Administrator

Administrator

  በአብዛኛው፤ የኢትዮጵያ ተረቶች ወጎችና ትርክቶች መነሻቸው አንዳች ዕውነታ ነው። ስለሆነም ታሪካዊ አመጣጡን አንወቅ እንጂ መነሻ ሥረ መሰረት አለው። እነሆ ለአስረጂነት፡-
ከዕለታት አንድ ቀን፣ አንድ አንቱ የተባሉ የቅኔ መምህር፣ ጎጃም ውስጥ ይኖሩ ነበር። በዚያ የቅኔ ቤት ባህል፣ የቆሎ ተማሪዎች ሲመረቁ በአካባቢው ያሉ የቅኔ መምህራን ይጠሩና ለተመራቂዎቹ ጥያቄ ያቀርባሉ። ተማሪዎቹም እንደየ ብቃታቸው መልስ ይሰጣሉ - ቅኔ ይዘርፋሉ፣ ይፈታሉ። ይሄ ሥነ ሥርዓት ከመካሄዱ አስቀድሞ ግን ዋናው የቅኔ ቤቱ መምህር ቅኔ ይዘርፋሉ። በዚያም በዚህ ደረጃ የምገኝ ባለቅኔ ነኝ ዛሬ ልጆቼን የማስመርቀው እንደ ማለት ያህል ክህሎታቸውን ያሳያሉ።
በዚህ መካከል እኒያ መምህር “ታምሪሃ ለቤዛ” የሚል ቃል ሲያወጡ፤ “ታምሪሃ”ን አላልተው ማለት ሲገባቸው እርግጥ አድርገው “ሪ”ን በጣም አጥብቀው አነበቡ።
ይሄኔ ከሚመረቁት ተማሪዎች አንዱ፤ “የኔታ ልመልስዎት?” አለና ጠየቀ።
“ታምሪሃን አላልተው ማለት ሲገባዎት አጥብቀውታል” አላቸው።
የኔታ አፈሩ። ምነው ቢሉ የሚያስመርቁት ልጅ፣ ገና መጤ ተማሪ ነዋ! ግድ ነውና የኔታ አላልተው ደገሙት።  
የዛሬው ቅኔ በዚሁ ተጠናቆ እንግዶቹ ተመለሱ፤ የጎንደሮቹም ወደ ጎንደር፣ የሸዋዎቹም ወደ ሸዋ… ወደ የቅኔ ቤታቸው ሄዱ። የየኔታ ቤት ከፍታ ቦታ ላይ ነው።
በነገታው የኔታ ግቢያቸው ካለ የወይራ ዛፍ ላይ የወይራ አርጩሜ ይመለምሉና ጋቢያቸው ውስጥ ይደብቃሉ። ይህንን ሲያደርጉ ያ የቆሎ ተማሪያቸው፣ ታች ነውና ቤቱ፣ ሽቅብ ሲመለከት የኔታ የሚያደርጉት ሁሉ ፍንትው ብሎ ይታየዋል።
የኔታ ወደ ቅኔ ትምህርት ቤት መጡ። ያም ተማሪ መጥቷል። ትምህርቱ ተጀመረ። የኔታ ቅኔ ሲጀምሩ “ለማስታወስ ያህል ትላንት የቅኔ መምህራኑ ፊት የዘረፍኩትን ቅኔ ልድገምላችሁ”፤ አሉና ቅኔውን ጀመሩ። ከዚያም “ታምሪሃ” ጋ ደረሱ። ልክ እንደ ትላንቱ፤
“ታምሪሃ ለቤዛ” ብለው፣ ጠበቅ አድርገው ተናገሩት።
ተሜ፤ ዝም!
አሁንም ደግመው ማላላት ሲገባቸው አጥብቀው፤
“ታምሪሃ!” አሉ።
ተሜ፤ አሁም ዝም።
በሦስተኛው ተናደውና ጮክ ብለው፤
“ኧረ ታምሪሃ!” አሉ፤ እጅግ አጥብቀው። ተሜ ዝም፤ አለ።
የኔታ በንዴት፡-
“አንተ፤ አትመልሰኝም እንዴ?” ብለው ጠየቁት።
ተሜም፤
“አይ የኔታ፤ ይህቺማ ውስጠ - ወይራ ናት!” አለ!
*   *    *
መምህር ተማሪው ሲጎብዝለት ሊደሰት ይገባዋል። እንዲያውም እንዲበረታታ፤ “በዚሁ ቀጥል!” ማለት ሲገባ አርጩሜ ቀጥፎ ለመግረፍ መዘጋጀት ከመልካም መምህር የሚጠበቅ አይደለም፡፤ በእርግጥ አበው እንደሚሉት፤
“አዬ! አስተማሪ፣ ያለበት አባዜ
አስተዋይ ተማሪ፣ የጠየቀው ጊዜ”
ተብሎ መጠቀሱ፣ አንድም የአስተማሪውን አለመዘጋጀትና ሥጋት፤ አንድ ከተማሪዎቹ መካከል የተባ አዕምሮ ያለው ንቁ ተማሪ ሊኖር እንደሚችል የሚጠቁመን ነው።
ለወትሮው ተማሪና አስተማሪ፣ ግብረ ገብን መሰረት ያደረገ ግንኙነት ነበር የሚያስተሳስራቸው።
- አስተማሪ፤ የእውቀት የበላይ ነው።
- አስተማሪ፤ የሥነ ምግባር አርአያ ነው።
- አስተማሪ፤ ከወላጆች ቀጥሎ እናት አባትን የሚተካና የህይወትን አቅጣጫ አስተካክሎ የሚጠቁም ተወርዋሪ ኮከብ ነው!
- አስተማሪ የልብን የሚያይ ነው።
- አስተማሪ የወላጆች ምትክ ነውና ቢቀጣ ያምርበታል። ቢቆጣ ይሰማለታል።
- አስተማሪ የመማር ማስተማርን ሂደት ከሚያቀላጥፉ ሀይሎች አንዱ ነው፡፡
በህብረተሰብ ዕድገት ውስጥ ሞተር ስለሆነ ነው ስለ ወጣት ስናነሳ፤
- “ወላጁ ማነው?” ብሎ መጠየቅ ደግ የሚሆነው።
- “መምህሩ ማነው?” ቀጣዩ ጥያቄ ይሆናል።
- “ጓደኛው ማነው?” የዛን ያህል ተገቢ ጥያቄ ሆኖ ይቀጥላል።
- “የት አካባቢ ነው ት/ቤቱ?” ወዘተ. ማለትም አይቀሬ ነው፡፡
ችግኝ ስንተክል ልጅ የማሳደግን ፋይዳ አብረን እሳቤ ውስጥ እየከተትን ቢሆን፣ ዕፅዋት ወ እንስሳት እንዲሉ ምሉዕነት ይኖረናል (Flora and Fauna እንዲሉ፤ ከልጅ እስከ አዋቂ ለአገር ዕድገት አሰለፍን እንደ ማለት ነው።)
ከቶውንም አገርን ስናለማ በወርቅ አልጋ በእርግብ ላባ ላይ ሆነን እንዳልሆነ ልባችን ሊያውቀው ይገባል፡-
“እንደ እባብ መሰሪ፣ እንደ እባብ ጠቢብ፤
ሆነህ አገልግላት የዋሂቱን ርግብ”
የሚባለው በዚህ ጊዜ ነው። ከመንገዳችን ላይ እንቅፋት መቼም ቢሆን እንደሚኖር አስተውለን ለዚያም ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ባህላዊ ዝግጁነት ሊኖረን የግድ ነው። እንደ አንዳንድ ፀሐፍት አስተምህሮ፤ “ገንዘብ የሚገኘው አንድም አገር ስትለማ፣ አንድም አገር ስትጠፋ ነው። አገር ስትጠፋ ቶሎ መበልፀግ ይቻላል። አገር ስትለማ ግን ብልፅግናው የሚገኘው ቀስ በቀስ ነው” ይባላል። በሙስናዊ መንገድ ቶሎ ባለሀብት እሆናለሁ ብሎ ማቀድ የሙሰኞች ሁሉ ምኞት ነው። በላቡ፣ በወዙ አገር አለማለሁ ብሎ ደፋ ቀና የሚል ታታሪ የመኖሩን ያህል፤ “ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባል” ብለው የሚያደቡ እኩይ ጮሌዎችም መኖራቸውን አንዘንጋ፡፡
“በሀዘን ቤት ደረት መቺ አልቃሽ፤ በሰርግ ቤት አፋሽ አጎንባሽ” መቼም ቢሆን ጠፍቶ አያውቅም። እንዲህ ያሉት ደግሞ መቼም ቢሆን መቼም የታረሙ፣ የተቀጡ ይመስለናል እንጂ “ዞሮ ዞሮ አካፋ አካፋ” ነው። ስለሆነም እርምጃ መውሰድ፣ ለመቅደምም መፍጠን፣ ግዴታና ዋና ነገር ነው። ከሰው ቀድመው ለአገር አሳቢ ለመምሰል ተፍ ተፍ፤ ቀደም ቀደም ለሚሉ “ሐሳዊ መሲሆች” በግልፅ ቋንቋ  “የቆቅ ለማዳ የለውም” ብሎ እቅጩን መንገር ያስፈልጋል።
“በአሮጌ ጋን አዲስ ጠላ እንጥመቅ” በሚሉን መሸንገልም ሆነ፣ መጭበርበር የለብንም። ይልቁንም “አባይን የማውቀው ዱሮ ጭብጦዬን የወሰደብኝ ጊዜ ነው”፤ ‘በዱሮ በሬ ደግሞ ያረሰ የለም’ ብሎ አይንን መግለጥ የአባት ነው።
የቀበሮ ባህታዊ፣ የቆቅም ለማዳ የለውም!!   


   --ሐሳቡ የታየኝ ሰው ሠራሽ ጥርሴን በገዛሁ ቀን ነበር፡፡ የማለዳውን ሁኔታ በጥራት አስታውሳለሁ፡፡ ለሁለት ሩብ ጉዳይ ሲሆን ነበር ከአልጋዬ በመውረድ ልጆቼ ሳይቀድሙኝ መታጠቢያ ቤት የገባሁት፡፡
የወርኅ ጥር የማለዳ አየር ቀዝቃዛ ሲሆን ሰማዩም በተበጣጠሱ ቢጫ ደመና የቆሸሸ መስሏል፡፡ በጠባቡ የመታጠቢያ ቤት መስኮት ቁልቁል ዐሥር በአምስት ሜትር ስፋት ያለውን የሳር መስክና አጭር አጥር አያለሁ፡፡ የሁሉም ቤት የጀርባ አፀድ ተመሳሳይ የኤልዝሚር ጐዳና ቤቶች አፀድ አንድ ልዩነት ብቻ ይታይባቸዋል፡፡ እርሱም ሕፃናት የሌሉበት ግቢ፣ ሳሩ ያልተመለጠና አረንጓዴ ምንጣፍ መመስሉ ነው፡፡
ውኃው ገንዳውን እስኪሞላው ድረስ ፂሜን በደነዘው ምላጭ ለመላጨት እየታገልኩ ነው፡፡ የእኔው ፊት ከመስታወቱ ጀርባ አፍጥጦ ያየኛል፡፡ ከፊቱ ጋር የሚመሳሰለው ሰው ሠራሽ ጥርሴ ደግሞ ከታች የውኃ ብርጭቆ ውስጥ ተቀምጧል:: ሃሰተኛውን ጥርስ የሰጠኝ የጥርስ ሃኪማ ዋርነር ሲሆን አዲስ ጥርስ እስኪሠራልኝ ድረስ የሰጠኝ ጊዜያዊ ጥርሴ ነው፡፡
ፊቴ አስቀያሚ አይደለም፡፡ እውነቱን ነው የፊቴ ቀለም ከቀይ የሸክላ ጡብ ጋር የሚቀራረብ ሲሆን ከቅቤ መሰል ቢጫ ፀጉሬና ፈዛዛ ሰማያዊ አይኖቼ ጋር ህብር የሚፈጥር ሆኗል፡፡ እግዚአብሔር ይመስገን ፀጉሬ አልተመለጠም፤ አልሸበተምም፤ ሰው ሠራሽ ጥርሴ ሲደርስልኝ ምናልባት ከአርባ አምስት ዓመት ዕድሜዬ በታች ወጣት እመስል ይሆናል፡፡
አዲስ የፂም መላጫ ለመግዛት እያሰብኩ ገላ መታጠቢያ ገንዳው ውስጥ ገብቼ፣ ሰውነቴን ሳሙና መምታት ጀመርኩኝ፡፡ የአጭሩ ክንዴ ቆዳ እስከ ክርኔ ድረስ ጥቁር ነጠብጣብ አለበት፡፡ እርሱን ሳሙና ከቀባሁ በኋላ ወትሮም በእጄ የማልደርስበትን ትንሽዬን በገላ መታሻው ሳሙና መምታት ቀጠልኩኝ፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በእጄ የማልደርስባቸው የሰውነት ክፍሎቼ በዝተዋል፡፡
እውነቱን ለመናገር ሰውነቴ ከወፍራሞች ጐራ ሊቀላቅለኝ ተቃርቧል፡፡ ድቡልቡል የምባል ባልሆንም በቅርቡ ስመዘን ክብደቴ ከ90 ኪሎ አልበለጠም፡፡ ለመጨረሻ ጊዜ እንደለካሁት የወገቤ ቁጥር 48 ወይም 49 እንደነበር ትዝ ይለኛል፡፡ ትክክለኛው የወገብ ቁጥሬ የትኛው እንደሆነ ግን አላስታውስም፡፡ ውፍረቴ ለእይታ የሚቀፍ ዓይነት አይደለም:: ሆኖም ግን ሰውነቴ ሰፋ ያለ ጉርድ በርሜል መሰል ነው፡፡ እንደ አስቀያሚ ወፍራሞች ቦርጬ ከጉልበቴ አልፎ አልተዘረገፈም:: በአጠቃላይ ለሚመለከተኝ ወፍራም፣ ሰውነቱን በቅልጥፍና የሚያንቀሳቅስ ደልዳላ ነኝ፡፡ “ዱብዬ” ወይም “ፈርጣማ” የሚል ተቀጽላ ያላቸውና የፓርቲው ዓይን የሆኑ ቀልጣፋ ሰዎች ታውቃላችሁ  እመስላለሁ! ሰዎች “ዱብዬው ቦውሊንግ” በማለት አቆላምጠው ይጠሩኛል፡፡ እውነተኛ ስሜ ደግሞ ጆርጅ ቦውሊንግ ነው፡፡
በርግጥ በዚህ ወቅት የፓርቲው ዓይን የምባል ዓይነት አይደለሁም፡፡ በቂ እንቅልፍና ጤናማ አመጋገብ ኖሮኝ እንኳን ጠዋት ከእንቅልፌ ስነሳ ጀምሮ ግልፍተኛ እሆናለሁ፡፡ ምክንያቱን አውቄዋለሁ፤ ሃሰተኛ ጥርሴ ነው፡፡ አሁን እንኳን በብርጭቆው ውኃ መጠኑ ጐልቶ ስመለከተው ያገጠጠ የራስ ቅል ይመስላል፡፡ ጥርሱን ስታጠልቁት መራራ ፖም የገመጣችሁ ዓይነት ጎምዛዛ ስሜት ይሰማችኋል፡፡
እናንተ የፈለጋችሁትን በሉት እንጂ ሃሰተኛ ጥርስ የሕይወትን ምዕራፍ የሚያሳይ ጉልህ ምልክት ነው፡፡ የመጨረሻው እውነተኛ ጥርሳችሁ ከተነቀለ በኋላ ራሳችሁን እንደ ሆሊውድ ሽቅርቅር ወጣት በመገመት ራሳችሁን ማሞኘት ስትጀምሩ፣ በእርግጥም ለፍፃሜ ተቃርባችኋል ማለት ነው፡፡ እነሆ የአርባ አምስት ዓመት ወፍራም ጐልማሳ ነኝ፡፡ ማንኛውም ወፍራም ሰው እንደሚገጥመው ሁሉ እኔም አጐንብሼ ማየት የቻልኩት፣ የእግሮቼን ግማሽ የፊት አካልና ጣቶቼን ብቻ ነው፡፡ መታጠቢያው ጓዳ ውስጥ ቆሜ ሰውነቴን ለማየት ብሞክርም የሚታየኝ ግማሹ ብቻ ሆኗል:: ቦርጬን ሳሙና እየቀባሁ ስለ ሰውነቴ ሳስብ፣ አንድ ሴት ገንዘብ ካልተከፈላት በቀር የእኔን ሰውነት በፍላጐቷ ሁለት ጊዜ ማየት እንደማትወድ ተሰማኝ፡፡ እኔም ብሆን አንዲት ሴት ሰውነቴን ደግማ እንድትመለከተው አልፈልግም፡፡
ዛሬ በማለዳው መንፈሴን ያነቃቁት በርካታ ምክንያቶች አሉ፡፡ የመጀመሪያው ዛሬ ሥራ አለመሥራቴ ነው፡፡ አሮጌዋ መኪናዬ ለጊዜው ጥገና ላይ ብትሆንም የሥራ ቀጠናዬን በእርሷ ነበር የማካልለው (በነገራችን ላይ የኢንሹራንስ ሠራተኛ መሆኔን ብነግራችሁ ጥሩ ነው፡፡ የበረራ የሕይወት፣ የእሳት ቃጠሎ፣ የዘረፋ፣ የመንትያ ልጆች ውርስ፣ የመርከብ ጉዞ…የሁሉንም ነገር መድህን ዋስትና እሠራለሁ)፡፡ የለንደኑ ቢሮዬ ጐራ ብዬ ወረቀት አስቀምጣለሁ፡፡ መኪናዬ ብትኖር እንኳን ዛሬ አዲሱ ጥርሴን ስለምቀበል ሥራ አልሠራም፡፡
ሌላው ነገር ደግሞ ከእኔ በቀር ማንም የማያውቀው ዐሥራ ሰባት ፓውንድ አለኝ:: ጉዳዩ እንዲህ ነው፡፡ ሜሎር የተባለ የሥራ ባልደረባዬ አንድ የኮከብ ቆጠራ መጽሐፍ እጁ ገብቷል፡፡ መጽሐፉን ለፈረስ ግልቢያ ውድድር መጠቀም እንደሚያስችልና ለማሸነፍ የሚያበቃው ሁኔታ ደግሞ ፕላኔቶች ጋላቢው በሚለብሰው ልብስ ቀለም ላይ የሚያደርሱት ተጽእኖ ነው፡፡ በዚያው ሰሞን የኮርሳር ዝርያ የሆነችውን ባዝራ የሚጋልባት ተወዳዳሪ አረንጓዴ የሚለብስ መሆኑንና ቀለሙም በዚያው ወቅት ለሚደረደሩት ፕላኔቶች ተመራጭ መሆኑን ነገረኝ፡፡ ሜሎር ባዝራዋን ወክሎ ብዙ ፓውንድ የተወራረደ ሲሆን እኔም እንዳስይዝ እግሬ ስር ወድቆ ተማፀነኝ:: ቁማር አልወድም ሆኖም ግን ከሜሎር ለመገላገል ብዬ ዐሥር ሽልንግ አስያዝኩኝ፡፡ በእርግጥ ባዝራዋ አሸነፈች፡፡ የውርርዱን አሠራር ባላውቀውም ግን በዐሥር ሽልንጌ ያገኘሁት ዐሥራ ሰባት ፓውንድ ሆነ፡፡ ይህ ሌላው የሕይወቴ ጉልህ ምዕራፍ መሆኑ ነው፡፡ ገንዘቡን በተመለከተ ለማንም ሳልናገር ባንክ አስቀመጥኩት፡፡
ከዚያ በፊት እንደዚያ ያለ ድብቅነት አልነበረብኝም፡፡ እንደ ጥሩ ባልና አባት በገንዘቡ ለሚስቴ ሂልዳ ቀሚስ፤ ለልጆቼ ደግሞ ቦቲ ጫማ መግዛት ነበረብኝ፡፡ ሆኖም ግን ላለፉት ዐሥራ አምስት ዓመታት መልካም አባትና ጥሩ ባል ሆኜ በመኖሬ፣ አሁን አሁን መሰልቸት ጀምሬያለሁ፡፡
ገላዬን ሳሙና ከቀባሁ በኋላ መታጠቢያ ገንዳ ውስጥ ተደላድዬ በመቀመጥ ዐሥራ ሰባት ፓውንዱን ምን እንደማደርግበት ማሰላሰል ጀመርኩኝ፡፡ በመጀመሪያ የታዩኝ ሁለት ነገሮች ሲሆኑ እነርሱም በገንዘቡ የሳምንቱን መጨረሻ ከአንዲት ሴት ጋር ዘና ማለት፤ አሊያም ደግሞ በሲጋራና ደብል ውስኪ መዝናናት፡፡
ሙቅ ውኃውን ከፍቼ ስለ ሴትና ሲጋራ ማሰላሰል ስጀምር፣ ከውስጥ የጐሽ መንጋ የሚመስል የሩጫ ድምጽ ወደ መታጠቢያ ቤቱ በር ሲቃረብ ሰማሁ፡፡ የልጆቼ ኮቴ ነው፡፡ እንደ እኔ ዓይነት ጠባብ ቤት ውስጥ ሁለት ልጆችን ማኖር ማለት በአንዲት የቢራ ብርጭቆ ውስጥ ሙሉ ጆግ ቢራ ለመያዝ እንደ መሞከር ነው፡፡ የመታጠቢያ ቤቱን በር እየደበደቡ ተጣሩ፡፡
“አባ - መግባት እፈልጋለሁ”
“አትችልም፡፡ ጥፋ ከዚህ”
“ሌላ ቦታ ልሸና ነው አባዬ”
“የትም ሽና አሁን ግን ገላዬን ልታጠብበት ሂድ”
“አባ…የሆነ ቦታ ልሄድ ነው”
ክርክሬ ዋጋ ቢስ መሆኑን አውቃለሁ:: የሽንት መቀመጫው መታጠቢያ ክፍል ውስጥ ነው፡፡ ለነገሩ እንደ እኛ ባለች ጠባብ ቤት ሁለተኛ መፀዳጃ ሊኖር አይችልም:: ከገንዳው ወጥቼ ሰውነቴን አደራረቅኩና በሩን ከፈትኩለት፡፡ የሰባት ዓመቱ ትንሹ ልጄ ቢሊ ተወርውሮ ገባ፡፡ ልብሴን ለባብሼ ከረባት ስፈልግ ነበር ሳሙናውን ከአንገቴ ላይ በአግባቡ አለማስለቀቄን ያወቅኩት:: ሰውነታችሁ ላይ ሳሙና ካለ አስቀያሚ ስሜት ይፈጥርባችኋል፤ ቀኑን ሙሉ ይረብሻችኋል፡፡ እኔም እየተነጫነጭኩኝ ወደ ምድር ቤት ወረድኩኝ፡፡
መመገቢያ ክፍላችን በኤቢዝሚር ጐዳና እንዳሉት ቤቶች ሁሉ ጠባብ ነው፡፡ ዐሥራ አራት በዐሥራ ሁለት ጫማ የማይሞላ ስፋት አላት፡፡ የጃፓን የእንጨት ጠረጴዛችን ግማሹን ወለል ይዞታል፡፡ የሂልዳ እናት ለሰርጋችን ያበረከቱልን ሁለት ባዶ የወይን በርሜሎች ከነብረት እግሮቻቸው ቀሪውን ቦታ ስለያዙት እልፍኛችን ብዙም አያፈናፍንም፡፡ አሮጊቷ ሚስቴ ሂልዳ ከሻይ ጀበናው ጀርባ ፊቷን ቋጥራ ቆማለች፡፡ የዛሬው ስጋቷ ምናልባትም ከ “ኒው ክሮኒክል” ጋዜጣ ላይ የቅቤ ዋጋ መናሩን አንብባ ይሆናል፡፡ በጭንቀት ተሞልታ በመቆሟ የምድጃውን ጋዝ እንኳን አላበራችውም፡፡ ቁና ቁና እየተነፈስኩ አጐንብሼ ለኮስኩላት (ማጐንበስ አልወድም)፡፡ “ምን አለፋህ?” የሚል አንድምታ ባለው ሁኔታ የጐንዮሽ አየችኝና ወደ ቁዘማዋ ተመለሰች፡፡
ሂልዳ ገና 39 ዓመቷ ነው፡፡ ያኔ ሳገባት ነጭ ጥንቸል ትመስል ነበር፡፡ መበሳጨቷ ለዚህ አብቅቷታል፡፡ አንዳንዴ በጣም ስትናደድ ቀጭን እጇን በጡቷ ዙሪያ ጠምጥማ ስትታይ እሳት ዳር የቆመች የጂፕሲ ጠንቋይ ትመስላለች - ታስፈራለች፡፡ ሂልዳ በጥቃቅን ነገሮች የመከሰት ዕድል ከወዲሁ በስጋት የምትሞላ ዓይነት ሴት ናት፡፡ የሚያስጨንቋት ነገሮች ደግሞ ተራና መናኛ ናቸው፡፡
መፃኢ ጦርነት፤ የመሬት መንቀጥቀጥ፤ ወረርሽኝ፤ ርሃብና የመሳሰሉት አደጋዎች ምንም እያሰጓትም፡፡ የቅቤና የጋዝ ዋጋ መጨመር፤ የልጆቻችንም ቦቲ ጫማ ማለቅ ግን ከምንም በላይ ያስጨንቃታል፡፡ በዚህ ማለዳ እንደገመትኩት ወዲያ ወዲህ እየተመላለሰችና ቀጫጭን ክንዶቿን ደረቷ ላይ አጣምራ እንዲህ አለችኝ፡-
“ጆርጅ - ነገሩ እኮ አስጊ ነው፡፡ አንተ ፈጽሞ ሊታይህ አልቻለም፤ እሺ ገንዘቡን ከየት ልናመጣ ነው? ምን እንሆናለን? ምን ይውጠናል? ለመሆኑ የት እንወድቅ ይሆን…?”
(1984 እና ሌሎች፤ጆርጅ ኦርዌል፤ ትርጉም፡-ሙሉቀን ታሪኩ፤ መጋቢት 2012)


  ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ከ8.5 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱንና ከ453 ሺህ በላይ ሰዎችን ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን፤ ከቫይረሱ ያገገሙ ሰዎች ብዛት ደግሞ 4.5 ሚሊዮን ያህል መድረሱን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ እስከተጠቀሰው ጊዜ ድረስ ከ2.24 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በቫይረሱ በተጠቁባት አሜሪካ፣ የሟቾች ቁጥር ደግሞ ከ120 ሺህ በላይ መድረሱን የዎርልዶሜትር ድረገጽ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡
የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር በብራዚል ከ960 ሺህ፣ በሩስያ ከ562 ሺህ፣ በህንድ ከ373 ሺህ፣ በእንግሊዝ ከ300 ሺህ በላይ መድረሱን የጠቆመው ድረገጹ፤ የሟቾች ቁጥር ደግሞ በብራዚል 47 ሺህ፣ በእንግሊዝ 42 ሺህ፣ በጣሊያን 34 ሺህ በስፔን 27 ሺህ መድረሱን አመልክቷል፡፡
መላው አለም ለኮሮና መፍትሄ የሚሆን መድሃኒት ወይም ክትባት ለማግኘት ደፋ ቀና በማለት ላይ ከሚገኙ 120 በላይ ኩባንያዎችና የምርምር ተቋማት አንዳች የምስራች እንሰማ ይሆናል በሚል ተስፋ ቀናትን መቁጠር ከጀመረ ከወራት በኋላ፤ ባለፈው ሰኞ ከወደ እንግሊዝ አንድ በጎ ነገር ተሰማ:: የእንግሊዝ ተመራማሪዎች ዴክሳሜታሶን የተባለው መድሃኒት በኮሮና ቫይረስ በጽኑ ከታመሙ ሰዎች የአንድ ሦስተኛውን፣  ኦክስጂን ከሚያስፈልጋቸው ሰዎች የአንድ አምስተኛውን ሞት ሊቀንስ እንደሚችል በምርምር ማረጋገጣቸውን ለአለም ይፋ በማድረግ፣ የምርምር ውጤታቸውን ለአለም የጤና ድርጅት አቀረቡ፡፡
የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ቴድሮስ አድሃኖምም፤ ዴክሳሜታሶን ኦክስጂንና የመተንፈሻ መርጃ መሳሪያ በሚያስፈልጋቸው የኮሮና ቫይረስ ህሙማን ላይ የሚያጋጥምን ሞት የሚቀንስ የመጀመሪያው መድሃኒት መሆኑን በመግለጽ፣ ለዚህ ታላቅ ግኝት አስተዋጽኦ ላበረከቱት ለኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ፣ ለሆስፒታሎችና ለህሙማን የእንኳን ደስ ያላችሁ መልዕክት አስተላልፈዋል።  ያም ሆኖ ግን ተመራማሪዎቹ እንደሚሉት፤ መድሃኒቱ በጸና ለታመሙ ሰዎች እንጂ ቀለል ያለ ህመም ላለባቸው ሰዎች የሚጠቅም አይደለም፤ የአለም የጤና ድርጅትም አደራችሁን በጽኑ ያልታመማችሁ ሰዎች መድሃኒቱን ወስዳችሁ ለከፋ አደጋ እንዳትዳረጉ ሲል አስጠንቅቋል፡፡
ዴክሳሜታሶን ላለፉት 60 ያህል አመታት በተለያዩ ህመሞች ምክንያት የሚያጋጥሙ እብጠቶችን ለመቀነስና የተወሰኑ አይነት የካንሰር ህመሞችን ለማከም ጥቅም ላይ ሲውል መቆየቱን ያስታወሰው ሮይተርስ፤ ዋጋው ርካሽ ከመሆኑ በተጨማሪ በብዛት እንደሚገኝም አመልክቷል፡፡ ነገርዬው በጭንቅ ለተያዘች አለም ተስፋ ሰጪ መልካም ዜና መሆኑ እንዳለ ሆኖ፣ መድሃኒት ተገኝቷል ብለው የሚዘናጉ ሰዎችን ለከፋ አደጋ እንዳይዳርግ መሰጋቱንም ዘገባዎች እየጠቆሙ ይገኛሉ፡፡

ያልተነገሩ 130 ሺህ ሞቶች
ዎርልዶሜትር ድረገጽ እና ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ፤ መንግስታትና ተቋማት የሚሰጡትን የአገራት የኮሮና ቫይረስ ሟቾች ቁጥር እየደመሩ እስካሁን በመላው አለም ከ440 ሺህ በላይ ሰዎች ለሞት እንደተዳረጉ ቢነግሩንም፣ ቢቢሲ ግን ቁጥሩ ከዚህም ይልቃል፤ ተጨማሪ 130 ሺህ ያህል ሰዎች ከኮሮና ጋር በተያያዘ ለሞት መዳረጋቸውን አረጋግጫለሁ ብሏል፡፡
በአለም ዙሪያ ከሚገኙ 27 አገራት የሰበሰብኳቸውን ይፋዊ የኮሮና ቫይረስ ሟቾች ቁጥር በማጥናት ያገኘሁት ውጤት፣ አገራቱ ካመኗቸውና መገናኛ ብዙሃን ከዘገቧቸው በእጅጉ የሚበልጥ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ ምክንያት መሞታቸውን የሚያረጋግጥ ነው ብሏል ቢቢሲ፡፡ የቫይረሱ ስርጭት በላቲን አሜሪካ፣ ሕንድና አፍሪካ እየጨመረ መምጣቱን ተከትሎ፣ በመንግሥታት ሪፖርት የማይደረጉ የሟቾች ቁጥር መጨመሩን እንደሚቀጥል መገመቱንም ቢቢሲ አስነብቧል፡፡

አፍሪካ
ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አፍሪካ ወደ 270 ሺህ የሚጠጉ ሰዎችን ሲያጠቃ፣ ከ7 ሺህ 500 በላይ ሰዎችን ደግሞ ለሞት መዳረጉን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ በኮሮና የሚጠቁ ዜጎቿ ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ በፍጥነት እያደገ ወደ 12 ሺህ የደረሰባት ምዕራብ አፍሪካዊቷ ጋና፣ ከሰሞኑ ጭምብል ማድረግን ግዴታ የሚያደርግ መመሪያ ማውጣቷ ተዘግቧል፡፡
ቻይናዊው ቢልየነር ጃክ ማ፤ ለኬንያውያን በእርዳታ መልክ የላኳቸው የተለያዩ የኮሮና ህክምና ቁሳቁሶች ድንገት የውሃ ሽታ መሆናቸውን በሳምንቱ መጀመሪያ ይፋ ያደረገው የአገሪቱ የጤና ሚኒስቴር፣ ጉዳዩን በመመርመር ቀናትን ቢያሳልፍም ይህ ነው የሚባል ውጤት አለማግኘቱን ከትናንት በስቲያ ገልጧል፡፡ የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያና የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ ጭምብልን ጨምሮ ከጃክ ማ የተላኩትና  መጋቢት 24 ቀን በመዲናዋ ናይሮቢ የደረሱትን ቁሳቁሶች የመነተፉትን ሰዎች የማፈላለጉ ጥረት ግን ተጠናክሮ መቀጠሉ ተነግሯል፡፡
ኬንያ በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች በሞቱ በ48 ሰዓታት ውስጥ እንዲቀበሩ አውጥታ የነበረውን አወዛጋቢ ደንብ ከሰሞኑ ማላላቷ የተነገረ ሲሆን፣ የሟቾች አስከሬን በጥንቃቄ እስከተያዘ ድረስ በፈለጋችሁ ጊዜ መቅበር ትችላላችሁ የሚል መልዕክት ለዜጎቿ አስተላልፋለች ተብሏል፡፡
የታንዛንያው ፕሬዚዳንት ጆን ማጉፉሊ፤ በኮሮና ወረርሽኝ ሳቢያ ተዘግተው የነበሩ የአገሪቱ ትምህርት ቤቶች ሙሉ በሙሉ ከሰኔ ወር መጨረሻ ጀምሮ እንዲከፈቱ እና ዜጎች አቋርጠውት የነበረውን የማህበራዊ ሕይወታቸውንም ሆነ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴያቸውን እንዲቀጥሉ ማሳሰባቸውን ቢቢሲ ዘግቧል።

የክትባቱ ነገር…
የአለም የጤና ድርጅት 10 ያህል ተስፋ ሰጪ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶች በሰዎች ላይ በመሞከር ላይ እንደሚገኙና በመጪዎቹ 6 ወራት ጊዜ ውስጥ በመላው አለም በመቶ ሚሊዮን የሚቆጠሩ የኮሮና ክትባቶች ይመረታሉ ተብሎ እንደሚጠበቅ ከትናንት በስቲያ አስታውቋል፡፡ በድርጅቱ ዋና ተመራማሪ የሆኑት ሱምያ ስዋሚናታንን ጠቅሶ አልጀዚራ እንደዘገበው፣ አገራት የክትባቶች ፍቱንነት ሳይረጋገጥ ገና ከአሁኑ ከመድሃኒት አምራች ኩባንያዎች ጋር የግዢ ስምምነት መፈጸም የጀመሩ ሲሆን እስከ መጪው አመት 2021 መጨረሻም 2 ቢሊዮን ያህል ክትባቶች ሊመረቱ እንደሚችሉ ተነግሯል፡፡
ድርጅቱ እውቅና የተሰጣቸውን ክትባቶች በቅድሚያ ማግኘት ያለበት ማን ነው በሚለው ጉዳይ ዙሪያ እቅድ እያወጣ እንደሚገኝ የጠቆመው ዘገባው፣ በኮሮና ህክምና ላይ ለተሰማሩ የህክምና ባለሙያዎች፣ በዕድሜና በሌሎች ምክንያቶች ሳቢያ የበለጠ ተጋላጭ ለሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች፣ የቫይረሱ ስርጭት ሰፊ በሆኑባቸው እስር ቤቶችን የመሳሰሉ ቦታዎች ለሚኖሩና ለሚሰሩ ሰዎች ቅድሚያ ሊሰጥ እንደሚችልም አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ፣ የአለም ጤና ድርጅት፣ የኮሮና ቫይረስ ታማሚዎችን ለማከም ይረዳል ተብሎ የተነገረለት ሃይድሮክሎሮኪን የተባለው የወባ መድሃኒት፣ ለኮሮና ታማሚዎች ፍቱን አለመሆኑን ማረጋገጡን ተከትሎ፣ በመድሃኒቱ ላይ ሲያደርግ የቆየውን ጥናት ማቋረጡን ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል።

የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት በ40% በመቶ ይቀንሳል
የአለማችን የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በ2020 የፈረንጆች አመት የ40 በመቶ ቅናሽ እንደሚያሳይና እ.ኤ.አ ከ2005 ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ ከ1 ትሪሊዮን ዶላር በታች ይወርዳል ተብሎ እንደሚጠበቅ ተመድ ከትናንት በስቲያ ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የንግድና ልማት ጉባኤ ባወጣው የ2020 ሪፖርቱ እንዳለው፤ ባለፈው የፈረንጆች አመት 1.54 ትሪሊዮን ዶላር የነበረው አለማቀፍ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ዘንድሮ ከ1 ትሪሊዮን በታች ይሆናል ተብሎ የሚጠበቅ ሲሆን በቀጣዩ  አመት ደግሞ እስከ 10 በመቶ ሊቀንስ እንደሚችል ይገመታል፡፡

489 የሩስያ የጤና ባለሙያዎች በኮሮና ሞተዋል
የሆንዱራሱ መሪ
ከነባለቤታቸው በቫይረሱ ተይዘዋል
በሩስያ በአንድ ወር ብቻ ከ300 በላይ የጤና ባለሙያዎች በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሞት መዳረጋቸውንና በአገሪቱ እስካሁን በቫይረሱ ሳቢያ የሞቱ ባለሙያዎች አጠቃላይ ቁጥር 489 መድረሱን ቢቢሲ ባወጣው ዘገባ አመልክቷል፡፡
በሌላ ዘገባ ደግሞ የሆንዱራንስ ፕሬዚዳንት ዩዋን ኦርላንዶ ሄርናንዴዝ፣ ባለቤታቸው እንዲሁም ሁለት ረዳቶቻቸው በኮሮና ቫይረስ መያዛቸውን ቢቢሲ አስነብቧል፡፡

90% የአለማችን ሙዚየሞች ተዘግተዋል
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መከሰቱንና መስፋፋቱን ተከትሎ በመላው አለም ከሚገኙት ሙዚየሞች መካከል 90 በመቶ ያህሉ አገልግሎታቸውን አቋርጠው ተዘግተዋል ተብሎ እንደሚገመት ተመድ ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል:: በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የትምህርት የሳይንስና የባህል ተቋም (ዩኔስኮ) ባወጣው መግለጫ እንዳለው፣ በአለማችን ከሚገኙት 95 ሺህ ሙዚየሞች መካከል 90 በመቶ የሚሆኑት በኮሮና ሳቢያ ጎብኚ በማጣታቸውና ገቢያቸው እጅጉ በመቀነሱ በሮቻቸውን ዘግተዋል፡፡
በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ከተዘጉት ሙዚየሞች መካከል 13 በመቶ የሚሆኑት ወረርሽኙ በቁጥጥር ስር ከዋለ በኋላ ዳግም ወደ ስራ ይመለሳሉ ተብሎ እንደማይጠበቅ የጠቆመው ተቋሙ፤ 33 በመቶ ያህሉ ደግሞ ስራ ቢጀምሩ እንኳን ከቀድሞው አቅማቸው በእጅጉ ቀንሰው እንደሚሆን አመልክቷል፡፡
በወረርሽኙ ሳቢያ አገልግሎታቸውን ካቋረጡና ለወደፊትም ዳግም ወደ ስራ ይመለሳሉ ተብለው ከማይጠበቁ ተዘግተው የሚቀሩ ሙዚየሞች መካከል አብዛኞቹ በአፍሪካ፣ በአረብና በፓሲፊክ አገራት እንደሚገኙ የጠቆመው ተቋሙ፤ ይህም የአገራቱ ባህል፣ ታሪክና ሳይንስ እንዲጠፋ በማድረግ እጅግ ከፍተኛ ጉዳት ያስከትላል ተብሎ እንደሚጠበቅ ገልጧል፡፡

በህንድ በ1 ቀን 13 ሺህ ተጠቂዎች ሲገኙ፣ በጀርመን 7 ሺህ ሰዎች ወደ ለይቶ ማቆያ ገብተዋል
በህንድ ባለፈው ረቡዕ ብቻ 13 ሺህ የሚጠጉ አዳዲስ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች መገኘታቸውንና ይህም በአገሪቱ ከፍተኛው ዕለታዊ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር መሆኑን ሂንዱስታን ታይምስ ዘግቧል፡፡
በዕለቱ በመላ አገሪቱ 12 ሺህ 881 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ የአገሪቱ የጤና ተቋማት ማስተናገድ ከሚችሉት በላይ ቁጥር ባላቸው ታማሚዎች መጨናነቃቸውንና ደልሂ እና ሙምባይን በመሳሰሉ የአገሪቱ ከተሞች የሚገኙ ሆስፒታሎች ታማሚዎችን ላለመቀበል መወሰናቸውን አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ በጀርመን ከሰሞኑ 650 የቄራ ሰራተኞች በቫይረሱ መያዛቸውን ተከትሎ፣ ከ7 ሺህ በላይ ተጠርጣሪ ሰዎች ወደ ለይቶ ማቆያ እንዲገቡ መደረጉን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
 
ቤጂንግ እንደገና…
ወረርሽኙን ተቆጣጥሬዋለሁ ብላ እገዳና ክልከላዎችን ባነሳችው የቻይና ርዕሰ መዲና ቤጂንግ፣ በኮሮና ቫይረስ የሚያዙ ሰዎች ቁጥር ከሰሞኑ እንደገና ጭማሪ ማሳየት የጀመረ ሲሆን፣ ይህን ተከትሎም ተነስተው የነበሩ አስገዳጅ መመሪያዎች እንደገና እንዲጣሉ የከተማዋ አስተዳደር መወሰኑን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ለ57 ቀናት ያህል በማህበረሰቡ ውስጥ ምንም አይነት የኮሮና ቫይረስ ስርጭት ባልተመዘገበባት ቤጂንግ፣ ከሰኞ እስከ ረቡዕ ብቻ 17 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውንም ዘገባው አመልክቷል፡፡


  በግንቦት 29 ቀን 2012 እትም የኢትዮጵያ ህብረተሰብ ጤና ኢንስቲቲዩት ጥናት ነው በሚል በአዲስ አድማስ ጋዜጣ የወጣውና በኢትዮጵያ እስከ ህዳር 2013 ዓ.ም ድረስ ከ8.5 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ሊያዙ ይችላሉ፤ ከ26 ሺ በላይ ሰዎች ደግሞ በበሽታው ይሞታሉ የሚለው ዘገባ ኢንስቲቲዩቱን የማይመለከትና የተሳሳተ መረጃ ነው - ብሏል።

Monday, 15 June 2020 15:00

“ጥንቃቄ!

Monday, 15 June 2020 14:58

“ጥንቃቄ!

Monday, 15 June 2020 14:56

“ጥንቃቄ!

Friday, 05 June 2020 00:00

“ጥንቃቄ!

     • በኬንያ 72 የጤና ባለሙያዎች በኮሮና ቫይረስ ተይዘዋል
                  • በመላው ዓለም 50 ሚ. ህዝብ ወደ ከፋ ድህነት ሊገባ ይችላል

             ወደ አፍሪካ ለመግባት በመዘግየቱና ገብቶም ሲለሳለስ በመሰንበቱ ብዙዎችን ግራ ሲያጋባ የቆየው ኮሮና፤ አሁን ደግሞ በአስደንጋጭ ፍጥነት በአህጉሪቱ በየአቅጣጫው መሰራጨትና የከፋ ጥፋት ለማድረስ መንደርደር መጀመሩን የአለም የጤና ድርጅት ከትናንት በስቲያ አስታውቋል፡፡ በድርጅቱ የአፍሪካ ዳይሬክተር ማትሺሶ ሞቲ እንደሚሉት፤ ኮሮና ከአፍሪካ አገራት ርዕሰ መዲናዎች አልፎ ወደ ሌሎች ከተሞችና ራቅ ያሉ አካባቢዎች መዛመቱን የቀጠለ ሲሆን፣ በቂ የምርመራ መሳሪያዎችና ሌሎች ግብዓቶች አለመኖራቸው ቫይረሱን ለመቆጣጠር የሚደረገውን ጥረት በከፍተኛ ሁኔታ እያሰናከለው ይገኛል፡፡ ቫይረሱ እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ በመላ አፍሪካ ወደ 210 ሺህ የሚጠጉ ሰዎችን ሲያጠቃ፣ የሟቾች ቁጥርም ወደ 6 ሺህ መቃረቡን አፍሪካን ኒውስ ባወጣው መረጃ አመልክቷል፡፡
እስከተጠቀሰው ጊዜ ድረስ 56 ሺህ ያህል ሰዎች በቫይረሱ የተያዙባት ደቡብ አፍሪካ፤ በአህጉሩ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ የተያዙባት ቀዳሚዋ አገር መሆኗን የጠቆመው ዘገባው፣ ግብጽ በ38 ሺህ፣ ናይጀሪያ በ14 ሺህ፣ አልጀሪያ በ11 ሺህ እንዲሁም ጋና በ10 ሺህ 500 ተጠቂዎች እንደሚከተሉም ገልጧል፡፡ በኬንያ በኮሮና ቫይረስ ህክምና ላይ ተሰማርተው ሲሰሩ የቆዩ 72 የጤና ባለሙያዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸውን የሀገሪቱን የጤና ሚኒስቴር ጠቅሶ የዘገበው ሲጂቲኤን፣ በቫይረሱ ከተያዙት መካከል 19ኙ በተለያዩ የህክምና መስጫ ተቋማት ህክምና እየተደረገላቸው እንደሚገኙም ገልጧል፡፡
በሳምንቱ መጀመሪያ በልብ ህመም ከዚህ አለም የተለዩት የብሩንዲው ፕሬዚደንት ፒዬሬ ንኩሩንዚዛ፣ ለሞት የተዳረጉት መንግስታቸው እንዳለው በልብ ህመም ሳይሆን በኮሮና ምክንያት መሆኑን አረጋግጫለሁ ሲል ከትናንት በስቲያ የዘገበው የኬንያው ዘ ስታር ድረገጽ፤ የፕሬዚዳንቱ ባለቤትም በኮሮና በፀና ታመው ናይሮቢ በህክምና ላይ እንደሚገኙ መረጃ ደርሶኛል ብሏል፡፡ በማላዊ በድጋሚ እንዲካሄድ ፍርድ ቤት ውሳኔ ለሰጠበት ቀጣዩ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ የሚፎካከሩ ፖለቲከኞች የኮሮና ቫይረስን ችላ ብለው ህዝቡን አደባባይ እየጠሩ መቀስቀሳቸውን የቀጠሉ ሲሆን፣ የቀድሞው የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ጆይስ ባንዳም፣ ከሰሞኑ ደጋፊዎቻቸውን ሰብስበው ባደረጉት ንግግር “ተረጋጉ!... በማላዊ ኮሮና የሚባል ነገር የለም!...” ሲሉ በድፍረት መናገራቸው ተዘግቧል፡፡ የአገሪቱ መንግስት 455 ያህል ሰዎች በቫይረሱ መጠቃታቸውና 4 ሰዎችም ለሞት መዳረጋቸውን ይፋ ቢያደርግም፣ ለድጋሚ ስልጣን የቋመጡት ጆይስ ባንዳ ግን መንግስት ይህን ያህል ሰዎች በኮሮና ተያዙ፣ ይህን ያህሉ ደግሞ ሞቱ እያለ በሃሰተኛ ቁጥሮች ህዝቡን ማደናገሩን ማቆም አለበት ብለዋል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ የአፍሪካ አየር መንገዶች፣ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በፈረንጆች አመት 2020 ብቻ 2 ቢሊዮን ዶላር ያህል ኪሳራ እንደሚያጋጥማቸውና በአህጉሩ የአየር ትራንስፖርት ዘርፍ የሚሰሩ 3 ሚሊዮን ሰራተኞች የስራ ዕድል አደጋ ውስጥ መውደቁን አለም አቀፉ የአየር ትራንስፖርት ማህበር ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት ማስታወቁን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡

የከፋ ቀውስ የሚጠብቀው የአለም ኢኮኖሚ
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሁለንተናዊ ተጽዕኖ እያደረሰበት የሚገኘው የአለማችን ኢኮኖሚ ባለፉት 100 አመታት ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ ክፉኛ ቀውስ ውስጥ ይገባል ተብሎ እንደሚጠበቅ እየተነገረ ነው:: አለማቀፉ ኢኮኖሚ በ2020 የፈረንጆች አመት ዕድገቱ በ7.6 በመቶ ያህል ይቀንሳል ተብሎ እንደሚጠበቅ ኦርጋናይዜሽን ፎር ኢኮኖሚክ ኮፐሬሽን ኤንድ ዲቨሎፕመንት የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
ወረርሽኙ የኢኮኖሚ ዕድገታቸውን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንስባቸዋል ተብለው ከሚጠበቁ የአለማችን አገራት መካከል የ15 በመቶ ቅናሽ የሚጠበቅባት እንግሊዝ በቀዳሚነት ስትቀመጥ፣ ጣሊያንና ፈረንሳይ ይከተላሉ፡፡ በመላው አለም ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ እስካሁን ድረስ በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች ከስራ ገበታቸው መፈናቀላቸውን የጠቆመው ተቋሙ፣ በቀጣይም በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች ይሄው ክፉ እጣ ይደርሳቸዋል ተብሎ እንደሚጠበቅ አስጠንቅቋል፡፡
በፈረንሳይ በመጪዎቹ ጥቂት ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ ከ800 ሺህ በላይ ሰዎች ከስራ ገበታቸው ይፈናቀላሉ ተብሎ እንደሚጠበቅ የአገሪቱ የፋይናንስ ሚኒስትር ከሰሞኑ በሰጡት መግለጫ ማስታወቃቸውን የዘገበው ደግሞ አልጀዚራ ነው፡፡ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በበኩሉ፤ ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ፣ አለማችን ባለፉት 50 አመታት ታይቶ የማይታወቅ እጅግ የከፋ የምግብ እጥረት ቀውስ እንዳንዣበበባት አስጠንቅቋል::
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ተከትሎ በተለይ ለድሃ አገራት ዜጎች የምግብ ፍላጎትን ማሟላት እጅግ ፈታኝ ሊሆን እንደሚችልና ከ50 ሚሊዮን በላይ የአለማችን ዜጎች ወደከፋ ድህነት ሊገቡ እንደሚችሉ ያስጠነቀቁት የድርጅቱ ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ፤ መንግስታት ይህንን ቀውስ ለማስቀረት በአፋጣኝ እርምጃዎችን መውሰድና መዘጋጀት እንዳለባቸው አሳስበዋል ሲል ዘ ጋርዲያን ዘግቧል:: ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ከፍተኛ ኪሳራ የሚያጋጥማቸው ታላላቅ የአለማችን የንግድ ተቋማትና ኩባንያዎች ቁጥር አሁንም እያሻቀበ ሲሆን፣ ታዋቂው ስታርባክስ ኩባንያ ባለፉት ሶስት ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ የ3.2 ቢሊዮን ዶላር ገቢ ማጣቱን ከሰሞኑ ማስታወቁን ሲኤንቢሲ ዘግቧል፡፡
ባለፈው ሳምንት በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ በአመቱ የመጀመሪያው ሩብ አመት 2.35 ቢሊዮን ዶላር ያህል ገቢ ማጣቱን ይፋ አድርጎ የነበረው የጀርመኑ ግዙፍ አየር መንገድ ሉፍታንዛ፤ ባለፈው ማክሰኞ ደግሞ 22 ሺህ ያህል ሰራተኞቹን ለመቀነስ ማቀዱን አስታውቋል፡፡ በመላው አለም ከ135 ሺህ በላይ ሰራተኞች ያሉት ሉፍታንዛ በቀጣይ ከሚቀንሳቸው ሰራተኞቹ መካከል ግማሽ ያህሉ በጀርመን የሚገኙ መሆናቸውን የጠቆመ ሲሆን፣ የአውሮፕላኖቹን ቁጥርም በአንድ መቶ እንደሚቀንስ መናገሩንም ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ የስራ መቀዛቀዝና የገቢ መቀነስ አጋጥሟቸው ከዚህ ቀደም ሰራተኞቻቸውን ለመቀነስ የወሰኑ አየር መንገዶች በርካታ መሆናቸውን ያስታወሰው ቢቢሲ፣ ከእነዚህም መካከል ብሪቲሽ ኤርዌይስ 12ሺህ፣ ሪያንኤይር 3ሺህ፣ ኢዚጄት 4ሺህ500፣ ቨርጂን አትላንቲክ 3 ሺህ ሰራተኞችን ለመቀነስ መወሰናቸውን አመልክቷል፡፡
ኒውዚላንድ እና ታይላንድ ሆኖላቸዋል
ኮሮና ቫይረስን በተሳካ መልኩ በመቆጣጠር ረገድ ከአለማችን አገራት በቀዳሚነት በምትጠቀሰው ኒውዚላንድ አዲስ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂ ከተገኘ ከሃያ ቀናት በላይ እንደሆነው ተነግሯል፡፡ በአገሪቱ በሆስፒታል ውስጥ ህክምናዋን በመከታተል ላይ የነበረችው የመጨረሻዋ የኮሮና ቫይረስ ታማሚ ባለፈው ሰኞ ማገገሟን የዘገበው ቢቢሲ፣ ኒውዚላንድ ቫይረሱን መቆጣጠሯን ተከትሎ ተግባራዊ አድርጋቸው የነበሩ ገደብና ክልከላዎችን ሙሉ በሙሉ ማንሳቷንም አመልክቷል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ፣ ኮሮና 3 ሺህ 125 ሰዎችን አጥቅቶ 58 ሰዎችን ለሞት በዳረገባት ታይላንድ፤ ባለፈው ረቡዕ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂም ሆነ ሞት አለመከሰቱን ተከትሎ፣ አገሪቱ ከቫይረሱ ነጻ ነኝ ብላ ማወጇን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በአገሪቱ በማህበረሰቡ ውስጥ የኮሮና ቫይረስ ስርጭት የቆመው ከሁለት ሳምንታት በፊት መሆኑን ያስታወሰው ዘገባው፣ በአገሪቱ በቅርብ ጊዜያት ቫይረሱ እንዳለባቸው የተረጋገጡት ሰዎች በሙሉ ከውጭ አገራት የገቡ መንገደኞች እንደሆኑም አክሎ ገልጧል፡፡
በብራዚል 2 አገረ ገዢዎች በኮሮና ሙስና ተከስሰዋል
ኮሮና ቫይረስ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፋባት በሚገኝባትና በቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ከአለማችን አገራት በሁለተኛ ደረጃ ላይ በምትገኘው ብራዚል፣ ሁለት የግዛት አገረ ገዢዎች ለኮሮና ህክምና የሚውሉ መሳሪያዎችን በመግዛት ሂደት ውስጥ ሙስና ፈጽመዋል በሚል ክስ እንደተመሰረተባቸው ሮይተርስ ዘግቧል:: ሲዘናጉ ብራዚልን ለኮሮና አሳልፈው ሰጥተዋታል ተብለው ከሚወነጀሉት የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ጄር ቦልሶናሮ ጋር ኮሮናን ለመቆጣጠር የሄዱበት መንገድ ትክክል አይደለም በሚል በግልጽ ይሟገቱ እንደነበር የሚነገርላቸው ሁለቱ አገረ ገዢዎች፣ ምንም አይነት ሙስና እንዳልፈጸሙ መናገራቸውንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
ኳስ እና ኮሮና
ዴሎይት የተባለው አለማቀፍ የፋይናንስ ተቋም ከትናንት በስቲያ ባወጣው መረጃ፣ የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ የእግር ኳስ ክለቦች በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ከዘንድሮው የፈረንጆች አመት ገቢያቸው 1 ቢሊየን ፓውንድ እንደሚያጡ አስታውቋል፡፡
የዘንድሮው የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ውድድሮች ከኮሮና ቫይረስ መስፋፋት ጋር በተያያዘ ካለፈው ከመጋቢት ወር ጀምሮ መቋረጣቸውንና ቀሪ ጨዋታዎች ያለ ደጋፊ በዝግ ስታዲየሞች  እንዲካሄዱ መወሰኑን ያስታወሰው መረጃው፣ የአውሮፓ የእግር ኳስ ክለቦች ከፍተኛ የገቢ መቀነስና የወጪ ጭማሪ እንደሚያጋጥማቸውም አመልክቷል::

Monday, 15 June 2020 00:00

የስኬት ጥግ

     ስኬታማ ሰዎች--

  • ሁሌም ማለዳ ይነሳሉ
 • ውድቀትን አይፈሩም
 • በሌሎች ሃሳብ አይመሩም
 • ሳያነቡ አይውሉም
 • ገንዘባቸውን ያወጣሉ
 • መስዋዕትነት ይከፍላሉ
 • የፈጠራ ጽሑፍ ይጽፋሉ
 • ሳያቋርጡ ራሳቸውን ያሻሽላሉ
 • ማህበራዊ ትስስር ያዳብራሉ
 • የአካል እንቅስቃሴ ያደርጋሉ
 • በየዕለቱ የጥሞና ጊዜ ይወስዳሉ ጉዞህ እንዲቀና--
 • ሀሳብህን በይፋ ግለጽ
 • ለራስህ ሀቀኛ ሁን
 • በራስህ ተማመን
 • ለሌሎች ጆሮ ስጥ
 • ጊዜህን በብልሃት ተጠቀም
 • አታማርር -አታለቃቅስ
 • ዛሬን በቅጡ ኑር
 • ወረተኛ አትሁን
 • በቂ እንቅልፍ ተኛ
 • የሌሎችን ስሜት ተጋራ


Page 3 of 481