Administrator

Administrator

    አይኤምኤፍ ለኮሮና መከላከያ የ411 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ አደረገ    
  ባለፉት 24 ሰዓታት ለ912 ሰዎች ምርመራ ተደርጎ፣ 2 ሰዎች የኮሮና ቫይረስ እንደተገኘባቸው የጤና ሚኒስትሯ ዶክተር ሊያ ታደሰ በፌስቡክ ገጻቸው ያስታወቁ ሲሆን ቫይረሱ የተገኘባቸው የ20 እና 25 አመት ወጣት ኢትዮጵያውያን ናቸው ብለዋል።
አንደኛው ከፑንትላንድ የተመለሰና በጅግጅጋ አስገዳጅ ለይቶ ማቆያ ውስጥ የሚገኝ ሲሆን፥ ሌላኛው ደግሞ ከኬንያ የተመለሰና በሞያሌ አስገዳጅ ለይቶ ማቆያ ውስጥ የሚገኝ መሆኑንም ሚኒስትሯ ጠቁመዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር 133 የደረሰ ሲሆን፥ 66 ሰዎች ደግሞ ከቫይረሱ አገግመዋል ተብሏል፡፡ ከነዚህም መካከል 7ቱ አዲስ ያገገሙ መሆናቸውም ተገልጧል፡፡
በሌላ በኩል፤አለም አቀፉ የገንዘብ ተቋም፣ ለኢትዮጵያ የ411 ሚሊየን ዶላር ድጋፍ ያጸደቀ ሲሆን ድጋፉ የኮቪድ-19 ወረርሽኝን ለመከላከል የሚውል መሆኑ ተጠቁሟል፡፡ አይኤምኤፍ የኢትዮጵያን ሁኔታ በቅርበት መከታተሉን እንደቀጠለ በመግለፅም፤ እንደ አስፈላጊነቱ የፖሊሲ ምክርና የገንዘብ ድጋፍ ለመስጠት ዝግጁ መሆኑንም አረጋግጧል፡፡
 ኢትዮጵያ፤ በዚህ ቫይረስ ምክንያት ተጋላጭና ታዳጊ የሆኑ ሀገራት የብድር ክፍያ እርፍታ እንዲያገኙ ተቋሙ በፈረንጆቹ ሚያዚያ 13 ቀን 2020 ያሳለፈው ውሳኔም ተጠቃሚ እንደምትሆንም ታውቋል፡፡ የተቋሙ ምክትል ማኔጂንግ ዳይሬክተር ታኦ ዣንግ፣ ኢትዮጵያ  የግሉን ዘርፍ ሚና ለማሳደግ ከተቋሙ በወሰደችው የገንዘብ ድጋፍ፣ መልካም ለውጥ ማሳየቷን ተናግረዋል። የሀገሪቱ መንግስት ይህን ለውጥ ለማስቀጠል ፍላጎቱ ቢኖረውም፣ ኮቪድ-19 ግን በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ትርጉም ያለው ተፅእኖ ማሳረፉን ጠቁመው፤በዚሁ መሰረትም አስቸኳይ የፋይናንስ ድጋፉ መደረጉን አስታውቀዋል፡፡  
 ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ በበኩላቸው፤ዓለም አቀፉ የገንዘብ ተቋምና የተቋሙን ማኔጂንግ ዳይሬክተር  ብቃት ለተሞላበት አመራራቸውና የኮቪድ-19ን ቀውስ ለመመከት በምናደርገው ጥረት፣ ከጎናችን በመቆማቸው ምስጋና አቀርባለሁ ብለዋል፤ በፌስቡክ ገጻቸው ባሳፈሩት መልዕክት። ድጋፉ ኢትዮጵያ በዘርፉ የሚያስፈልጋትን የገንዘብ መጠን መቶ በመቶ የሚሸፍን መሆኑንም ጨምረው ገልጸዋል፡፡
የማርና የበግ ስጦታ ለጤና ባለሙያዎች

የኮሮናቫይረስን በማከም ሥራ ላይ ለተሰማሩ ሐኪሞችና የጤና ባለሞያዎች፣ ከከፋ ዞን የአገር ሽማግሌዎች፣ የማርና በግ ስጦታ ተበርክቶላቸዋል፡፡ የከፋ ዞን አስተዳደርና የአገር ሽማግሌዎች፣ በአዲስ አበባ ኤካ ኮተቤ አጠቃላይ ሆስፒታል ተገኝተው፣ የኮሮናቫይረስን በማከም ሥራ ለተጠመዱ ባለሞያዎች፣ ከ100 ሺ ብር በላይ የሚገመት የማርና በግ ስጦታ በዛሬው ዕለት ማበርከታቸውን ኢቢሲ ዘግቧል፡፡
የከፋ ዞን የአገር ሽማግሌዎች ተወካይ አቶ አድማሱ አቱሞ፣ ስጦታውን ሲያበረክቱ ባደረጉት ንግግር፤ የኢትዮጵያ ሐኪሞችና ባለሞያዎች ዕውቀታቸውን፣ ጉልበታቸውንና ጊዜያቸውን ሳይሳሱ፣ ለህብረሰተባቸው እያዋሉ ነው ብለዋል። “በዚህ አበርክቷቸውም ፈጣሪ ከጎናቸው እንዲሆን እንመኛለን፤ ለሞራል እንዲሆናቸው የበረከት ምሳሌ የሆኑትን የማርና በግ ስጦታ አበርክተናል” ብለዋል። አቶ አድማሱ፡፡ ሐኪሞችና ባለሞያዎች ጥረታቸው ለፍሬ በቅቶ፣ ታማሚዎች አገግመው ለቤታቸው እንዲበቁም መልካም ምኞታቸውን ገልጸዋል።
የኤካ ኮተቤ አጠቃላይ ሆስፒታል ሥራ አስኪያጅ ዶ/ር ያሬድ አግደው፣ ከከፋ ዞን አባቶች፣ ወጣቶችና የዞኑ አስተዳደር ስለተበረከተላቸው ስጦታና መልካም ምኞት አመስግነው፤ “ለእኛ ያላችሁን ፍቅርና አክብሮት፣ ራሳችሁን ከወረርሽኙ በመጠበቅ ልታሳዩን ይገባል” ብለዋል፡፡  
 

The indictment of Yayesew Shimelis is significant in the pandemic politics of Ethiopia.
Yayesew works as a columnist for Feteh magazine and hosts a weekly political program on
Tigray TV, a regional government broadcaster. He also posts reports on Facebook and the Ethio
Forum YouTube channel. Yayesew is vocal and has criticised the current administration for
issues including the process to create Prosperity Party, unrealistic regional diplomacy, and its
Nile policy.
Without mentioning a source, on March 26 he posted on Facebook that, in anticipation of
COVID-19’s impact, the government had ordered the preparation of 200,000 burial places. His
Facebook profile was suspended shortly after he posted the message to his hundreds of thousands
of followers. After a few hours, Yayesew said on Twitter: “My Facebook page is closed; I didn’t
know what I said could be alarming at this scale. I apologize for everything”.
On the same day, the Ministry of Health condemned his statements as false. The next day, police
detained Yayesew in Addis Ababa and held him in jail for a few days. Since, the police have
requested two extensions of six days each to remand and investigate him, which were granted by
the First Instance Court.
In a 21 April 21, the Federal Attorney General charged Yayesew under Ethiopia’s newly enacted
and controversial Hate Speech and Disinformation Prevention and Suppression Proclamation
No.1185/2020 at the Federal High Court Lideta bench.


    Here there is an apparent contradiction between the Amharic and the English versions: the
    former uses “and”, meaning both imprisonment and fine can be imposed together, while the
    latter uses “or”, meaning the court may order imprisonment or fine, but not both. In
    constitutional interpretation issues, Amharic is binding, yet in this instance it is unclear which
    one prevails in the event of ambiguity.
    If it’s the Amharic version, the Proclamation could have a chilling effect on freedom of
    expression. It has a stern criminal provision that includes both imprisonment and steep fines. It is
    bizarre to see the 5,000 followers’ standard as a threshold; the move seems to be novel, and
    arbitrary. Is that based on Facebook’s friendship limit or comparative experience? Unlike Egypt
    where the law obliges personal social media accounts with 5,000 followers to come under media
    regulations, the 5,000 standard in Ethiopia is stricter and an aggravating grounds for a charge
    rather than a starting point.
    Moreover, the fine is large compared to the fines for crimes, such as female circumcision, and
    alarming the public in the Criminal Code. For example, for female circumcision, the law orders a
    fine of 500 birr. Thus, for disinformation, a journalist gets a punishment of 50,000 birr; the
    magnitude is 100 times other ordinary crimes. Also, given the modest income of many social
    media writers, this law could lead to self-censoring of free speech on the Internet and could force
    some to reduce their followers to avoid punishment.
    Draconian laws won’t die
    Repressive laws have been used in Ethiopia to muzzle journalists, political dissenters, and others.
    The government, through the prosecutorial apparatus, appears to be continuing to use oppressive
    legislations to neutralise real or perceived political foes, effectively take over the democratic
    sphere. For instance, under the cloak of countering hate speech and disinformation, the
    government has the tool to stifle individual freedom using the vaguely formulated law.
    The UN Special Rapporteur on the Promotion and Protection of the Right of Freedom of Opinion
    and Expression, David Kaye, has expressed concerns about the ambiguous formulation of
    Ethiopia’s hate speech law. The proclamation goes beyond the command of Article 20(2) and the
    limitations on restrictions required by Article 19(3) of the ICCPR, since the definition of
    disinformation is nebulous and over-broad and not based on international human rights
    standards. According to the UN Human Rights Committee, laws should be clear, precise, and
    unambiguous. Freedom of expression may be limited by laws that do not fit this description.
    Given the case is pending, it is inappropriate to comment on the upcoming proceedings. But the
    government should work to improve its handling of similar incidents in future. In this respect,
    instead of criminalizing speech, it could emulate the British government’s detailed rebuttal of
    media criticism of its pandemic handling.
    As Judge Brandies famously opined: “….the remedy to be applied is more speech, not enforced
    silence.’’
    (Source:- Ethiopia Insight)



Tuesday, 28 April 2020 00:00

ከፌስቡክ ገጾች

   ዘላቂ ጠባሳ እንዳያመጣ--
ትላንት ከሰዓት በኋላ የኢትዮጵያ አየር መንገድን ለመጎብኘት እድል አግኝቼ ነበር። ደስ ብሎኝ ተመልሻለሁ። ከውጭ መዓት የሚያወራ ቢኖርም፤ ወጣቶች በተስፋ በትጋት ይሰራሉ። በዓለም ላይ የመጣ መከራ አየር መንገዱን የከፋ ጉዳት ሳይደርስበት ለ2035 እየተዘጋጁ ነው። ጎበዝ፤ ከ2020 የማያልፍ ኮሮና፤ ዘላቂ ጠባሳ እንዳያመጣ፣ አየር መንገዱን ከማጠልሸት እንታቀብ። ስህተትም ሲኖር በልኩ ይነገር፣ ለማቃናት እንጂ ለመስበር እንዳይሆን። ምልክቶቻችንን እንጠብቅ። የኢትዮጵያ አየር መንገድ ለእርስዎ ምንድነው?
እጃችንን እንታጠብ!
ርቀታችንን እንጠብቅ!
(ከግርማ ሰይፉ ማሩ ፌስቡክ)
***
የምግብ ዋስትና እና የምግብ ሉዓላዊነት ጉዳይ
አንዳንድ ሰዎች በምግብ ዋስትና እና በምግብ ሉዓላዊነት መካከል ያለውን ልዩነት ባለመረዳት ጥያቄ አቅርበዋል። አንዳንዶቹ ደግሞ ተሳድበዋል። ያው ተሳዳቢ ብሎክ ስለሚደረግ ማብራሪያው አይደርሰውም:: የምግብ ዋስትና ማለት አገራት የምግብ ፍላጎታቸውን ለማቅረብ ከመቻላቸው ጋር የተያያዘ ነው። አገራት ምግብን በማምረት ብቻ ሳይሆን በግዢም ያቀርባሉ። ይህ የአገራትን የምግብ ዋስትና በሌሎች ሀይሎች ላይ ጥገኛ ያደርጋቸዋል። አንዳንድ አገሮች ምርጫ ሳይኖራቸው ሲቀር በሰው አገር መሬት ሊዝ በመያዝ እራሳቸው ያመርታሉ። ለምሳሌ ሳውዲ በኢትዮጵያ ያሰበችው ሩዝ ፋብሪካ።
ይህ በነፃ ገበያ ህግ ችግር የለውም፣ ነዳጅ ካለህ ምግብ ትገዛለህ። ወይም ሰሊጥ ሸጠህ ስንዴ ትገዛለህ፤ እንደ እኛ አገር። ይህ አገራት የምግብ ሉዓላዊነትን (food soverginity) ለማረጋገጥ አይረዳቸውም። እንደ አሜሪካ ያሉ አገሮች መሰረታዊ ምግቦችን (ስንዴ ለምሳሌ) በድጎማ በአገር ውስጥ ያመርታሉ እንጂ ርካሽ ስለሆነ ከካናዳ ወይም ዩክሬን አይገዙም። ኢትዮጵያ መስራት ያለባት በምግብ ራስን መቻልን፣ የሉዓላዊነት ጉዳይ አድርጋ ነው። ኑግ ሸጣ ዘይት ማስገባት ትክክል አይደለም። ኢትዮጵያ መሰረታዊ የምግብ ምርቶችን መቶ በመቶ በአገር ውስጥ የመሸፈን የሉዓላዊነት ደረጃ ያለው ፖሊሲ ያስፈልጋታል። ምግብ ከውጭ በገበያ ህግ በመግዛት፣ የምግብ ዋስትና የማረጋገጥ ፖሊሲ ተቀባይነት ሊኖረው አይገባም።
(ከግርማ ሰይፉ ማሩ ፌስቡክ)
***
የመንታ ትንሳኤዎች ወግ፤
1978 እና 2012
በመንታነታቸው መሀል ሰላሳ አራት አመታት አሉ፡፡ በ1978 ብሄራዊ ወታደር ነበርኩ፤ ወታደር ብቻ! ዛሬ መምህር፣ ደራሲና ገጣሚ ነኝ፤ ብዙ ነገር ነኝ፡፡ ሁለቱ እኔዎች የሚገናኙት እንደ ሸረሪት ድር በቀጠነ ክር ነው፡፡ ይህን ቀጭን ክር አንዳንዴ ወቅትና ገጠመኝ ብረት (ያውም ማግኔት) ያደርጉታል፤ ሁለቱን እኔዎች አሳስሞ ይሰፋቸዋል፡፡ አንድ መንታ ያደርጋቸዋል፡፡ የዛሬው ትንሳኤም ያንን ጉልበት አግኝቷል፡፡.
እነዚህ ሁለት ፋሲካዎች ብቻዬን ያሳለፍኩባቸው ናቸው፤ የ1978ቱ በተዘጋ ቤርጎ፤ የ2012ቱ በተዘጋ ጎጆ:: ጎጆ ከቤርጎ ቢሰፋም፣ ነፍስህ ብቻዋን መሆኗን ካመነች ለውጥ የለውም፡፡
በ1978 ለትንሳኤ በአል ወር ገደማ ሲቀረው አንድ ኤሮግራም ደረሰኝ፤ ከወንድሜ:: ሙሉ ኤሮግራሙ ግጥግጥ ተደርጎ ቢጻፍበትም፣ ዋናው ሀሳብ፣ ‹‹ለትንሳኤ በአል ደሎ መና እመጣለሁ፤ ፍቃድ ጠይቅና ና፡፡›› የሚል ነበር፡፡ የቅዳሜ ስኡር በጠዋት ወደ ደሎ መና፡፡ መንገድ ላይ ሶስት ብሄራዊ ወታደሮችና በርካታ መደበኛ ወታደሮች ነበሩ፡፡ ወደ አስር ኪሎ ሜትር በእግር ሄደን፣ ከሪራ የመጣ የጭነት መኪና አገኘን፤ ለቀሪው 12 ኪሎ ሜትር፡፡
ደሎ መና ደረስኩ፤ ወንድሜን በየሆቴሉ ፈለግኩት፤ የለም፡፡ የምሳ ሰአት እስኪደርስ ከነዚያ ሶስት ብሄራዊ ወታደሮች ጋር ወዲህ ወዲያ እያልን ቆየን፡፡ ከተማዋ ከማነሷና ከአቧራዋ ጋር፣ የወፍጮ ቤት ቋት አራጋፊ መዳፍ ታክላለች፤ ትመስላለችም:: ወታደሮች፣ ባለ ሌላ ማእረግተኞችና መኮንኖች አጨናንቀዋታል፡፡
ሙሉ ሆቴል የጀርባ በረንዳ ላይ አራታችን ምሳ ስንበላ፣ አንድ በቀበቶ ወገቡን ሰርስሮ ሊበጥስ የተወራረደ የሚመስል መደበኛ ወታደር፤ ‹‹ብሄራዊ ጦር! እንዴት ናችሁ? የአብዮታዊት እናት ሀገር አለኝታዎች፡፡›› እያለ መጣና በቁሙ ለአራት ያዘዝነው 3 ሚስቶ ላይ ወረደበት:: ‹‹ብሉ እንጂ! ወታደሮች አይደላችሁም!››
ባዶ ትሪ ትቶልን ሄደ፡፡
‹‹ቢበላስ፣ ምግብ እንጂ የሰው ነፍስ አይደል!›› ላለማለት የምትችለው፣ ከ20 ብር የኪስ ገንዘብህ ላይ 3 ብር ተቀንሶ 17 ብር በወር የሚከፈልህና እሷን ይዘህ ከተማ የወጣህ ብሄራዊ ከሆንክ ብቻ ነው፡፡
ወደ 8 ሰአት አካባቢ፣ የወንድሜ አለመምጣት ቁርጥ ሲሆን፣ ቢታታ የሚባለው ሰፈር የማውቃት ልጅ አለች፤ እሷ ጋ ሄድኩ፡፡ በሳጠራ የታጠረች፣ አነስ ያለች የአሞራ ክንፍ ቤት ናት፡፡ ከምትሸጠው ጠጅ በነጻ ቀዳችልን፡፡ እኔም አሳቅኳት፤ ሞቅ ሲለኝ ሳቋ እየጨመረ መጣ፡፡ ይባስ ብዬ ናፍቃኝ እንደመጣሁ ነገርኳት፤ አሁንም ይባስ ብዬ፣ ፍቃድ ከልክለውኝ የፈለገው ይምጣ ብዬ እንደመጣሁ ነገርኳት፡፡ በጠጅ ድልቅቅ ብዬ፣ ጠጅ መስዬ፣ እስዋ ዶሮ የሚባርክላት ፍለጋ ስትወጣ አብሬያት ወጣሁ፡፡
‹‹እንዳታመሽ›› ስትለኝ፣
‹‹ትንሳኤ እኮ ነው›› አልኳት፡፡
የማላውቀው ኩራት ድብልቅ ስሜት ተሰማኝ፤ አሁን ሳስበው የአባወራነት ስሜት ሳይሆን አይቀርም፡፡ ከነዚያ ብሄራዊ ወታደሮች ጋር ቀጠሮ ነበረን፡፡ አገኘኋቸው:: እንደ እኔም ባይሆን ጠጅ ጠጥተው ሞቅ ብሏቸዋል፡፡ ጠጅ ጋበዝኳቸው፤ ከመጣሁ ብዙ አላወጣሁም፤ ወደ 14 ብር ገደማ ነበረኝ:: ለሁለት ጠርሙስ ጠጅ 6 ብር ከፈልኩ፡፡
ሁለት ሰአት ላይ ቀን ምሳ የበላንበት ሆቴል ለእራት ስንገባ፣ ያ አራዳ ነኝ ባይ ፍልጥ ወታደር ከበርካታ ወታደሮች ጋር ባንኮኒ ተደግፎ ይጠጣል፤ ወገቡ እስካሁን አለመበጠሱ ገረመኝ፡፡ ሁለቱ ይደንሳሉ፤ የተቀመጡትን አልቆጠርኳቸውም:: በጓሮው በረንዳ፣ ቀን ምሳ የበላንበትን ጠረጴዛ ከበን ተቀመጥን፡፡ ሁለት ሚስቶ አዘዝን፡፡ በጠጅ ጥግብ ብለናል፡፡ አንዳንዴ እንደጎረስን፣ ያ ቀን ምሳችንን ጠራርጎ የበላ ወታደር መጣ፡፡
‹‹ብሄራዊ ጦር፤ የአብዮታዊት እናት ሀገር መከታ!››
እጁን አሹሎ መጣ፡፡ ተበሳጨሁ፤ ነጠቃው ሳይሆን፣ እርድናው አበሳጨኝ:: በእሱ ቤት በቃ እኛን ጨላ ባላገር አድርጎናል::
ጠረጴዛው ላይ ውሀ የተሞላ አናናስ የመሰለ ጆግና አራት ኒኬል ብርጭቆዎች ከትሪው እየተገፋፉ ተቀምጠዋል፡፡
አንዴ ጎርሶ ሁለተኛውን ሲሰነዝር . . .
‹‹አንተ እናትክን . . . አራዳ መሆንህ ነው!››
ጆጉን አነሳሁና ውሀውን ከክንዱ ጀምሬ ከለበስኩበት፡፡ ትሪው በማእበል ተመታ፡፡ ተጥለቀለቀ፡፡ እሱ ወደ ኋላው ተፈናጠረ፡፡ ሌሎቹ እጃቸውን ሰበሰቡ፤ መቀመጫዎቻቸውን ስበው ገለል አሉ፡፡
ወዲያው ሳቅ ፈነዳ፡፡ ቀጥሎ የወታደር ጫማ ፊቴ ላይ ፈነዳ፡፡
‹‹የእኔን እናት? ... የእንጭቅ ልጅ፣...” (ይህቺን ስድብ ለመጀመሪያ ጊዜ የሰማኋት የዚያን እለት ነው)፡፡
ካልገደልኩት አለ፡፡
አልሞትም አልኩ፡፡
ተደባደብን፡፡
በጂን የሰከሩ ጓደኞቹ ተንጋግተው መጡ::
‹‹ምን ተፈጠረ?››
ጠየቁ፡፡
‹‹ይሄ ኩታራ የእኔን እናት. . .››
የጸባችን ዋና ምክንያት የእሱ ሌማታችንን በተደጋጋሚ መድፈር መሆኑ ቀርቶ፣ የእኔ እናቱን በስድብ መድፈር (ያውም በደም ፍላት) ሆነ፡፡
ፈረዱብኝ፡፡
‹‹ጠጅ አሳስቶኝ ነው›› ብል የሚሰማኝ አጣሁ፡፡
‹‹የት ይሄድብናል፤ የእኛው ነው:: በዚህ በር አይደል የሚወጣው፡፡››
ጓደኞቹ አባብለው ይዘውት ገቡ፡፡
ላልበላነው 2 ሚስቶ 3 ብር ከፈልን:: እንዴት እንውጣ? ተመካከርን፡፡
እነሱ ያሉበት የሆቴሉ ሳሎን፣ የፊት ለፊት በርና መስኮት ወለል አድርጎ የግቢውን አጥር የብረት በር ያሳያል፡፡ በዚያ ላይ ለበረንዳው መብራት የገጠሙለት አምፑል ሳይሆን ጨረቃን ራሷን ነው፡፡
‹‹አንተ እዚሁ አልጋ ያዝ፡፡ እኛ በውጭ በኩል ወደ አጥሩ በር ተጠግተን፣ ወጥተን እንሩጥ፡፡ አይዙንም፣ ከያዙንም አንተ ትድናለህ፤ እኛን ምን ያደርጉናል፤ አባረው ከያዙን እሱ ቀድሞን ሮጧል እንላቸዋለን›› አለ አንዱ ብሄራዊ፡፡ አብዛኛው ብሄራዊ ወታደር፣ በተለይ አንደኛው ዙር፣ እራሱን እንደ ወታደር አይቆጥርም ነበር:: ተስማማን:: አንዱ ቤርጎ ገብቼ ቆለፍኩ:: ወደ በሩ ተጠግተው ሸመጠጡ፡፡
ጠጅና ድብድቡ አካሌን እንጂ ህሊናዬን አላደከመውም፡፡ አስብ ነበር ስለ ዘመኑ . . . ኢትዮጵያውያን ‹‹አብዮታዊት እናት ሀገር ወይም ሞት!›› ብለው፣ እጃቸውን እየወነጨፉ፣ ከአስገንጣይ ወንበዴው ወያኔና ከገንጣይ ሻእቢያ ሀገራቸውን ሊጠብቁ ይዘምሩ ነበር፡፡ ልጆቻቸውን ወደ ውትድርና ፈቅደው ይሸኛሉ፤ አኩርፈው ያሳፍሳሉ፡፡ ... ኪነት ለአብዮቱ ትዘምራለች፤ ጦር ሜዳ ገብታ ታዋጋለች፤ ከተማ ገብታ ታደራጃለች፣ ታስታጥቃለች፡፡ ... ግዳጅ ይታወጃል፤ የጭነት መኪና ግዳጅ፣ . . . አውቶቡስ ግዳጅ፣ . . .
ድንገት ዶሮ ጮኸ!
እየሱስ ክርስቶስ ሞትን ድል አድርጎ ተነሳ! ትንሳኤም ሆነ፡፡
በጠባብ ቤርጎ ውስጥ የህይወቴን የመጀመሪያውን የብቻ ፋሲካ ተቀበልኩ፡፡
ከ34 አመት በኋላ 2012 ሆነ፡፡
በ1978 እርስ በርስ ይዋጉ የነበሩት ኢትዮጵያውያን፣ ከኮቪድ-19 ጋር ውጊያ ገጠሙ፡፡ እጃቸውን ለመፈክር እየወነጨፉ ወደ ጦር ግንባር አልዘመቱም፡፡ እጆቻቸውን እየታጠቡ ወደ ቤታቸው ገቡ፡፡ መንግስት አዋጅ አወጀ፣ ግዳጅ ጣለ፤ ቲቪውና ራዴዮው በውሀና ሳሙና ተዘፈዘፈ፡፡ ኪነት እጅ ማስታጠብን፣ ሳኒታይዘር ማደልን፣ እርዳታ ማሰባሰብን . . . ተያያዘችው:: በ1978 በህግ ያስቀጣ የነበረው፣ የፈሪ ታቴላ የነበረው እቤት መደበቅ፣ ዛሬ የጀግንነት መለኪያ፣ አሸናፊነት ሆነ፡፡
አሸናፊነት የሰው ልጅ አራተኛ መሰረታዊ ፍላጎት ነው፡፡ የዛሬ 34 አመት በውትድርና ክላሽንኮቭ አንግቼ፣ የአሸናፊነት ሰዋዊ ፍላጎቴን (ቢያንስ ባለመሞት) ለማሳካት ሁለት አመት ተኩል ስታገል፣ አንድ ፋሲካ በባዶ ቤርጎ ውስጥ አለፈች፡፡ በዚያ ትግል አሸንፌ ይሁን ተሸንፌ እስካሁን አልገባኝም፤ ቢሆንም ግን እስከ ዛሬ አሸናፊነቴን ለማረጋገጥ እየታገልኩ ነው፤አልታከተኝም:: ይኸው ዛሬም በክላሽ ምትክ ሳኒታይዘርና አልኮል፣ በኮሾሮና ዝግኒ ምትክ ፓስታና የቲማቲም ድልሄን ይዤ፣ ጎጆዬን ዘግቼ ትግል ገጥሜያለሁ፤ ዛሬም አሸናፊ ልሁን አልሁን አላውቅም፤ ትግልን መርሄ አድርጌዋለሁ፤ ትግል ላይ ነኝ፡፡ . . .
ድንገት ዶሮ ጮኸ!
እየሱስ ክርስቶስ ሞትን ድል አድርጎ ተነሳ!
ትንሳኤም ሆነ፡፡
በተዘጋ ጎጆ ውስጥ የህይወቴን ሁለተኛ የብቻ ፋሲካ ተቀበልኩ፡፡
ሶስተኛ፣ አራተኛ . . . ይኖረው እንደሁ ማን ያውቃል!
(ሰኔ 1978)............. (ሚያዝያ 2012)
(ከበድሉ ዋቅጂራ ፌስቡክ)
***
የዘመኑ አራዳ
የዘመኑ አራዳ ሰልፍ የአካል ሳይሆን፣ የሀሳብ መስመር መሆኑን ያውቃል፡፡ ተፍ ተፍ - ከተፍ ማለት፣ ቀድሞ መገኘት፤ የገባው መምሰል፣ ሳይታጠቡ ማስታጠብ - ሳሙና ማቀበል፤ ሳኒታይዘርና አልኮል ለመግዛት መጋፋት፣ በጓንት መጉረስ፣ ጭንብል (ማስክ) እንደ ማስቲካ ተጠቅሞ ማሳደር፣ ቆንጆ መጥቀስ- ለመዳበስ . . . ተጋፍቶ ጋቢና መግባት፤ ትከሻ ቸብ አድርጎ የጀበና ቡና መጋበዝ፤. . . እነዚህን ካደረግህ አንተ አሮጌ አራዳ ነህ፡፡
የዘመኑ አራዳ ለሳኒታይዘርና አልኮል አይጋፋም፤ ግፊያና ልፊያ ካየ ላሽ ይላል፤ ወሸላ የተገጠመላቸው የላስቲክ ጋኖች ሞልተው፤ ለምን ይጋፋል?
 ይታጠባል፤ በባልዲ ውሀ ይዞ ሳይታጠብ የሚያስታጥብ አሮጌ አራዳ ካጋጠመውም አሪፍ! ከሚጨነበል መራቅን፤ ከቻለ ቤቱ መከተትን ይመርጣል፡፡ እንኳን ታክሲ ሊፍት ቢያገኝ በጭራሽ፤ በእግሩ ይሄዳል፡፡ ሰልፍ እንደ ምድር ወገብ የሀሳብ መስመር መሆኑ ገብቶታል፤ በአካሉ ተራርቆ - ተዘባርቆ ሰልፉ ቀጥ ያለ ነው፣ ወረፋው አይዛነፍም:: የራቀች ቆንጆም ሲያገኝ፣ እንደራቀ ይጠቅሳል- ያደንቃል፤ ከባሰበት ከንፈሩን ይነክሳል፡፡ የጀበና ቡና ስትጋብዘው፣ ‹‹ጀበና ግዛልኝ፣ ቤቴ አፈላለሁ›› ይልሀል፤. . . . እና ነገ በታክሲ ይሄዳል፤ የጠቀሳትን ይዳስሳል፤ ከፈለገ ያገባታል፤ ካገባት ልጅ ይወልዳል፤ ልጁን ትምህርት ቤት ያስገባል፤ .. . . . . ያራዳ ልጅ ህይወት ይቀጥላል፡፡
(ከበድሉ ዋቅጂራ ፌስቡክ)
April 16
***
የብሔር ፖለቲከኞች ሥነልቦና
የብሔር ፖለቲከኞች እንደ ግለሰብ ማሰብ ያቅታቸዋል፣ ሁሉንም ነገር ማስተናገድ የሚፈልጉት በብሔራቸው ጥላ ሥር ሆነው ነው። ስለዚህም እንደ አንድ ግለሰብ ለተተቹበት ምላሻቸውን የሚሰጡት እንደ ብሔር ነው፣ “ይህ እገሌ የሚባል ብሔር ጥላቻ ነው፣ ይህ እገሌ የሚባል ብሔር ላይ የተከፈተ ጦርነት ነው” በማለት ራሳቸውን በብሔራቸው ውስጥ ይወሽቃሉ። የዚህ የቡድንተኝነት “groupism” መንፈስ ተልዕኮው በጥቂቱ ሁለት ነው፦
1. ራስን የመከላከል እርምጃ ነው.”. It is a kind of self-defence mechanism” ...እንደ ግለሰብ ያጠፉት ጥፋት በቡድንተኝነት ውስጥ በመወሸቅ የሚሰወር ይመስላቸዋል። ልክ እስስት ራሷን ከአካባቢው ጋር አመሳስላ ከጠላቷ ለመሰወር የምታደርገው ዓይነት ጥረት እንደ ማለት። እውነት ይሁን ውሸት ባላውቅም አንድ በተደጋጋሚ የሚነገር የቻይናዊና የሀገራችን ገበሬ ገጠመኝ አለ፦ በአንድ የሀገራችን ክፍል አንድ ቻይናዊ፣ የገበሬውን አህያ በመኪናው ገጭቶ ይገድለዋል፤ ቻይናዊውም ለገበሬው “የሚኖርበት ካምፕ እዚሁ አካባቢ ስለሆነ ካምፕ ውስጥ ገብቼ ለአህያህ የሚመጥን ብር ላምጣልህ” ይለዋል፣ ይህን የሰማ ገበሬ ኡኡታውን ያቃልጠዋል፣ ምን ሆንክ? ተብሎ ሲጠየቅ፦ “እሱ እዚያ ካምፕ ዘመዶቹ ውስጥ ገብቶ ከተቀላቀለ በኋላ ማን ይለየዋል? ሁሉሞ ቻይናዊያን መልካቸው ይመሳሰል የለም ወይ?” በማለት መለሰ ይባላል። የብሔር ፖለቲከኞችም ራሳቸውን ለመከላከል የሚጠቀሙት ተመሳሳይ ታክቲክ ነው፦ላጠፉት ጥፋት ተጠያቂነቱ ሲመጣ ዘልለው ወደ ብሔር ካምፓቸው መግባትን ይመርጣሉ፦ ከአጥራቸው ውስጥ እንደገቡም .”.እኔን የነካ የኔን ብሔር የነካ ነው..” የሚለውን ዲስኩራቸውን ያሰማሉ...አያድርስ ነው።
2. ሁለተኛው የብሔር ቡድንተኝነት ተልዕኮ፣ ብሔሩን የመቀስቀሻ ስልት መሆኑ ነው፣ የድረሱልኝ ጥሪ ነው፣ የማስፈራሪያ ታክቲክም ነው.”.Look I am not alone, many more are in my side..” ዓይነት ማስፈራርያ! I mean It is one of the strategies to mobilise their ethnic group. እዚህ ጋ አንድ ምሳሌ ልጥቀስ፦ በአንድ ወቅት ጋዜጠኛ አበበ ገላው፣ በፀጋዬ አራርሳ የዶክትሬት ዲግሪ የትምህርት ማስረጃ ላይ ጥያቄ ሲያነሳ፣ ፕሮፈሰር ሕዝኤል ገቢሳ ወዲያው በፌስ ቡክ ገፃቸው፦
“ፀጋዬ አራርሳን መንካት የኦሮሞን ሕዝብ መንካት ነው” የሚል መልዕክት አስተላለፉ። በእኔ አተያይ፤ አበበ ገላው ያቀረበውን ሙግት ፕሮፈሰሩ መከላከል የነበረባቸው የትምህርት ዶኩመንቶቹን በማሳየት ነበር። ከዚህ ባለፈ የአንድ ግለሰብ የትምህርት ዶኩመንት ሲጠየቅ፣ መላ ብሔሩ እንደተነካ አድርጎ ማቅረብ..It is typical mass mobilisation stratgey.
በእኔ ምልከታ፤ ለተጠየቅነው ጥያቄ ሁሉ በብሔር ኪስ ውስጥ መሸጎጥ (This is also TPLF’s number one self defence and group mobilisation strategy...ለምሣሌ..”ሕወኃትን የነካ የትግራይን ሕዝብ የነካ ነው”) ሕክምና የሚያሻው የማንነት ቀውስ ነው..I mean identity as an individual!!! ብዙውን ጊዜ የብሔር ፖለቲካ አቀንቃኞች ለብሔር ፖለቲካው ብዙም ትኩረት የማይሰጡትን ሰዎች የሚከሱት በግሩፕ ማንነት ቀውስ ነው፣ ማለትሞ በብሔራቸው ስለሚያፍሩ ነው ይህን አቋም የሚያራምዱት በማለት ይከሷቸዋል። በነገራችን ላይ አንድ ግለሰብ ከብሔሩ ጋር ሊኖረው የሚችለው የቁርኝት ዓይነቶች..level of ethnic incorporation.... በጥቂቱ ወደ አራት ዓይነት ሲሆኑ እነርሱም Ethnic catagory, Ethnic Network, Ethnic Association , እና Ethnic Community ናቸው። የኛ ሀገር ፖለቲከኞች፣ የብሔር ማንነትህን እንደ እነሱ እስከ ወዲያኛው ካላጦዝከው በብሔር ማንነትህ እንዳፈርክ ይቆጥሩሃል። ይህ ፍረጃ አንድ ግለሰብ ከብሔር ማንነቱ ጋር ሊኖረው የሚችለው የቁርኝት ዓይነት አንድ ዓይነት ብቻ ነው የሚለውን የተሳሳተ አመለካከት ከማራመድ የሚመነጭ ስህተት ነው። ነገር ግን አክራሪ ብሔርተኞች ሌሎችን በብሔር ማንነት ቅዝቃዜ (Cold ethnicity) የሚከሱትን ያህል እነርሱም እንደ አንድ ግለሰብ (being as an individual) በማንነት ቀውስ ውስጥ እንዳሉ አይረዱትም። እንዲያውም የግለሰብ ማንነትን ማጣት የከፋ የማንነት ቀውስ ነው።
(ከጌታሁን ሔራሞ ፌስቡክ)
April 20 ·
***
ለማድነቅ ዳተኞች አንሁን!
የዛሬ ስድስት ዓመት። የወዳጄ ባለቤት ልጇን አሜሪካን ሀገር ተገላግላ (ያረፈችው ከወንድሜ ቤት ነበር) ወደ ሀገሯ ኢትዮጵያ ልትመለስ ዋሽንግተን ዲሲ አይሮፕላን ማረፍያ ትደርሳለች። ትልልቅ ሻንጣዎቿን ካስጫነች በኋላ ልጇንና ሌላ ወደ ፕሌኑ ውስጥ ይዛ እንድትገባ የተፈቀደላትን ቦርሳዋን ይዛ ከሌሎች መንገደኞች ጋር ጉዞዋን ወደ አይሮፕላኑ ታደርጋለች፤ ገና የሶስት ወር አራስ ነበረችና ልጇን በሁለት እጆቿ ታቅፋ በዚያ ላይ ቦርሳዋን መያዝ አቅቷት ከብዷት ነበር። በዚህ መሃል አንድ በ30ዎቹ መጨረሻ ገደማ ያለ ኢትዮጵያዊ ወጣት ከርቀት የወዳጄን ባለቤት ችግር ተመልክቶ፣ መግባት የነበረበትን የ”VIP” መስመሩን ትቶ ሊያግዛት መጣላት። የወዳጄን ባለቤት ቦርሳም ተሸክሞላት እስከምትፈልገው ርቀት አደረሰላት። ታዲያ የወዳጄ ባለቤት በዚህ ሰው ደግነት በእጅጉ ተገርማ ፦ “ወንድሜ ማን ልበል ስምህን?” ብላ ስትጠይቀው “ስሜ ይቅርብሽ” አላት፣ ስልኩንም ስትጠይቀው፤ ተመሳሳይ ምላሽ ሰጣትና ወደ VIP መስመሩ ተመልሶ ሄደ።
ታዲያ ይህች የወዳጄ ባለቤት፣ ከአራት ዓመታት በኋላ፣ አንድ ሰው በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ለፓርላማ ንግግር ሲያደርግ ትመለከታለች። አተኩራ ስታያው ከአራት ዓመታት በፊት አሜሪካን ዋሽንግተን ኤር ፖርት ቦርሳዋን የተሸከመላት ሰው ነው፦ ክቡር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ አሊ...የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር።
ወዳጄና የሕፃኗ አባት አቶ አድማሱ አርፍጮ ይባላል። በደቡብ አፍሪካና በኢትዮጵያ በልዩ ልዩ ኢንቨስትመንት መስክ የተሰማራ. ሀገሩን የሚወድ ወጣት ባለሀብት ነው። ከአንድ ወር በፊት እኔም እሱም ከዶ/ር ዐቢይ ጋር አብረን ባለንበት፣ እንዲህ ብሎ ጠየቀው፦ “ከዓመታት በፊት አሜሪካ ዋሽንግተን አየር ማረፊያ  ውስጥ የሆነች አራስ እናት፣ ልጇን ታቅፋ፣ ቦርሳዋን መያዝ ሲያቅታት ያገዝካት ትዝ ይልሃል?” በማለት! ዶ/ር አብይ ለማስታወስ ጊዜ አልፈጀበትም፦ “አዎን፣ እንዳልተመቻት ስመለከት ሄጄ አገዝኳት” ብሎ ከመለሰ በኋላ አቶ አድማሱ “ያኔ ቦርሳዋን የተሸከምክላት የኔ ባለቤት ነች” ብሎ ለዶ/ር ዐቢይ ሲነግረው፣ ዶ/ር ዐቢይም ግጥምጥሞሹ ገርሞት “ታዲያ ሕፃኗ አደገችልህ?” በማለት ጠየቀው። ምላሻችን፦ “ያኔ የእናቷን ቦርሳ ያሸከመችህ ሕፃን አዎን አድጋለች፣ ስድስተኛ ዓመቷንም ይዛለች፣ ፎቶዋንም ለጥፈንልሃል” የሚል ነው።
ዶ/ር ዐቢይ ከ”VIP” መግቢያው ተመለከተ፡፡ በነገራችን ላይ ዶ/ር ዐቢይ፤ የአራሷን እህታችንን ቦርሳ ለመሸከም ፈቃደኝነቱን በገለፀበት ወቅት የኢትዮጵያ ሳይንስና ቴክኖሎጂ መረጃ ማዕከል ዋና ዳይሬክተር ነበር--- የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ሚኒስትር ከመሆኑ ስድስት ወራት ያህል አስቀድሞ ማለት ነው።
በእርግጥ ብዙዎቻችን ተመሳሳይ ሰናይ ተግባር ፈፅመን ይሆናል፦ አንድ የመንግስት ባለሥልጣን የ”VIP” መስመሩን ቀይሮ አንዲት እናትን ለመርዳት መምጣት ግን ትህትናን ይጠይቃል። ከሰናይ ምግባር በኋላ ደግሞ ማንነቱንና ስልኩን ይፋ ለማድረግ ያለመፈለጉም ሌላ ትኩረት የሚስብ እውነት ነው፦ ለሁሉ ጊዜ አለው አይደል? ይኸው ጊዜ ደርሶ ይህን የዶ/ር ዐቢይ መልካም ምግባሩን በአደባባይ ለመግለጥ ቻልን! የቆየ ከእርሱ ዘንድ የከረመ ነው... ለሰው ልጅ አሳቢነቱና አዛኝነቱ...ዛሬ ቤተ መንግስት ገብቶ የፈበረከው አይደለም፣ ካላመናችሁ የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሠራተኞችን ጠይቁ! ስህተቶችን ባየን ቁጥር ለመንቀፍ የምንሽቀዳደመውን ያህል፣ አስተማሪ የሕይወት ልምምዶችንም ባስተዋልን ቁጥር፣ ለማመስገንም ሆነ ለማድነቅ ዳተኞች አንሁን።
(ከጌታሁን ሔራሞ ፌስቡክ)


    ከቤት መውጣት 17 ሺ ብር ያስቆነድዳል! “ምነው እግሬን በሰበረው?”

           በአገረ ጣልያን፤ አንዲት ጣልያናዊት እንስት፣የኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ለመግታት በሚል የወጣውን በቤት ውስጥ የመቀመጥ ጥብቅ መመሪያ ጥሰው፣ ከኤሊያቸው ጋር የእግር ጉዞ ሲያደርጉ በፖሊስ ተይዘው፣ 400 ዩሮ (17ሺ 600 ብር ገደማ)  ቅጣት እንደከፈሉ የፈረንሳዩ ዜና ወኪል፣ አዣንስ ፍራንስ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
ከጥር ወር አጋማሽ ወዲህ ከ20ሺ በላይ ሰዎችን ህይወት የቀጠፈው የኮሮና ወረርሽኝ በስፋት በተሰራጨባት የሮም አውራ ጎዳና ላይ ለመውጣት ፖሊስ ቅቡል የሆነ  ምክንያት ይፈልጋል፡፡ ለምሳሌ ውሻን ለማናፈስ ከቤት ይዞ መውጣት ቅቡል  ምክንያት ተደርጎ  የሚቆጠር ሲሆን በሌላ በኩል፤ ከኤሊ ጋር የእግር ጉዞ ማድረግ ግን መመሪያን መጣስ ነው፡፡  
“የ60 ዓመቷ አረጋዊት፣ ያለ ቅቡል ምክንያት ከቤት ወጥተው፣ በጎዳና ላይ በመገኘታቸው፣ የገንዘብ ቅጣት እንዲከፍሉ ተደርገዋል” ብሏል፤ የሮማ ፖሊስ፡፡
ፖሊስ ያወጣው መግለጫ እንደሚለው፤ ሴትየዋ ከቤታቸው ወጥተው፣ በጎዳና ላይ ከኤሊያቸው ጋር በእግራቸው ሲጓዙ ነው የተገኙት፡፡ የሮማ ፖሊስ ቃል አቀባይ ኑንዝዮ ካርቦኔ፣ ለአዣንስ ፍራንስ ፕሬስ እንደተናገሩት፤ እንስቷ ቅቡል ባልሆነ ምክንያት ከቤታቸው ወጥተው በመገኘታቸው፣ 400 ዩሮ የገንዘብ ቅጣት  ተቀጥተዋል፡፡ (ተቆንድደዋል ቢባል ሳይሻል አይቀርም!)
የኮሮና ቫይረስ ስርጭት መስፋፋቱን ተከትሎ፣ ከቤት ውስጥ ያለመውጣት ጥብቅ መመሪያ የወጣ ሲሆን ከመቼውም ጊዜ በላይ ከፍተኛ የቅጣት መጠን የተመዘገበው ባለፈው የፋሲካ በዓል ማግስት ሰኞ ዕለት ነበር፡፡ የጣልያን ባለሥልጣናት እንደገለጹት፤ በዚህ ዕለት 16.545 ግለሰቦች፣ ከቤት ያለመውጣት ጥብቅ መመሪያን በመጣስ፣ 400 ዮሮአቸውን ተቆንደደዋል፤ በነፍስ ወከፍ፡፡ ያለ ምንም ጥርጥር “ምነው እግሬን በሰበረው?” የሚያስብል ቅጣት ነው፡፡ ያውም በኮሮና ሳቢያ ኪስ በተራቆተበት የፋሲካ ማግስት!
ለሳኒታይዘር እጥረት አዲስ መላ!  
በጃፓን ሆስፒታሎች፣ የኮሮና ቫይረስ ስርጭት መስፋፋትን ተከትሎ፣ ለተከሰተው የሳኒታይዘር እጥረት አንድ መላ የተዘየደለት ይመስላል፡፡ ይኸውም ጠንካራ የአልኮል ይዘት ያላቸውን የአልኮል መጠጦች (SPIRITS) በሳኒታይዘርነት መጠቀም ነው፡፡ “ፍጹም አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ”፣ ከፍተኛ የአልኮል ይዘት ያላቸውን መጠጦች በሳኒታይዘርነት ተክቶ መጠቀም ይቻላል ብለዋል፤የአገሪቱ ባለሥልጣናት፡፡   
ባለፈው ማክሰኞ አዣንስ ፍራንስ ፕሬስ አገኘሁት ባለው የጤና ሚኒስቴር ሰነድ፣ አዲስ መመሪያ መሰረት፤ ከ70-83 በመቶ የአልኮል ይዘት ያላቸውን መጠጦች፣ በሳኒታይዘር ምትክ፣ ጀርምን ለማጽዳት ጥቅም ላይ ማዋል ይቻላል፡፡  
አንዳንድ ቮድካዎች ለዚህ ጥቅም እንደሚውሉ ያመለከተው ዘገባው፤የትኞቹ እንደሆኑ ግን በስም አልጠቀሰም፡፡ በሌላ በኩል፤ ሳኪ እና ሾቹን የመሳሰሉ የጃፓን ባህላዊ መጠጦች ግን መስፈርቱን አያሟሉም ብሏል- -ከፍተኛ የአልኮል ይዘታቸው 22% እና 45% ገደማ መሆኑን በመጥቀስ፡፡  
አንዳንድ የሳኪ አምራቾች ግን የሳኒታይዘርን ፍላጐት ለማሟላት ከፍተኛ መጠን ያላቸው የአልኮል ምርቶችን መሥራት እንደጀመሩ ተጠቁሟል፡፡  ሱንቶሪ የተባለው ግዙፉ የጃፓን የመጠጥ ኩባንያ፤ በወረርሽኙ ክፉኛ በተጠቃችው አሜሪካ፣ ሳኒታይዘሮችን እያመረተ እንደሚገኝ ተዘግቧል፡፡  
ጃፓን እስካሁን በአውሮፓና በአሜሪካ ከተከሰተው አስከፊ የኮሮና ወረርሽኝ ማምለጧን የጠቆመው ኤኤፍፒ፤ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በተለይ በቶክዮ በቫይረሱ የተጠቁ ሰዎች ቁጥር እያሻቀበ መምጣት ግን ከፍተኛ ስጋትን ፈጥሯል፡፡
በአገሪቱ በአጠቃላይ ከ7.600 በላይ ሰዎች በኮቪድ-19 መጠቃታቸው የተረጋገጠ ሲሆን 109 በቫይረሱ ህይወታቸውን አጥተዋል፡፡  



   የዓለም ቤተ ክርስትያናት ካውንስል፣ አክት አሊያንስና የአሜሪካኑ ብሔራዊ የክርስቶስ ቤተ ክርስትያናት ካውንስል፤ ለአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በጋራ በላኩት ደብዳቤ፤ አሜሪካ በኢራን ላይ የጣለችውንና አገሪቱ ለኮቪድ-19 የምትሰጠውን ምላሽ በእጅጉ እየተገዳደረ የሚገኘውን አቅምን የሚያንኮታኩት ማዕቀብ እንድታነሳ ጠይቀዋል፡፡
“ኖቭል ኮሮና ቫይረስ በየትኛውም ሥፍራ ለሚገኝ የሰው ልጅ ሁሉ የጋራ ጠላት ነው፡፡” የሚለው ደብዳቤው፤”ለዓለማቀፉ ወረርሽኝ ውጤታማ ምላሽ መስጠት ከመቼውም የላቀ ዓለማቀፍ ህብረትና  ትብብርን እንዲሁም ይበልጥ ተጋላጭ ለሆኑት ልዩ ድጋፍን  የሚጠይቅ ሲሆን ተጨማሪ ተጋላጭነት የሚፈጥሩ ሁኔታዎችን ለመቀነስ ፈጣን እርምጃም ይፈልጋል፡፡” ሲል ይመክራል፡፡
የሃይማኖት መሪዎቹ፣ በአሜሪካ የተጣለው ማዕቀብ፣ በኢራን ህዝብ ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ የሚፈጥረውን ከፍተኛ ስጋት ይጋሩታል፡፡ “በአሁኑ ወቅት ከ67 ሺ በላይ በቫይረሱ የተያዙና ከ4 ሺ በላይ በኮቪድ-19 የሞቱ ሰዎች የተመዘገቡባት ኢራን፤በምስራቃዊ ሜድትራንያን ክልል ክፉኛ የተጠቃች አገር ስትሆን በዓለም ላይ በእጅጉ ከተጠቁ አገራትም አንዷ ናት፡፡” ይላል፤ደብዳቤው:: “የህብረተሰብ ጤና ምላሽዋ ግን ከሜይ 2019 አንስቶ በአሜሪካ በተጣለባት የማያፈናፍን ማዕቀብ የተነሳ ተግዳሮት ገጥሞታል፤ይህም ከሞላ ጎደል አጠቃላይ የኢኮኖሚ እገዳን አስከትሏል፡፡”
አሁን የዓለም ፖለቲካ የሆነው ውንጀላና ነቀፌታ የሚካሄድበት ወቅት  አይደለም ሲል፤ ያሳስባል የሃይማኖት መሪዎቹ ደብዳቤ:: “በአዲሱ ተጨባጭ እውነታ፣ ማናቸውም የብሄራዊ ደህንነት እሳቤ የሚሞረኮዘው ለቫይረሱ በዓለማቀፍ ደረጃ በምንሰጠው ውጤታማ ምላሽ ላይ ነው:: የሚለው ደብዳቤው፤ “አሁን የቫይረሱን ስርጭት ለመቆጣጠር፣ ይበልጥ ተጋላጭ የሆኑትን ለመታደግና  ይህን የጋራ ጠላት ድል ለማድረግ ዓለማቀፍ ህብረትና ትብብር የሚያስፈልግበት ወቅት ነው፡፡” ሲል ያሳስባል፡፡  


   (በቁም ያልረዳ ዘመድ ሲሞቱ አርባ ይደግሳል)


  ከዕለታት አንድ ቀን ሶስት ሰዎች አንድ ጫካ እያቋረጡ ሳሉ፣ አንዲት የወፍ ጫጩት ከዛፍ ላይ ጎጆዋ ወድቃ መሬት ላይ ያገኙዋታል፡፡

አንደኛው - “ቤቴ ወስጄ እንደ ዶሮ ጫጩት አሳድጋታለሁ” አለ፡፡
 
ሁለተኛው - “ለጥናትና ምርምር ትጠቅማለች፡፡ ወደ ላቦራቶሪ ወስደን ለባለሙያ እንስጣት” አለ፡፡
 
ሶስተኛው - “የለም ጎበዝ፤ ወደገበያ ወስደን እንሽጣት” አለ፡፡

በዚህ ክርክር ብዙ ከተሟገቱ በኋላ በዚያው አካባቢ የሚኖር አንድ ፈላስፋ አዋቂ ስላለ ወደሱ ዘንድ ሄደው ዳኝነት ሊጠይቁ ተስማሙ፡፡
 ወፊቱን ይዘው አዋቂው ቤት ሄዱ፡፡

“ምን ልርዳችሁ ምን ላግዛችሁ?” አለና ጠየቃቸው፡፡ ተወካያቸው እንዲህ ሲል አስረዳ፡-

“ከዛፍ ጎጆዋ የወደቀች ወፍ አግኝተናል፡፡ አንዱ ቤቴ ወስጄ ላሳድጋት አለ፡፡ አንዳችን ለቤተ-ምርምር እንስጣት አልን፡፡
 አንዳችን ገበያ ተወስዳ ትሸጥ አልን፡፡ ማንኛችን ነን ትክክል?”

ፈላስፋውም ጥቂት ካሰበ በኋላ፤

“ወዳጆቼ ሆይ! ለዶሮ ጫጩት የሚሆነው ኑሮ ለወፍ ጫጩትም ይሆናል ብሎ ያሰበ ተሳስቷል፡፡ ሁሉም የየራሱ ኑሮ ነው ያለው፡፡ አሳድጎስ ምን ሊያደርጋት ነው? ዓላማ ቢስ ይሆናል! ቤተ-ምርምር እንውሰዳት ያለውም ተሳስቷል፡፡” ለወፊቱ የሚጠቅማት ነገር የለምና፡፡ ወደ ገበያ ወስደን እንሽጣት ያለውም ከዚች ጫጩት ሽያጭ ማንኛችሁ ምን ያህል ልትጠቀሙ ነው? የማያዋጣ ጥቅም ከመፈለግ አለማድረጉ ይመረጣል” አላቸው፡፡
 
“እንግዲያስ ምን አድርጉ ትለናለህ?” አሉና ጠየቁት፡፡
 
ፈላስፋውም፤
“ከሁሉም የሚሻለው ወፊቱን ወደ ጎጆዋ መመለስ ነው፡፡ ኑሮዋን መልሱላት፡፡ ሰላሟን ስጧት፡፡ የተፈናቀለን ሰው እንደምታቋቁሙ ሁሉ ለወፊቱም እንደዚያ አስቡላት” ብሎ አሰናበታቸው፡፡

*   *   *
ያለዓላማ ጉዞ ከንቱ ነው፡፡ ያለቅርስና ያለበቂ መሰረታዊ ጥቅም ነፃ-ገበያን መመኘት የጫጩት አትራፊነት ምኞት ነው፡፡ ያለብስለት ጥናትና ምርምር፣ ያለ ብቁ ባለሙያ ዕድገት ዘበት ነው፡፡ ኑሮው ካልተመለሰለት፣ ደሀ ጎጆው ካልተመለሰ፣ ልማቱ ከደረቀ፣ እሳቱ ካልሞቀ ተስፋው ይሞትበታል፡፡ ኑሮው መለወጥ አለበት፡፡ መታገዝ አለበት፡፡ ገቢና ወጪው መመጣጠን መቻል አለበት፡፡
 ውሎ አድሮ ገቢው ይጨምር ዘንድ መንገዱ ሊጠረግለት ይገባል፡፡
 
ዛሬ እንደፋሽን የተያዘው ህገ-ወጥ ብልፅግና ነው፡፡ ሀገራዊ ስሜት ያለጥርጥር እየቀጨጨ ነው፡፡ ደምብና ሥርዓትን መጣስ እንደፋሽን ተይዟል፡፡ ድህነትን መቀነስ እንደ አፍ አመል ሆኖ ይነገራል እንጂ በበሰለ መልኩ ህዝብ ውስጥ አልሰረፀም፡፡ ግማሽ ጎፈሬ፣ ግማሽ ልጩ የሆነ ካፒታሊዝም ከፋይዳው ማነስ ግራ ማጋባቱ ይብሳል፡፡ የምሁሮቻችን የድህነትን አሽክላ ለማስወገድ ዝግጁ አለመሆን፣ ከስራ አጥነት መዘዝ ጋር ተዳምሮ፣ ከአረንቋው እንዳንወጣ እያደረገን ነው፡፡ አዙሪቱ እጅግ ጥምዝምዝና ተደጋጋሚ ነው፡፡ “ከእለት እንጀራና ከትክክለኛ ምርጫ የትኛው ይሻላል?” ዓይነት አጣብቂኝ የድህነት የቤት ጣጣ ነው፡፡
 ሀብት እኩል ባልተከፋፈለበት አገር ምርጫ 100% ተሳካ ሲባል አይገርምም ይላሉ ለበጠኛ አበው - ባለሙያዎች እንዲህ ግራ-ገብ ነገር ሲበዛባቸው፡፡
 ከሁሉም ይሰውረን ማለት ትልቅ ፀሎት ነው፡፡
 
የዲሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ኢ-አድሎአዊነትና ቀናነትን ይጠይቃል፡፡ የብዙሃን ፓርቲ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት መመስረት አስፈላጊነት አጠያያቂ ያለመሆኑን ያህል፤ ሁሉም ፓርቲዎች እኩል መሆናቸውን፣ በታሪክ የብቻውን ካሳ የሚያገኝ አንድም ፓርቲ መኖር እንደማይገባ፣ እርስ በእርስ መወዳደራቸው የዕድገት ማሺን መሆኑ እጅግ ግልፅ ሊሆን ይገባል፡፡ ሁሉም ፓርቲዎች ያለጭቦ መሳተፋቸውና መወከላቸው፣ የሲቪል ቡድኖችም ሊሳተፉበት ማስፈለጉ ገሀድ ጉዳይ ነው፡፡ በማግለል እንጂ በማሳተፍ የምናወጣው ነገር እንደሌለ ልብ ማለት ተገቢ ነው፡፡

ኑሮ ዛሬ ነው፡፡ ነገ ምኞት ነው፡፡ ህይወት በእጅ ባለበት ሰዓት የሚኖር እንጂ በምኞት የሚታቀድ አይደለም፡፡ ዛሬ መኖር መቻል አለበት፡፡ መሰረታዊ የፍጆታ ዕቃዎች በቀላሉ መገብየት አለባቸው፡፡ ቀን በቀን እየናረ የሚሄደውን የኑሮ ውድነት ሳንገታ ዕድገትን ብናልም ምኞት ብቻ ነው፡፡ በተለይ አገራችን ቻ ሳትሆን መላው ዓለም በኮሮናቫይረስ ተሸመድምዶ ባለነት በዚህ ሰዓት ለድሃው፣ከእጅ ወደ አፍ ለሆነው ማሰብ ተገቢ ነው፡፡ በየትኛውም ዓለም እንደታየው ሁሌም በበሽታና በቸነፈር የሚጠቃው ድሃው ነው፤ወደ ጎን ተገፍቶ የተገለለው የህብረተሰብ ክፍል ነው፤ለአደጋው ተጋላጩም እሱው ነው፡፡ ኮሮናን ለመከላከል እርምጃዎች ስንወስድ ግራ ቀኙን አይተን፣በቅጡ አስተውለን አስልተን መሆን ይገባዋል፡፡ ድንገት ተነስቶ አዲስ አበባን መቆላለፍ (ሎክዳውን እንዲሉ) ውጤቱ ከኮሮና ሊከፋም ይችላል፡፡ ቤታችሁ ካልተቀመጣችሁ የሚለውም ምክርና ማሳሰቢያ ለሁሉም ይሰራል ማለት አይደለም፡፡ ወጥቶ ካልሰራ የአንድ ቀን ዳቦ መግዣ የሌለው አዲስ አበቤ መኖሩን አለመዘንጋት ነው፡፡ የእስካሁን አያያዛችን ይበል ያሰኛል፡፡ የመንግስት ሃላፊው፣ ወጣቱ፣ ባለሃብቱ፣ የሃይማኖት መሪዎቹ፣ ምሁሩ፣ ፖለቲከኞቹ፣ የሕክምና ባለሙያዎቹ ወዘተ -- የኮሮናን ወረርሽኝ ድል ለመምታት በአንድ ልብና ቁርጠኝነት መነሳታቸው ያኮራል፡፡ በጦርነትና በመከራ ወቅት ተባብረን ድል ማድረጋችን ጥንትም የነበረ ነው፡፡ አሁንም እየደገምን ነው፡፡ የረሳነውን ኢትዮጵያዊነታችንን እንደና እየኖርነው ይመስላል፡፡ በአንድ በኩል ኮሮና በረከተ መርገም ሆኖልናል ማለትም ይቻላል፡፡ A blessing in disguise እንዲል ፈረንጅ፡፡
ፈጣሪ ለመሪዎቻችን ትዕግስቱን፣ ማስተዋሉንና ጥበቡን ያድልንን፡፡ ለኛም እርጋታና አርቆ ማሰብን ገንዘባችን ያድርግልን፡፡ ኮሮናንም፣ ድህነትንም፣ ሙሰኝነትንም ሆነ ዘረኝነትን ---ለማሸነፍ መስዋዕትነት መክፈልን ይጠይቃል፡፡
ለመብላት የጠፋ ቅቤ ስሞት በአፍንጫዬ ይፈስሳል፤ አለ ዶሮ - የሚለውን ተረት አለመዘንጋት ክፋት የለውም፡፡
ለክርስትያን - መልካም የዳግማይ ትንሳኤ በዓል!
ለሙስሊሞች - መልካም የረመዳን ጾም!



          መቀመጫውን በእንግሊዝ ሀገር ያደረገው “ዩኒቨርሳል ቲቪ” በሶማልኛ ቋንቋ ተናጋሪ ማህበረሰብ ዘንድ ሰፊ ተመልካች ያለው የቴሌቪዥን ጣቢያ ነው። ጣቢያው በርካታ ፕሮግራሞች ሲኖሩት፤ ጋዜጠኛ አብዱልሃፊዝ ሙሐመድ የሚያዘጋጀው የቃለ መጠይቅ ፕሮግራም በሞጋችነቱና ጎላ ያሉ ጉዳዮችን አንስቶ በማፋጠጥ አቀራረቡ ዝናን ያተረፈ፣ በርካታ ታዋቂ የፖለቲካ ተክለ ሰብዕና ያላቸው እንግዶች የሚቀርቡበት “ሀርድ ቶክ” አይነት ፕሮግራም ነው። የሶማሌ ክልል ምክትል ፕሬዚዳንት ሙስጠፋ ሙሐመድ ኦማር በዚህ ሞጋች ጋዜጠኛ ፕሮግራም ላይ እንደሚቀርቡ ከተነገረበት ዕለት ጀምሮ በርካቶች በጉጉት ጠብቀውታል። እንደተገመተው የሞቀ፣ ዱላ ቀረሽ፣ በስሜት የተሞላና በመጨረሻም በመከባበር መንፈስ የተቋጨ ቆይታ አድርገዋል።
ቃለ ምልልሱን ሙክታር ዑስማን ከሶማልኛ ወደ አማርኛ መልሶታል:: ተርጓሚው በቃለ ምልልሱ የተነሱትን ጥያቄዎች ሁሉ አላቀረበም። ሆኖም አንኳር አንኳር ጉዳዮችን ለመሸፈን ጥረት አድርጓል። “ብታነቡት እንደምታተርፉበት ቅንጣት ያህል አልጠራጠርም” ይላል ተርጓሚው ሙክታር ዑስማን። እነሆ፡-


            ክቡር ፕሬዚዳንት አቶ ሙስጠፋ ኦማር፤ ለቃለ መጠይቅ ፍቃደኛ ስለሆኑ ከልብ አመሰግናለሁ። በርካቶች በተለይ በስልጣን ላይ ያሉ ሰዎች በፕሮግራሜ ላይ ስጋብዛቸው እሺ አይሉኝም። እርስዎ ፍቃደኛ በመሆንዎ ለድፍረትዎና የራስ መተማመንዎ ሳላመሰግን አላልፍም። ወደ መጀመሪያ ጥያቄዬ ልግባና… ክልሉን እርስዎ ከመምራትዎ በፊት የነበረበትን አጠቃላይ ሁኔታ እስቲ ለተመልካቾቻችን ጠቅለል ያለ ምስል ይስጡልን።
መልሴን በአላህ ስም እጅግ ሩህሩህ፣ እጅግ አዛኝ በሆነው እጀምራለሁ። እኔም በዚህ በርካታ የተከበሩ ሰዎች ሲቀርቡበት በነበረው ዝግጅትህ ላይ እንድቀርብ ስለተጋበዝኩ አመሰግናለሁ። ፍቃደኛ የሆንኩትም በአንተ ሚዛናዊና ሞያዊ ስነ ምግባር አድናቆት ስላለኝና ዩኒቨርሳል ቲቪ የክልላችንን ጉዳይ በዋነኝነት ሲዘግብ ስለነበረ፣ አሁን ያለውን የሽግግርና የለውጥ ሁኔታ ለህዝባችን መረጃ ለመስጠት የእናንተን ፕሮግራም ምርጫዬ ስላደረግሁ ነው። ወደ ጥያቄህ ስመጣ፤ ክልሉን እኔ ከመረከቤ በፊት የነበረበት ሁኔታ እጅግ ለመናገር በሚከብድ ደረጃ የሶማሌ ክልል ህዝብ የተዋረደበት፣ እንደ ማህበረሰብ ቅስሙ የተሰበረበት፣ የሰው ልጅ መሆኑ የተካደበትና ከፍተኛ እንግልት የደረሰበት፣ ከአውሬ ጋር የታሰረበት፣ አካላዊና መንፈሳዊ ማሰቃየቶች የተፈፀመበት፣ ያለ ፍርድ ሰዎች በአሰቃቂ ሁኔታ የተገደሉበት፣ ሴቶች የተደፈሩበት፣ እንዲሁም ሰዎች በጅምላ እየተረሸኑ በአንድ መቃብር የሚቀበሩበት ክልል ነበር። ይህም የአለም ሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶችን ሪፖርት፣ የተቀረፁ ምስሎችን ጭምር በማየት ማረጋገጥ ማንም ሰው የሚችለው ነው።  ክልሉን ስንረከብ እንደ መንግስታዊ ተቋም የሚሰሩ የመንግስት መስሪያ ቤቶች በአጠቃላይ አልነበሩም:: መዋቅራቸው ፈርሷል። አጠቃላይ የክልሉ ቢሮክራሲን ሊያቀላጥፉ የሚችሉ መንግስታዊ ድርጅቶች ወድመዋል። በጣም በሚያሳዝን ደረጃ የነበረ ክልልንና ቅስሙ የተሰበረ ህዝብን ነው ስንመጣ ያገኘነው። ችግሩ እንዲሁ በቀላሉ ተዘርዝሮ የሚያልቅ አይደለም።
እርግጥ ነው የገለፁት ሁሉ እውነት ስለመሆኑ፣ ክልሉን በቅርበት ስለምከታተል ልክ ነዎት። ለውጥ መጥቶ፣ እርስዎ ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ ያሳኳቸው ቁልፍ ተግባራትን ሊዘረዝሩልኝ ይችላሉ?
በርካታ ተግባሮችንና ስኬቶችን በተጨባጭ አስመዝግበናል። ዝርዝሩ ብዙ ነው። ምናልባት ኋላ በሚነሱ ጥያቄዎች ዘርዘር አድርጌ እመለስበታለሁ። ጠቅለል አድርጎ ለማስቀመጥ ያህል፤ የክልሉ ህዝብን አጠቃላይ ክብር ነው ወደ ቀድሞ ቦታው፣ ወደ የተከበረ እና ይገባው የነበረ ስፍራ የመለስነው። የወጣቶችን ምናብና መንፈስን ነው አድሰን በሀገራቸው ተስፋ እንዲያደርጉ፣ የራስ መተማመን እንዲኖራቸው፣ ማለም እንዲችሉ የተገፈፉትን ሰብአዊ ክብር መልሰን፣ ሞራላቸውን ለሀገር ልማት እንዲተጉ ወደሚያስችል ቁመና ከፍ አድርገናል። የሶማሌን ህዝብ ክብር በኢትዮጵያ ከፍ እንዲል፣ ሀገራችን ሰላሟ የተጠበቀ እንዲሆን፣ የሶማሌ ህዝብ ሰላም ወዳድ ህዝብ መሆኑን የቀጠናውን ሰላም በማስከበር ምሳሌ እንዲሆን አድርገናል። በርግጥም የሶማሌ ህዝብ ሀይማኖተኛ፣ ሰው አክባሪ፣ ሰላም ወዳድ፣ ሀገር ወዳድ እንደሆነ እንዲያረጋግጥ እድሉን አመቻችተንለት ለኢትዮጵያም፣ ለምስራቅ አፍሪካም መልካም እሴቱን አሳይተናል። ስርዓት ሲስተካከል ህዝብ የዘመናት የሰላም ጥማቱን በተግባር አሳይቷል። ይህ እኛ በሀላፊነትና በቅንነት በሰራነው የተቀናጀ ስራ የመጣ ውጤት ነው።
የሴቶቻችንን ክብር አስጠብቀናል። ከሁሉ በላይ በነፃነት መኖርን፣ ያለ ፍራቻ ወጥቶ መግባትን በክልሉ አስፍነናል። እስከ ሶስተኛ ዲግሪ ድረስ የተማሩ የክልሉ ተወላጆች በመማራቸውና በማወቃቸው መከበር ሲገባቸው የሚሸማቀቁበትን ስርዓት ለውጠን እውቀታቸውን ለማህበረሰባቸው እንዲያውሉ አስችለናል። ወደ ህዝብ አገልግሎት ስንጠራቸውም መስፈርቱን ችሎታ ብቻ በማድረግ፣ አካታች የሆነ የሲቪል ሰርቪስ ስራን ተግብረናል፡፡ ከፈቀድክልኝ ትንሽ የማክለው ደግሞ… ከዚህ ቀደም በአብዲሌ የዘረፋ ቡድን የተዘረፉ መሬቶችና ያለ ህግ የተዘረፉ ንብረቶችን ለህዝብ አስመልሰናል። የህዝቡን ንብረት መዝረፍ የሚባል ነገር ተወግዷል። በጥቅም ትስስርና በሞኖፖሊ የመንግስትን ስልጣን በመጠቀም ይደረግ የነበረውን የኢኮኖሚ የበላይነት ለአንድ ወገን ማመቻቸትን አስቀርተናል።
በተለይም የሰራነው ቁልፍ ተግባር፣ የሶማሌን ህዝብ ጥያቄ ወደ መሀል ሀገር ወስደን ከሀገሩ ሀብት በፍትሃዊነት የሚገባውን እንዲጠይቅ ወክለነው የሚያኮራ ስራ ሰርተናል። የሶማሌ ህዝብ መሰረታዊ ጥያቄን ወደ መሀል የሀገሪቱ አጠቃላይ ፖለቲካ አምጥተን በመሞገት፣ ከተፈጥሮ ሀብቱ የሚጠቀምበትን መንገድ በእስትራቴጂና በእውቀት ታግዘን በኩራት አቅርበናል። በዚህም የኢትዮጵያውያንን ክብርና ፍቅር አረጋግጠናል። የሶማሌ ህዝብ የሚገባውን ክብር እንዲያገኝ፣ የፖለቲካው የዳር ተመልካች ሳይሆን የመሀል ተጫዋችና በሚወሰኑ ውሳኔዎች ድምፅ ሆነዋል። በመሰረተ ልማት ደረጃም በርካታ ተግባሮች ጀምረናል። የተጠናቀቁና በጅምር ላይ ያሉ በርካታ ናቸው። የክልላችን ህዝብ ዋነኛ ችግር መንገድ እንደሆነ ግልፅ ነው። በህጋዊ መንገድ ስርአታቸውን ጠብቀው ሰባት ረጃጅም ደረጃ አስፋልት ተጀምረዋል። እንግዲህ እነዚህ ፕሮጀክቶች ሲጠናቀቁ የምንመሰገንበት እንደሚሆን አምናለሁ። አየህ፣ መሰረተ ልማት ጊዜ ይወስዳል። ፍሬው ለመታየት ጥቂት ዓመታት ሊወስድ ይችላል። ለፖለቲካ ትርፍ አያገለግልም። ለሀገር ለወገን የሚሰራ ነው።
ወደ ሰላሳ ለሚሆኑ ከተሞች የሃያ አራት ሰዓት መብራት አስገብተናል። የጤና ሴክተሩንም ለማሻሻል ከዚህ ቀደም ከፌደራል የሚላክልንን ብቻ የምንጠብቀው፣ አሁን 150 አምቡላንሶችን በራሳችን ወጪ ገዝተን ራቅ ራቅ ላሉ ወረዳዎች አስረክበናል። ወደ 450 ት/ቤቶችን፣ አስሩ ከፍተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት፣ ሶስት የቴክኒክ ኮሌጆች ሰርተናል። ወረዳን ከወረዳ የሚያገናኝ መንገድ፣ የከተሞች የውስጥ ለውስጥ መንገዶችን አሰርተናል። አዲስ ሆስፒታሎችና እየታደሱ ያሉ ሆስፒታሎች፣ የደም ባንኮች፣ የፓርላማ ህንፃና የዞን አስተዳደሮችን ህንፃዎች በአመት ከስምንት ወር ቆይታችን ውስጥ እያሰራን ነው። እውነት ለመናገር በአስራ ስምንት ወራት ውስጥ ከፍተኛ ስራዎችን አከናውነናል። ፖለቲካውን ካረጋጋንና ሰላም ካሰፈንን በኋላ የሰራነው  ዝርዝሩ ብዙ ነው። ከሁሉ በላይ ለልማት አመቺ የሆነውን ሰላም፣ በክልሉ እውን ማድረጋችን ትልቁ ስኬታችን ነው።
በዘረዘሩልኝ ስኬቶች ላይ የማነሳቸው ጥያቄዎች አሉኝ። ከዚያ በፊት፣ ከጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ ጋር ያላችሁ ግንኙነት እንዴት ነው?
ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር መልካም ግንኙነት ነው ያለን። በሀገሪቱ ህገ መንግስት፣ የፌደራልና የክልል የአሰራርና የግንኙነት ስርዓትና ደንብ መሠረት፤ ነፃነታችን ተጠብቆልን ነው የምንሰራው። አሁን ደግሞ በአንድ ፓርቲ፣ ብልፅግና፣ ስር በፓርቲ ደረጃ ስለምንሰራ መልካም የሆነ ገንቢ ግንኙነት ነው ያለን።
ካነሱት አይቀር ይህ የብልፅግና ፓርቲ ነገር፣ በርካቶች ጥያቄ ያነሱበታል። የሶማሌ ህዝብን መብት ያስጨፈልቃል እያሉ አስተያየት የሚሰጡ አሉ። ክቡር ፕሬዚዳንት፣ ብልፅግና ስትባሉ፣ የተባለው ብልፅግና እውነትም ብልፅግና ስለመሆኑ በምን አረጋግጠው አመኑ? በፓርቲዎ ውስጥም ከፍተኛ የሆነ የፖለቲካ ሽኩቻና እስር ተካሂዷል፤ ከምዕራብ ሶማሌ ህዝብ ፓርቲ ጋርም ግጭት ውስጥ ገብታችኋል---
አንድ በአንድ ዘርዘር አድርጌ እንድመልስልህ፣ ጥያቄዎችህን በቅደም ተከተል አስቀምጥልኝ።
እሺ ከብልፅግና ፓርቲ እንጀምር… ክቡር ፕሬዝዳንት የብልፅግና ፓርቲ የሶማሌ ህዝብ እራሱን በራሱ የሚያስተዳድርበትን መብት ይገፋል። የሶማሌ ህዝብ ማንነቱንና ባህሉን በነፃነት እንዳያራምድ እንቅፋት ይሆናል ብለው ቅሬታቸውን የሚያሰሙ አካላት አሉ። ብልፅግና ፓርቲ የተባለው እውነትም እንደተባለው ብልፅግና ለሶማሌ ህዝብ እንደሚያመጣ በምን አረጋግጣችሁ ነው የተቀላቀላችሁት?
ብልፅግና ፓርቲ በምን መልኩ፣ እንዴት የሶማሌን ህዝብ እራስን በራስ የማስተዳደር መብት እንደሚገፋ፣ እንዴት የህዝቡን ዴሞክራሲያዊ መብት እንደሚነጥቅ ዘርዘር አድርገው ማስረዳት ያለባቸው ብልፅግናን የሚቃወሙት ሰዎች ናቸው። ይህን ማስረዳት ያለባቸው እነሱ ናቸው። እንግዲህ ተነጠቀ የሚባለው አንድ ነገር ቀድሞ በእጅህ ያለ ነገር ሲሆን ነው። አነሰ ተቀነሰ የሚባለው ቀድሞ ሙሉ የነበረ ነገር ነው። ሊሄድብን ነው የሚባለው ቀድሞ የነበረ ነገር ነው። የሶማሌ ህዝብ በ28 አመት ውስጥ በሀቀኛ ዴሞክራሲና ነፃነት እራሱን አስተዳድሮ አያውቅም። ዴሞክራሲያዊ መንግስት አልነበረውም። እውነተኛ ፌዴራሊዝም ኖሮን አያውቅም። በህወሃት ባለስልጣናት የበላይ አዛዥነት የሚመራ የሞግዚት አስተዳደር ነው የነበረው። አጋር ተብሎ የተገፋ፣ ከመሀል ሀገር የፖለቲካ ውሳኔ ውጪ ሆኖ የበይ ተመልካች እንዲሆን የተደረገ ክልል ነው። ጄኔራሎች የሚያስተዳድሩት፣ ሁሉ እየመጣ የሚዘርፈው፣ የሚገድለውና የሚያስረው ህዝብ ነበረ በክልሉ። በርዕዮተ-ዓለም ሳይቀር በይፋ የአርብቶ አደርነት የኑሮ ዘይቤ፣ ለአብዮታዊ ዴሞክራሲ የማይመጥን ኋላ ቀር ስለሆነ የሶማሌ ህዝብን የሚወክል የፖለቲካ ድርጅት ወደ ኢህአዴግ ፓርቲዎች መቀላቀል አይችልም ነው በመለስ ዜናዊ የተባልነው። ይህን ውርደት ነው እራስን በራስ ማስተዳደር ነበር የሚባለው? ይህ ነው ፌዴራሊዝም? ይህ ነው እኩልነት? ይህ ነው ዴሞክራሲ?
እኛ እንደምናምነው፤ የሶማሌ ህዝብ የነበረውና የሚወሰድበት መብት የለም። ያልነበረ ነገር አይቀማም። ሀቀኛ ሆኖ በፌዴራሊዝም መርህ ላይ የተመሰረተ አስተዳደር፣ የሶማሌ ህዝብ አይቶ አያውቅም። ያላየው ስርዓት ደግሞ አይናፍቀውም፣ ተቀማሁ ብሎም አያዝንም። አሁን በብልፅግና ፓርቲ መንገድ፣ ትክክለኛውን የራስን በራስ ማስተዳደር ሀቀኛ ፌዴራሊዝም እየጀመርን ነው።
እንደ እርስዎ እምነት የሶማሌ ህዝብን መብት ብልፅግና ፓርቲ ያስከብራል ነው እያሉን ያለው?
በእርግጠኝነት! አሁን በያዝነው መንገድ የሶማሌን ህዝብ ወደ መካከለኛ የሀገሪቱ ፖለቲካ አምጥተን መብቱን እናስከብራለን። በፍትሃዊነት የድርሻችንን እንጠይቃለን። ብልፅግናን የተቀላቀልነው ሶማሌ ሆነን ነው። ባህላችንን፣ እምነታችንን፣ እሴታችንን ይዘን ነው ወደ ብልፅግና የገባነው። ከዚህ ቀደም ወደ መሀል ፖለቲካ መግባት አለብን፣ ተገልለናል፣ ወደ ዳር ተገፍተናል እያልን ስናኮርፍ ነበረ። አሁን እድሉን ስናገኝ ወደ ኋላ ማለት የለብንም። በኢትዮጵያ ፖለቲካ አዲስ መንገድ ተዋውቋል። ይህን መንገድ እንሞክረዋለን። ተቃዋሚዎቻችን ግን ለምን ብልፅግና የህዝቡን መብት ይገፋል እንደሚሉ እነሱን መጠየቅ ነው። ስትጠይቃቸውም፣ ለህዝቡ የሚያስቀምጡለትን አማራጭም አብረህ ጠይቃቸው። አማራጫቸው ትናንት ሲገላቸው፣ ሲያሳድዳቸውና በፌክ ፌዴራሊዝም ሲያታልላቸው የነበረውን የህወሓት መንገድ አይነት እንደማይሆን እምነት አለኝ። ብልፅግና መብትን ይገፋል የሚሉት አንዳንዶቹ፤ ከዚህ ቀደም መብትን በመግፈፍ የሚታወቁ፣ እንደተነቃባቸው እንኳን አውቀው ትንሽም የማያፍሩት ናቸው።
እንግዲህ ይህን ጉዳይ ህዝቡ፣ እንዲሁም ብልፅግናን የሚቃወሙት ሰዎች ቅሬታቸው ከምን እንደሆነ ለእነሱ የምተወው ይሆናል። ወደ ሌላ ጥያቄ ልለፍ። በክልሉ ቅድም እርስዎም እንደጠቀሱት ከፍተኛ ወንጀሎች ተፈፅመዋል። ህዝቡ ከፍተኛ ጉዳት ደርሶበታል። በዚህ በኩል የእርስዎ አስተዳደር ዳግም የህዝቡ ጉዳትና ጉዳት ባደረሱት አካላት መካከል እርቅና መግባባት እንዲኖር አስፈላጊ ነው። ለተፈፀሙት ወንጀሎች ፍትህ የሚፈልግ ህብረተሰብም አለ። እንዲሁም ይህ ግፍ ለደረሰባቸው ግለሰቦች ከጉዳታቸው እንዲያገግሙም ያስፈልጋል። በዚህ ረገድ የተሳካላችሁ ጉዳይ ካለ እና እክል የገጠማችሁ ነገር ካለም እባክዎ ይንገሩን--
አንተም እንደምታውቀው የደረሰው ግፍና መከራ በጣም ከሚታሰበው በላይ ሰፊና በተወሳሰበ ደረጃ የተተገበረ፣ በመንግስት ደረጃ በጣም በጥንቃቄ ታቅዶበት የተፈፀመ ወንጀል ነው። ለረጅም ጊዜ የተካሄደም እንደሆነ መረሳት የለበትም። ሁሉንም ጉዳይ ከስር መሰረቱ አጥርቶ ለማወቅና መረጃ ለመሰብሰብ በዚህ በአጭር ጊዜ ሊያልቅ የሚችል አይደለም። ፍትህ የማስገኘቱ ስራ አሁንም እየተሰራ ያለ ነው። ማስረጃዎችን በዶክሜንት ደረጃ የማጥራት ስራ ጊዜ የሚፈልግ ነው። ምክንያቱም ፍትህን ከበቀል መለየት አለብን። በጥድፊያ የሚሰራ ነገር ስህተት ሊኖረው ይችላል። በሌላ በኩል ግን የዚህ ግፍና ወንጀል ሰለባ የሆኑትን ለመደገፍ ጥረት አድርገናል። ማህበር መስርተው እንዲንቀሳቀሱ፣ በኢኮኖሚ በምንችለው ደረጃ ደግፈናል። የጤና መቃወስ የገጠማቸውን አሳክመናል። ሆኖም የደረሰው ጉዳት በጣም አሰቃቂ ስለነበረ እውነት ለመናገር ሁሉን ነገር ብናደርግ እንኳ ጠባሳውን ማሻር አንችልም። ከባድ ስቃይ ነው የተፈፀመባቸው። በርካታ ነገሮችን ሞክረናል። ሆኖም አጥጋቢ እንዳልሆነ ግን አምናለሁ።
መልካም። ይህን ግፍ ሲቃወሙ ለዚህም ሲታገሉ የነበሩ ድርጅቶች ነበሩ። ስርዓቱ በርካታ በደል አድርሶባቸው የነበረ ለህዝባቸው የታገሉ አሉ። ከነዚህም ውስጥ ነፃ አውጪ ግንባር የነበረውና የምዕራብ ሶማሌ ነፃ አውጪ ግንባር በመባል በሚታወቀው ድርጅትና በእርስዎ አስተዳደር መካከል አለመግባባት እንዳለ ይነገራል። የፀባችሁ መንስዔ ምንድነው?
በእኛ እና “የምዕራብ ሶማሊ ነፃ አውጪ ግንባር” በሚባል ድርጅት መካከል የተፈጠረ ችግር የለም። ምክንያቱም በዚህ ስም እኛ የምናውቀው ድርጅት የለም። ከሌለ ድርጅት ጋር ደግሞ ልንጋጭ አንችልም።
በሌላ መንገድ ላስቀምጠው ጥያቄዬን። ከአማፂ ግንባርነት ወደ ፖለቲካዊ ፓርቲነት የተሸጋገረ አካል ጋር ስምምነት አድርጋችሁ ወደ ሀገር ገብቷል። ስምምነታችሁ ምን ነበረ?
ከማን ጋር ነው ስምምነት የፈጠርነው? አንተ ስሙን ከጠቀስከው ድርጅት ጋር ስምምነት አልፈጠርንም። በዚህ ስም የተደራደርነው አካል የለም እያልኩህ ነው።
ኤርትራ ላይ ተደራድራችሁ ስምምነት ፈፅማችሁ ወደ ሀገር የገባ ድርጅት እኮ አለ፤ ክብር ፕሬዚዳንት--
አንተ በገለጽከው ስም የሚጠራ አካል አይደለማ! ከማን ጋር እንደተደራደርን በትክክለኛ ስሙ ጠርተህ ጠይቀኝ እመልሳለሁ።
ከግንባሩ ጋር አልተደራደርንም እያሉኝ ነው?
የትኛው ግንባር?
ONLF የሚባለው ግንባር
ፊደሎቹ የሚወክሉትን ቃላት ዘርዝርልኝ እስቲ…
ምኑን ነው የምዘረዝረው ገለፅኩት እኮ…
እኔ እኮ አንተን ለመጠየቅ የፈለኩት… ይህ በምህፃረ ቃል ያቀረብክልኝ ድርጅት ስሙ ማን ይባላል? ሙሉ ስሙን ጥቀስልኝና መልሱን ልስጥህ።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ እያወራሁ ያለሁት በስፋት ስለሚታወቅ ግንባር ነው። በዚህ ጊዜዎን ማባከን አልፈልግም። ግንባሩ ስሙ ምንም ይባል ምን፣ ከመንግስት ጋር ስምምነት ፈፅሞ ወደ ፖለቲካ የገባ ድርጅት አለ። እኔም እርስዎም እናውቀዋለን። የተስማማችሁት በምን ላይ ነው። አሁንስ ምን ችግር ተከሰተ? እንደሚሰማው ስልጣንዎን ሊወስድ እንደሚችል ሰግተው፣ ያልፈፀሙትን ወንጀል ፈፅመዋል እያሉ በሀሰት እንደሚከሷቸው ይነገራል። ስለዚህ ጉዳይ ሊመልሱልኝ ይችላሉ?
አንተ በምህፃረ ቃል ብቻ የጠቀስከውን ድርጅት ሙሉ ስሙን መጥቀስ ካልፈለክ እኔ ልንገርህ። “Ogaden National Libration Front” በመባል የሚጠራ ድርጅት ነው። ጥያቄህን የድርጅቱን ስም ጠቅሰህ ነው መጠየቅ ያለብህ። ጥያቄህን የጀመርከው “የምዕራብ ሶማሊያ ነፃ አውጪ ግንባር” ብለህ ነው። በዚህ ስም የሚታወቅ የፖለቲካ ድርጅት ደግሞ የለም። በሌለ ድርጅት ላይ ደግሞ አስተያየት መስጠት የለብኝም:: ለማለት የፈለከው እንደመሰለኝ WSLF በመባል ይታወቅ የነበረ ድርጅት ነው። West Somalia Liberation Front ይባል የነበረው ድርጅት ህልውናው በ1980ዎቹ ያከተመ ነው። ስለዚህ ድርጅት የታሪክ ሰዎችን መጠየቅ እንጂ እኔን ስምምነት ፈፅመሀል ብለህ መጠየቅ የለብህም። ይህን ዝግጅት በርካታ ሰው ያየዋል። እኔ እና አንተ ብናውቀውም ሌላውን ሊያደናግር ስለሚችል መጠንቀቅ አለብን።
ተቀብያለሁ፡፡
የሶማሌ ህዝብ እያዳመጠን ያለ በመሆኑ እውነቱን አፍረጥርጠን መነጋገር አለብን። “ምዕራብ ሶማሌ” በሚል የሚታወቅ ድርጅት ሳይሆን “የኦጋዴን ብሄራዊ ነፃ አውጪ ድርጅት” ተብሎ ከሚታወቅ ድርጅት ጋር ተደራድረን በብዙ ነጥቦች ላይ ስምምነት ላይ ደርሰናል።
ይህ የኦጋዴን ብሄራዊ ነፃ አውጪ የሚለውን ስያሜያቸውን ወደ አጠቃላይ የክልሉ የሶማሌ ህዝብ ሊወክል በሚችል ስም በመተካት ለክልሉ ህዝብ ሁሉ ወካይ ስም በራሳቸው ምርጫ እንዲሰይሙ አጠቃላይ መግባባት ነበረን። ዘርዘር ለማድረግ … በመጀመሪያ ደረጃ በሰላማዊ መንገድ የፖለቲካ ፓርቲ ሆነው እንዲታገሉና አሁን የተገኘውን እድል በሰላማዊ መንገድ እንዲጠቀሙበት፣ የታጣቂ ወታደሮቻቸው ጉዳይን የምንፈታበትና በትጥቅ ትግል ላይ ከመኖራቸው አንፃር የእነሱን ጉዳይ ማኔጅ የሚደረግበት መንገድን በእኛና በእነሱ መካከል የፖለቲካ ውድድር የሚካሄድ በመሆኑ ስለዚህ ጉዳይ የተግባባንባቸው ነጥቦችም አሉ:: እኛ ቃል የገባነውን አድርገናል። በሞቀና በደመቀ ሁኔታ ተቀብለናቸዋል። ለአቀባበሉና ለወታደሮቹ መቋቋሚያ 500 ሚሊየን ብር ያህል አውጥተን፣ መልካም አቀባበል አሳይተናል። ይህ ሁሉም ህዝብ የሚያስታውሰው ነው። እንግዲህ ወደ ፖለቲካው ውድድር ሀሳብን ወደ መሸጥ ነው የተገባው። በዚህም አንዱ የሌላውን ሀሳብ ፍሬ ያለው ነው ወይስ የለውም፣ ያስኬዳል ወይስ አያስኬድም ወደሚል ትችት መግባት ያው የፖለቲካው አንድ አካል ነው የሚሆነው። ይህ የሀሳብ ትግል ነው። ከተከፉም በዚህ ነው እንጂ በምንም ሌላ ነገር ሊሆን አይችልም።
እርስዎ ድርጅቱ ወንጀለኛ እንደሆነ፣ ደም ሲያፈስ እንደነበረ አንስተው የተናገሩበት አጋጣሚ የለም?
እንደዚያ ብዬ አላውቅም።
ይህ ድርጅት የፖለቲካ ስልጣን ሊይዝ ነው ከእርስዎ ጋር የሚወዳደረው። ያለ እስርና ወከባ እንዲወዳደር ፍቃደኛ ነዎት?
መፍቀድ ብቻ አይደለም extra mile ሄደን በፖለቲካ ነፃ ውድድር እስከፈቀደልን ድረስ ፍቃደኝነታችንን አሳይተናል። ለዚህም ሽማግሌዎች ምስክር ናቸው። ውድድሩንም የሀገር ሽማግሌዎች እንዲታዘቡት የሚያስችል አሰራር ሁሉ ለመዘርጋት ተስማምተናል። በውድድር ለማሸነፍ ነው እቅዳችን።
ቅድም ስለ ዴሞክራሲ፣ ነፃነት፣ የህግ የበላይነትና ስለ ሰብዓዊ መብት ብዙ ነግረውኛል። ሆኖም በክልሉ አሁንም በፖለቲካ ሳቢያ የሚታሰሩ ሰዎች አሉ። በቅርቡ የታሰሩ አካላት ለምን እንደታሰሩ ሊነግሩኝ ይችላሉ?
በጥቅሉ አትጠይቀኝ። የታሰረ ሰው አለ የምትለው ማን ነው? በስም ጠቅሰህ የታሰረን ሰው ጥቀስልኝ…
በርካታ ልጠቅስ እችላለሁ። ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በክልሉ በቅርቡ የተፈጠሩ አለመረጋጋቶችን ተከትሎ እስር ተካሂዷል። በክልሉ ስለተፈጠረው ጉዳይ ሊነግሩን ይችላሉ? በተለይ የእርስዎ የፕሮቶኮል ሀላፊ የነበሩት አቶ አብዱል ቃድርን አስረውታል? ምክንያቱ ምንድነው?
እኔ በግል ፀብ አላሰርኩትም። የታሰረው በህግ ጥሰት ምክንያት ነው። ሀገር ነው የምንመራው። ሀገር በህግ እያስተዳደርን ነው። ህግ ሲጣስ ህጉ እኛንም እንድናስር ያስገድደናል። ሆኖም.....
ምን ጥፋት አገኛችሁበት? የትኛውን ህግ እንደጣሰ ይህን ፕሮግራም በቀጥታ እየተከታተሉ ላሉት የተከበሩ ተመልካቾቻችን ሊነግሩ ይችላሉ?
አይ አልናገርም፡፡
ክቡር ፕሬዚዳንት ለምን አይነግሩንም?
የማልናገረው ለተከሳሹ መብት ስል ነው። እኔ መሪ ሆኜ የተከሳሹን የህግ ጥሰት በአደባባይ ከተናገርኩ፣ የፍትህ ስርዓቱ ላይ አላስፈላጊ ጫና እናም አድሎ እንዳያመጣ ስጋት አለኝ። ማንም ሰው በህግ ፊት ንፁህ እንደሆነ የህግ ግምት አለ። በህገ መንግስታችን የተቀመጠ ነው። እዚህ ያጠፋውን ብዘረዝር እራሱን ለመከላከል ከፍተኛ ጫና ሊኖርበት ነው። ህግ እየጣስኩ ህግ አስከብራለሁ የማለት ሞራል አጣለሁ። ስለዚህ የማልናገረው ለተከሳሹ መብት፣ ፍትህና ደህንነት ስል ነው።
ምንም ጥፋት ሳይኖርበት አስረውት ቢሆንስ…?
በፍርድ ቤት ስራ ጣልቃ መግባት ስለሌለብኝ ነው የህግ ጥሰቱን የማልነግርህ። ጠቅለል አድርጌ የምነግርህ፤ እኛ ህግ ጥሷል ብለን በህግ ጥሰት ጠይቀነዋል። ህግ መጣስ አለመጣሱን ማጣራት ያለበት ፍርድ ቤት ነው። ያሻውን ያህል ምርጥ ምርጥ ጠበቆችን አሰልፎ የመሟገት መብት አለው። እኛም አቃቤ ህግ መድበን እንሟገታለን። አስፈላጊ መስሎ ከታየን የችሎቱን ሂደት ለህዝብ በቀጥታ ልናስተላልፍም እንችላለን። ጋዜጠኛም ፍርድ ቤት ገብቶ ሊመለከት፣ በነፃነት ሊዘግብ ይችላል።
ህግ ያልጣሰ ከሆነስ…?
ህግማ ጥሷል አልኩህ እኮ…
የቱን ህግ?
በቅርቡ ከተከሰተው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት ጋር ተያይዞ፣ አሁን እዚህ በገለፅኩልህ ምክንያት የማልዘረዝረውን የህግ ጥሰት ፈፅሟል ብለን እናምናለን። ፍርድ ቤት ደግሞ የራሱን ፍርድ ይሰጣል። የችሎቱን ሂደት ቤተሰቡም ሆነ ፍላጎት ያለው ሰው መታደም ይችላል። በእስር ቤት በህግ ለተጠየቁ ሰዎች በህገ መንግስቱ የተረጋገጡለት መብቶች እንዳይነኩበት፣ እኔው እራሴ ነኝ፣ ትዕዛዝ ያስተላለፍኩት። ትዕዛዜ ተግባራዊ ስለመሆኑም ተከታትዬ እያጣራሁ ነው። እንደ መሪ ማድረግ ያለብኝ ይህን ነው።
የተፈጠረው እና እሱ በግል ተሳትፎበታል ያሉት ጉዳይ ምንድነው?
የፖለቲካ አለመረጋጋት አልያም የፖለቲካ ክራይስስ ልንለው እንችላለን፡፡
እንዴት ያለ የፖለቲካ ክራይሲስ?
(ፈገግ እያሉ) የፖለቲካ ክራይሲስ ብዬ ብጠቅሰው ነው እኔ የምመርጠው፡፡
የፖለቲካ ክራይሲስ ሲባል እንግዲህ መንግስት ለመገልበጥ ማሴር ሊሆን ይችላል። የፓርላማውን ስራ በህገወጥ መልኩ ማደናቀፍ እና ለህገወጥ ተግባር መመሳጠር ሊሆን ይችላል፣ አማፂ ማደራጀት ሊሆን ይችላል፣ እነዚህን የመሳሰሉት ሊሆኑ ይችላል። ከጠቀስኩት አንዱን መቼም ፈፅሞ ሊሆን ይችላል ብላችሁ ነው የምታምኑት። አይደለም እንዴ ክቡር ፕሬዚዳንት? እስቲ አሁን ከጠቀስኳቸው የትኛው ሊሆን ይችላል?
አንተ የመገመት መብት አለህ። እኔ ግን የፖለቲካ አለመረጋጋት ወይም ፖለቲካል ክራይሲስ በሚለው አገላለፅ እፀናለሁ፡፡
በክልሉ የተሞከረውን መፈንቅለ መንግስት ማለትዎ ነው?
የፖለቲካ ክራይሲስ ለመፍጠር የታሰበ ሴራ ነው ብዬ የማስቀምጠው፡፡
የመፈንቅለ መንግስት ሙከራ አልነበረም እያሉኝ ነው?
የፖለቲካ አለመረጋጋትና ነውጥ ለመፍጠር አይነት ተደርጎ የሚወሰድ ነው፡፡
ምንም ጥፋት ሳይኖርበት አስረውት ቢሆንስ…?
በፍርድ ቤት ስራ ጣልቃ መግባት ስለሌለብኝ ነው የህግ ጥሰቱን የማልነግርህ። ጠቅለል አድርጌ የምነግርህ፤እኛ ህግ ጥሷል ብለን በህግ ጥሰት ጠይቀነዋል። ቀሪው የፍትህ ስርአታችን ስራ ነው። ፍትሀዊ እንዲሆን የሚቻለውን ብቻ ሳይሆን በህግ የተቀመጠውን መብቱን ሁሉ እናስጠብቃለን።
መልካም። ሌሎች የታሰሩም አሉ። እነ ማህዲ ሀሰን ገፍዲድ የሚባል ሰው። ከድር ኦላድ የሚባል ሰው። እነዚህስ ምን አድርገው ነው? ኧረ ብዙ ነገር የማነሳልዎት አለ። ለምሳሌ እርስዎ ያቀረቡትን የደም ባንክ ተጠናቅቋል እወጃ፣ የጤና ሚኒስትሩ አለመጠናቀቁን አስታውቀዋል፣ ተናብባችሁ አትሰሩም ማለት ነው? የጂግጂጋ ከተማ ለህይወት መሰረታዊ የሆነውን ውሃ የተነፈገች ከተማ ናት። ውሃ የለም። የፀጥታ ዘርፍ ኃላፊውን ለምን በሌላ ተኩ? ብዙ ጥያቄ ማንሳት ይቻላል። እንደውም እርስዎ አክቲቪስት እንጂ ሀገር መምራት አይችሉም ይባላሉ። ክቡር ፕሬዚደንት፤ እውነቱን ለሶማሌ ህዝብ እንዲያሳውቁ እጠይቅዎታለሁ። ይመልሱልኝ!
ሙስጠፋ፡- (አየር ስቦ አስወጣ። ፈገግ አለ። በማዘን ጭንቅላቱን ከወዘወዘ በኋላ) ስማ ማነህ አብዱልሀፊዝ፣ እንዲህ ተብሎ አይጠየቅም… (ሙስጠፌ፣ የተቆጣ ይመስላል…)
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ሁለት ሰዎች በአሁኑ ወቅት በእስር ላይ ያሉ አሉ። አንዱ ሪፖርተር፣ አንዱ ደግሞ የቀድሞ አማካሪዎ መሆናቸው ይታወቃል። ለምን ታሰሩ?
በአሁኑ ወቅት በእስር ላይ አይደሉም። ቀድሞ ታስሮ የነበረው ገፍዲድ ነው። ከድር ቀድሞም አልታሰረም፣ አሁንም አልታሰረም። በነገራችን ላይ የተሳሳተ መረጃ ደርሶሃል። ገፍዲድ የኦብነግ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል እንጂ ጋዜጠኛ አይደለም። ከድር ኦላድም የእኔ አማካሪ የነበረ ሰው ነው። በነፃነት እየተንቀሳቀሱ ነው በአሁኑ ወቅት። ደውለህ ልታገኛቸው ትችላለህ።
ቀድሞስ ገፍዲድ በማስረጃ ምን ተገኝቶበት ነው የታሰረው?
እንደ ቅድሙ በህግ የተያዘ ጉዳይ ነው። ሆኖም ደጋግመህ እንዳትጠይቀኝ ወደ ዝርዝር ጉዳዮች ሳይገባ ጠቅለል አድርጌ ልንገር። ገፍዲድ ፖለቲከኛ ነው። የኦጋዴን ብሄራዊ ነፃ አውጪ ግንባር ማዕከላዊ ኮሚቴ ነው እንደነገርኩህ። ለረጅም ጊዜ በሀገሪቱ በወንጀል ሊያስከስሰው የሚችልን ተግባር በማህበራዊ ሜዲያ ሲቀሰቅስ ነበረ። እንግዲህ ከፓርቲው ጋር ስምምነት ነበረን፤ በሰላማዊ ፖለቲካ ለመጓዝ። እሱ ግን በእኔ ላይ የግድያ እርምጃ እንዲካሄድ ሲቀሰቅስ፣ ሀይማኖታቸው ከሶማሌ ህዝብ ሀይማኖት የተለየውን እንዲገደሉ ሲቀሰቅስ በኦዲዮ ቪዡዋል ማስረጃ አለን። ወንድሜ በጩቤ እንደተወጋ ታስታውሳለህ። ይህን አሳዛኝ ጉዳይ በተመለከተ አደገኛ አስተያየቶችን ሲናገር ነበረ። ጎሳን ከጎሳ የሚያጋጭ ቅስቀሳ ውስጥ ሲገባ፣ እንግዲህ ከዚህ በላይ አንታገስም ብለን አስረነው፣ በዋስ ተፈቷል። ባለፈው በክልላችን የደረሰ ከባድ አደጋ የሶማሌን ህዝብ ምስል አበላሽቶብን ነበረ። ይህ እንዲደገም ስላልፈቀድን ይዘነው፣ በዋስ ተፈቶ አሁን ነፃ ነው፡፡
ፍትሃዊ ፍርድ እንደሚያገኝ ቃል ይገባሉ?
ሰውዬው ከእስር ቤት ውጪ ነው አልኩህ እኮ። ፍርዱ ቅድም እንዳልኩህ፣ በህጉ ያለው መብት ሁሉ ተጠብቆለት ይዳኛል።
መልካም ወደ ሌላ ጥያቄ ልለፍ። እርስዎ አሁን የሚገኙበት ጂግጂጋ ከባድ የውሃ ችግር አለ። የመጠጥ ውሃ ችግር አለ። ቅድም ብዙ ስኬት እንዳስመዘገባችሁ ነግረውናል። ታዲያ የጂጂጋ ከተማ ውሃ ችግር ከየት የመጣ ነው። ከዚህ ቀደም ያልነበረ እና የማይነገር ችግር አሁን እንዴት መጣ? ለምንስ አልተቀረፈም?
የጂጂጋ የውሃ ችግር ቀድሞ ከኔ በፊትም የነበረ ነው። አሁን ድንገት የመጣ አድርገህ ማቅረብ የለብህም። ከዚህ ቀደም በአብዲሌ ቆይታ ጊዜ አምስት ቢሊየን ያህል ገንዘብ የተበላበት ችግር ነው። ሌቦች እየተፈራረቁ የሚበሉበት ጉዳይ ነው። እኛ ስንመጣ ይህን ችግር ለመቅረፍ እየተንቀሳቀስን ነው። አሁን የውሃ ሽፋኑ እየተሻሻለ መልካም በሚባል ደረጃ ነው ያለው። ልዩነቱ የቀድሞ መንግስት ያልተሰራን በፕሮፓጋንዳ ያሳያል። እኛ በውሸት ፖለቲካ መነገድ አንፈልግም። በቀድሞ ስርዓት ስለ ችግር መተንፈስ አትችልም። እኛ ግን የሰውን ቅሬታ የማቅረብ መብት ሰጥተናል። ለዚህ ነው ችግሩ የተጋነነ የመሰለህ።
ሌላው ባሳካነው ሰላም ምክንያት በርካታ ኢትዮጵያውያን ክልሉን ምርጫ አድርገው ለኑሮም፣ ለንግድም እና ለተለያየ አላማ እየመጡ ነው። ይህ ደግሞ በውሃ አቅርቦት ላይ ጫና ማምጣቱ የሚጠበቅ ነው። በፌስቡክ የሚለቀቁ፣ እውነታውን የማያንፀባርቁ ፎቶዎችን ሳይሆን ከፈለክ እኔ ከክልሉ ውሃ አገልግሎት ባለስልጣን ጋር አገናኝቼህ ዝርዝር መረጃ እንዲሰጥህ ለማድረግ እችላለሁ።
ቅድም ብዙ ስኬቶችን እንዳስመዘገቡ ተናግረዋል። ሆኖም እኛ የተለያዩ ሰዎችን ጠይቀን መረጃ ሰብስበን በርካታ ችግሮች እንዳሉ ለማወቅ ችለናል። መንገድ የለም። የመሰረተ ልማት ችግሮች አሉ። የፈራረሱ መንገዶች በየቦታው አሉ። በኢኮኖሚም በኩል ችግር አለ። እንዳልክዎት የውሃ ችግር አለ--
ስላሳካነው ጉዳይ ዶክመንት ስላደረግነው ላቀርብልህና በፕሮግራምህ አሳይተህ ህዝቡ መመልከት ይችላል።
አሃ በእናንተ የተዘጋጀውን ነው እኛ የምናስተላልፈው? እውነታ የሌለው ነገር አዘጋጅታችሁ ቢሆንስ?
ከፈለክ መጥተህ በአካል ማየት ከፈለክም እንደዚያው። በዋይፋይ ከቻልንም እንዳሁኑ ቃለ መጠይቅ አይነት በማዘጋጀት ማስጎብኘት እንችላለን።
የፈራረሱ መንገዶች፣ የውሃ ችግሩ እኮ ፈጦ ያለ ነው ክቡር ፕሬዚዳንት…
(ፈገግ አሉ፤ በቅሬታ አይነት) አብዱልሀፊዝ፤ እባክህ እንዲህ አይጠየቅም። ለተመልካቾቻችን ክብር ስንል እንዲህ አይጠየቅም…
ለምን አይጠየቅም?
የሚጠየቀው ባላችሁ ሀብት ምን አቅዳችሁ ምን አሳካችሁ ነው። ለምሳሌ ጥናት አድርገን የዚህ ክልልን በአንድ አመት የተሻለ ልማት ልናመጣ የምንችለው በምን ያህል ገንዘብ ነው ብለን ስናሰላው፤ ወደ አስር ቢሊየን ዶላር ያህል ይሆናል። እኛ በወቅቱ በእጃችን የነበረው አምስት ቢሊየን ዶላር ነው። በዚህ በያዝነው ብር ምን ቅድሚያ በመስጠት ሰራን፣ ብሩ የት ገባ? ባቀዳችሁት መሰረት ምን አሳካችሁ? ብለህ መጠየቅ ጥሩ ነው። በአንተ መንገድ ግን ጥያቄ አይጠየቅም።
እንዴ ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ጥያቄ የመጠየቁ አማራጭ መንገድ እኮ የኔ ምርጫ ነው። እንደፈለኩት ብጠይቅ ምን ችግር አለው?
እሱማ መብትህ ነው መጠየቅ፣ ሰው ይታዘበኛል የማትል ከሆነ። ለምሳሌ እኔ ልጠይቅህ?
እሺ፡፡
ሞቃዲሾ እንደ ኒውዮርክ ለምን ፎቅ በፎቅ አልሆነችም ብዬ ብጠይቅህስ? (ጋዜጠኛው አልመለሰም) … አየህ አንድ ነገር ስረ መሰረቱን የሚገነዘብ ጥያቄ ነው መጠየቅ ያለብህ። facts on the ground and reality የሚባል ነገር አለ። ይህን መሳት የለብህም። በዚህ መንገድ መጠየቅ የምንችለውንና የማንችለውን፣ የተሳካና ያልተሳካውን ለመለየትና ለመሞገት ይቻላል። ለምን የተፈረካከሰ መንገድ ይኖራል? ብሎ ጥያቄ፣ ለኔ ጥያቄ አይደለም።
ደሃ ሀገር ነው ያለነው። በርካታ ያልተሟሉ ነገሮች አሉ። ፍላጎት አለ። እንኳን እዚህ አንተ ያለህበት የለንደን ነዋሪን ስለ መሰረተ ልማት ብትጠይቀው በርካታ ችግር ሊነግርህ ይችላል።
(ጋዜጠኛው ፈዞ ቀረ። ፕሬዚዳንቱ  ፈገግ አሉ። … ጋዜጠኛው ወደ ሌላ ጥያቄ ለመሻገር ጉሮሮውን ጠረገ።)
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በክልሉ ከፍተኛ የሆነ ሙስና እንደሚታይ ይነገራል። የስልጣን ክፍፍል ላይም የአንድ አካባቢ ሰዎች ብቻ እንደተሰባሰባችሁ መረጃው ደርሶኛል። በኋላ በሰፊው ዘርዝሬ እጠይቅዎታለሁ። አሁን ግን አንድ ሳልዘነጋው መጠየቅ የምፈልገው የተፈናቃዮች ጉዳይን ነው። ተፈናቃዮች ያሉበት ሁኔታ አስከፊ ነው። ምነው በልማት እቅዳችሁ ዘነጋችኋቸው? አቅም አጥሯችሁ ነው ወይስ አንዳንዶች እንደሚወቅሷችሁ ስላልፈለጋችሁ?
ተፈናቃዮችን በተመለከተ የሰራነውና እየተሰራ ያለ ስራ አለ። በተለይም ቀጥታ ከኑሮአቸው ጋር የተያያዙ ስራዎች እየተሰሩ ነው። የትምህርት፣ የጤና እና የመሳሰሉ አስፈላጊና አንገብጋቢ ጉዳዮችን እየሰራን ነው። አንዳንድ ጉዳዮችን ከሩቅ ከመተቸት ይልቅ ስራውን ቀረብ ብሎ ውስብስብነቱን ተረድቶ ፌር የሆነ ምልከታ ሊኖረን ይገባል። እኛ ስልጣን ከያዝን በኋላ በሰላም ላይ በሰራነው እልህ አስጨራሽ ስራ፤ በኢትዮጵያ መፈናቀል ያልታየበት ክልል እኔ የማስተዳድረው ክልል አንዱና ምሳሌም ሊሆን የበቃም ነው። በዚህም ተፈናቅለው የነበሩና አሁን የተረጋጋ ሰላማዊ ኑሮ የጀመሩ በርካቶች ናቸው። ይህም በተግባር በሚሰራ ስራ የሚገኝ ውጤት ነው።
እኔ እንግዲህ በዓለም አቀፍ ድርጅቶች ከተፈናቃይና የስደት ጉዳዮች ጋር የመስራት ልምድ አለኝ። በበርካታ ሀገራት የስራ ልምዴ፣ በአመት ከስድስት ወር፣የተፈናቃይ ጉዳዮች ሁሉ ተፈትቶ፣ ምቹ የሚሆንበት አለም የለም። ጊዜ ይፈልጋል። ፖለቲካውን ማረጋጋት ያስፈልጋል። እንደውም እኛ ጋ ያሉት ተፈናቃዮች በዓለም አቀፍ ኢንዲኬተር ልኬት መሰረት ስናየው የተሻለ የሚባል ነው። ወደ ቀያቸው መመለስ፣ ግጭት መፍታት፣ ባሉበት ቦታ የሚያስፈልጋቸውን ነገሮች እንዲሟሉላቸው ማድረግ ያስፈልጋል። ይህንን ደግሞ ክልሉ ብቻውን ለመስራት የአቅም ችግር አለብን። የፌደራል መንግስት፣ የዓለም አቀፍ ድርጅቶች እርዳታ ያስፈልጋል። ተባብረን የሰራናቸው ስራዎች አሉ። መስራት ሲገባን ያልሰራናቸውም አሉ።
መልካም። አንዳንዶች የስልጣን ክፍፍልን በተመለከተ፣ የርስዎ አስተዳደር የሚቀርብዎትን ሰዎች ብቻ፣ ከአንድ አካባቢ፣ ማለትም እርስዎ ከተወለዱበት አካባቢ ብቻ ስልጣን ላይ እንዳስቀመጡ በምሬት ይናገራሉ፡፡ ስለዚህ ጉዳይ ምን ይላሉ?
(ሳቅ ብለው) ይህ አስተያየት አዲስ ነው ለእኔ። ካልክ አይቀር እኔ እንደውም የምከሰሰው ለተወለድክበት አካባቢ ሰው፣ ለሚቀርብህ ሰው ስልጣን አትሰጥም በሚል ነው። እኔ እስከማውቀው የስልጣን ክፍፍል፣ ከሁሉ አካባቢ የተውጣጣ፣ ፍትሃዊና ሚዛናዊ ነው። ይህም ሊሆን የቻለው፣ እኔ ጎጥና ቀበሌ አልመለከትም፤ የማምነው በችሎታ  ነው። ችሎታ ደግሞ አላህ የሰጠው በሁሉም አካባቢ ላሉ ሰዎች ስለሆነ ሚዛኑን መጠበቁ ተፈጥሮአዊ ነው። ሆኖም ሚዛኑን እንዳይስት ከሁሉም አካባቢ ሰዎች እንዲኖሩ ጥረት እናደርጋለን። ለምሳሌ ዋና ዋና የስልጣን ቦታ ከሚባሉት አምስቱን ብዘረዝርልህ፣ ምክትል ፕሬዚዳንታችን ከሲቲ ዞን ነው (ከድሬዳዋ ዙሪያ እስከ አፋር አካባቢ ያለ ዞን ነው) የፓርቲያችን ዋና ፀሀፊ ከአፍዴር ዞን ነው (ክልሉ ወደ ደቡብ ምስራቅ) የክልሉ አፈ-ጉባዔ ከሞያሌ አካባቢ ነው። የክልሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቶግ ወጃሌ አካባቢ ነው። የክልሉ ጄኔራል ኦዲተር ፋፈን ዞን (ጂግጂጋ አካባቢ) ነው። እንዲህ እየዘረዘርኩ ላስረዳ እችላለሁ። ለህዝቡ ምን ሰራችሁ በሚለው ብንመዘን ይሻላል። ማን ስልጣን ያዘ። ከየት አካባቢ። ከየትኛው ጎሳ፣ ከየትኛው ጎሳ ንዑስ ጎሳ እያልን ነው የማናድገው። በዚህ በኩል ችግር አለ እንባላለን። በዚህ በኩል ደግሞ ስልጣንና የጠበበ ጎሰኝነትን እናራምዳለን። በየት በኩል እንደግ?
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በእርስዎ ላይ ወቀሳ የሚሰነዝሩ ወገኖች እኮ “የማናድገው በከፍተኛ ደረጃ የህዝብ ገንዘብ እየተበላ ስለሆነ ነው” እያሉ ነው። ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ የእርስዎ አስተዳደር በሙስና ተጨማልቋል ይባላል። መልስ አለዎት?
እኔ እኮ የሚገርመኝ እንዲህ መሰረተ ቢስ ወሬ የሚነዙ ሰዎች ናቸው። ማን እንደሆኑ ደግሞ አውቃለሁ። እነዚህ ሰዎች ከአብዲሌ ጋር አይን ባወጣ ሙስና የተጨማለቁ፣ የሶማሌን ህዝብ ስጋና አጥንት ሳይቀር ግጠው የጨረሱ፣ የለመዱትን ሌብነት በእኔ አስተዳደር ጊዜ እየተከታተልኩ ቀድሞ የሚበሉትን ሙስና ስላስቀረሁባቸው ነው የሚያላዝኑት። ይገርማል። ለለውጡ ከበጀ ይሁን እስቲ ብለን ዝም ብንላቸውም፣ ሊያርፉ አለመቻላቸው ያሳፍራል። በነፃነት እየሰሩ ነው። ዘርፈው በገነቡበት ትልልቅ ሆቴልና ቤቶቻቸው ዘና ብለው እየኖሩ ነው። ግዴለም ይስሩ። ይኑሩ። ሆኖም ትናንት የለመዱትን የህዝብ ሀብት ዘርፎ መብላት እንደ መንግስታዊ የተለመደ ስራ ስለሚቆጥሩት፣ እነሱ ካልዘረፉ “ሌላው እየዘረፈ ነው ማለት ነው” እያሉ ያለ ማስረጃ ዝም ብለው ያወራሉ። በአማርኛ “ሌባ እናት ልጇን አታምንም” እንደሚባለው ነው። እየውልህ የነውራቸውን መጠን ልንገርህ። እኛ በዚህ በአንድ ዓመት ከስምንት ወር የሰራነውን እነሱ በአስር አመት አልሰሩትም። ሰባት ደረጃ አንድ የአስፋልት መንገድ ስራ አስጀምረናል። አምስት ሆስፒታል ሰርተን፣ ሶስት ወደ ሆስፒታልነት ደረጃ ከፍ አድርገን፣ ሁለት አጠቃላይ ጥገና አድርገናል። ሰላም የፈጠርነው ከሰላሳ ሺህ በላይ ወጣቶችን ተገቢውን ስልጠና ሰጥተን፣ ትጥቅና ስንቃቸውን አሟልተን ነው። በየገጠሩ ከአስር በላይ የገጠር ድልድይና ጥርጊያ መንገድ ሰርተናል። ከዚህ ቀደም የደም ባንክ ነበረ? የለም። አሁን ሶስት አለ። የተቆፈሩ የውሃ ጉድጓዶች በርካታ ናቸው። እኔ “ገና እንሰራለን፣ በዚህ አንኩራራ” ስለምል በቴሌቪዥን ከበሮ አላስደልቅም። ይህ ርካሽ ፖለቲካ ስለሆነ ነው።
እኔ ሀገር እየመራሁ ነው። ስራ አለብኝ። ለአሉባልታ እየመለስኩ ጊዜ አላባክንም። በርግጠኝነት እኔን ከአዲሳባ መጥቶ በገንዘብ የምመልሰው ሰው የለብኝም። ፈርቼ ገንዘብ እየሰጠሁት የማባብለው ባለስልጣንም ሆነ የጦር ጄኔራል የለም። ያስቆምኩት በሞኖፖል የተያዘውን፣ በአብዲሌ የቅርብ ሰዎች የመንግስትን ስልጣን ተጠቅመው የዘረጉትን የንግድ መረብ ነው። ይህ የሚያንገበግበው ብዙ ሰው አለ። በርካታ ትግል አድርገናል ሙስና ላይ። አሁንም እያደረግን ነው። ለምሳሌ ልንገርህ፣ የሾምኩት አንድ ባለስልጣን ነበረ። ስሙ ይለፈን። ለትምህርት ቤት ያስመጣው ወንበርና ቁሳቁስ በጣም የወረደ ነበር። አስመረመርኩት። ሙስና አገኘሁበት። አሰርኩት። በፌስቡክ “ሙስጠፋ እንደ አብዲሌ እስር ጀመረ” ተብሎ ዘመቻ ተከፈተብኝ። ሙስና ላይ ቁርጠኛ ነኝ። እየሰራን ነው።
ከርስዎ ጋር ስላልተግባባ ስልጣን ላይ የነበረ ሰውን አንስተው ሌላ ሰው ተክተዋል...
ሀገር እየመራሁ ነው። መንግስታዊ ስራ ነው የምሰራው፡፡ ከስራው አንዱ መንግስት የያዘውን እቅድ የሚያስፈፅምለትን ትክክለኛ ሰው፣ በትክክለኛው ቦታ ማስቀመጥ ነው። አንተ ስለ የትኛው ሰውና ቦታ ነው እየጠየቅኸኝ ያለኸው?
በቅርቡ የፀጥታ ዘርፍ ኃላፊዎትን አንስተውታል። ለምን አነሱት?
ለኔ ምክንያት አለኝ። የፀጥታ ስራው በምፈልገው ደረጃ በእስትራቴጂና በእቅድ ሊመራልኝ አልቻለም። ከቀን ወደ ቀን የፀጥታ ስራ እየተበላሸ ሲመጣ ታወቀኝ። የተቀናጀ እቅድና ሪፖርት አያመጣልኝም። የእሱ ስራ በአጠቃላይ እኔ ላይ ወደቀ። እኔ ደግሞ የሚያግዘኝ ሰው እፈልጋለሁ። ቦታው የሚፈልገውን ግዴታዎች ሳይወጣልኝ ሲቀር ቀየርኩት። ሰላም ከተረበሸ በኋላ መጣደፍ ሳይሆን ሰላም እንዳይረበሽ በእቅድና በእስትራቴጂ መስራት ያስፈልጋል። ሰላም ከሌለ ሀገር የለም። አንተ የሶማሊያ ዜጋ ነበርክ። ሀገሪቷ ሰላሟ ስለተረበሸ ነው በስደት እንግሊዝ የገባኸው አይደል? የአንድ ሰው መነሳትን ከሀገር ሰላም ጋር ማወዳደር አያስፈልግም።
እሱን የተካው ሰው ሰላም እንደሚያሰፍን በምን አረጋገጡ?
መቼ አረጋግጫለሁ አልኩ?
ማለቴ የተነሳው ሰው ያላሳካውን ያሳካልኛል ብለው እንዴት አመኑ?
በልምዱ፣ በትምህርቱና አጠቃላይ ባለው ምልከታ አመዛዝኜ ነው ለቦታው ይሆናል ያልኩት። ከዚህ ቀደም የሀገር መሪን የማማከር የስራ ልምድ አለው፤ በትምህርትም እስከ ፒኤችዲ ዘልቋል፡፡ በህብረተሰብ ጤና እና በግጭት አወጋገድ፣ conflict resolution ላይ ልምድ አለው። የአለም ፖለቲካ አካሄድ፣ የሀገራችንን ፖለቲካና የክልላችንን ተጨባጭ ሁኔታ በደንብ የሚያውቅ ሰው ነው።
ከዚህ ቀደም የፀጥታ ዘርፍ፣ ከአማፂ ጋር ለመዋጋት አይነት፣ የፀጥታ ስራ እንዲሁ ትምህርት የሚያስፈልገው በማይመስል አይነት ነው የሚፈረጀው። የፀጥታ ስራ ትምህርትና ልምድ ይፈልጋል። ከዚህ ቀደም ታማኝነትና ዝምድና ነበር የሚታየው፤ ለዚያ ነው በችግር የምንታመሰው። እኔ ሰው ነኝ ልቦናን አልመረምርም። አላውቅም። የቀድሞም ሰው ይረዳኛል ብዬ አምኜ ነበር። ስራው እየወረደብኝ መጣ። የሙስናም አዝማሚያ አየሁበት። ቀየርኩት። አሁን የምሾመውም ሰው ለግል ፍላጎቴ አይደለም የምሾመው። ህዝብን እንዲያገለግል ነው። ባመንኩት ደረጃ ካላገለገለ ሊነሳም ይችላል። የሚመራን መርህና መርህ ብቻ ነው። ይህ መርህ አድሎና ኢ-ፍትሃዊነት አለበት ብሎ መጠየቅ አንድ ነገር ነው። እንዴት ሰው አንስተህ ተካህ ይባላል? መጠየቅ ካለብን መንግስታዊ አሰራር ካበላሸን ነው። አሰራር ነው መጠየቅ ያለበት እንጂ እከሌን አንስተህ ለምን እከሌን አደረግህ መባል የለበትም።
አሁንም እስቲ ወደ ሙስና እና ብልሹ አሰራር ልመልስዎት። እርስዎ የሆስፒታል ስራው እየተቀላጠፈ ነው ሲሉ፣ ፕሮጀክቱ ገና አልተጀመረም ብለዋል የጤና ሚኒስትሩ:: ከሁለታችሁ ማነው ትክክል? ማነው የተሳሳተው?
ሆስፒታል አይደለም፤ የደም ባንክ ነው፡፡  
ይቅርታ ልክ ነዎት፤ የደም ባንክ ነው።
ጉዳዩ ከአዘጋገብ ስህተት የተፈጠረ ነው። የደም ባንኩ አሁን አልቆ ስራው የፊኒሺንግ እና የውስጥ አስፈላጊ ግዢዎች አልቀው የመጨረሻ ምዕራፍ ላይ ነው። ሲዘግቡት ስራ ጀምሯል አሉ በስህተት። ሚኒስትሩ ስራው አልቆ አልተጀመረም አሉ። እውነታው ስራው የመጨረሻ ምዕራፍ ላይ መሆኑ ነው።
ሚኒስትሩ፣ የደም ባንኩ ስራ አልጀመረም ሲሉ፤ እርስዎ የመጨረሻ ምዕራፍ ላይ ነው ይላሉ፡፡ አብራችሁ እየሰራችሁ፣ እንዴት እንዲህ አይነት ልዩነት ይኖራል?
እኔ እና ሚኒስትሩ እኮ ሰዎች ነን። Miss Communication ነው የተፈጠረው። ሰዎች ነን። በበርካታ ጉዳዮች ላይ የመረጃ መዛነፍ ሊኖር ይችላል። This is normal. ስራው ማለቂያው ላይ ነው። ገንዘቡ አልተበላም።
ልክ ነዎት ክቡር ፕሬዚዳንት፤ የሰው ልጅ ነዎት፤ ሚስኮምኒኬሽን ሊፈጠር ይችላል። ተናብባችሁ ብትሰሩ ኖሮ “ተጀምሯል፣ አልተጀመረም፣ አልቋል አላለቀም” አይነት ውዝግብ አይመጣም ነበር። የደም ባንክን የመሰለ ትልቅ ጉዳይ አልቆ ስራ ጀመረ፣ ኧረ አልጀመረም፣ እርስዎ ደግሞ አሁን በመልካም ደረጃ ነው ያለው ይሉኛል። ይህን ጉዳይ ከረሳችሁት ሌላ ምን የረሳችሁትን ነገር አስታውሰው ለተመልካቾቻችን ሊነግሩ ይችላሉ?
(በግርምት ግንባራቸውን ቋጠር አድርገው) የረሳችሁት ካለ ንገረኝ ምን ማለት ነው? የረሳነውን አንተ የምታስታውሰው ነገር ካለ ንገረኝ እንጂ። ስንት ጉዳይ አብራርቼ፣ ስንት ጉዳይ ተናገሬ ሳበቃ፣ የረሳኸው ካለ -- ምን ማለት ነው? (መገረማቸው በውስጣቸው “ሆ! ይህ ሰውዬ አብዷል እንዴ!” የሚል ይመስላል)
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ማለቴ የደም ባንክን የመሰለ የሰው ህይወትን ለማትረፍ ትልቅ ስራ ከረሳችሁ፣ ምናልባት የውሃ ችግር ቅድም የነገሩኝን ረስታችሁትስ ቢሆን፣ ነገ ከነገ ወዲያ ደግሞ እንዲሁ የፀጥታ ጉዳይን እንደማትረሱት፣ የኤሌክትሪክ ዝርጋታ፣ የልማት ጉዳይን እንደማትረሱት ምን ዋስትና አለን ለማለት ነው?
(የታከታቸው መሰሉ፤ አየር ስበው አስወጡ፤ በቅሬታ በለዘበ፣ የትዝብት ቃና ባለው ድምፀት) እባክህ አብዱልሀፊዝ፤ እባክህ እባክህ፣ ተመልካቾች ቁምነገር እየጠበቁ፣ እጅግ አንገብጋቢ ጉዳይ መጠየቅ ስትችል…
(አቋርጦ ገባ) እጠይቃለሁ ---- ገና ብዙ የማነሳው ነገር አለ…
(ቆጣ ባለና ከፍ ባለ ድምፅ) የደም ባንኩን እኮ አልረሳነውም፣ አልተረሳም፡፡ ብሩም አልተበላም። ሚኒስትሩ ሄደው ስራውን አዩ፤ መጀመር በሚያስችል ደረጃ ነው አሉኝ። እኔ የእሳቸውን ተቀብዬ አስተላለፍኩ። ጥያቄው ወደ ዞን ሀላፊ ሲመጣ፣ ገና አልተጀመረም አለ። ከዚያ ሚኒስትሩ መልሰው አልተጀመረም አሉ። በቃ absolutely it’s a minor miscommunication. ምንም የረባ፣ ለክርክር የሚበቃ ጉዳይ አይደለም።
እሺ የሚጀመርበትን ጊዜ በትክክል ሊነግሩኝ ይችላሉ? ክቡር ፕሬዚዳንት፤ የደም ባንክ ጉዳይ አጣዳፊ ስለሆነ ነው ደጋግሜ የጠየክዎት፡፡ ስለዚህ መቼ ለአገልግሎት ይደርሳል?
(ፕሬዚዳንቱ አቀርቅረው ጭንቅላታቸውን ወዘወዙ። የደም ባንኩ ተራ ጥያቄ ደማቸውን ያፈላው ይመስላል) በቅርቡ ይደርሳል። ይህ ደርሷል አልደረሰም ንትርክ፣ ከሳምንታት በፊት የነበረ ነው። አሁን ላይ እንደውም ለአገልግሎት ዝግጁ ሳይሆን አይቀርም። በነገርህ ላይ በአብዲ እና ከአብዲ በፊት በነበረው አስተዳደር፤ ትምህርት ቤት ተሰራ ተብሎ ሪፖርት ይደረጋል። ብሩ ተበልቶ ትምህርት ቤቱ አይሰራም። ህንፃ ተሰራ ተብሎ ህንፃውን ልትፈልገው ብትመጣ እዚህ ነበረ፣ ማን አነሳው? ይሉሃል። በእኔ ጊዜ ንትርኩ፤ አልቋል አላለቀም መሆኑ በራሱ ለውጥ ነው።
መልካም። በእርስዎና በክልሉ የፓርላማ አባላት መካከል ግጭት መኖሩ ይነገራል፡፡ ምንድነው የግጭቱ መንስዔ?
ምንም ግጭት የለም መሃላችን። የመንግስትን ስራ በአግባቡ ይቆጣጠራሉ። የደም ባንኩ ንትርክ ምንጩ፣ እኔ ለፓርላማው ባቀረብኩት ሪፖርት ላይ አባላት እኮ ናቸው “ያላለቀ ስራ ሪፖርት አድርገሃል” ብለው ያፋጠጡኝ። ይህ የዴሞክራሲያዊነት መገለጫ ነው። ስራቸውን ያለ ምንም እቀባ በነፃነት ነው የሚሰሩት።
ክቡር ፕሬዝዳንት፤ ሌላ የማነሳልዎት ጉዳይ በእርስዎ ቀጥተኛ ትእዛዝ፣ እርስዎ ስላሳሰሩት ኢርሻድ የተባለ ሰው ነው። ለመሆኑ እርስዎ ከእስሩ ጀርባ አሉ እንዴ? ማለቴ ማዕከላዊ መንግስት አዲሳባ ስለታሰረ፣ እርስዎ እንዳሳሰሩት መረጃ ደርሶኛል። ለምን አሳሰሩት?
ህግ ከጣሰ ይታሰራላ!
ለምን ታሰረ?
ሰው ሲታሰር መብቱ ተገፈፈ ወይስ አልተገፈፈም? ማሰቃየት ደርሶበታል ወይ አልደረሰበት? ተብሎ ይጠየቃል እንጂ እንዴት ሰው ለምን ታሰረ ይባላል? ሰው የማይታሰርበት ሀገር አይተህ ታውቃለህ? ሰውን የማያስር መንግስት አይተህ ታውቃለህ-- አንተ?
አላውቅም፣ ግን በህጉ መሰረት ነው የሚታሰረው። ይህ ሰው ግን “እኔ ሳላጠፋ ከህግ ውጪ ፕሬዚዳንቱ ነው ያሳሰሩኝ” እያለ ነው። እርስዎ አሳስረውታል አላሳሰሩትም?
እኔ እንዲህ አይነት ጉዳይ ላይ አስተያየት ለመስጠት አልፈልግም ነበር። ግን ላንተ ልስጥህ። ሰው ሲታሰር “ሙስጠፋ ነው ያሳሰረው፤ የሙስጠፋ ወንድም ነው ያሳሰረው፤ አጎቱ ነው ያሳሰረው--” እየተባለ አሉባልታ ይነዛል። ሁሉም “ሙስጠፋ እንዲህ አደረገኝ፣ ይህን ፈፀመብኝ” እያለ ቢያወራ፣ እኔ እየተከታተልኩ መልስ መስጠት የለብኝም። በዚህ ጥያቄህ ተመልካቾች እንዳይሳሳቱ ስል ጉዳዩን ልንገርህ። አሁን የጠቀስከው  ሰው፤ በአብዲ ኢሌ ጊዜ ከፍተኛ ወንጀሎችን አብሮ ሲሰራ የነበረ፣ የአብዲ ኢሌ ቀኝ እጅ ከሚባሉት አንዱ ነው። በክልሉ በደረሰው የሀምሌ 28 ከባድ አደጋና የማይታመን ውድመት ውስጥ እጁ አለበት ተብሎ ነው የታሰረው። መንግስት አሰረው። አለቀ። ኋላ ለፖለቲካው መረጋጋት፣ ለለውጡና ሽግግሩ ሲባል እሱ ብቻ ሳይሆን በርካታ ሰዎች ይቅርታ በተደረገላቸው መሰረት፣ ይቅርታ ተደርጎለት ተፈታ። ክልሉ ውስጥ የደረሰው ያ መዓት፤ በመንግስት ደረጃ የተፈፀመ ስለሆነ ሁሉም በህግ የሚጠየቁበትን አሰራር ብንከተል፣ ማንም ላይተርፍ ይችል ይሆናል። ሁሉንም አስረን ደግሞ ሀገር ማረጋጋትና ሰላም መፍጠር አንችልም። ለዚያ ብለን በሆደ ሰፊነት ከተለቀቁት ውስጥ ይህ አንተ ስሙን የጠቀስከው ሰው ይገኝበታል።
ከዚያም ወደ ክልሉ ሲመጣ ዳግመኛ ታሰረ። እርስዎ መለቀቁን አልደገፉትም ማለት ነው?
አይ እንደዚያ አይደለም። ወደ ሌላ ወንጀል ሊሸጋገር ሲል ህግ ማስከበር ስላለብን አሰርነው። ጉዳዩን በህግ ይዘነው። ኋላ ክሱን አቋርጠን ለቀነዋል። እሱ ፕሬዚዳንቱ አሳሰረኝ ይላል። የታሰረው ግን የክልሉ የሀይማኖት አሊሞች ላይ በቀሰቀሰው ከባድ ውንጀላ ነው። በእምነታቸው ጠንከር ብለው በደንብ የእስልምና ስርዓትን የሚያከብሩ ትላልቅ ሰዎች ላይ “አልሸባብ ስለሆኑ ሊወገዱ ይገባል” እያለ አደገኛ ቅስቀሳ ውስጥ ገባ። የከፋ ነገር ሳይደርስ ከህግ በታች መሆኑን ልናሳውቀው አሰርነው። እንደ አብዲ ኢሌ መንግስት፣ የሚቦርቅበት ዘመን ማለፉን ልናስገነዝበው በህግ ጠይቀነዋል። አሁን ግን አልታሰረም። በነፃነት እየተንቀሳቀሰ ነው። ከእስሩ ጀርባ ሌላ የፖለቲካ ጨዋታ ሊጫወት ይፈልጋል። በሶማሌ ህዝብ ስቃይና መከራ ሀብት እንዳካበተ ማንም ያውቃል። ይህን በሆደ ሰፊነት አልፈነዋል። ግን ህግ ከጣሰ ዛሬም ይታሰራል፤ ነገም ሊታሰር ይችላል። ማንም ከህግ በላይ መሆን አይችልም።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ስለ ሃይማኖት ጉዳይ ካነሳን አይቀር፣ እርስዎ እራስዎ ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ “ሶማሌና ሙስሊም ያልሆኑ ሌሎች ብሔሮችና የሌሎች ሃይማኖት ተከታዮችን የእምነት በዓላት፣ ጅጅጋ ላይ በድምቀት እንዲያከብሩ፣ የተለየ መብት ሰጥተዋል” በሚል ይተቻሉ፡፡ ስለዚህ ትችት ምን ይላሉ?
አዎ! ህገ መንግስቱ ያጎናፀፋቸውን መብት ሰጥተናል፤ አንነፍጋቸውም። ሀገራችን ኢትዮጵያ፤ ብዙ የተለያዩ ብሔርና እምነት በሰላም ተቻችለውና ተከባብረው የሚኖሩባት ሀገር ናት። እንዲህ ዓይነት ጥያቄ ጤነኛ አስተሳሰብ የሌላቸውና ከእነርሱ በስተቀር የሌላ እምነት ተከታይ መኖር የለበትም ከሚሉ ፅንፈኛ አክራሪ ቡድኖች እንጂ ከአንተ ዓይነት በተለይ የእምነት እኩልነትና ነፃነት በተከበረበት በሰለጠነ፣ በእንግሊዝ ሀገር ውስጥ ከሚኖር ሰው አልጠበቅሁም ነበር፤ በጣምም ገርሞኛል! እኔ በማስተዳድርበት ክልል ህገ መንግስትም ሆነ በሀገሪቱ ህገ መንግስት፣ የእምነት ነፃነት ተረጋግጧል። የፈለገህን ሃይማኖት ማምለክና ማራመድ በሚቻልበት ሀገር ውስጥ ነው ያለነው። የእኔ ህጋዊ ኃላፊነት፣ ለሁሉም እምነት ህጋዊ ከለላ መስጠት ነው። በነገርህ ላይ የሶማሌ ህዝብ፣ ከሌሎች ሃይማኖት ተከታዮች ጋር አብሮ የመኖር አንዳችም  ችግር የሌለበት፣ ተከባብሮ የሚኖር ህዝብ ነው። በክልሉ ከዚህ ቀደምም በይፋ ሰው የፈለገውን እምነት በነፃነት ያመልካል። እኔ ያደረግኩት፣ ሙስሊምንና ክርስቲያንን ለማጋጨት፣ የክልሉን ሰላም ለማደፍረስ የጥፋት ሀይሎች ሀይማኖታዊ በዓላት ላይ አደጋ እንዳይጥሉ ነው፣ ደህንነታቸውን በሚገባ ያስጠበቅኩት።
አንተ አብዱልሀፊዝ ግን ለንደን ነው የምትኖረው። ሙስሊም በቁጥር የሚያንስበት ሀገር መብትህ ተከብሮ እየኖርክ፣ እንደፈለክ በአደባባይ እያመለክ፣ የሰብአዊ መብትን የሚገነዘብ ጋዜጠኛ ሆነህ በኢትዮጵያ ሀገራቸው ላይ ሀይማኖታቸውን ለሚያከብሩ የተለያዩ ዜጎች ከለላ ሰጥቼ፣ ደህንነታቸውን በማስጠበቄ እንዴት እንዲህ አይነት ጥያቄን ትጠይቃለህ? በጣም አስገርሞኛል። መታረም ያለበት አመለካከት ነው። (ጋዜጠኛው ተሸማቀቀ፣ ልክ ነዎት በሚል አይነት ራሱን ነቀነቀ፤ ፕሬዚዳንቱን ነጥብ ለማስጣል የተሰጠው መረጃ፣ እራሱን ነጥብ ስላስጣለው ሳያፍር አልቀረም)
መልካም። እርስዎ ወደዚህ ስልጣን ከመምጣትዎ በፊት በተለያዩ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ከመሰራትዎ ባሻገር የሰብአዊ መብትን ማዕከል ያደረገ አክቲቪስትም ነበሩ። የእርስዎን የፖለቲካ አካሄድና የአስተዳደር ሁኔታ የሚነቅፉ ወገኖች፤ “አቶ ሙስጠፋ አሁንም አክቲቪስት ናቸው። ሀገር የማስተዳደር ችሎታ የላቸውም። መሪነት እና አክቲቪስትነት እየተቀላቀለባቸውና እየተምታታባቸው ነው” ይላሉ። በርካታ ኮፍያዎችን ደራርበው ለብሰዋል። መቼ ነው እነዚህን ኮፍያዎች የሚያወልቁት?
(ፕሬዚዳንቱ በስጨት ያሉ ይመስላሉ፤ ቃላቶችን ረገጥ፣ ሻከር እያደረጉ) ይላሉ!-- ይላሉ!-+ ይላሉ። ይበሉዋ!
እና?
(ፕሬዚዳንቱ ለአፍታ ዝም አሉና) እየውልህ፤ ትችታቸው ይህን ተግባር ፈጽመሃል፤ ተግባሩ ከአክቲቪስትነት የመጣ ነው። ይህን  አድርገሃል፤ ይህ ደግሞ ከፖለቲከኝነት አልያም ከሌላ ማንነትህ የመጣ ነው --- በማለት ዘርዘር አድርገው ሲተቹ ምላሽ ልሰጥ እችላለሁ። ለእያንዳንዱ የማይረባ ትችት መልስ እየሰጠሁ ጊዜ አልፈጅም። በጣም አሳሳቢ ችግሮችን የምንፈታበትን ውድ ጊዜ፣ ለምን በማይረባ ንትርክ  አባክናለሁ። እኔ እሰራለሁ። እነሱም ይተቹ።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ጥያቄዎቼን አጠናቅቄያለሁ፡፡ አመስግኜዎት ፕሮግራሙን ከመዝጋቴ በፊት የሚያስተላልፉት መልዕክት ካለ እድሉን ልስጥዎት--
አብዱልሀፊዝ፤ በርካታ ጉዳዮች ላይ ጥያቄዎችን አንስተሃል፡፡ የክልሉን ጉዳይ እንዳብራራ እድሉን ሰጥተኸኛል። ያነሳሃቸው ጥያቄዎች ጠቃሚና ብዙ የክልሉ ጉዳዮችን የሸፈኑ ናቸው፡፡ ለዚህም አመሰግናለሁ። በመጨረሻም፣ ይህን ፕሮግራም እየተከታተለ ያለ የሶማሌ ህዝብ፣ በኢትዮጵያም በአፍሪካ ቀንድ ያሉ፣ በመላው አለም የሚገኙ ሁሉ፣ በምስራቅ አፍሪካ ቀጠና ያለውን የተሻሻለ ለውጥ በንቃት እየተከታተሉ እንዲደግፉን አደራ እላለሁ። በተለይ ደግሞ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይን በሙሉ ልብ እንዲደግፉት ከልብ እጠይቃለሁ፡፡
የዶ/ር ዐቢይ ራዕይ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለመላ የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት የሚበጅ፣ የትብብርና የመደጋገፍ ራዕይ ነው። ይህ ደግሞ ለህዝባችን እጅግ ጠቃሚ ራዕይ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩን በስራቸውና በተግባራቸው ለመመዘን ክፍት በሆነ ልብ፣ ነፃ በሆነ አዕምሮ፣ ባልተጣሩ ወሬዎች ላይ ሳይሆን በእርግጥም በመረጃ ላይ የተመሰረተ ድጋፍም ሆነ ነቀፋ እንዲሰጡ በማክበር እጠይቃለሁ። ለመላው ሙስሊም ህዝብ፤ መልካም የረመዳን ፆም፣ የተባረከ ፆም በተለይም ከዚህ ኮሮና ወረርሺኝ ህዝባችንን አላህ እንዲጠብቅልን፣ የምንፀልየውን ፀሎት አላህ የሚቀበልበት የረመዳን ፆም እንዲሆን ከልብ እመኛለሁ። አንተም ለሰጠኸኝ እድል አመሰግንሃለው።
(ፈገግ በማለት) ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ሌላ ጊዜ ያሉበት ከተማ መጥቼ፣ የሚባለውን ለውጥና የጎደለውን በማየት ሌላ ቃለ መጠይቅ ለማድረግ ይፈቅዱልኛል?
በሚገባ እፈቅድልሃለሁ።
በነገራችን ላይ የሶማሌ ህዝብ፣ እንደ እርስዎ ያለ አዋቂና በሳል መሪ በማግኘቱ ዕድለኛ ነው። ለቃለ ምልልሱ አመሰግናለሁ::
ከተርጓሚው (- እኔም ሙክታር ዑስማን ባለቤቴ ኢፍራህ አህመድ ከጊዜዋ ተሻምቼ ይህን ረጅም ቃለ መጠየቅ እንድተረጉም በሞራል ስለረዳቺኝ ከልብ አመሰግናለሁ። ኢትዮጵያ ለዘላለም ትኑር!)


  “ገና ለብዙ ጊዜ አብሮን ይቆያል!” በማለት ነበር፣ የአለም የጤና ድርጅት ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም ባለፈው ረቡዕ፣ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን በተመለከተ በሰጡት መግለጫ፣ የጉዳዩን አስከፊነት የገለጹት፡፡
አብዛኞቹ የአለማችንን አገራት የቫይረሱን የመጀመሪያ ዙር መራር ጽዋ በመጎንጨት ላይ እንደሚገኙ፣ የተወሰኑት ደግሞ ገና የከፋው ነገር እንዳልገጠማቸው የገለጹት ዶ/ር ቴዎድሮስ፤ አለም ከዚህ አስከፊ ቫይረስ ለመገላገል ገና ብዙ ፈተናና ትግል ይጠብቃታል ሲሉ አስጠንቅቀዋል፡፡
እንዳሉትም ቫይረሱ በመላው አለም በስፋት መሰራጨቱን የቀጠለ ሲሆን፣ እስካለፈው ሐሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም በሚገኙ 210 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ከ2 ሚሊዮን 670 ሺ በላይ ሰዎችን ሲያጠቃ፣ ከ186 ሺህ 400 በላይ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት ዳርጓል::
ከ852 ሺህ በላይ ሰዎች የተጠቁባት አሜሪካ፤በአለማችን ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባት ቀዳሚዋ አገር ስትሆን፣ ስፔን ከ213 ሺህ በላይ፣ ጣሊያን ከ187 ሺህ በላይ፣ ፈረንሳይ ከ159 ሺህ በላይ፣ ጀርመን ከ151 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባቸው ቀዳሚዎቹ አምስት አገራት ሆነዋል፡፡
አሜሪካ በ47 ሺህ 808፣ ጣሊያን በ25 ሺህ 85፣ ስፔን በ22 ሺህ 157፣ ፈረንሳይ በ21ሺህ 340፣ እንግሊዝ በ18 ሺህ 738 ሞት እንደ ቅደም ተከተላቸው በርካታ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ለሞት የተዳረጉባቸው ቀዳሚዎቹ አምስት የአለማችን አገራት መሆናቸውንም መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

ኮሮና፡- የአፍሪካ መሰንበቻ
የአለም የጤና ድርጅት ቀጣዩዋ የጥፋት ማዕከል ትሆናለች ባላትና ከ300 ሺህ በላይ ሰው ለሞት ሊዳረግባት እንደሚችል ባስጠነቀቀባት አህጉረ አፍሪካ፤ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ባሳለፍነው ሳምንት በ43 በመቶ ያህል ማደጉ ተነግሯል፡፡
አፍሪካን ኒውስ እንደዘገበው፤ እስካለፈው ሐሙስ ተሲያት ድረስ በ52 የአፍሪካ አገራት ውስጥ በኮሮና ቫይረስ የተጠቁ ሰዎች ቁጥር 26 ሺህ የደረሰ ሲሆን፣ ከ1 ሺህ 240 በላይ የሚሆኑትም ለህልፈተ ህይወት ተዳርገዋል፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባቸውን አገራት በተመለከተ ዘገባው እንዳለው፣ ከደቡባዊ አፍሪካ አገራት ደቡብ አፍሪካ በ3 ሺህ 635፣ ከምስራቅ አፍሪካ ጅቡቲ በ974፣ ከምዕራብ አፍሪካ ጋና በ1 ሺህ 154፣ ከመካከለኛው አፍሪካ ካሜሩን በ1ሺህ 163፣ ከሰሜን አፍሪካ ግብጽ በ3 ሺህ 659 ተጠቂዎች ቀዳሚነቱን ይዘዋል፡፡ ከ1 ቢሊዮን በላይ ህዝብ ይኖርባታል ተብላ በምትገመተው አፍሪካ፣ ባለፉት 2 ወራት ጊዜ ውስጥ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ የተደረገላቸው ሰዎች ግማሽ ሚሊዮን እንኳን አይደርሱም፡፡
መከራ ሊመክራቸው አቅም ያጣላቸው እጅግ በርካታ የአፍሪካ አገራት ዜጎች ከኮሮና ቫይረስ ራሳቸውን እንዲጠብቁ የተላለፈላቸውን መመሪያ ላለማክበር አሻፈረኝ ማለታቸውን የቀጠሉ ሲሆን፣ ከማግለያ ቦታ የሚያመልጡ ሰዎችም ከቀን ወደ ቀን በእጅጉ መበራከታቸው ተነግሯል፡፡ በኬንያ መዲና ናይሮቢ ባለፈው ማክሰኞ ከማግለያ ቦታ አምልጠው የወጡ በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎችን አድኖ ለመያዝ የአገሪቱ መንግስት ፖሊስ ማሰማራቱ ተዘግቧል::  
ከ3 ሺህ 465 በላይ ሰዎች በቫይረሱ በተጠቁባት ደቡብ አፍሪካ፤ በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች የእንቅስቃሴ ገደብ መመሪያን ጥሰው እንዳሻቸው መሆናቸውን ተከትሎ የአገሪቱ መንግስት ዜጎችን በግዳጅ ወደ መስመራቸው ለመመለስ ከ70 በላይ ተጨማሪ ፖሊሶችንና ወታደሮችን ማሰማራቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡ በኒጀር ከቤት አትውጡ የሚለውን የመንግስት መመሪያ በመቃወም አደባባይ የወጡ አስር ሰዎች ለእስር የተዳረጉ ሲሆን፣ በጋናም ባለፈው ቅዳሜ ህግ ተላልፈው የልደት በዓል በድምቀት ሲያከብሩ ከተገኙ ከ50 በላይ ሰዎች ውስጥ ስድስት ናይጀሪያውያን እያንዳንዳቸው የ2 ሺህ 500 ዶላር ቅጣት ተጥሎባቸዋል፡፡
በሞሮኮ በአንድ ቀን ብቻ መንግስት የኮሮና ቫይረስን ወረርሽኝ ለመግታት ያወጣቸውን ህጎችና መመሪያዎች ጥሰዋል የተባሉ ከ3 ሺህ በላይ ሰዎች በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋላቸው የተነገረ ሲሆን፣ ከ3 ሺህ 377 በላይ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ የተጠቁባት ሞሮኮ፤የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ካወጣችበትና የእንቅስቃሴ ገደብ ከጣለችበት መጋቢት ወር አጋማሽ አንስቶ ህግ ተላልፈው በመገኘታቸው ለእስር የተዳረጉት ዜጎች ቁጥር ከ50 ሺህ በላይ እንደሚደርስም ቢቢሲ ባወጣው ዘገባ አመልክቷል፡፡
የመንግስትን የእንቅስቃሴ ገደብ ጥሰዋል የተባሉት የደቡብ አፍሪካ የኮሙኒኬሽን ሚኒስትር ስቴላ ናቤኒ የ53 ዶላር የገንዘብ ቅጣትና የሁለት ወር የስራ እገዳ የተጣለባቸው ሲሆን፣ ከቤት የመውጣት ክልከላን ችላ ብለው ተሰባሰብው የተገኙ 30 ናይጀሪያውያን የእግር ኳስ ተጫዋቾችም በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋላቸው ተነግሯል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ድንበራቸውን ላለመዝጋት ከወሰኑና ምንም አይነት የእንቅስቃሴ ገደብ ካላደረጉ ጥቂት የአፍሪካ አገራት አንዷ የሆነችውና ከ100 በላይ ዜጎቿ በቫይረሱ የተጠቁባት የታንዛኒያ ፕሬዚዳንት ጆን ማጉፉሊ፤ “ከአርብ እስከ እሁድ ባሉት ቀናት አምላክ ኮሮና ቫይረስን ከአገራችን እንዲያጠፋልን ተግታችሁ በመጸለይ አሳልፉ” ሲሉ ለህዝባቸው ጥሪ ማቅረባቸው ተዘግቧል፡፡

አለም በኮሮና ጦስ የከፋ ረሃብ አንዣቦባታል
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በመላው አለም እስከ 250 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎችን ለአስከፊ የረሃብ አደጋ ሊዳርግ እንደሚችልና መንግስታት የሚደርሰውን ቀውስ ለማስቀረት ከወዲሁ መዘጋጀት እንዳለባቸው የአለም የምግብ ፕሮግራም አስጠንቅቋል፡፡ በአስከፊው ረሃብ በከፍተኛ ሁኔታ ይጠቃሉ ተብለው የሚጠበቁት ቀዳሚዎቹ 10 የአለማችን አገራት የመን፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ፣ አፍጋኒስታን፣ ቬንዝዌላ፣ ኢትዮጵያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ሶሪያ፣ ናይጄሪያና ሄይቲ መሆናቸውንም ድርጅቱ ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡ አለም በዚህ አስከፊ ረሃብ የሚደርሰውን ቀውስ ለመግታት፣ ጥበብ በተሞላበት አካሄድ በአፋጣኝ ርብርብ ማድረግ እንዳለበትም የድርጅቱ ዳይሬክተር ዴቪድ ቤስሊ ማስታወቃቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፣ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፣ አሜሪካ ለአለም የጤና ድርጅት የምትሰጠውን የገንዘብ ድጋፍ ማቋረጧን በይፋ ባስታወቁ በቀናት ዕድሜ ውስጥ፣ ለክልከላው ሰበብ ተደርጋ የተቀመጠችው ቻይና የኮሮና ቫይረስን ወረርሽኝ ባለማቀፍ ደረጃ ለመግታት ለሚደረገው ጥረት ማገዣ የሚውል ተጨማሪ የ30 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ ለአለም የጤና ድርጅት እንደምትለግስ አስታውቃለች፡፡

ፕሬዚዳንቱ የጨለጡት “አገር በቀል መድሐኒት”
የማዳጋስካር መንግስት ኮሮናን ለመከላከልም ሆነ በቫይረሱ የተያዘን ሰው ለመፈወስ ፍቱን እንደሆነ ተረጋግጧል ያለውን ከተለያዩ ዕጽዋት የተቀመመ አገር በቀል “የኮሮና መድሐኒት” ከሰሞኑ በይፋ ያስመረቀ ሲሆን፣ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት አንድሬ ራጆሊናም፣ መድሐኒቱ ፍቱን መሆኑንና የጤና ጉዳት እንደማያደርስ ለማሳየት በህዝብ ፊት ተጎንጭተውታል፡፡
የአለም የጤና ድርጅት ይህን ተከትሎ ለቢቢሲ በሰጠው መግለጫ፤ “እስካሁን ድረስ አለማችን ኮሮናን የሚፈውስ ምንም አይነት መድሃኒት አላገኘችም፤ “መድሐኒት” ተብለው በየጓዳ ጎድጓዳው የሚመረቱ መሰል አደገኛና ባዕድ ነገሮችን ከመውሰድ ተቆጠቡ” ሲል አስጠንቅቋል፡፡
121 ሰዎች በተጠቁባት ማዳጋስካር፣ ማላጋሲ ኢንስቲቲዩት ኦፍ አፕላይድ ሪሰርች በተሰኘው የአገሪቱ ተቋም ተሰርቶ “ኮቪድ ኦርጋኒክስ” የሚል ስያሜ የተሰጠው ይህ መድሐኒት፣ የኮሮና ቫይረስን በ7 ቀናት ውስጥ  የመፈወስ አቅም እንዳለው በሙከራ መረጋገጡን ባለፈው ሰኞ በተከናወነው የምረቃ ስነስርዓቱ ላይ የገለጹት ፕሬዚዳንቱ፤ በኮሮና ቫይረስ ተጠቅተው የነበሩ ሁለት ሰዎች በመድሐኒቱ መፈወሳቸውንም ተናግረዋል፡፡
ፕሬዚዳንቱ ይሄን ይበሉ እንጂ፣ የመድሐኒቱ ውጤታማነትና አደገኛ አለመሆን የአለም የጤና ድርጅትን ጨምሮ በማንኛውም አለማቀፍ ተቋም ተመርምሮና ተጠንቶ እውቅና እንዳልተሰጠው የዘገበው አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ፤ የህክምና ባለሙያዎችና ሳይንቲስቶች መሰል እውቅና ያልተሰጣቸው “መድሐኒቶች” እጅግ አደገኛ ሊሆኑ እንደሚችሉ ማስጠንቀቃቸውን ገልጧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ በወረርሽኝ መልክ ተከስቶ አለምን ማጥለቅለቁን ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ ከአሜሪካ እስከ አውሮፓና እስያ የህክምናው ዘርፍ ልሂቃንና ተመራማሪዎች ሌት ተቀን ክትባት ወይም መድሃኒት ለማግኘት ደፋ ቀና ከማለት አልቦዘኑም፡፡
የዓለም የጤና ድርጅት፣ የተለያዩ አገራት የመንግስት መስሪያ ቤቶች፣ ዩኒቨርሲቲዎችና የምርምር ማዕከላትን ጨምሮ በርካታ የአለማችን አገራት ተቋማትን በኮሮና ክትባትና መድሃኒት ዙሪያ ከ150 በላይ ምርምሮችን በማድረግ ላይ እንደሚገኙ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
በኮሮና ቫይረስ ተጠቅተው ያገገሙና የዳኑ ሰዎችን ደም በመውሰድ ታማሚዎችን ለማከም የሚያስችል ምርምር በማድረግ ላይ የሚገኙ ተቋማትም አሉ፡፡
የጀርመን የፌዴራል የክትባቶች ተቋም በሰዎች ላይ የኮሮና ክትባት ሙከራ እንዲደረግ ባለፈው ረቡዕ ፈቃድ የሰጠ ሲሆን የኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ሳይንቲስቶችም በሰዎች ላይ የክትባት ሙከራ ለማድረግ ዝግጅታቸውን ማጠናቀቃቸው ተነግሯል፡፡
ያም ሆኖ ግን፣ ለኮሮና ክትባት ወይም መድሐኒት ለማግኘት በአለም ዙሪያ በርካታ ምርምሮች እየተደረጉ ቢሆንም፣ ከ18 ወራት በፊት ክትባት ወይም መድሐኒት ይደርሳል ብሎ መገመት ከንቱ ምኞት ነው ይላሉ - የታዋቂው መድሃኒት አምራች ኩባንያ ሮቼ ዋና ስራ አስፈጻሚ ሰቭሪን ሽዋን፡፡

እምቢተኝነት - የኮሮና ትግል ፈተና
ሮማኒያ የኮሮና ቫይረስን ስርጭት ለመግታት የጣለችውን የእንቅስቃሴ ገደብ ጥሰው የተገኙ ዜጎቿን ከሚያገኙት የወር ገቢ በስድስት እጥፍ በሚበልጥ ገንዘብ እንደምትቀጣ ብታስታውቅም፣ የአገሪቱ ዜጎች ግን ቫይረሱንም የገንዘብ ቅጣቱንም ከቁብ ሳይቆጥሩ፣ ገደቡን እየጣሱ እንደፈለጉ መሆናቸውን ቀጥለዋል፡፡
የአገሪቱ መንግስት ባለስልጣናት አንድ ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ መመሪያና ህጉን ተላልፈው በተገኙ ዜጎች ላይ ከ200 ሺህ በላይ ጊዜ ቅጣት መጣሉንና በዚህም ከ78 ሚሊዮን ዩሮ በላይ የቅጣት ገንዘብ መሰብሰቡን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡ እምቢተኝነቱ በብዙ አገራት የተለመደ ሆኗል:: የኮሮና የእንቅስቃሴ ገደቦችንና የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መመሪያዎችን የሚተላለፉ ዜጎቿን እየተከታተለች መቅጣቷን የተያያዘችው እንግሊዝ፤ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ ብቻ ከ3 ሺህ 500 በላይ ቅጣቶችን መጣሏ ተነግሯል፡፡
በአሜሪካ የተጣለውን የእንቅስቃሴ ገደብ በመቃወም ዋሽንግተንና ኮሎራዶን ጨምሮ በርካቶች ከሰሞኑ አደባባይ ወጥተው ተቃውሞ ያሰሙ ቢሆንም፣ በአገሪቱ በተሰራ አንድ ጥናት 61 በመቶ ያህሉ አሜሪካውያን “ቤት መቀመጥ ኮሮናን ለመከላከልና በቁጥጥር ስር ለማዋል በእጅጉ ጠቃሚ ስለሆነ ሊቀጥል ይገባል” ማለታቸውን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡

የአየር ብክለት ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ቀንሷል
በመላው አለም ቁጥር ስፍር የሌላቸው ቀውሶችና ጉዳቶችን እያደረሰ የሚገኘው የኮሮና ቫይረስ፣ በአንጻሩ  ለአለማችን ያበረከተው “በጎ” ነገር እንዳለም እየተነገረ ነው - የአየር ብክለት በእጅጉ መቀነሱ፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመግታት ሲባል አገራት ድንበሮቻቸውን መዝጋታቸው፣ የጉዞና የእንቅስቃሴ ገደቦች መጣላቸው፣ የሚዘጉ ኢንዱስትሪዎች መበራከታቸው በአለማችን የአየር ብክለት ከዚህ ቀደም ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ፣ በከፍተኛ ደረጃ እንዲቀንስ ማድረጉን ሲኤንኤን ዘግቧል፡፡
በአለማችን በአየር ብክለት በከፍተኛ ደረጃ ተጎጂ እንደሆኑ በሚነገርላቸው ዋና ዋናዎቹ ከተሞች ባለፉት ሶስት ሳምንታት የአደገኛ በካዮች ልቀት በከፍተኛ ሁኔታ መቀነሱን የጠቆመው ዘገባው፤ ከአለማችን ከተሞች መካከል የከፋ የአየር ብክለት የሚታይባት የህንዷ ኒው ዴልሂ የበካዮች ልቀትን በ60 በመቶ በመቀነስ ቀዳሚነትን መያዟን አመልክቷል፡፡
የደቡብ ኮርያዋ ሴኡል፤ የቻይናዋ ውሃን እና የህንዷ ሙምባይ፤ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ እጅግ አደገኛና ለጤና ጎጂ በካይ ንጥረነገሮች ልቀት መጠን በከፍተኛ ሁኔታ የቀነሰባቸው ሌሎች የአለማችን ከተሞች መሆናቸውም ተነግሯል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ፣ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መስፋፋቱንና አገራት ከፍተኛ የጉዞና የእንቅስቃሴ ገደብ መጣላቸውን ተከትሎ፣ የቱሪዝሙ መስክ በአለማቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ጉዳት እንደደረሰበት የዘገበው ፎርብስ መጽሄት፣ በ2020 የፈረንጆች አመት የአለማችን አየር መንገዶች ገቢ በ314 ቢሊዮን ዶላር እንደሚቀንስ መነገሩን አመልክቷል፡፡
በአሜሪካ 44 በመቶ ያህሉ አውሮፕላኖች በረራ አቋርጠው መቀመጣቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ በአገሪቱ በቱሪዝሙ ዘርፍ ከስራ ገበታቸው የተፈናቀሉ ሰዎች ቁጥር እስከ መጪው ሳምንት 8 ሚሊዮን ይደርሳል ተብሎ እንደሚጠበቅም ገልጧል፡፡
ህጻናት እና ኮሮና
እስከ ፈረንጆች አመት 2020 መጨረሻ በመላው አለም ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ በመቶ ሺህዎች የሚቆጠሩ ህጻናት ለሞት ሊዳረጉ፣ እስከ 66 ሚሊዮን የሚደርሱ ሌሎች ህጻናትም ወደ ከፋ ድህነት ሊገቡ እንደሚችሉ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ ባለፈው ሳምንት ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል፡፡
በመላው አለም በሚገኙ 150 አገራት ትምህርት ቤቶች በመዘጋታቸው ሳቢያ፣ የነጻ የትምህርት ቤት ምገባ ተጠቃሚ የነበሩ 369 ሚሊዮን ያህል ህጻናት፣ የተመጣጠነ ምግብ ማግኘት የሚያቆሙ ሲሆን ይህም   ለሞት ሊዳርጋቸው እንደሚችል ድርጅቱ ጠቁሟል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ትምህርት ቤቶች እንዲዘጉ ያደረጉ የአለማችን አገራት 188 መድረሳቸውን የዘገበው ሮይተርስ፤ በዚህም ከ1.5 ቢሊዮን በላይ ህጻናት ከትምህርት ቤት ቀርተው ቤት ለመዋል መገደዳቸውን አመልክቷል፡፡

አሜሪካ ከዚህ የከፋው ሊመጣባት ይችላል
ኮሮና እስከ ትናንት በስቲያ ተሲያት ድረስ ከ800 ሺህ በላይ ሰዎችን ባጠቃባትና ከ45 ሺህ በላይ የሚሆኑትንም ለሞት በዳረገባት አሜሪካ፤ በቀጣይ ሁለተኛ ዙር የከፋ የኮሮና ቫይረስ ማዕበል ሊከሰት እንደሚችል በአገሪቱ የበሽታ መከላከልና መቆጣጠር ማዕከል ዳይሬክተር ዶ/ር ሮበርት ሬድፊልድ ማስጠንቀቃቸው ተዘግቧል፡፡
ቀጣዩ ወረርሽኝ ምናልባትም በአሜሪካ የጉንፋን በሽታ በሚበራከትበት ወቅት ላይ የሚከሰት ከሆነ የሚያደርሰው ጥፋት ከአሁኑ የከፋ ሊሆን እንደሚችል ያስጠነቀቁት ዶ/ር ሮበርት ሬድፊልድ፤ ሊያጋጥም የሚችለውን ይህን ፈታኝ ሁኔታ ለመጋፈጥ ከአሁኑ መዘጋጀት እንደሚገባም ገልጸዋል፡፡
በተያያዘ ዜና፤ በአሜሪካ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ባለፈው ሳምንት ብቻ 4.4 ሚሊዮን ሰዎች ለስራ አጥነት መዳረጋቸውን የዘገበው ዘ ኢንዲፔንደንት፤ ባለፉት 5 ሳምንታት ለስራ አጥነት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር ከ26 ሚሊዮን በላይ መድረሱንም አመልክቷል፡፡

ዲያስፖራው የሚልከው ገንዘብ በ142 ቢ. ዶላር ይቀንሳል
በመላው አለም በውጭ አገራት የሚገኙ ዲያስፖራዎች ወደ አገር ቤት የሚልኩት ገንዘብ፣ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በ142 ቢሊዮን ዶላር እንደሚቀንስ የአለም ባንክ ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል፡፡
በውጭ አገራት የሚኖሩ ዲያስፖራዎች ከሰሃራ በታች ወደ ሚገኙ የአፍሪካ አገራት በዚህ አመት የሚልኩት ገንዘብ በ23.1 በመቶ ያህል ወይም በ37 ቢሊዮን ዶላር ይቀንሳል ተብሎ እንደሚጠበቅ ድርጅቱ አስታውቋል፡፡ በሽታው በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎችን ከስራ እያፈናቀለ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ፣ ከአገራቸው ውጭ የሚኖሩ ዲያስፖራዎች ከራሳቸው ተርፎ ለቤተሰብ የሚልኩት ገንዘብ የማግኘት ዕድላቸው ጠባብ እንደሆነ የጠቆመው ድርጅቱ፤በተለይም ዝቅተኛና መካከለኛ ገቢ ወዳላቸው አገራት ከዲያስፖራው የሚላከው ገንዘብ በአማካይ በ20 በመቶ ያህል ሊቀንስ እንደሚችል አስታውቋል፡፡
ዲያስፖራው የሚልከው ገንዘብ መቀነሱ በሁሉም የአለም አካባቢዎች የሚከሰት ቢሆንም በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል የተባለው ግን በአውሮፓና በማዕከላዊ እስያ አገራት እንደሆነ የዘገበው ዘ ጋርዲያን፤ በእነዚህ አገራት እስከ 27.5 በመቶ ያህል ሊቀንስ እንደሚችል መነገሩን አመልክቷል፡፡
በምስራቅ እስያና በፓሲፊክ አገራት ደግሞ ዲያስፖራው የሚልከው ገንዘብ እስከ 13 በመቶ መቀነስ ያሳያል  ተብሎ እንደሚጠበቅ የጠቆመው ዘገባው፤ባለፈው የፈረንጆች አመት 2019 በመላው አለም ዲያስፖራው ወደ አገር ቤት የላከው 554 ቢሊዮን ዶላር በታሪክ ከፍተኛው ሆኖ የተመዘገበ መሆኑንም አስታውሷል፡፡

የፊት ጭምብል ነገር
ከኮሮና ቫይረስ መስፋፋት ጋር ተያይዞ እነማን መቼና በምን ሁኔታ ላይ ሊጠቀሙት ይገባል በሚል ያደጉ አገራት የህክምና ባለሙያዎችን ሳይቀር ሲያወዛግብና ሲያነጋግር የቆየው የፊት ጭምብል ጉዳይ አሁን አሁን እየለየለት የመጣ ይመስላል፡፡
በበርካታ አገራት የፊት ጭምብል ማድረግ ከኮሮና እንደሚከላከል በመታመኑ ዜጎች አዘውትረው እንዲጠቀሙ የተደረገ ሲሆን በመላው የጀርመን ግዛቶች  ሁሉም ሰው ግብይት በሚፈጽምበትና የህዝብ ትራንስፖርት አገልግሎቶችን በሚጠቀምበት ወቅት የፊት ጭንብል እንዲያደርግ የሚያስገድድ መመሪያ ከሰሞኑ ተግባራዊ ሊደረግ እንደሆነ ቢቢሲ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡


Page 5 of 477