byZola Moges


In Ethiopia’s ever-changing political landscape, one recent phenomenon has been the emergence of Amhara nationalism. Compared to other substate nationalisms, namely, Oromo, Tigrayan, Somali and Sidama, it’s a latecomer. This was not because Amhara people suffered from social, political, and economic subjugation less than others but Amhara identity as we know it today was only constructed in response to a target of repression, with the rise of Derg.

The Derg is often portrayed as a continuation of an old ‘pro-Amhara’ imperial system, but its documented history shows that Amharas were among the primary victims of its brutality. In his prison memoir, titled “The Tripping Stone”, written in the Derg’s dungeons, the first President of the Commercial Bank of Ethiopia, TaffaraDeguefe, noted what seemed to be a policy of discrimination against Amhara:

“The only ‘minorities’ who are scorned are the hopeless Amhara for their past privileges. They have to pay for it now in lost jobs and positions for their hateful identification to a past now seen as distasteful to the military junta.”

Such policies increased after the Ethiopian Peoples’ Revolutionary Democoratic Front seized power in 1991.

The dominant segment, the Tigray People’s Liberation Front, had identified the Amhara as its “eternal enemy” at the start of its armed struggle, and after 1991 turned this party manifesto into government policy, implementing it in earnest, using state structures and instruments of violence.

Amhara people were subject to forced disappearance, displacement, arbitrary killings and humiliation. Building on Derg’s accusation of past Amhara privilege, TPLF worked to depictAmhara as the “outlaws”, “oppressors”, and “enemies” of other “nations and nationalities” to successfully marginalize and exclude them from the economic windfalls of political power.

Now, by any objective standard, an average farmer in Amhara region stands at least as poor as an average farmer in any of the other allegedly oppressed regions.    

The birth of Amhara nationalism  

The sustained policy of oppression gradually sowed the seeds of victimhood, alienation, discrimination, and a resentment which finally inspired Amhara nationalism.

Its origin dates back to the early 1990s, but it only took its current shape two years ago with the establishment of the National Movement of Amhara (NaMA). Ironically, TPLF and Oromo ethno-nationalist forces welcomed this development, with many proclaiming succcess in longstanding efforts to force “Amharas to embrace their Amharaness”; the latter saw it as the dawn of a new political scene allowing for renegotiation of the existing federation. Others, concerned by the dangers of ethnic nationalism, expressed their fear that this would intensify an already polarized political climate and lead to disintegration.

While Amhara nationalism has had an impact on the political consciousness of the youth and articulated common interests, it is still characterised by a lack of ideological clarity, and a dependable institutional bulwark, a cohesive social base or even, as opposition politician YilikalGetinet has pointed out, a centre of gravity.

Some of these problems arise from the size of Amhara population and the Amhara region’s diverse ethnic, religious, cultural and linguistic composition, making collective action a real and unavoidable problem.

Historically, public consciousness has been based on sub-regions, (Gojjam, Gondar, Shewa, or Wollo), or even smaller zones or districts. Anything larger has been Ethiopian national identity. Amhara identity, in its current form, is a recent introduction and forced self-appropriation, caused by an existential threat and alienation. The younger generation has adopted its ‘Amharaness’; but most ordinary people are yet to fully embrace it, not least because of the lack of any effectively articulated ideological foundation or priorities and the absence of any ‘tailor-made’ solutions to the challenges facing them.

Congenital problems 

Unfortunately, Ethiopia’s population seem not to have reached the stage where individual merit receive higher premium than membership to a particular group. This has made nationalism a very potent weapon to claim and secure political and economic power.

Tarnishing Amhara nationalism is therefore hypocritical as well as counterproductive. Rather, it needs to develop to withstand competing forces and preserve the interests of Amhara people in national political disputes. This will enable Amhara people to play their role in building a new Ethiopia founded on rule of law, equality and freedom. The makers and breakers of Amhara nationalism should thus come out of the delusion of self-efficacy and (re)consider its content and future trajectory.

Jean-Jacques Rousseau said “…every people has, or must have, a [national] character, if it lacks one, we must start by endowing it one”. Most nationalist movements in one way or the other follow the same logic, but one of the congenital defects of Amhara nationalism has been its attempt to replicate the 50-year-old Tigrayan or Oromo nationalism model and a failure to pave its own road, one that reflects the realities of the Amhara people and Amhara region.

The latter two movements are ‘mature’, in terms of endowing their people a national character, shaped by a nationalist psyche, founded on a too readily accepted sense of victimhood and politics of resentment. This has made their respective constituencies view their circumstances as the fault of others, not the product of broad historical social, economic, and political forces.

In contrast, let alone Amhara nationalism, as indicated, Amhara identity is only a recent occurrence to many Amhara people.

While the region is also home to various other micro-nations, its people are also spread across the whole of Ethiopia. Amharic being a widely spoken language, the Amhara, unlike Oromo and Tigrayans, also not not have their own media that, in the words of Carol SkalnikLeff, “insulated by language barriers from alternative viewpoints” allowing them to maintain a private “segregated intellectual universe”. The failure of Amhara nationalism to acknowledge these and other strategic vulnerabilities means its actors have often appeared oblivious to their own aims.

One intrinsic marker of many nationalist movements is the willingness to sacrifice private desires for the greater collective interest.

Individuals who are considered complacent towards the ‘enemy’, those who do not assertively speak [the] truth to power, without fear or favor, are made outcasts or even ruthlessly expelled. Amhara nationalism is also suffering from this: creating a ‘hierarchy of Amharaness’; its propagators often question the integrity and ‘genetic quality’ of other fellow Amhara with different political views, particularly, those currently in power. They do not seem to understand that politics based on hierarchical blood authenticity is an affront to one’s being, dangerous and self-destructive.

There could not be a better example for this than the Bahir Dar incident of 22 June 2019 that lead to the death of high regional officials, who were comrades-in-blood as well as in purpose. For the record, most, if not, all of the current leaders of the region are no less Amhara than any one of us. Our knowledge, understanding, education and choice of ways to deal with the problems of the Amhara people may differ but there is no evidence to show that their loyalty or love to their people is less than our own. We can question their competence but we should not deny that they are brothers sprung from the same family.

Nationalist ideology is often driven by sinisterly construed and caricatured ‘facts’ and engineered ‘truths’. Amhara nationalism also, in its bid to beat the record of Oromo and Tigrayan nationalisms, is sometimes seen as reluctant to accept conspicuous truths. It does often tend to rely more on demagoguery, conspiracy theory and self-serving conjecture, in a rather similar fashion to Ethiopia’s general political culture, where facts are often deliberately ignored, ridiculed or dismissed.

Suggestions to rebuild it on knowledge rather than visceral emotions are consistently rejected, as inappropriate attempts to be rational in an irrational world. This has emboldened the incapable and uplifted the most ignorant by deterring most erudite Amharas from supporting it. As a result, Amhara nationalism still lacks widespread elite consensus or critical elite mass support.

Amhara nationalism also inherited another defining feature of Ethiopian politics: adoption of suspicion towards compatriots holding dissenting opinions. The result has been greater engagement in fault-finding and accusations than finding a common ground. Yet, it is hardly possible for Amhara nationalism to achieve its desired objective if the motive of all individuals holding opposing views is constantly questioned. Differences are natural, even in a family, and they will always exist. What matters most is not their existence but the way we approach and deal with them.

Path to redemption

Understanding the problems of the current state of Amhara nationalism is crucial to finding solutions, and here are some general directions which I think will not only help rectify the serious constraints of the movement but also improve the political culture of Amhara region and beyond.

For Amhara nationalism to make a meaningful contribution, it needs to clearly set out its main objectives and have a proper ideological fulcrum. Its ideologues should articulate the interests of the Amhara people, identify structural threats, ideologies or groups friendly or inimical to those interests and flesh out different means of countering them both in the short- and long-term.

For example, the country’s constitution, the existing federal system, which gives ownership over specific regions while making Amharas strangers in their own country; some political groups seeking to eliminateAmhara and anything Amhara under the pretext of ‘multinational federalism’, etc. pose structural, legal and survival challenges to Amharas. These are complex problems that require Amharas to design sober-headed strategies beyond recurring emotional reactions to the problems’ frequent manifestations and occurrences.

In this context, it is crucial that Amhara nationalism is alive to the strategic vulnerabilities of the Amhara people in the larger Ethiopian polity and the specific realities of Amhara region; it should be pragmatic and its modes of engagement customized. Amhara’s psyche, realities and threats are different from those of other groups. Victimhood may be a common sprouting ground for most nationalist movements, but an alternative foundation anchored in pride and collective self-esteem is also available.

In this regard, the Amhara people have a long history of independence, state culture and government, amazing and colorful traditions, civilization and wonderful societal values such as kindness and honesty, gallant spirit and fear of God. Amhara nationalism should cultivate and exploit these. Amhara nationalism should thus be revisited and rebuilt on pride, popular self-esteem and the mythos of love rather than hatred and resentment.

Most nationalist movements often fall prey to emotion, and this has also been true for Amhara nationalism. However, it is time for its main proponents to fight against the temptation to fall for short-lived emotional satisfaction and, instead, work through knowledge and well-thought-out strategies that consider both the bigger picture and the long-term interests of the Amhara.

The bigger picture here is Ethiopia. Amhara people have never fallen short in their love for Ethiopia.

As many observers have testified, the Amhara people are a symbol of patriotism, bravery and part of the core Ethiopian national identity and soul. The continuity and prosperity of Ethiopia is also in the Amhara people’s enduring interest. Amhara nationalism does not need to be hostile to the Ethiopian State and it is important to guard the movement from individuals whose blend of ignorance and arrogance feeds false narratives about Amhara people, created by their enemies. Facts and a knowledge-based approach to deal with issues, constant curiosity, flexibility and stoicism should be the guiding tenets of Amhara nationalism. These are insurances against our inevitable failings as we claim our dignity and ensure our safety as one people.

Furthermore, no political movement succeeds without being rooted in public consciousness of a critical mass of the population. In this vein, Amhara nationalism can hardly be considered as something embedded in the minds and hearts of the Amhara people. Creating public consciousness requires time and resources—but it is a necessity. The critical mass must be made conscious of its existential threats, socio-economic challenges and the urgency of addressing them. This requires a great deal of work at the grassroots, and must start now.

We should also realize that Amhara people’s long-term interests cannot be maintained unless Amharas settle their internal sub-national differences and form a unity of purpose. It is only internal cohesion that provides a permanent guarantee for Amhara survival, peace and prosperity. For this, we should remember that our common destiny is inextricably intertwined; while legitimately challenging them, we should accept that those fellow-Amhara in positions of power are our own brothers and no matter how we want to disregard them, they are our given facts and we should find a common ground to work with them.

We need to be open for diversity of ideas and compromise, multiculturalism, and, at all times, appreciate and act upon facts. Our suspicious tendency towards differing views should not allow us to reject obvious truths or good ideas. In the fight against ideological and existential enemies, we should arm ourselves with weapons of clarity of thought and perseverance.

Amhara nationalism should further fight against politics of reaction.

In an environment characterized by competing nationalisms, agendas are fabricated and regularly disseminated in efforts to achieve narrative dominance, Amhara nationalism should neither fall into the trap of agenda-setting of others nor should it be an ideology of reaction. No matter what opponents say, Amhara nationalists should always control their actions, knowing what and when to say and act.

The best way to preserve the interests of the Amhara people is not to engage in politics of reaction but in ‘best-modelling’ of oneself. If Amhara elites can join hands in developing their region, they can set up themselves and their region as an example of prosperity, and an avatar of democracy and multiculturalism and will be able to positively influence the future path of Ethiopia and Ethiopians. We should promote democracy at the local level, modernize government institutions and transform our economy, education and societal culture.

The future is a world of communication and innovation. As such, we should establish academic institutions which offer innovative solutions to our chronic problems and produce a generation of polyglots who speak multiple foreign and local languages–soft weapons, more potent than AK-47s, but effective in preserving the long-term interests of Amhara people.

This must go along with a proper ‘selling’ strategy. So far, we have failed in this regard badly. Amhara people are often accused of being ‘assimilationist’ and ‘anti-federalism/multiculturalism’. In fact, however, no other region in Ethiopia than Amhara the regional state more fully respects multiculturalism or federalism and the right to self-administration of ethnic minorities. This is a fact and should be systematically and persistently used to counter those sinister and false accusations.

Finally, one of George Orwell’s most scathing criticism against nationalism was: “There is no crime that cannot be condoned when our side commits it”. This should never have any place in Amhara region or among Amharas. What is wrong is wrong. It should be condemned at all times, regardless of who does it or against whom it is done. Anchoring Amhara nationalism in the ideals of what is correct, just and proper—rejecting resentment, victimhood and wrong conduct—is the only thing that matches the popular psyche and collective soul of the Amhara people.

Anything less will not only be injudicious, but also self-destructive.

(Source: Ethiopia Insight,September 1, 2020)






Dear Ethiopian,

 At this time of the Ethiopian New Year, I want to share a message from my heart to my beloved fellow Ethiopians.

 As most of you already know, I am a human rights defender and advocate for peace, justice, and reconciliation. I strongly believe that this country is like a human body that can only flourish when all its parts are protected, nurtured and functioning well together. Now, this precious body we call our home or sanctuary, is ill and the symptomsare being felt throughout it. I see it from my eyes, I hear it from my ears, I feel it in every limb of my body and now my conscience is telling me I must not ignore it, but speak of it. Because I love this body, which represents the people and land of Ethiopia, I do not want anything to happen to bring it harm.

 This means “all the people” because I believe our Creator made each of us with value regardless of our differences; and that as a result, we should “put humanity before ethnicity” or any other differences; and also, care about others beyond our families and ethnic groups, not only because it is right; but also, because “no one is free until all are free.” If we have differences or conflicts, we should talk about it and find a peaceful solution to it. Because of this, I want to share my thoughts with all of you, even if I am wrong or if some of you disagree with me. At least, I will communicate my question: “Am I alone with these thoughts or are others feeling the same? If there are others, why are we not talking about it?”Let me explain.

 We are presently in the midst of a conflict over the regional election where the Constitution is being used as a defense by both sides; the Tigrayan Regional leaders who are determined to go forward to hold the election on Sept 9 and the present Government of Ethiopia who has postponed the election for sometimein the future due to COVID-19. Neither side trusts the other. Both believe the other is pulling a trick on everyone else to gain power. The people are suspicious of both.

 Both sides are threatening actions against the other should they interfere with the process they represent; again, both citing the Constitution, flawed though it is, as their defense.In the eyes of the people and other observers, the situation may appear confusing as both accuse the other of manipulating the legal process to gain power for their own select group.

 In the case of the TPLF, we know they did dominate the political scene of the EPRDF for nearly thirty years. We also know they set up the Constitution in such a way that it pitted the stronger and larger ethnic groups into contests where only one could win and the others would lose. We know the TPLF used it to its advantage and ended up advancing their own interests and power based on ethnicity and cronyism.


On the other hand, the current reformed government of the Prosperity Party has been accused of seeking to do the same in Addis Ababa, the Oromia region and beyond. Some point to leaked speech made by ShimelisAbdissa, the President of Oromia Regional State, affirming this as well as other evidence of favoritism. At the same time, they have come under criticism for the lack of action, or even complicity, in the widespread violence in the Oromia Region that targeted other groups living among them as well as some Oromos seen as more moderate or Christian.

It appears that the rest of Ethiopia is being pulled into this power struggle. How can the people respond? If we suggest the government pull their weight and stop the election; how will that be done? It appears that force may be utilized and if so; what will happen? Will the results benefit the people of the country? Those demanding the right to the Tigrayan election say they are prepared if the government attempts to stop the election. This also appears to suggest the use of force.

 Genocide Watch just put out an alert that Ethiopia was at the sixth stage of a ten-point scale in regard to the risk of genocide.We are in a dangerous position. 

Do those involved have the moral authority in this present highly charged atmosphere of suspicion to claim the Constitution as their defense? If force is used, will it be at the risk of it escalating into greater violence?


There is another option; something that should have already been pursued, but now may be the time to do it. That is a national conference that would include study, dialogue, examination of the present system and all its parts, starting with Constitutional and institutional reforms, as well as meaningful peace and reconciliation processes put into place along with conflict resolution, land reforms and restorative justice. This effort must involve local, regional and national stakeholders, elders, religious leaders, intellectuals, women, youth, and others representatives of public and private institutions and interests.

The goal would be equal justice, liberty and opportunity for all the people of Ethiopia through a governmental system accountable to the people.

 Would either of these groups support such a process? The answer to this question will help clarify the goals of either group. Resistance to this process should be expected from those wanting to advance only themselves and their own select ethnic group or select members of that ethnic group.

Going into an election in the near future without this careful process taking place now will set us up for more suspicion, conflict and possible violence. What a shame for this beautiful country and people to fall to the depth of genocide and implosion, joining the ranks of countries like Rwanda, Syria and Yemen because of our own shortcomings and lack of moral strength and backbone.

In closing, I fear that our future is very much in jeopardy as we have to a large extent given God and morality the backseat in our daily lives for nearly fifty years— or more, due to embracing communism, Marxist-Leninism, ethnocentrism and now, “me-ism” where we focus mainly on ourselves or our ethnic groups. We should know we are flawed humans, but something worse happens when we turn our backs to morality, pushing our consciences to the dark and ignored corners of our lives instead of seeking morality above all things, upholding laws of justice, caring for our neighbors and upholding truth and what is right. 

 How can we invite righteousness back to this land? We keep repeating the same mistakes; can we admit it?  We are on a precipice, but now, the outcome of this crisis can lead the way over the edge to our mutual doom. Let us not pretend everything is okay for if we blind ourselves to the truth and morality, it will be even more dangerous for us. A trap has been set; unknowingly perhaps, but it will cost everyone more than we can afford to lose if we get caught in it. 

 Right now we have horrendous crimes and gruesome acts being committed against the people of Ethiopia by the people of Ethiopia, sometimes for power and money, especially entangling our young people. How can we cry out to stop all of this if no one is listening? Is anyone listening? How else can we prevent the shaming of our country and the healing of this land without the moral teaching?

 A future filled with greater blessing and hope is unachievable without the truth. Yet, it is simple; love yourself; love your neighbor, love all your people and your country. Get off the precipice and be renewed and restored as people and as a nation.

 May God protect all the people of Ethiopia and bless this land! May you have a wonderful New Year and may this year bring us to greater peace and harmony.

 Long live Ethiopia!

 Your brother,


  ርዕስ፡- ሆሞ ዴዩስ -
የመጪው ዘመን አጭር ታሪክ
ደራሲ:- ዩቫል ኖኅ ሀራሪ
ትርጉም:- ዳግም ጥላሁን
እንግሊዝኛ:- 2016 እ.ኤ.አ
አማርኛ ትርጉም:- ሐምሌ 2012 እ.ኤ.አ
የመጽሐፍ ዳሰሳ:- ኤልሳ ሙሉጌታ

          የእስራኤሉ ሂብሪው ዩኒቨርሲቲ የታሪክ ፕሮፌሰር የሆነው ዩቫል ኖኀ ሀራሪ ከጻፋቸው ሦስት መጽሐፍት መካከል አንዱ ነው። ሆሞ ዴዩስ በበርካታ ቋንቋዎች በመተርጎሙ እጅግ በርካታ ተደራሲያን ጋር ሊደርስና ሊነበብ ችሏል። መጽሐፉ በአጭሩ በሚከተሉት ነጥቦች ዙሪያ ያጠነጠነ ሲሆን፣ ከእነዚህ ለሚመነጩ ጥያቄዎች መልስ ለመስጠት ይሞክራል።
1ኛ - በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ ችግር የነበሩት ወረርሽኝ፣ ጦርነትና ረኀብ ሲወገዱ፣ የሰው ልጆች አጀንዳ በምን ይተካል?
2ኛ - ከሆሞ ሴፒየንስ ቀጥሎ የሚመጣው ሆሞ ዴዮስ (በላቲን ትርጉሙ - ሆሞ = ሰው፤ ዴዩስ = አምላክ) ማለትም ከአምላካዊው ሰውና የተሻሻለው የሰው ልጅ ዝርያ ችሎታዎቹን ከፍና ላቅ በማድረግ አጀንዳዎቹን ወደ ዘለዓለማዊነት፣ ሀሴትና መለኮታዊነት እንዴት ይቀይራል?
3ኛ - ከዋሻ ዘመን ሰዎች ጀምሮ አሁን እስካለንበት ጊዜ ያሉ የሰው ልጅ ዝርያዎች አዕምሯዊና ማኅበራዊ ዕድገት ታሪኮች እንዲሁም በሰው ልጆች ታሪክ ትልቁ አብዮት ከነበረው ከዛሬ 70,000 ዓመት በፊት ከተካሄደው የእሳቤ አብዮት (Cognitive  Revolution) በዘመናችን እስካሉ እንደ ማርክሲዝምና ካፒታሊዝም ያሉ አብዮቶችና በየጊዜው ስለተነሱ ርዕዮተ-ዓለማት በሠፊው ይዳስሳል።
4ኛ - ከደቂቅ ዘአካላት ተነስቶ ስለተዋቀረው የትልቁ ሕዋ ቀመር፤ ራሳችንን ከምናውቀው በላይ ስለሚያውቁን ቀመሮች ስርዓት ሂደት በተጨባጭ ማስረጃዎች እያስደገፈ ያሳያል።
5ኛ - የውሂብ እምነት (Dataism) ዓለማችን በውሂብ ፍሰት (Data flow) እንደተሞላች እናም የማንኛውም ክስተትና ኃይል ዋጋ ለውሂብ ፍሰት ባደረገው አስተዋፅኦ እንደሚመዘን ይገልጻል። “ዳታይዝም” ስለተባለውና መረጃ ስለሚመለክበት አዲሱ የዓለማችን እምነትና በአጠቃላይ ስለ ሰው ልጅ መፃኢ ዕድሎች ሠፊ ዘገባዎችንና ትንበያዎችን ያካትታል።
ይሄ ሥራ በቅርቡ በአማርኛ ቋንቋ ተተርጉሞ ለገበያ በቅቷል። የትርጉም ሥራ ከዋናው ጸሐፊ ሐሳብና ቅርጽ ሳይርቁ፣ የራስን ፍላጎት ወደ ጎን በመተው፣ ደራሲው ያስቀመጠውን ይዘት በጥሩ ቋንቋና ሁኔታ በጥንቃቄ መቅዳት መሆኑ እሙን ነው። አሁን አሁን በሀገራችን እየወጡ ያሉት የትርጉም ሥራዎች ውስጥ በአንዳንዶቹ የሚስተዋለው የሥነ-ጽሑፍ ሥራውን ይሄኛው ማኅበረሰብ ወደ ራሱ ቋንቋ ተመልሶለት ቢያነበው ይጠቅመዋል በሚል ቀና ሐሳብ መነሻነት ሳይሆን በዋናነት ለገበያው አቅርቦት ወይንም ገንዘብ ማስገኛነቱ ላይ በማተኮር የሚሠሩ በመሆናቸው፤ ከጥቂት የትርጉም ሥራዎች በስተቀር አብዛኞቹ የጥንቃቄ ጉድለቶች፣ በርካታ የቃላት ግድፈቶች እንዲሁም ትልቅ የግንዛቤ ክፍተቶች የሚስተዋልባቸው ናቸው።
ብዙዎቻችን በትርጉም ሥራ ተስፋ በቆረጥንበት በዚህ ወቅት፣ ወጣቱ ዳግም ጥላሁን፣ ይህንን ያለፉ ጊዜያት ታሪኮችን በመመርኮዝና በመተንተን ነገአችንን በአመንክዮ የሚተነብየውን መጽሐፍ ጥንቅቅ ባለ መልኩ ከእንግሊዘኛ ቋንቋ ወደ አማርኛ መልሶታል።
ተርጓሚው ያደረገውን ጥንቃቄና ጥረት ገና መጽሐፉን በእጃችን ስንይዝ የምናስተውለው ነገር ነው። የፊት ገጽ ሽፋኑ፣ የውስጥ ዲዛይንና የወረቀት አመራረጡ (ክሬም ቀለም መሆኑ) ማራኪ፣ ለዕይታና ረዘም ላለ ጊዜ ንባብ ተስማሚ በመሆኑ በአጠቃላይ ለንባብ ምቹ እንዲሆን አድርጎታል።
ከሌሎች የትርጉም ሥራዎች በተለየ ተርጓሚው ከደራሲው ሐሳቦች ጋር የራሱን ዕይታ በመጨመርና ሀገራዊ ዘይቤዎችን፣ ሀገርኛ ገጸ-ባህርያትንና ታሪኮችን በመጨመር ዋናውን የደራሲውን ሐሳብ በእኛ ነባራዊ ሁኔታ አንባቢው በቀላሉ እንዲረዳው በማድረግ አዳብሮታል። ይህ ደግሞ ለትርጉም ሥራው ማማር የሄደበትን ርቀትና በጥልቅ እንዳሰበበት ማሳያ ነው። ለዚህም ያግዘው ዘንድ የደራሲ ስንቅነህ እሸቱን፣ አዳም ረታንና ስብሃት ገብረእግዚአብሔርን ጨምሮ ዐሥራ አንድ ያህል መጽሐፍትን በዋቢነት ያጣቀሰ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ ዐሥሩ የሀገራችን መጽሐፍት ናቸው።
ለምሳሌ ገጽ 111 ላይ ስለ እውን-መሰል-ዓለም (Virtual world) ሲተነትን፤ ከታላቁ ደራሲ ስብሃት ገብረእግዚአብሄር ‘ስምንተኛው ጋጋታ’ ድርሰት ውስጥ የታዋቂው ገጸ-ባህርይ አጋፋሪ እንደሻው ልጅ የሆኑት አቶ አላዛር፣ ከሰይጣን ጋር የሚያደርጉትን የስልክ ምልልስ ይጠቅሳል። በተመሳሳይም፤ በገጽ 215 ላይ የመካከለኛው ዘመን ምሁራን ሙዚቃ የፈለክ (ኮስሞስ) መለኮታዊ ዜማ በማስተጋባት ሂደት ውስጥ የሚፈጠርና በመለኮታዊ መነቃቃት የሚቀመር አድርገው ያስቡ እንደነበር በሚያትተው ክፍል ውስጥ ተርጓሚው የጽሑፉን ይዘት አንባቢ የበለጠ በሚረዳው መልኩ፣ የኢትዮጵያዊውን የዜማ ሊቅ ታላቁን ማህሌታይ ያሬድ ዜማዎች የድርሰት ታሪክ ዋቢ ያደርጋል።
እነዚህ ለምሳሌ ያስቀምጥኳቸውና ሌሎችም በትርጉም መጽሐፉ ውስጥ እንደ አጋዥ የተቀመጡ ተመሳሳይ ታሪኮችና የገቡ ገጸ-ባህርያት ከላይ ስለ ትርጉም ካስቀመጥኩት “የትርጉም ሥራ ከዋናው ጸሐፊ ሐሳብና ቅርጽ ሳይርቁ፣ የራስን ፍላጎት ወደ ጎን በመተው፣ ደራሲው ያስቀመጠውን ይዘት በጥሩ ቋንቋና ሁኔታ በጥንቃቄ መቅዳት” ከሚለው መሠረታዊ ሐሳብ ጋር የሚጣረስ ቢመስልም፣ የዳግም የትርጉም ሥራ ውስጥ የገቡት የራሱ ፍላጎቶች፣ ቅርጾችና ማጣቀሻዎች የዋነኛውን የመጽሐፉን ቅርጽና ይዘት የሚቀይሩ ሳይሆኑ እንደ አጋዥ ወይንም እንደ ምሳሌ ልንወስዳቸው የምንችላቸውና የሚያዳብሩት በመሆናቸው ከቀደመው የትርጉም ሐሳብ ጋር ስምም ነው።
ከዚህም በተጨማሪ ዐሥራ ስምንት ያህል መዝገበ-ቃላትን በማጣቀሻነት የተጠቀመ ሲሆን ይህም በትርጉም ሥራው ላይ ስለተጠቀመበት እያንዳንዱ ቃል የወሰደውን ጥንቃቄ ያሳየናል። ተርጓሚው ይህንን በማድረጉ ለአንድ ቃል ከሚያገኝለት የተለያየ ፍቺ ውስጥ እጅግ ጥሩውን መርጦ በመውሰድ፣ የትርጉም ሥራው በተመረጡ ቃላት የተዋበ ለመሆኑ ያገላበጣቸው መዝገበ-ቃላት ምስክር ናቸው።
በማንኛውም ጽሁፍ ውስጥ ማብራሪያ የሚፈልጉ ጉዳዮች ሲከሰቱ፣ ትንታኔዎችን በግርጌ ማስታወሻ ማቅረብ የተለመደ ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥም የግርጌ ማስታወሻዎች የተቀመጡ ሲሆን በተለየ መልኩ ግን የግርጌ ማስታወሻዎቹ በወካይ አራት ምልክቶች ተከፍለዋል። እነርሱም:-
1) በሌጣ ቁጥር (1፣2፣3 ወ.ዘ.ተ) የተወከሉት ደራሲው በዋቢ መጽሐፍት ያስቀመጣቸው ምንጮች ናቸው።
2) በአበባ ቅርፅ (️) እና በቁጥር የተገለጹት ምልክቶች፣ ተርጓሚው በተጨማሪ ማብራሪያ ያስፈልጋቸዋል ብሎ ላመነባቸው ቃላት የተጠቀመባቸው ናቸው።
3) በልብ ቅርፅ () እና በቁጥር የተገለጹት ምልክቶች፣ ደራሲው ተጨማሪ ማብራሪያ ያስፈልጋቸዋል ብሎ ያመነባቸው ቃላትና ሐሳቦች ናቸው።
4) በአልማዝ ቅርፅ () እና በቁጥር የተቀመጡት ምልክቶች፣ ተርጓሚው በተጨማሪ ላስገባቸው ማጣቀሻዎች ብሎም የተቀየሩ ስያሜዎችን ማመላከቻዎች ናቸው።
እነዚህን አራት ምልክቶች ከቁጥሮች ጋር ተጣምረው ስናገኛቸው፣ ምልክቶቹን በማስተዋል የዋቢ መጽሐፍት ምንጮች፣ የተርጓሚው ማብራሪያዎች፣ የደራሲው ሐሳቦች ወይንም ተርጓሚው ያካተታቸው ምሥሎችና ማጣቀሻዎች መሆናቸውን በቀላሉ መለየት እንችላለን።
የግርጌ ማስታወሻዎችን በተመለከተ እንደተለመደው የግርጌ ጽሑፎቹ መግባት ባለባቸው ገጽ ግርጌ ላይ የሚገኙ ቢሆንም፣ በተለየ ሁኔታ ደግሞ በመጽሐፉ የመጨረሻ ገጾች ላይ እያንዳንዱ የግርጌ ማስታወሻ በቅደም ተከተል ተቀምጦ ይገኛል። ይህም እንደ ዘበት መጽሐፉን ለሚገልጥ እና እዚያ ገጽ ላይ ዐይኑ ለሚያርፍ ሰው እንደ መዝገበ-ቃላት ሊያነበው የሚችል ከመሆኑም ባሻገር ሁሉም የግርጌ ማስታወሻዎች አንድ ላይ መቀመጣቸው የመጽሐፉን ዳሰሳ ለሚሠሩ ሰዎችም ቀላል ትብብር ይሆናል። ይሄም ተርጓሚው ከሠራው ውለታ እንደ አንዱ ሊታይ ይችላል።
የመጽሐፉን ይዘት በተመለከተ ደራሲው ያስቀመጣቸው ትንታኔዎችና ትንበያዎች ከእንደኛ ዓይነት በሃይማኖት ዶግማዎችና በባህል ሕጎች መካከል ተጠፍሮ በሚኖር ማኅበረሰብ ተቀባይነትን ለማግኘት ትንሽ የሚፈትኑ ቢሆኑም፣ የደራሲው አመንክዮ ከተርጓሚው የማስረዳት አቅም ጋር ተጣምረው ለቴክኖሎጂና ለአዳዲስ ነገሮች ግኝት ማንገራገር የለመድነውን እኛን በጥሩ ሁኔታ ልንቀበላቸው የምንችላቸው ሆነውልናል።
በተጨማሪም መጽሐፉ ላይ እንደ ጣዕመን፣ ነዋዔ-ልቦና፣ ልቡሰ-ልቦና፣ አስራቤቴዎች ወዘተ ያሉ ከሌሎች መጽሐፍት በተውሶ የመጡና የትርጉም ደረጃውን ከፍ የሚያደርጉ ቃላትን ተርጓሚው የተጠቀመ ሲሆን፤ የተርጓሚው ፍጡር ቃላት የሆኑ ሌሎች አዳዲስ ቃላትንም እናገኛለን። ከእነዚህም መካከል የእንሰሳትን ራስ-አወቅነት ወይንም ነቃዔ-ልቦና እንዲወክል የገባውና Animal Consciousness የሚለውን የእንግሊዘኛ ቃል የተካው ‘እኜ’፣ ለAlgorithm የተጠቀመው ‘ስልተ-ቀመር’ የሚል ፍቺ፣ Numerologyን ፍካሬ-አኀዝ በማለት እና ለPermutation  የተሰጠው ‘ስዳሬ’ የተባሉት የትርጉም ቃላት ይገኙበታል። ይህ የአዳዲስ ቃላት ፈጠራ በአንድ ስነ-ጽሑፍ ውስጥም  ሆነ ስነ-ጽሑፉ ለቀረበበት ቋንቋ እድገት ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያበረክታል።
የመጽሐፉ ይዘት
መጽሐፉ በሦስት ክፍሎች የተከፋፈሉ ዐሥራ አንድ ምዕራፎች አሉት። መግቢያና ዋቢ መጽሐፍቱን ጨምሮ 420 ያህል ገጾች ያሉት ሲሆን፤ ከመጀመሪያው ምዕራፍ ጀምሮ የታሪክ ፍሰቱን የጠበቀና አንዱ ምዕራፍ ለሌላኛው ባዳ ያልሆነበት ቆንጆ የአተራረክ ፍሰት ያለው ነው።
ሦስቱ ክፍሎች በጨረፍታ፡
ክፍል አንድ፤ አዲሱ የሰው ልጅ አጀንዳ በሚል ርዕስ ከቀረበ መንደርደሪያ ምዕራፍ የሚከተል ሲሆን፤ የሰው ልጆች እስከ አሁን ድረስ ስለገጠሟቸውና ዋነኛ አጀንዳዎቻቸው ስለነበሩት ረኀብ፣ ወረርሽኝና ጦርነት ያነሳል። እነዚህ የሰው ልጆች ችግር የነበሩ አጀንዳዎች መፍትሔ የሚያገኙበት ቀን ሩቅ አለመሆኑንም በማሳየት፣ ቀጥሎ የሚመጣው የተሻሻለው ሰው ሆሞ ዴዩስ (አምላክ መሰል ሰው) የተባለው ዝርያም ትልልቅ አጀንዳዎቹን ወደ ህያውነት፣ ፍሰሃና መለኮታዊነት እንደሚያዞር ያትታል። በተጨማሪም የሰው ዘር ከሌሎች እንስሳት ጋር ስለነበረው መስተጋብር ይነሳበታል።
በሁለተኛው የመጽሐፉ ክፍል፤ ሰዎችን ከሌሎች እንስሳት ልዩ ስለሚያደርጋቸው መሠረታዊ ባህርያት በሠፊው ይወሳል። በተለይ ሰዎች የጋራ ምናባዊ ተረክን በመፍጠር እንደ ገንዘብ፣ ሀገር፣ ኩባንያዎችና መንግሥታት ያሉ አካላትን ፈጥረው መተባበር መቻላቸው፣ ለሰው ልጅ ኃያልነት የነበረውን ሚና በሠፊው ያብራራል።
ክፍል ሦስት፤ ሆሞ ሴፒየንስ ጊዜው እያለፈበት የመጣ ዝርያ መሆኑንና ለሰው ልጆች ጣዕመን (Experiance) ትልቅ ስፍራን የሚሰጠው የሊበራል እምነት ወድቆ በአዲስ እምነት እንደሚተካ ይነግረናል። ሰዎች ራሳቸውን ከሚያውቁት በበለጠ ሰዎችን የሚያውቁ አዳዲስ ስልተ-ቀመሮች (Algorithms) እንደሚመጡና ሆሞ ሴፒየንስ (ብልሁ ሰው) ወደ ሆሞ ዴዩስ (አምላክን የመሰለው ሰው) ማደጉ አይቀሬ ክስተት ነው፤ በማለት ሳይንሳዊ ትንበያውን ያስቀምጣል።
ዳግም ይህ የትርጉም ሥራው የመጀመሪያው ቢሆንም፣ ከዚህ ቀደም ከለመድናቸው የትርጉም ሥራዎች በተለየ በሚገባ አስቦበትና ተጠንቅቆ በኃላፊነት የሠራው በመሆኑ፣ ለአንባቢያን ብቻም ሳይሆን በትርጉም ሥራ ዘርፍ ለተሰማሩ ሰዎች ጥሩ ትምህርት የሚሰጥ ይመስለኛል።

Sunday, 06 September 2020 16:13

የግጥም ጥግ

 ሀገር ይሁን ሰላም
ያንቺ ደህና መሆን፣
አያስጨንቀኝም፣ ሀገር ይሁን ደህና
ሰላም ይሁን ቀዬው፣
አያሰማኝ እንጂ፣ አንድም የሞት ዜና
በመርዶ ነጋሪ፣
አልቃሽ እና አስለቃሽ፣ አይመልከት አይኔ
ያንቺን ጤና መሆን፣
አትንገሪኝ ደግመሽ ፣ምን ሊጠቅመኝ ለኔ?!
ያንቺ ደህና መሆን፣
ካሳደገኝ ወገን፣ከሀገር አይበልጥም
እንደዚህም ስልሽ፣
የራስሽ ጉዳይ፣ማለቴ አይደለም
እኔ አንቺን ምወድሽ ፣
ሳልጨምር ሳልቀንስ፣ ያገሬን ያህል ነው
“ያ ማለት ምንድ ነው”
በሌላ አማርኛ…
ሀገር ሰላም ሲሆን፣ሰላም ነሽ ማለት ነው፡፡
ሀገሬ “አኩኩሉ…”
የፅልመትን ሸክም፣
መቻል ያቃታቸው፣ዶሮዎች በሙሉ
መንጋቱን ስናውቀው
ንጋት ያበስራሉ፣ኩኩሉ እያሉ፡፡
በዶሮ አንደበት
አኩኩሉ ማለት
ትርጉሙ ሌላ ነው፣
ከእግዜር የተላከ፣አንዳች ታላቅ ሚስጢር
“ተነሺ” ማለት ነው፣
ልጆቿን ታቅፋ፣የተኛችን ሀገር፡፡
ገር ጆሮዋን ይዛ
ትርጉሙ ባልገባት፣የዶሮዎች ቋንቋ
ቅዠት ነው ሚባለው!!
ሁሉም በተኛበት፣
ሀገር ላይ እየኖርክ፣ብቻህን ስትነቃ
በእንቅልፋሞች አለም፣
የንጋት ላይ ጩኸት፣ለሰምቶ አዳሪ
ስታረድ ንቃ ነው!
ከቅዠት አለምህ፣በዶሮዎች ጥሪ፡፡
ከሰው ልጆች ህይወት፣
የንጋትን እንቅልፍ፣አጥብቆ በጠላ
በተሳለ ቢላ
ዶሮ አንገቱን ታርዶ፣ወጥ ሆኖ ተበላ፡፡
በዶሮ አንደበት፣
“አኩኩሉ” ማለት
ትርጉሙ ሌላ ነው፣
ከእግዜር የተላከ፣አንዳች ታላቅ ሚስጢር
“ተነሺ” ማለት ነው፣
ልጆቿን ታቅፋ፣የተኛችን ሀገር፡፡
ሀገሬ አኩኩሉ፡፡
(ከገጣሚ ኤፍሬም መኮንን “የወፍ ጐጆ ምህላ” የተሰኘ የግጥም መድበል የተወሰደ)

ከእለታት አንድ ቀን አንድ ንጉሥ ሦስት ልጆቹን አስጠርቶ እንዲህ አላቸው፡- “ልጆቼ፤ እንግዲህ የመሞቻ ጊዜዬ መድረሱ እየታወቀኝ መጥቷል፤ ስለዚህም ሃብቴን ለሦስታችሁም ለማውረስ እንድችል አንዳንድ መመዘኛዎችን ላስቀምጥላችሁና መመዘኛዎቹን በትክክል ያለፈ ልጅ፡-
አንደኛ- እንደ ደረጃው ከሃብቴ ከፍተኛ ድርሻውን ያገኛል፡፡
ሁለተኛ፡- የመረጣትን ቆንጆ ሴት እድርለታለሁ፡፡
ሦስተኛ፡ አዲስ ቤተመንግስት አንጬ እዚያ ውስጥ በደስታና በተድላ እንዲኖር አደርገዋለሁ::” አላቸው፡፡
ለመመዘኛ የሚቀርቡለት ጥያቄዎች ሦስት ናቸው፡-
አሸናፊ የሚሆነው ልጅ፣ ሦስቱንም ጥያቄዎች በአመርቂ ሁኔታ የመለሰ እንደሆነ ነው፡፡
ሀ/ ምን አይነት ሚስት ለማግባት ትፈልጋለህ?
ለ/ ብትነግስ ምን አይነት አገዛዝ መግዛት ትሻለህ?
ሐ/ በሀገር ላይ ጠላት ቢነሳ ምን ምን ታደርጋለህ? የሚሉ ነበሩ፡፡
ልጆቹም የአንድ ሳምንት ጊዜ ተሰጥቷቸዋል፡፡
ሦስቱም ልጆች በየፊናቸው ሲያስቡበት ቆይተው፤ በቀጠሮአቸው መሠረት ወደ ንጉሡ ተመለሱ፡፡
ንጉሡ አማካሪዎቻቸውን ሰብስበው ይጠብቁ ነበረና፤ ልጆቹ በዙፋኑ ፊት ቃላቸው ተሰማ፡፡
አስገራሚው ነገር የውድድሩ አሸናፊ የሆነው፤ የመጨረሻ ትንሹ ልጅ ነው፡፡
በትንሹ ልጅ መልስ መሠረት፤ የመጀመሪያውን ጥያቄ የመለሰው እንዲህ ብሎ ነው፡-
“ማግባት የምፈልጋት ሴት፡- የምወዳት ብቻ ሳትሆን የምትወደኝ፣ የምትታዘዘኝ ብቻ ሳትሆን አማክረኝ እንመካከር የምትለኝ፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ንጉሥ በመሆኔ ሳይሆን   ሰው በመሆኔ ያገባችኝ ከሆነች ነው፡፡
በመጨረሻም፤ ከጐረቤት ጋር ተግባብታ መኖር የምትችል መሆን ይኖርባታል” አለ፡፡
“ለሁለተኛው ጥያቄ መልሴ፡-
ህዝብን በኃይል ሳይሆን በፍቅር መምራት የሚችል መሪ መሆን፡፡
ለሦስተኛው ጥያቄ መልሴ፡-
ጠላትን የምመክተው በህዝቤ አቅምና በፈጣሪ ቸርነት መሆኑን ነው” አለ፡፡
ሦስተኛው ልጅ፣ ሦስቱንም ጥያቄዎች በትክክል መልሶ አሸንፎ፣ የአባቱን ዙፋን ወረሰ፡፡
ሽልማቱ ያ ነውና!
*   *   *
የአገራችንን ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ህልውና በአግባቡ ለማስጠበቅ የሴቶችን ተሳትፎ ሥራዬ ብሎ ማጠናከር እጅግ ወሳኝ ነው፡፡ እስካሁን እንደታየው ቁልፍ ቁልፍ የሥልጣን ሥፍራዎች ላይ በመንግሥት በኩል ሴቶችን ለመሾም የተደረገው ጥረት አበረታች አቅጣጫ ነው:: በቂና አመርቂ እንዳልሆነ ግን በገሃድ የሚታወቅ ሀቅ ነው፡፡ ምነው ቢሉ? ከመፈክርነት ያለፈ፣ ተግባራዊ ጥቅም፣ ገና ለብዙሃን ሴቶች ሲያተርፍ ስላልታየ ነው፡፡
ከቶውንም የማህበረሰባችንን ግማሽ አካል ወደ ጐን ትቶ እድገት አመጣለሁ ማለት “እንስራዋን ጥላ ወንዝ ወረደች”  የሚባለውን አይነት ወለፈንድ ነገር ነው፡፡ በኛ ሀገር ህሊናዊና ነባራዊ እውነታ ላይ አጽንኦት ሰጥተን ስናነፃጽር፤ የፍትህ መጓደል፣ የእኩልነት አለመኖርና የድህነት አረንቋ ውስጥ መዘፈቅ ሁነኛ ሽግግርና አመርቂ እመርታ እንዳናሳይ የጋረዱን ሦስት አሽክላዎች ሆነው እናገኛቸዋለን፡፡ እኒህን እንቅፋቶች ሳናስወግድ መሠረታዊ ለውጥ እናመጣለን ብሎ መፍረምረም “ሂማሊያን በሁለት ቆራጦ እግር መውጣት” እንደሚባለው አይነት ከንቱ ህልም ነው፡፡
ስለዚህም አስቀድመን የፍትህ ጐደሎ ሥፍራ መሙላት፣ እኩልነትን ማስከበርና የሁሉ ጠቅላይ የሆነውን ድህነትን መዋጋት፣ የጉዳያችን ሁሉ ፊታውራሪ ፍሬ ጉዳይ ነው፡፡
በመሠረቱ የምንመኘውን እድገት በውል ለማድረግ ወሳኙ ሃይል ህዝብ ነው፡፡ ስለሆነም፤ የምንወደውና የሚወደንን ህዝብ ማግኘት መታደል ነው፡፡ ቀጥሎም ምከረኝ አማክረኝ የሚልና ህዝብን የሚሰማ “መካር የሌለው ንጉሥ ያለአንድ ዓመት አይነግስ” የሚለው ተረት የገባው መሪ ማግኘት የበለጠ መታደል ነው፡፡ ሰው የመሆንን መሠረታዊ ህላዌ ስናከብር፣ በሰብአዊና በዲሞክራሲያዊ መብቶች መከበር ላይ ያለን አቋም እየጠራና እየጐለበተ ይመጣል፡፡ ይህም ለህፃናት፣ ለሴቶች ለወጣቶች፣ አረጋዊያን፣ ለባለሙያዊ ህብረተሰብ ክፍል የምንሰጠውን ሥፍራ በማስፋት ረገድ ሰፊ ሚና እንዲጫወት ያደርገዋል፡፡ በውጪ ጉዳይ ዲፕሎማሲያዊ አካሄድ ረገድም የራሳችንን ቤት ብቻ ሳይሆን የጐረቤታችንንም ደህንነት ስንንከባከብ፣ የጋራ ህልውናችን የተጠበቀና የተሟላ ይሆናል፡፡ “ደጅ ያለው ሰንበሌጥ ማድቤት የተሰቀለው ሰፌድ ይንቀጠቀጣል” ይሏል ይሄ ነው፡፡ አፍንጫን ሲመቱት አይን ያለቅሳል እንደማለት ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ከዛሬ ቸል ብለነው የቆየነው የባህላዊ ፖለቲካ አካሄዳችንም አንዱ የማህበረሰባችን ትኩረት - ሳቢ አጀንዳ ነው፡፡ የረጅም ጊዜ ባህላችንና ታሪካችን እንዲሁም ማህበራዊ እሴቶቻችን በፖለቲካዊ ህይወታችን ላይ የሚሳርፉትን መዳፍ ማስተዋል ተገቢ ነው፡፡ ይኸውም የምዕራቡንም አለም ሆነ የምስራቁን ዓለም አካሄድ በግድ በዓይኑም በሰበኸቱም መኮረጅ የለብንም ማለት ነው፡፡ የራሳችንን ተገቢ ባህልና ታሪክ መሠረት ያደረገ አካሄድ እንድናውጠነጥን፤ አንድም ባህላችንን በፍፁም አክብሮት መፈተሽ፣ አንድም የአለም ፖለቲካን ነገረ ሥራ መመርመር የማታማታ የሚበጀንን ራስ ተኮር፣ ሥርዓት የመገንባትን የመሠረት ድንጋይ እንድናቆም ያግዘናል፡፡
ይህ ከባድ ቁምነገርን ያዘለ ነው፡፡ የምሁራንን ምርምር እዚህ ላይ ማተኮር ይኖርብናል:: በመሆኑም ሌላው ቀርቶ ስለ ዲሞክራሲ እንኳን ስናጤን፣ በመልኩም በገበሩም የውጪውን ዲሞክራሲ እንደ ደንብ ልብስ (ዩኒፎርም) ብናሰፋ፣ በሰፋን ጠጠበን ንትርክ ጊዜ ከማበከን የሰው ሃይል ከማልኮስኮስና ያልባለቀ ለውጥ አሊያም ጭንጋፍ አብዮት ከማምጣት የላቀ ፋይዳ አይኖረውም፡፡ ንጥር ያለ የራሳችን ስርዓተ ህንፃ ለማቆም ድካሙና ሙግቱ እንደማይቀርልን ተገንዝበንም ቢሆን፤ ሥጋትና ትዕግስት ማድረጋችን ግድ ነው፡፡ በተለመደውና ዓለም ይሄድበታል ያልነውን መንገድ ለአመታት ያለ ፍሬ የተጓዝነውን ከማጤን በመነሳት ወደ ውስጥ፣ ወደ ራሳችን ዓይናችንን ብንገራ ምን አልባት ተጨባጭና ቅዠታዊ ያልሆነ ጉዞ እንጓዝ ይሆናል:: አዲስ አቅጣጫና ፈር ራሳችንን የሚመስል እንፍጠር፡፡ “ዛሬ ለወግ ያደረግሽው፣ ወይ ለነገ ይለምድብሻል ልማድ ፊት እንዳያሳዩት ነው፣ ወይ ይጠፋል ወይ ያጠፋል፡፡
ከርሞም የሰለጠነ እንደሁ ተፈጥሮ ይሆናል፡፡” የምንለው ለዚህ ነው!
አዲሱ ዓመት አዳዲስ የመፍትሔ አቅጣጫዎችና አማራጮች የምንፈጥርበት፤ የምንረጋገምበት ዘመን ሳይሆን የምንደናነቅበት፤ ጥላቻ የምንረጭበት ሳይሆን ፍቅር የምንዘራበት ዓመት እንዲሆን ከልብ እንመኝ፤ አጥብቀንም እንሻት!! ሁሉም ነገር ከሃሳብ ከምኞት ከመሻት ይጀምራል፡፡ በጐ በጐውን እንመኝ!!         

አስደማሚ የሸገር ፕሮጅቶች----ከአድዋ የሚተካከል ድል በህዳሴ ግድብ---ወደ ህዋ ያመጠቅናት ሳተላይት--ጠ/ሚኒስትሩ ያሸነፉት ታሪካዊ የኖቤል ሽልማት--ከ5 ሚ. በላይ ችግኞች በአረንጓዴ አሻራ--
አስከፊው የኮሮና ወረርሽኝ--- የነውጠኞች ሁከትና  ግርግር ---አሰቃቂ ሞትና ውድመት----የዳያስፖራ ጽንፈኞች የአመጽ ጥሪ --የ"ዳውን ዳውን" ፖለቲካ አቀንቃኞች-- ያወዛገበ የብሔራዊ መግባባት መድረክ --የህግ የበላይነትና የታዋቂ ፖለቲከኞች እስር--የሸገር -የመሬት ወረራ--    

     በመላው አለም የተጠቂዎች ቁጥር ከ26.3 ሚሊዮን፣ የሟቾች ቁጥር ከ870 ሺህ አልፏል

           በአፍሪካ ጥቅል የኮሮና ስርጭትና የማጥቃት መጠን ባለፈው አንድ ሳምንት በተወሰነ መልኩ መቀነስ ማሳየቱንና በአህጉሪቱ በቫይረሱ ከተጠቁት ሰዎች መካከል 80 በመቶ ያህሉ በማገገም ላይ እንደሆኑ የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል ባለፈው ሃሙስ ባወጣው መግለጫ ማስታወቁን አናዶሉ ኤጀንሲ ዘግቧል፡፡
በአህጉሪቱ ጥቅል የቫይረሱ ስርጭት መጠን በሳምንቱ ቅናሽ ቢያሳይም አፍሪካ ቫይረሱን አሸነፈችው ማለት እንደማይቻልና ገና ብዙ መስራት እንደሚገባ ማዕከሉ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፣ በአንጻሩ ደግሞ ስርጭቱ በምስራቅ አፍሪካ የ2.4፣ በሰሜን አፍሪካ ደግሞ የ7.5 በመቶ መጨመር ማሳየቱን የጠቆመው ዘገባው፤ በአፍሪካ የአዳዲስ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ባለፈው አንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ በ14 በመቶ ያህል መቀነስ ማሳየቱንም አክሎ ገልጧል፡፡
ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በአፍሪካ ከ1.267 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱን፣ የሟቾች ቁጥር ከ30 ሺህ ማለፉንና ያገገሙት ሰዎች ቁጥርም ከ1 ሚሊዮን ማለፉንም ዘገባው አመልክቷል፡፡ በመላው አፍሪካ ከ11.8 ሚሊዮን በላይ በሚሆኑ ሰዎች ላይ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ መደረጉንና ከዚህ ውስጥም 10.7 በመቶ ያህሉ ቫይረሱ እንደተገኘባቸው ያስታወቀው የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል፤በአህጉሪቱ በቫይረሱ ከተጠቁ ሰዎች 70 በመቶ ያህሉ በ5 አገራት ውስጥ እንደሚገኙና አገራቱም ደቡብ አፍሪካ፣ ግብጽ፣ ሞሮኮ፣ ናይጀሪያና ኢትዮጵያ መሆናቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡
ወደ አለማቀፍ መረጃዎች ስንሄድ ደግሞ፤ ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ከ26.29 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱንና ወደ 870 ሺህ ሰዎችን ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን የጠቆመው የወርልዶሜትር ድረገጽ መረጃ፣ ያገገሙ ሰዎች ቁጥር ደግሞ ከ18.6 ሚሊዮን በላይ መድረሱን አስታውቋል፡፡ አሜሪካ በ6.3 ሚሊዮን ተጠቂዎቸና ከ190 ሺህ በለይ ሟቾች ከአለማችን አገራት ቀዳሚነቱን ይዛ የቀጠለች ሲሆን ብራዚል በበኩሏ፤ ከ4 ሚሊዮን በላይ ተጠቂዎችና በ124 ሺህ ያህል ሟቾች በሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች፡፡
ከ3.9 ቢሊዮን በላይ ሰዎች ተጠቅተውባትና 68 ሺህ ሰዎች ሞተውባት በሶስተኛ ደረጃ ላይ በምትገኘው ህንድ ባለፈው ረቡዕ ብቻ 83 ሺህ 883 የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች መገኘታቸውንና ይህም አገሪቱን ከአለማችን አገራት መካከል በአንድ ቀን ከፍተኛውን የተጠቂዎች ቁጥር የመዘገበች አገር እንዳደረጋት ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በተመሳሳይ ሁኔታ፤ ህንድ ባለፈው ረቡዕ ብቻ ከ11.7 ሚሊዮን በላይ በሚሆኑ ሰዎች ላይ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ ማድረጓንና ይህም በአለማችን በአንድ ቀን የተደረገ ከፍተኛው የምርመራ ቁጥር መሆኑን የአገሪቱ የጤና ሚኒስትር ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ በመጪው ህዳር ወር መጀመሪያ ለዜጎቿ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለመስጠት ማቀዷን ከሰሞኑ ይፋ ያደረገቺው አሜሪካ፣ ለኮሮና ቫይረስ ክትባትና መድሃኒት ለማምረትና በቀጣይም በፍትሃዊነት ለማሰራጨት የሚደረገውን ጥረት በጋራ ለማሳካት በአለም የጤና ድርጅት አስተባባሪነት በመንቀሳቀስ ላይ የሚገኘውና ከ150 በላይ አገራት በአባልነት የተካተቱበት አለማቀፍ ጥምረት ውስጥ እንደማትሳተፍ ከሰሞኑ ማስታወቋን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ እስከመጪው አመት በመላው አለም የሚገኙ 47 ሚሊዮን ያህል ሴቶችንና ልጃገረዶችን ለድህነት ሊዳርግ እንደሚችል የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ ማስጠንቀቁን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡ የአለም የኢኮኖሚ ፎረም በበኩሉ፤ በመላው አለም ከ1.5 ሚሊዮን በላይ ህጻናት በኮሮና ወረረሽኝ ሳቢያ ከትምህርት ገበታቸው ውጭ መሆናቸውን፣ 370 ሚሊዮን ያህል ህጻናት የትምህርት ቤት ምገባ መርሃ ግብር እንደተቋረጠባቸው እንዲሁም 80 ሚሊዮን ያህል ህጻናት በክትባት አለማግኘት ሳቢያ ለተለያዩ በሽታዎች ሊዳረጉ እንደሚችሉ ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡
በኮሮና ሳቢያ ባለፉት 6 ወራት 133 ሚሊዮን ዶላር ያህል ኪሳራ የደረሰበት ኬንያን ኤርዌይስ፤ የአለማችን የጤና ሰራተኞች በኮሮና ወረርሽኝ ትግል ውስጥ እየከፈሉት ላለው መስዋዕትነት እውቅናና ምስጋና ለመስጠት በማሰብ ከመጪው ወር ጀምሮ በመላው አለም አገልግሎቱን ለሚጠቀሙ የጤና ሰራተኞች፣ ከመደበኛው ዋጋ በግማሽ ቀንሶ አገልግሎት እንደሚሰጥ ከሰሞኑ ይፋ ማድረጉ ተዘግቧል፡፡

የአለማችንን ዩኒቨርሲቲዎች በተለያዩ መስፈርቶች እያወዳደረ በየአመቱ ይፋ የሚያደርገው ታይምስ ሃየር ኢጁኬሽን የተባለው አለማቀፍ ተቋም፣ ከሰሞኑም የዘንድሮውን ሪፖርት ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ ላለፉት አራት ተከታታይ አመታት የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲ ሆኖ የዘለቀው የእንግሊዙ ኦክስፎርድ ዘንድሮም ክብሩን አስጠብቋል፡፡
በዘንድሮው የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ እንደ ቅደም ተከተላቸው ከሁለተኛ እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት ሁሉም የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲዎች ስታንፎርድ፣ ሃርቫርድ፣ ካሊፎርኒያ ኢንስቲቲዩት ኦፍ ቴክኖሎጂ እና ማሳቹሴትስ ኢንስቲቲዩት ኦፍ ቴክኖሎጂ ናቸው፡፡ የእንግሊዙ ካብምሪጅ ጣልቃ ገብቶ የ6ኛነት ደረጃ ቢይዝም፣ እስከ 10ኛ ያለውን ስፍራ የያዙትም የአሜሪካዎቹ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ፣ የል ዩኒቨርሲቲ፣ ፕሪንሲተን ዩኒቨርሲቲ እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ቺካጎ ናቸው::
በአለማቀፉ የምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ የ155ኛ ደረጃን የያዘው የደቡብ አፍሪካው ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኬፕታውን፣ ከአፍሪካ በ1ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠ ሲሆን፣ ደቡብ አፍሪካ በድምሩ 11 ዩኒቨርሲቲዎችን በዝርዝሩ ውስጥ ለማስፈር ችላለች፡፡
በ2021 የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ እስከ 500 ባለው ደረጃ ውስጥ ከተካተቱ ሌሎች የአፍሪካ አገራት ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ደግሞ የግብጾቹ አስዋን እና ማንሶራ፣ የናይጀሪያው ዩኒቨርሲሲ ኦፍ ኢባዳንና የኡጋንዳ ማካሬሬ ዩኒቨርሲቲ እንደሚገኙበት ተነግሯል፡፡ በዝርዝሩ ውስጥ በ20ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠው የቻይናው ሲንጉዋ ዩኒቨርሲቲ እስከ 20 ባለው ደረጃ ውስጥ የገባ የመጀመሪያው የእስያ ዩኒቨርሲቲ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡
ታይምስ ሃየር ኢጁኬሽን የተባለው አለማቀፍ ተቋም በ93 የአለማችን አገራት ውስጥ የሚገኙ 1ሺህ 527 የከፍተኛ ትምህርት ተቋማትን የተለያዩ መስፈርቶችን ተጠቅሞ በመገምገም ባወጣው የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ 141 ዩኒቨርሲቲዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ተካትተውበታል፡፡

      ካይሌ ጄነር በ590 ሚ. ዶላር የአመቱ ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኛ ተብላለች

         የአለማችን ቁጥር አንድ ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ የቀድሞ የትዳር አጋር የነበረችው አሜሪካዊቷ ደራሲና በጎ አድራጊ ማኬንዜ ስኮት አጠቃላይ የተጣራ ሃብት 68 ቢሊዮን ዶላር መድረሱንና ይህም ግለሰቧን የአለማችን ቀዳሚዋ ሴት ባለጸጋ እንዳደረጋት ብሉምበርግ ከሰሞኑ አስነብቧል፡፡
ማኬንዜ ባለፈው አመት ከአማዞኑ ዋና ስራ አስፈጻሚ ጄፍ ቤዞስ ጋር ባለመግባባት ሳቢያ ትዳራቸውን አፍርሰው መፋታታቸውንና በካሳ መልክ ከቤዞስ የአማዞን የአክሲዮን ድርሻ ሃብት ሩብ ያህል እንደተካፈለች ያስታወሰው ዘገባው፣  የ4 በመቶ የአክሲዮን ድርሻ በወቅቱ 35 ቢሊዮን ዶላር ይገመት እንደነበርና ከጊዜ ወደ ጊዜ ግን እያደገ መጥቶ አሁን 68 ቢሊዮን ዶላር መድረሱን ገልጧል:: ግለሰቧ በአሁኑ ወቅት የአለማችን 12ኛ ሃብታም ሴት መሆኗን የጠቆመው ዘገባው፣ ባለፈው ሃምሌ ወር ላይ ለ116 ድርጅቶች በድምሩ 1.7 ቢሊዮን ዶላር ያህል የበጎ አድራጎት ድጋፍ ማድረጓንም አመልክቷል፡፡
የአማዞን ኩባንያ የአክሲዮን ዋጋ ባለፉት ሶስት ያህል ወራት በ28 በመቶ ያህል ማደጉን ያስታወሰው ዘገባው ይህም ዋና ስራ አስፈጻሚውን ጄፍ ቤዞስን ከ200 ቢሊዮን ዶላር በላይ ሃብት ያፈራ የመጀመሪያው የአለማችን ሰው እንዳደረገው አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፤ ታዋቂው ፎርብስ መጽሄት የ2020 የፈረንጆች አመት የአለማችን 100 ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኞችን ዝርዝር ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ በአልባሳትና መዋቢያ ቁሳቁስ ኩባንያዋ የምትታወቀው አሜሪካዊት ሞዴልና የሚዲያው ዘርፍ ዝነኛ ካይሌ ጄነር በ590 ሚሊዮን ዶላር አንደኛ ደረጃን ይዛለች:: አሜሪካዊው ራፐር ካንያ ዌስት በ170 ሚሊዮን ዶላር የሁለተኛነት ደረጃን ሲይዝ፣ የሜዳ ቴኒስ ሻምፒዮናው ሮጀር ፌደረር በ106.3 ሚሊዮን ዶላር፣ ፖርቹጋላዊው የአለም የእግር ኳስ ኮከር ክርስቲያኖ ሮናልዶ በ105 ሚሊዮን ዶላር እንዲሁም ተፎካካሪው አርጀንቲናዊው የእግር ኳስ ኮከብ ሊዮኔል ሜሲ በ104 ሚሊዮን ዶላር እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የአመቱ 100 የአለማችን ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኞች በድምሩ 6.1 ቢሊዮን ዶላር እንደተከፈላቸው የጠቆመው ፎርብስ መጽሄት፣ ክፍያው ካለፈው አመት በ200 ሚሊዮን ዶላር ዝቅ ያለ መሆኑንና ይህም ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር የተያያዘ መሆኑን አክሎ ገልጧል፡፡
ቴለር ፔሪ በ97 ሚሊዮን ዶላር፣ ብራዚላዊው የእግር ኳስ ተጫዋች ኔይማር በ95.5 ሚሊዮን ዶላር፣ ሆዋርድ ስተርን በ90 ሚሊዮን ዶላር፣ ሊብሮን ጄምስ በ88.2 ሚሊዮን ዶላር፣ ዋየኔ ጆንሰን በ85 ሚሊዮን ዶላር አመታዊ ክፍያ እንደ ቅደም ተከተላቸው ከ6ኛ እስከ 10ኛ ያለውን ደረጃ የያዙ የአለማችን ዝነኞች መሆናቸውም ተነግሯል፡፡

Page 8 of 499