣ ድርጊቱ ያስቆጣቸው ቤተ-እስራኤላውያንና ደጋፊዎቻቸው ሰኞ ዕለት አደባባይ በመውጣት የጀመሩት ተቃውሞ ላለፉት ቀናትም ተባብሶ መቀጠሉ ተዘግቧል፡፡
በስራ ገበታው ላይ ባልነበረ ፖሊስ የተፈጸመውን ግድያ ተቃውመው በተለያዩ የእስራኤል ከተሞች ሰልፍ የወጡ በመቶዎች የሚቆጠሩ ቤተ-እስራኤላውያንና ደጋፊዎቻቸው በፖሊሶች ላይ ድንጋይ በመወርወርና በጎዳናዎች ላይ እሳት በማቀጣጠል ተቃውሟቸውን የገለጹ ሲሆን፣ ፖሊስ በበኩሉ ሰልፈኞችን ለመበተን አስለቃሽ ጢስና ተኩስ መጠቀሙንና በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰልፈኞችን መጉዳቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ወጣቱን ገድሏል የተባለው ፖሊስ በቁጥጥር ስር እንደዋለ የዘገበው የእስራኤሉ ሃሬትዝ ጋዜጣ፣ ግድያው ከዘር ጥላቻ የመነጨ ነው የሚል አቋም የያዘው ተቃውሞ ግን ባለፉት ቀናት ቴል አቪቭን ጨምሮ ወደተለያዩ የአገሪቱ ከተሞች መስፋፋቱንና በሺህዎች የሚቆጠሩ ተቃዋሚዎች የመኪና መንገዶችን በመዝጋትና መኪኖችን በማቃጠል ግድያውን ማውገዝ መቀጠላቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
የእስራኤል ፖሊስ ሰልፈኞችን ለመበተን ባደረገው ጥረት በተፈጠረው ግጭት 111 ያህል ፖሊሶች መቁሰላቸውንና 136 ያህል ሰልፈኞች መታሰራቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ተቃውሞው መባባሱን ተከትሎ የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤኒያሚን ኔታኒያሁ በቪዲዮ ባስተላለፉት መልዕክት፤ በወጣቱ ሞት የተሰማቸውን ሃዘን በመግለጽና ግድያውን በተመለከተ ምርመራ እየተደረገ እንደሚገኝ በመጠቆም፤ ሰልፈኞች ግን ህገወጥ ድርጊት ከማድረግ እንዲቆጠቡ ጥሪያቸውን አስተላልፈዋል፡፡
የ18 አመቱ ኢትዮ-እስራኤላዊ የሰለሞን ተካ የቀብር ስነስርአት ባለፈው ማክሰኞ መፈጸሙን የዘገበው አልጀዚራ፣ ተቃዋሚዎቹ ወጣቱን የገደለው ፖሊስ በአፋጣኝ ፍርድ ቤት ቀርቦ ተገቢውን ቅጣት እንዲያገኝ መጠየቃቸውንና ቤተ-እስራኤላውያን ከዘር ጥቃትና ግድያ ነጻ የሚሆኑባትና ያለስጋት የሚኖሩባትን እስራኤል ለመፍጠር የሚያደርጉትን ትግል በዘላቂነት እንደሚገፉበትም ተናግረዋል፡፡
የእስራኤል ፖሊሶች በቤተ-እስራኤላውያን ወጣቶች ላይ ድብደባና ግድያ ሲፈጽሙ ይህ የመጀመሪያው እንዳልሆነ የጠቆመው ዘገባው፣ ከአራት ወራት በፊትም አንድ ኢትዮ-እስራኤላዊ ወጣት በፖሊስ ጥይት ተመትቶ ለሞት መዳረጉን አስታውሷል፡፡


በአዳዲስ የቢዝነስና የስራ ፈጠራ ሃሳቦች አፍላቂነታቸውና በፈር-ቀዳጅ ኢንቨስተርነታቸው በሚታወቁት ኢትዮጵያዊው ኢኮኖሚስትና ባለሃብት በአቶ ኤርሚያስ አመልጋ የሕይወት ታሪክና ስራዎች ዙሪያ የሚያጠነጥነውና በደራሲና ጋዜጠኛ አንተነህ ይግዛው የተጻፈው “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የተሰኘው የሕይወት ታሪክ መጽሐፍ ከመጪው ሰኞ ጀምሮ በገበያ ላይ ይውላል፡፡
አጠቃላይ ዝግጅቱ ከስድስት አመታት በላይ ፈጅቶ የተጠናቀቀው መጽሐፉ፤ ከወላጆቻቸው የኋላ ታሪክ አንስቶ የአቶ ኤርሚያስ አመልጋን የልጅነት ሕይወትና አስተዳደግ፣ የወጣትነት ዘመንና የትምህርት ቆይታ እንዲሁም ወደ አሜሪካ አቅንተው ከጥበቃ ሥራ እስከ የዩኒቨርሲቲ ተማሪነት እንዲሁም እስከ ግዙፉ የአለማችን የፋይናንስ ማዕከል ዎልስትሪት የኢንቨስትመንት ባንኪንግ ስመጥር ባለሙያነት የዘለቁበትን የረጅም አመታት ጉዞ የሚያስቃኝ ሲሆን፣ ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ ከ20 አመታት በላይ የተጓዙበትን በስኬትና በውድቀት የታጀበ፣ ፈተናና ውዝግብ ያልተለየው ረጅም የሕይወት ጎዳናም በዝርዝር ይዳስሳል፡፡   
አቶ ኤርሚያስ አመልጋ በተለይም ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ የወጠኗቸውን አዳዲስና ሰፋፊ የፋይናንስ፣ የንግድና ኢንቨስትመንት ዕቅዶቻቸውን ከዳር ለማድረስ ባደረጉት እልህ አስጨራሽ ጉዞ ውስጥ ያጋጠሟቸውን እሾህ አሜካላዎች፣ የተጋፈጧቸውን ፈተናና እንቅፋቶች በዝርዝር የተረኩበት መጽሐፉ፤ ከባለታሪኩ የግልና የስራ ሕይወት ጋር በተያያዘ ከዚህ ቀደም ተሰምተው የማይታወቁ በርካታ አጓጊና አነጋጋሪ መረጃዎችን አካትቷል፡፡
በሁለት ክፍሎች ተከፋፍሎ የቀረበውና 12 ዋና ዋና ምዕራፎች ያሉት “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የሕይወት ታሪክ መጽሐፍ፤ “ማረፊያ አንቀጾች” እና “ድህረ-ታሪክ” የሚሉ ንዑሳን ክፍሎችን ጨምሮ በአጠቃላይ በ394 ገጾች የተቀነበበ ነው፡፡ “የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” በአዲስ አበባና በሁሉም የክልል ዋና ዋና ከተሞች በሚገኙ የመጽሐፍት መደብሮችና በአዟሪዎች፣ በአዲስ አበባ በሁሉም የዳሽን ባንክ ቅርንጫፎችና በሸዋ ሱፐር ማርኬቶች፣ በስልክ ትዕዛዝ የቤት ለቤት ዕደላና በአማዞን ድረ-ገጽ አማካይነት ከመጪው ሰኞ ጀምሮ ለገበያ የሚቀርብ ሲሆን የመሸጫ ዋጋውም 300 ብር እንደሆነ ተነግሯል፡፡
በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የታሸገ ውሃ “ሃይላንድ” ለገበያ በማቅረብ እንዲሁም “ዘመን ባንክ” እና “አክሰስ ሪል እስቴት”ን ጨምሮ ባቋቋሟቸው የተለያዩ ኩባንያዎች የሚታወቁት አነጋጋሪው የኢኮኖሚ ባለሙያ  አቶ ኤርሚያስ አመልጋ፣ ከብረታ ብረት ኮርፖሬሽን የሙስና ክስ ጋር በተያያዘ ተጠርጥረው ከወራት በፊት በቁጥጥር ስር መዋላቸውና በአሁኑ ወቅትም በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ሆነው የፍርድ ሂደታቸውን በመከታተል ላይ እንደሚገኙ ይታወቃል፡፡ በእስር ላይ በቆዩባቸው ወራትም፣ በተለይ ሥር በሰደደ የውጭ ምንዛሪ እጥረት ሳቢያ በመስቀለኛ መንገድ ላይ የሚገኘውን የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ችግሮች የሚተነትንና ዝርዝር የፖሊሲ ማሻሻያዎችን የሚያቀርብ Ethiopia:Tipping Point የተሰኘ መጽሐፍ አዘጋጅተው በAmazon.com አማካኝነት በኦንላይን እየተሸጠ ይገኛል፡፡ በዚህ መጽሐፍ በምዕራፍ ሦስት ላይ Ethiopian Economy at Cross Road  በሚል ርዕስ የቀረበውን ጥናታዊ የኢኮኖሚ ትንተና፣ ከ10 ወራት በፊት፣ ለጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ መንግስት፣ መላካቸውን አቶ ኤርሚያስ አመልጋ በመጽሐፋቸው ይገልጻሉ፡፡   
“የማይሰበረው - ኤርሚያስ አመልጋ” የተሰኘውን የህይወት ታሪክ መጽሐፍ ያዘጋጀው ደራሲና ጋዜጠኛ አንተነህ ይግዛው፤ ከዚህ ቀደም “መልስ አዳኝ” እና “ባቡሩ ሲመጣ” የተሰኙ የአጫጭር ልቦለድ ስብስብ መጽሐፍትን ለንባብ ያበቃ ሲሆን፣ ለ54 ተከታታይ ሳምንታት በፋና ኤፍ ኤም 98.1 የተላለፈውንና “ስውር መንገደኞች” የተሰኘውን ተከታታይ የሬዲዮ ድራማ በደራሲነትና በተዋናይነት ለአድማጭ ማብቃቱም ይታወሳል፡፡

(ክፍል-፭ ‹‹በተዋህዶ ከበረ››)

                    የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፈንታ


         በክፍል-4 ፅሁፌ ላይ ሁለት ዋና ዋና ሐሳቦችን ማንሳታችን ይታወሳል፡፡ የመጀመሪያው፣ እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ››ን ሐሳብ ባቀረበበት ወቅት ሀገራችን ስትከተል የነበረው የዘመናዊነት ሐሳብ አስቀድሞ የ50 ዓመታት ጉዞ እንደተጓዘና በዚህ ጉዞውም ትውፊታዊው እሴትና ባህላዊ ተቋማት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን ተመልክተናል፡፡
ሁለተኛው ደግሞ፣ የእጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ሐሳብ ህሊናንና መንፈስን፣ አመክንዮንና እምነትን፣ ፍልስፍናንና ሃይማኖትን የማስታረቅ ፕሮጀክት እንደሆነና ይሄም ሐሳብ የመጀመሪያዎቹ የቤተ ክርስትያን አባቶች ሲወያዩበት እንደነበርና ሐሳቡንም እጓለ ከ1600 ዓመታት በኋላ በድጋሚ ለውይይት እንዳነሳው ተመልክተናል፡፡ በዛሬው የማጠቃለያ ሐሳብ ደግሞ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፖለቲካዊ ወይስ ፍልስፍናዊ መፍትሔ? የሐሳቡ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ አንደምታዎቹስ ምንድን ናቸው? የሚሉትን ጥያቄዎች እንዳስሳለን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› - ፖለቲካዊ ወይስ
ፍልስፍናዊ መፍትሄ?
እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ለዘመናት የጥቅምን ነገር ችላ ብሏል›› ያለው ነገር ትክክለኛ ግምገማ ቢሆንም፣ ለዚህ ችግር መፍትሔ ብሎ ያመጣው ‹‹ከአውሮፓ የመዋስ›› ሐሳብ ግን ከፖለቲካ አንፃር ካልሆነ በስተቀር፣ ከፍልስፍና አንፃር ትክክል አይደለም፡፡ ምክንያቱም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ሐሳብ መልስ ሆኖ የሚመጣው ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ቴክኖሎጂ መፍጠር አልቻለም፤ ታዲያ ምን ይሻላል?›› ለሚለው ጥያቄ እንጂ፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ እንዴት ቴክኖሎጂን መፍጠር ተሳነው?” ለሚለው ጥያቄ አይደለም፡፡ የመጀመሪያው ጥያቄ ፖለቲካዊ ሲሆን፣ ተከታዩ ደግሞ ፍልስፍናዊ ነው፡፡
በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ የባህል ችግር ሲኖር፣ ችግሩ የሚቀረፍበትን አፋጣኝ መፍትሔ መፈለግ የፖለቲካ ጉዳይ ሲሆን፣ የችግሩን ስረ መሰረት ፈልፍሎ ማግኘት ግን የፍልስፍና ተግባር ነው፡፡
ከዚህ አንፃር፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ ፖለቲካዊ መፍትሄ እንጂ ፍልስፍናዊ ሥረ መሰረት ያለው አይደለም፡፡ በሌላ አነጋገር፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ የተጠቃሚነት እሴት ይጎድለዋል›› የሚለው የእጓለ መደምደሚያ፣ ፖለቲከኞችን በቀጥታ የሚወስዳቸው ‹‹ታዲያ ምን ይሻላል?›› ወደ ሚል አፋጣኝ የመፍትሄ ሐሳብ ሲሆን፣ ፈላስፋዎችን የሚወስዳቸው ግን ‹‹የችግሩ ሥረ መሰረት ምንድን ነው? ሥልጣኔያችን እንዴትና ከመቼ ጀምሮ እዚህ ችግር ላይ ሊወድቅ ቻለ?›› ወደ ሚል ትልቅ የታሪክ፣ የሃይማኖት፣ የሥነ ማህበረሰብና የፍልስፍና ሐሰሳ ነው፡፡
ፈላስፋዎች ለአንድ የባህል ችግር መፍትሄ የሚያቀርቡት፣ በመጀመሪያ የችግሩን ሥረ መሰረት ካገኙት በኋላ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር፣ እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ›› አሁን ላይ ያለበትን ጉድለት ያሳየን ቢሆንም፣ የችግሩን ሥረ መሰረት ግን ወደ ኋላ ወደ ሥልጣኔው መሰረት ሄዶ ሳያስስ ነው ያለፈው፡፡
ምናልባት፣ እጓለ ይሄንን ያላደረገበት ምክንያት ‹‹ምሁራዊ ወገንተኝነት›› ተጭኖት ሊሆን ይችላል:: ምክንያቱም፣ እጓለ በመፅሐፉ ውስጥ ወቅታዊ ሁኔታዎችን (ለምሳሌ፣ አውሮፓ አሁን ላይ ለታላቅ ሥልጣኔ የበቃበትን ምክንያት በተመለከተ መነሻውን) ወደ ኋላ እየሄደ ከሥረ መሰረታቸው ጀምሮ በጊዜ ሂደት ውስጥ ያሳዩትን ለውጥና ዕድገት የዘገበ ቢሆንም፣ ይሄንን አቀራረብ ግን ‹‹ህፀፅ (ጉድለት) አለበት›› ላለው ለያሬዳዊው ሥልጣኔ ሲጠቀመው አይታይም፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፋንታ
እጓለ በአንድ በኩል ከአውሮፓ ትምህርትና ቴክኖሎጂ ጋር እንድንተዋወቅ ይፈልጋል፤ በሌላ በኩል ግን፣ ያሬዳዊው የህይወት ክፍል (ባህሉ፣ ሥነ ምግባሩ፣ ሃይማኖቱ፣ ፖለቲካው…) በሙሉ በፊት በነበረው ትውፊታዊ አኗኗርና አስተሳሰብ እንዲቀጥል ይፈልጋል።
እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለውን የመፍትሄ ሐሳብ ያመጣው በያሬዳዊው ሥልጣኔ ውስጥ ለዘመናት አልፈታ ያለ አንድ መሰረታዊ ችግር እንዳለ ስለተረዳ ነው - ይሄውም የህሊና መንገድ መበደሉና የዚህ ውጤትም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳረፉ ነው፡፡ ይሄም የሚያመላክተን ‹‹በተዋህዶ ከበረ›› ፍልስፍናዊ ብቻ ሳይሆን የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎችም እንዳሉት ነው::
ሆኖም ግን፣ እጓለ እነዚህን አንደምታዎች አስቀድሞ ያያቸው አይመስልም፡፡ ለምሳሌ ከአንደምታዎቹ መካከል ጉልህ ሆኖ የሚወጣው ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የአውሮፓ ህሊናና የያሬዳዊው እምነት አልጣጣምላቸው ያላቸው ዜጎች ቢኖሩ ምንድን ነው የሚሆነው? የሚለው አንዱ ነው፡፡
እጓለ ለዚህ ጥያቄ ያዘጋጀው መልስ ምናባዊ ነው - ‹‹በመጀመሪያ የራሳቸውን ሀገር በቀል ዕውቀት በደንብ አላምጠው መዋጥ የቻሉ ሰዎች፣ ምዕራባዊው ትምህርት ምንም ሊያናውጣቸው አይችልም›› የሚል ግምት፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንደ ገመተው ባይሆንስ? ህሊናና መንፈስ፣ አመክንዮና እምነት፣ ፍልስፍናና ሃይማኖት የሚጋጭባቸው ዜጎች ቢመጡስ? በአውሮፓውያኑ ትምህርት የተነሳ ትውፊታዊው እሴት ላይ የሚያምፁ ወጣቶች ቁጥራቸው እየጨመረ ቢሄድ፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ምላሹ ምን ይሆናል? እነዚህ ጥያቄዎች ናቸው የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት፤ የግለሰብ ነፃነት፣ የመንግስት ባህሪና የኢኮኖሚ አቅጣጫውን በተመለከተ በውስጥ (implicit) ያለውን አቋም ፍንትው አድርገው የሚያሳዩን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ጭንቀቱ፣ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቱ (Collective Morality) ሳይፋለስ ከአውሮፓ ህሊና የሚጣመርበትን መላ መፈለግ ነው፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንዳሰበው ባይሆንና በምዕራባዊው ትምህርት የተነሳ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቶች ላይ የሚያምፁ ዜጎች ቁጥራቸው እየበዛ የሚሄድ ከሆነ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ያን ጊዜ መንግስት ክንዱን በማፈርጠም የትውፊታዊው እሴት ጠባቂ ሆኖ እንዲነሳ ምክረ ሐሳብ ማቅረቡ አይቀርም። በመሆኑም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ በስተመጨረሻ ግለሰብን በማቀንጨር ለአምባገነን መንግስት አሳልፎ ይሰጠናል። እናም፣ ፕሌቶናዊ ሐሳብ የሚጫነው ይህ የእጓለ ፕሮጀክት፣ ግለሰብን ለትውፊታዊው እሴት መስዋዕት አድርጎ ያቀርበዋል። እናም፣ በእጓለ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የግለሰብ ዕጣ ፈንታ አሳዛኝ ነው።
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› በማህበረሰባዊ እሴት ጠባቂነትና በምዕራባዊው የህሊና አንክሮ መካከል የያዘው መንታ ልብ፣ የፖለቲካል ኢኮኖሚ አቋሙ ላይም ተፅዕኖ ማሳደሩ አይቀርም፡፡ ‹‹በምስራቅ አፍሪካ ዳርቻ ሰማይ ላይ፡- የእጓለ ገብረ ዮሐንስ የፍልስፍና መንገድ›› በሚለው ፅሁፉ ውስጥ አቶ ዮናስ ታደሰ፣ ይሄንን ተፅዕኖ እንዲህ በማለት ይገልፀዋል፣
እጓለ ማርክሲዝምን በአንድ ሐረግ ‹‹ሕልም ነው›› በሚል ከምርጫ ውጭ ያደርገዋል። በመሆኑም፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ችግሩ የሚያራምደው የሥነምግባር ሐሳብ (Morality) ላይ ነው። ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የማርክሲዝምን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ባይቀበልም የማርክሲዝምን የጋርዮሽ ሞራሊቲን (collectivist morality) ግን የተከተለ በመሆኑ፤ የግለሰብ ነፃነትና ሞራሊቲ በጣም የተገደበበት ካፒታሊስታዊ የፖለቲካል ኢኮኖሚ ሥርዓት መምረጡ አይቀርም፡፡ ይሄ ማለት ደግሞ፣ የግለሰብ ነፃነት ቢጠፋም ሰማይ ጠቀስ ፎቆች፣ ትልልቅ የኢንዱስትሪ ፋብሪካዎች፣ ፈጣን ባቡሮች፣ ሰፋፊ እና ጥልፍልፍ መንገዶች ይኖረናል ማለት ነው። በአጭሩ አሁን እጓለ በሕይወት ቢኖር ኖሮ የሚነግረን ነገር ‹‹ቻይና እንሁን የሚል ነበር። በዚህም የተነሳ (አሁን ባለንበት የሊበራል ዲሞክራሲ ዓለም ውስጥ) የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ተቀባይነት የሌለው ሐሳብ ነው››
በአቶ ዮናስ አመለካከት የእጓለ ትልቁ አበርክቶት ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ፕሮጀክት ሳይሆን በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ላይ ታሪከ - ፍልስፍናን (Philosophy of History) ማስተዋወቁ ነው፡፡
ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢ-ሜይል አድራሻው፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡



 መሰረታዊ የሰው ልጅ ድህነትና የብዙ ችግሮቹ ምክንያት የዕውቀት እጦት ሆኖ ይታያል፡፡ ሰውን ከማይምነት የሚመነጩ ብዙ ጎጂ ነገሮች አግኝተውታልና፡፡ ብርሃን በሌለበት ጨለማ እንደሚነግስ ሁሉ፣ የዕውቀት ብርሃን በሌለበትም ጥፋት ይበዛል በሽታ፣ ድህነት፣ ጦርት … ሌላም ብዙ ጉዳቶች ይበረክታሉ፡፡ በርክቶም እያየን እየሰማን እየደረሰብንም ነው፡፡ በዚህ ምክንያት ይመስላል ፕላቶን፡- “ሰው ትክክለኛውን ትምህርት ያገኘ እንደሆነ ለስላሳና እግዜርን የሚመስል ፍጥረት ነው፡፡ ትምህርት ያላገኘ እንደሆነ ግን በምድር ላይ ካሉት አራዊት ሁሉ የባሰ ነው” ሊል የቻለው፡፡ ሰው ያለ ዕውቀት በብዙ ነገሩ ደሀ ነው፡፡
ከሁሉ የባሰ ጎጂ የሚሆነው ደግሞ የአዕምሮ ብቻ ሳይሆን የመንፈስ ድንቁርና ሲታከልበት ነው፡፡ የመንፈስ ድንቁርና አደገኛነቱ በዓለማችን ላይ እጅግ አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡ ድንቁርና እጃችንን ይዞ እየመራን የምንፈፅማቸው አደገኛ ወንጀሎች በርክተዋል፡፡ ፈንድቶ እስከ ማፈንዳት የሚዘልቅ ተስፋ ቢስ የሚያደርግ ድንቁርና ከፍቷል፤ በተገለጠላቸው ጨለማ ዕውቀት እየተነዱ የዓለም ስጋት ሆነዋል፡፡ የሚገድል ሁሉ እግዚአብሔርን የሚያውቅና የሚያገለግልም የሚመስለው፣ ዕውር ድንብሩ የጠፋ ኃይማኖተኛ በዝቷል “ኃይማኖቴን ካልተቀበልክ አንገትህን በገመድ ፈጥነህ አስገባ” የሚል ቀጭን ትዕዛዝ የሚያስተላልፍ ዳርቻ የሌለውን የደንቆሮ ክፋት እያየን ነው፡፡
ባለፉት ዘመናት በዓለምም በሀገራችንም የተፈፀሙትን ጦርነቶች አልፈን ዛሬ በልማት በኃይማኖት፤ በዘ፣ በጎሳ፤ … ስም ጥፋትን፤ ሽብርን፤ ውድመትን … እጅግ ተጠምተው ያዙኝ ልቀቁኝ የሚሉትን ስናይና ስንሰማ፣ የሰው ልጅ ሰላሙን ከበጠበጠ፣ የገነባውን መልሶ ከደረመሰ፣ እራሱን ከደመሰሰ ሁኔታው በዕውቀት መጎልበቱ ሳይሆን ለክፋት፤ ለልማት ሳይሆን ለጥፋት፤ ለሰላም ሳይሆን ለብጥብጥ ከዋለ … አለመማር ምኑ ላይ ነው አሳፋሪነቱ ያሰኛል፡፡
የተማረ ለችግር መፍትሔ ፈላጊ ሳይሆን ይልቁኑ የችግር ምንጭ ከሆነ፣ ከማይሙ ይልቅ ምሁሩ ወደር የለሽ ጥፋት ሲፈፅም ከተገኘ፣ መማር ችግርን፣ ድንቁርናን፣ ክፋትን፤ ጠማማነትን፤ ዘረኝነትን፤ ወገንተኝነትን፤ ኃይማኖታዊ አክራሪነትን … ካላስወገደ፤ ለሰው ዘር ሁሉ እኩል ክብር መስጠት ካላስቻለ፣ የውስጥ እድፍን ቆሻሻን ካላጠበ፤ ነፍስን ካላስዋበ፤ ተንኮል የማያውቀውን ገራገር የገበሬ ልብ ሁሉ የሚያሻክረው፣ ለጥፋት የሚቀሰቅሰው፣ የሚያሸፍተው ከሆነ፤ መማር ምኑ ላይ ነው ጥቅሙ? በደንብ ያስብላል፡፡

Saturday, 06 July 2019 12:42

መልክቶቻችሁ

ዓይን ያወጡ ዘራፊዎች መጽሐፌን በዶላር እየቸበቸቡት ነው!


       በአሜሪካ የሚገኙ “መረብ” እና “መሰሌ”  የተባሉ የመፅሐፍ ሽያጭ ጉልበተኞችን ሃይ የሚላቸው ማን ነው? በቅርቡ “ጋሻው፤ ታሪካዊ ልብወለድ” የተሰኘ መፅሐፍ አሳትሜ፣ እዚህ ኢትዮጵያ ለሽያጭ አቅርቤ ነበር፡፡ የመፅሐፉ ዋጋ ለአገር ውስጥ 125.00 ብር ሲሆን  ለውጭ አገራት በ25 ዶላር ነው የቀረበው::  ከተፎዎችና ልማደኞች የመረብ መፅሐፍ ሻጮች፣ በአሜሪካ በonline መጽሐፌን በ10.99 ዶላር ለመሸጥ አስተዋውቀዋል፡፡ እኔ በሌላ አቅጣጫ፣ ይህን ከማወቄ በፊት መፅሐፌን አንዳንድ እርማቶችና ማስተካከያ አድርጌ፣ አሜሪካ ለመሸጥ ባቀርበው፣ ጉልበተኞች ቀደም ብለው ዋጋ ሰብረው ስላቀረቡት፣ ሊሸጥልኝ  አልቻለም፡፡
እነኝህን መሰል ብልጣ ብልጥ ጉልበተኞችን፣ የአሜሪካን ህግ ሃይ የሚላቸው አይመስለኝም፡፡ እንደውም የሚደግፋቸው መሆኑን ነው የተረዳሁት:: ህጉ ከአሜሪካ ውጭ የሚመጡ የማንንም አገር እቃና መፃሕፍት ባገኙት ዋጋ እንዲሸጡ  የሚፈቅድ ነው፡፡ ISBN እንዳላወጣ ደግሞ በእኛ አገር ኢኮኖሚ ውድ ነው፡፡ ደግሞም በአሜሪካን የሚሸጡ አብዛኞቹ የአገራችን መፅሐፍት ይህንን ቁጥር አያወጡም፡፡
አሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል እንደሚባለው፤ ከኢንተርኔት መረጃ ስበረብር፤ ከዚህ ቀደም ያሳተምኩትን “ጋቦና ዋራንት፡ የቀይ ሽብር እስር ከሶደሬ እስከ ከርቸሌ” የሚለውንም ሌላ መፅሐፌን በተመሳሳይ መንገድ በዶላር እንደቸረቸሩት ተገነዘብኩ፡፡
ይገርማችኋል፤ የዚህ የመፅሐፍ ዘረፋ ተጠያቂ የምንሆነው አገር ቤት ሆነን መፅሐፍ የምናሳትም ጸሃፍት ነን፡፡ በአሜሪካ የሚኖሩት እዚያው ስለሚከታተሏቸውና ISBN በቀላሉ ስለሚያወጡ  አይደፍሩም፡፡
እነኝህን መሰል በውጭ አገር ያሉ ጥገኞች፣ አገር ቤት ግንኙነታቸው ከእነማን ጋር እንደሆነ የሚታወቅበት መንገድ አይታወቅም፡፡ በዚህም ባለቤቶቹ ደራሲያንና አሳታሚዎች ሳይጠቀሙ፣ እነሱ የሰው መጽሃፍ  እየቸበቸቡ ዶላር ያፍሳሉ:: እንደው ግን እነዚህን ዓይን የበሉ ህገ ወጦች የሚዳኛቸው ማን ይሆን? እንዲህ እየዘረፉ የሚቀጥሉትስ እስከ መቼ ነው?
ይህንን አጭር ማስታወሻ ሁሉም እንዲያውቀውና እንዲጠነቀቅ በሚል ለጋዜጣው ዝግጅት ክፍል ከመላኬ በፊት “መፅሐፌን ዋጋ ሰብራችሁ እንድትሸጡ ማን ፈቀደላችሁ?” ብዬ በኢሜይል ጠይቄያቸው ነበር፡፡ ግን  ክመጤፍም አልቆጠሩኝም::  በኢትዮጵያ የሙዚቃ ኢንዱስትሪ፣ ከኮፒ ራይት ጥሰት ጋር ተያይዞ የደረሰው አሳዛኝ ውድቀትና ድቀት፣ ወደ ሥነጽሁፉና መጻህፍትም የማይመጣበት ምክንያት አይታየኝም፡፡  
ዛሬ በአሜሪካ ተጀምሯል፡፡ የጥበብ ቤተሰቦች በጊዜ ነቅተው፣ ህገ ወጥ ዘረፋውን ለመከላከል ካልተቻለ፣  መጽሐፍ አሳትሞ ለአንባቢ ማቅረብ ታሪክ የሚሆንበት ጊዜ ሩቅ አይመስለኝም፡፡
ደራሲ ዶ/ር