Administrator

Administrator

 የአለም ባንክ በማደግ ላይ ላሉ አገራት ለኮሮና ክትባት የ12 ቢ. ዶላር ድጋፍ አደረገ


          አለማቀፉ የገንዘብ ተቋም አይኤምኤፍ አለማችን በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ በመጪዎቹ አምስት አመታት በድምሩ 28 ትሪሊዮን ዶላር ያህል እንደምታጣ ሰሞኑን ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
ተቋሙ ባወጣው መግለጫ እንዳለው፤ ወረርሽኙ በአለማችን ከስራ አጥነት፣ የኢንቨስትመንት መዳከም፣ ከህጻናት ትምህርት ማቋረጥና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ጋር በተያያዘ እየፈጠረ የሚገኘው ቀውስ ስር የሰደደና በአመታት የማይሽር ጠባሳ የሚጥል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡
በተያያዘ ዜና፤ የአለም ባንክ አንድ ቢሊዮን ለሚሆኑ በማደግ ላይ ያሉ የአለማችን አገራት ዜጎች፣ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለማዳረስ የሚውል 12 ቢሊዮን ዶላር መመደቡን ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ የባንኩን ፕሬዚዳንት ዴቪድ ማልፓስን ጠቅሶ  አሶሼትድ ፕሬስ እንደዘገበው፤ የአለም ባንክ ገንዘቡን የመደበው በማደግ ላይ ያሉ አገራት ፍትሃዊ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ስርጭትና አቅርቦት እንዲኖራቸው እንዲሁም በቂ ምርመራና ክትትል እንዲያደርጉ ለማስቻል ነው፡፡
ይህ የገንዘብ ድጋፍ ባንኩ እ.ኤ.አ እስከ 2021 ድረስ በማደግ ላይ ላሉ የአለማችን አገራት ለመለገስ ቀደም ብሎ ቃል ከገባው 160 ቢሊየን ዶላር ውስጥ የሚካተት መሆኑንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና፣ በተለያዩ የአውሮፓ አገራት የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ እንደገና እየተባባሰ መምጣቱን ተከትሎ አገራት የተለያዩ እገዳዎችን መጣል መቀጠላቸውን፤ የአለም የጤና ድርጅት በአንጻሩ ዘግቶ መቀመጥ ብቸኛው መፍትሄ አይደለምና መንግስታት ያስቡበት ማለቱን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
በአውሮፓ ባለፈው ሳምንት በአንድ ቀን ብቻ 100 ሺህ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ ይህም ወረርሽኙ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ በአህጉሪቱ በአንድ ቀን የተመዘገበ ትልቁ ቁጥር እንደሆነና ወረርሽኙ እየተባባሰ ከሚገኝባቸው አገራት መካከልም ቼክ ሪፐብሊክ፣ ፈረንሳይና እንግሊዝ እንደሚገኙባቸው ገልጧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ባለፈው ሳምንት በ11 በመቶ ያህል ጭማሪ ባሳየባት አሜሪካ፤ ጆንሰን ኤንድ ጆንሰን የተባለ ኩባንያ ጀምሮት የነበረውን የኮሮና ቫይረስ ክትባት ምርምር አንድ በጎ ፍቃደኛ መታመሙን ተከትሎ እንዳቋረጠ የተነገረ ሲሆን፣ ለጥንቃቄ ሲባል ሶስተኛ ደረጃ ላይ የደረሰው የሙከራ ምርምሩ እንቋዲረጥ መደረጉንም ዘገባዎች አመልክተዋል፡፡
ሮይተርስ በበኩሉ፤ በተለያዩ የአለማችን አገራት ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ በተጣሉ የጉዞ ገደቦችና የድንበር መዝጋት እርምጃዎች ሳቢያ ከ3 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ስደተኞች እንዳይንቀሳቀሱ ታግደው በአስከፊና አደገኛ ሁኔታ ውስጥ እንደሚገኙ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የስደተኞች ተቋም መግለጹን ዘግቧል፡፡
በርካታ ስደተኞች በአስከፊ ሁኔታ ውስጥ ይገኙባቸዋል ከተባሉት መካከል የመካከለኛው ምስራቅና የሰሜን አፍሪካ አገራት እንደሚገኙበት የጠቆመው ዘገባው፣ በአገራቱ 1.3 ሚሊዮን ያህል ስደተኞች በመሰል ሁኔታ ውስጥ እንደሚገኙም አክሎ ገልጧል፡፡


አለማቀፉ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ሂዩማን ራይትስ ዎች፣ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 60 አገራት በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የአእምሮ ህመምተኞች ንጽህና በጎደላቸው ጠባብ ክፍሎች ውስጥ በሰንሰለት ታስረውና ታጉረው እንደሚገኙ አስታወቀ፡፡
ተቋሙ የአለም የአእምሮ ጤና ቀንን በማስመልከት በ110 የአለማችን አገራት የሰራውን ጥናት መሰረት አድርጎ ከሰሞኑ ይፋ ያደረገውን አለማቀፍ ሪፖርት ጠቅሶ አልጀዚራ እንደዘገበው፣ አንዳንድ የአእምሮ ህመምተኞች በእንስሳት በረቶችና ጋጣዎች ውስጥ ሳይቀር እዚያው እየበሉ እዚያው እንዲጸዳዱ እየተገደዱ አስከፊ ኑሮን እየገፉ ይገኛሉ፡፡
የአአምሮ ህመምተኞቹ በብረት ሰንሰለት እንዲሁም በገመድ ታስረው የሰቆቃ ኑሮን እየገፉ ይገኛሉ ያለው ሪፖርቱ፣ አብዛኞቹ ምንም አይነት የህክምና ወይም የዘመድ ወዳጅ ክትትል እንደማያገኙም አመልክቷል፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው የአእምሮ ህመምተኞች በሰንሰለት ታስረው ህይወታቸውን ከሚገፉባቸው የአለማችን አካባቢዎች መካከል የአፍሪካና የእስያ አገራት ይገኙበታል ያለው ሪፖርቱ፣ በዋናነት የሚጠቀሱት አገራትም ላይቤሪያ፣ ሞዛምቢክ፣ ሴራ ሊዮንና የመን እንደሆኑ ገልጧል፡፡ በሰንሰለት ታስረው ከሚገኙት የአእምሮ ህመምተኞች መካከል ህጻናትም እንደሚገኙበት የጠቆመው የአልጀዚራ ዘገባ፣ የአለም የጤና ድርጅትም በቅርቡ ባወጣው መረጃ ከአለማችን ህጻናት መካከል 20 በመቶ ያህሉ የአእምሮ ህመም ተጠቂዎች መሆናቸውን መግለጹን አስታውሷል፡፡

አፖሎ ጎ የተባለው የቻይና ኩባንያ ያሰማራቸው አሽከርካሪ አልባ ታክሲዎች ከቀናት በፊት በርዕሰ መዲናዋ ቤጂንግ አገልግሎት መስጠት መጀመራቸው ተነግሯል፡፡
ታክሲዎቹ ያለ አሽከርካሪ እገዛ በቴክኖሎጂ ብቻ ታግዘው የሚሰጡት አገልግሎት ተሳፋሪዎችን ለአደጋ እንዳያጋልጥ ከ60 ጊዜያት በላይ የደህንነት ፍተሻ እንደተደረገባቸውና ጥራታቸው እንደተረጋገጠ ቻይና ዴይሊ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
ተሳፋሪዎች በሞባይል አፕሊኬሽን አማካይነት ታክሲዎችን በመጥራትና መዳረሻቸውን በመሙላት በአፋጣኝ አገልግሎት ማግኘት እንደሚችሉ የጠቆመው ዘገባው፣ ያም ሆኖ ግን አገልግሎቱን መጠቀም የሚችሉት ዕድሜያቸው ከ18 እስከ 60 አመት የሆናቸው የከተማዋ ነዋሪዎች ብቻ መሆናቸውን አመልክቷል፡፡
“ሲና ቪሄክል” የተባለው የአገሪቱ ኩባንያ፣ የከተማዋ ነዋሪዎች አዲሱን አገልግሎት መጠቀም እንደሚፈልጉ ለማወቅ በሰራው የዳሰሳ ጥናት፣ ከግማሽ በላይ የሚሆኑት አገልግሎቱን ለመጠቀም እንደሚፈልጉ ያም ሆኖ ግን የደህንነት ጉዳይ አንደሚያሳስባቸው መናገራቸውንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

 ተወዳጁ የፒያኖ ተጫዋችና ድምጻዊ አሜሪካዊው ስቲቭ ዎንደር የመጨረሻውን ስራውን ካሳተመ ከ15 አመታት በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ባለፈው ማክሰኞ ሁለት አዳዲስ ነጠላ ዜማዎችን ለአድማጮቹ ማቅረቡን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
የ70 አመቱ አንጋፋ ድምጻዊ ስቲቭ ዎንደር ያወጣቸው ሁለት ሙዚቃዎች “ዌር ኢዝ አወር ላቭ ሶንግ” እና “ካንት ፑት ኢት ኢን ዘ ሃንድስ ኦፍ ፌት” የሚል ርዕስ ያላቸው ሲሆን፣ በሪፐብሊክ ሪከርድስ ኩባንያ አሳታሚነት ለአድማጭ መቅረባቸውም ተነግሯል፡፡
ድምጻዊው በኢንተርኔት አማካይነት ስለ ሙዚቃዎቹ በሰጠው መግለጫ፣  ሙዚቃዎቹ አለም ከገባችበት የኮሮና ቫይረስ አስከፊ ዘመን እንዲሁም የእርስ በእርስ ግጭት በቅርቡ ነጻ እንደምትወጣ ያለውን ተስፋ የገለጸባቸው እንደሆኑ የተናገረ ሲሆን፣ ጤንነቱን አስመልክቶ ለቀረበለት ጥያቄም ከወራት በፊት የኩላሊት ንቅለ ተከላ ተከናውኖለት በጥሩ ሁኔታ ላይ እንደሚገኝ ገልጧል፡፡
“ዌር ኢዝ አወር ላቭ ሶንግ” የተሰኘውን ሙዚቃ ግጥም መጻፍ የጀመረው ገና የ18 አመት ወጣት ሳለ እንደነበር የተናገረው ድምጻዊው፣ ሃሳቡን ለዘመናት ሲያዳብረው ኖሮ በስተመጨረሻ ለፍጻሜ መብቃቱንም አስታውሷል፡፡


    ከዕለታት አንድ ቀን ይመክትበት ጋሻ፣ ይሰብቀው ጦር፣ ይመለቅቀው ቃታ ያለው አንድ ጀግና አርበኛ ወደ ጦርነት ሊሄድ ይዘጋጅ ነበር አሉ፡፡
መሣሪያውን ይወለውላል፡፡ ዝናሩም ይሞላል፡፡ ጦርና ጋሻውን ያመቻቻል፡፡
በሠፈሩ ታዋቂው ጀግና እሱ በመሆኑ፣አሁንም አሁንም የሰፈሩ ሰው መልዕክተኛ ይልክበታል፡፡
“ኧረ ጠላት ደረሰ እኮ” ይሉታል፡፡
“እየተዘጋጀሁ ነው እኮ” ይላል፡፡
አሁንም ገንባሌውን ያጠልቃል፡፡ ጫውን ያሳስራል፡፡ ሁሉን ነገር ረጋ ብሎ እያዘጋጀ ነው፡፡
ሠፈርተኛው ደግሞ አሁንም መልክተኛ ይልክበታል፡፡
“ጠላት እየገሰገሰ ነው እኮ፤ ምነው ዝም አልክ?” ይሉታል፡፡ እንደገና ሌላ ሰው ይልካሉ፡፡ እባክህን ውጣ ይሉታል፡፡
“እሠፈራችን ሳይደርስ በአጭር እንቅጨው እንጂ” ብለዋል፤ እነ ፊታውራሪና እነ ደጃዝማች ይሉታል፡፡  
“ጐበዝ እየተዘጋጀሁ ነው አልኳችሁ፤ በቃ መምጣቴ ነው አይዟችሁ”፡፡
ትንሽ ቆይቶ ሌላ መልዕክተኛ መጣ፡፡ “አሁን የመጨረሻው ሰዓት ላይ ነን ፤ጠላትም በየቤታችን እየገባ ነው፡፡ እባክህ አሁኑኑ ናልን!’’
ትንሽ መልዕክት ይዞለት ደሞ ሌላ ሰው መጣ፡፡
አርበኛውም፤ “ጐበዝ ምን አድርግ ነው የምትሉኝ? ያላችሁኝን ጠላት ሞቼ ልጠብቀው ወይ?” ሲል መለሰ ይባላል፡፡
*   *   *
ይህ የአርበኛ ንግግር ከባድ መልክት ያለው ነው፡፡ በቤት፣ በመንደር፣ በቀዬም ሆነ በአገር ደረጃ ለህዝብ ህልውና ቅድሚያ እንስጥ ካልን፣ መሠረታዊ ጉዳይ ዝግጅት ነው፡፡
ዝግጅት ቢሉም አንድም የልቦና አንድም የአካል ነው፡፡ የስነልቦና ዝግጅት ሳይኖር፣ አካላዊ ብቃትን ማደራጀት አዳጋች ነው፡፡
ገና ጥንት ጠዋት፡-   
“ከማዕበል በፊት የባሕር እርጋታ
ከጦርነት በፊት የዝግጅት ፋታ
ከንግግር በፊት የአርምሞ ፀጥታ
ዛሬም ያው ሕዝባችን የአንደዜ ዝምታ
ነገር ግን “ይዋጋል መታገሉ አይቀርም፤ ታግሎም ያቸንፋል አንጠራጠርም።” ብለን የነበረው ዝግጁነት አንድም የሕዝብ ስነ አእምሮ መቅረጽን፣ አንድም ነባራዊና ህሊናዊ ሁኔታን ማመቻቸትም፤ (Objective and subjective Conditions) እንዲሉ ይጠይቃል፡፡ እኒህ ሁለት ሁኔታዎች ሙሉ በሙሉ ሳይጠናቀቁ በአንድ አገር ላይ መሠረታዊ ለውጥ አመጣለሁ ብሎ መፍረምረም፣ ግማሽ - ጐፈሬ፣ ግማሽ ልጭት ሆኖ አደባባይ እንደ መውጣት ነው፡፡
ያልተሸራረፈና ምሉዕነት ያለው ጉዞ ነው፡፡ ለውጥም ሙሉ ለሙሉ አሳክቶ (a change is ats equal to rest) (ለውጥ ላወቀበት እፎይታ ነው እንዲሉ) እዛ ደረጃ ላይ ለመድረስ ብዙ መፍጋትን ይጠይቃል፡፡ ለውጥ አመጣለሁ እያልን፣ በወርቅ አልጋ፣ በእርግብ ላባ ላይ ተኝተን አይሆንም። ለውጥ እየተሰናሰለ ትግል ውጤት ነውና፡፡ የምንፈልገው ለውጥ የፖለቲካ ነው በምንል ጊዜ ፣ሁሌም ማስተዋል ያለብን አስኳል ቁም ነገር፤ ፖለቲካ ማለት የተጠናቀረ ኢኮኖሚ ነፀብራቅ መሆኑን ነው፡፡ (Politics is the concentranted expression of Economic) እንዲሉ ማርክሳዊ ልሂቃን! ይህ ማለት ደግሞ የሕዝባችን ኖሮ ከየት ወዴት ተለውጧል ወይም ተሸጋግሯል ማለታችን ነው፡፡ ለውጥን በእድገት መነጽር መመርመር ተገቢ ነው፤ የሚባልበትም አንዱ መሠረታዊ ምክንያት ይሄ ነው፡፡ የኑሮ ሂደት ወሳኝ የእድገት ፍሬ ነገር ላይ ደረሰ የምንለው የሰው ህይወት መለወጡን የሚያሳይ ፍንጭ ሲፈነጥቅ ነው፡፡ አለበለዚያ በመሄድና በመዳከር መካከል በልዩነት የማናይና ወደ ንቅዘት የምንጓዝ የዋሀን፣ አሊያም አውቆ የተኛን ቢቀሰቅሱት አይነቃም የምንባል እንሆናለን፡፡
አንድ እርምጃ ወደ ፊት፣ሁለት ወደ ኋላ ማለት ይኸው ነው፡፡ One step forword two steps back የሚባለው ሌኒናዊ ብሂል ላይ ነው የምንወድቀው! ከዚህ ይሰውረን!


  “ፀረ ሠላም ሃይሎችን በጽናት እታገላለሁ” ያለው ኢህአፓ፤ ሀገራዊ ሰላምን የማረጋገጥና የዜጐችን ደህንነት የመጠበቅ ኃላፊነት ያለባቸው የተለያዩ የፀጥታ መዋቅሮችን የሚመራው መንግስት፤ የጀመረውን ህግ የማስከበር ስራ አጠናክሮ እንዲቀጥል፣ በአጥፊዎች ላይም ህጋዊ እርምጃ እንዲወስድ ጠይቋል፡፡
በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች በተለይም በቤኒሻንጉል ጉሙዝና  በኦሮሚያ መሽገው የዜጐችን ህይወት የሚቀጥፉ ህገ ወጥ ታጣቂ ቡድኖች ላይ ትጥቅ የማስፈታትና ወደ ህግ የማቅረብ፣ በወንጀል ድርጊት ያልተሳተፉትን አጣርቶ ወደ ሰላማዊ ኑሮአቸው እንዲመለሱ የማድረግ የማያዳግም እርምጃ እንዲወሰድም ኢህአፓ ጠይቋል፡፡
በሀገሪቱ በተደጋጋሚ ለሚፈፀሙ ኢ-ሰብአዊ ድርጊቶችና የዜጐች መብት ጥሰት መንስኤው ህገ መንግስቱ ነው ያለው ኢህአፓ፤በኢትዮጵያ ውስጥ በገዥው ፓርቲና አጋሮቹ ለሚፈፀሙት ግፎች ሁሉ የመጀመሪያ ተጠያቂው ህገ መንግስቱና ግዛቱ ስለሆነ አስቸኳይ ማሻሻያ እንዲደረግ ጠይቋል - በመግለጫው፡፡
የተለያዩ ወቅታዊ ጉዳዮችን የዳሰሰው ኢህአፓ፤ ከምርጫ በፊት በአፋጣኝ የብሔራዊ ምክክር መድረክ እንዲዘጋጅ፣ በመላ ሀገሪቱ ሠላምና መረጋጋትን የማስፈን ተግባርም እንዲከናወን ሀሳብ አቅርቧል፡፡
በኮቪድ-19 ምክንያት በርካቶች በኑሮውድነትና በስራ ማጣት እየተንገላቱ መሆኑን፤ በ2012 በተከሰቱ ሰው ሰራሽና የተፈጥሮ አደጋዎች ሚሊዮኖች ከቀዬአቸው ተፈናቅለው ለከፋ ችግር መጋለጣቸውን የጠቀሰው የፓርቲው  መግለጫ፤መንግስት የዜጐችን ኑሮ በማሻሻልና ለወጣቶች የስራ እድል በሚፈጥሩ ኢንቨስትመንቶች ላይ እንዲያተኩር አሳስቧል፡፡ የሸቀጦች የዋጋ ግሽበትም ከሁለት አሃዝ በታች የሚወርድበትን የኢኮኖሚ አማራጭ እንዲተገብርም ኢህአፓ ጠይቋል፡፡
በደንቢዶሎ የታገቱ ተማሪዎችም ጉዳይ ትኩረት እንዲሰጠውና መንግስት እውነቱን ለቤተሰቦቻቸው እንዲያሳውቅ ጥሪ ያቀረበው ኢህአፓ፤ ሀገራዊ ብሔራዊ መግባባትን በመፍጠርና የፖለቲካ ቁርሾን በማስወገድ፣ዘላቂ ሠላምና እድገት የሰፈነባት ሀገር እንገንባ የሚል ጥሪ አስተላልፏል፡፡ 

  በ10 ሺዎች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን  ስደተኞች በሳኡዲ መንግስትና በየመን ሀውቲ አማጺያን መካከል ባለው ጦርነት ምክንያት ለእንግልት፣ለእስርና ሞት መዳረጋቸውን ሂውማን ራይትስ ዎች አስታውቋል።
 አለማቀፍ የሰብአዊ  መብት ተሟጋች ሂዩማን ራይትስ ዎች፤ በሁለቱ ሃይሎች ጦርነት መሀል አጣብቂኝ ውስጥ የገቡ ኢትዮጵያውያንን አነጋግሮ ባዘጋጀው ሰፊ  ሪፖርት፤ በየመን በኩል ድንበር ጠባቂዎች አግተዋቸው ስደተኞች ጭንቀት ውስጥ ከቷቸዋል ብሏል።
  በሁለቱ አካላት ጦርነት መካከል በርካታ ኢትዮጵያውን መገደላቸውን፣ በተለያዩ እስር ቤቶች የተወረወሩም ቁጥራቸው ቀላል እንዳልሆነ በዝርዝር የገለጸው የሂውማን ራይትስ ዎች ሪፖርት፤ ኢትዮጵያውያኑ ያሉበት ሁኔታ እጅግ የከፋ መሆኑን ያመለክታል።
  ኢትዮጵያውያኑ በመጀመሪያ ከሰሜን የመን  በሁቲ አማጽያን  ጥቃት ተባረው ወደ ሳኡዲ ድንበር መሸሻቸውን በሳኡዲ ድንብር ያሉ የሀገሪቱ ጠባቂዎች በፊናቸው ወደ ኋላ እንዲመለሱ በማድረግ ጥቃት መክፈታቸውን የገለጸው ሪፖርቱ፤ኢትዮጵያውያኑ  በአሁኑ ወቅት በዚሁ ጭንቀት   ውስጥ ይገኛሉ ብሏል።
“የሁቲ አማጽያን ከተቆጣጠሩት ስፍራ እንድንወጣላቸው ተኩስ ከፍተውብን እንድንሸሽ ካደረጉን በኋላ እግራችን ወደ መራን ወደ ሳኡዲ ድንበር ስንሸሽ ከፊት ለፊታቸን ያጋጠመን ተራራ ነው ከዚያም ተራራው አናት ላይ ደግሞ የሳኡዲ ወታደሮች ቁልቁል እየተኮሱብን ወደኋላ እንድንመለስ እያደረጉን ነው’’  ሲል አንደኛው ስደተኛ ለሂውማን ራይትስ ዎች የምርመራ ቡድን በስልክ አስረድቷል ኢትዮጵያውያኑ ስደተኞች በከፍተኛ ጭንቀት ውስጥ  መሆናቸውን በመግለጽ አለማቀፍ አካላት እንዲደርስላቸው   ተማጽኖ አቅርበዋል ።
በተመሳሳይ ቀደም ባለው ሳምንት የሰብአዊ መብት ተሟጋቹ                 አመንስቲ ኢንተርናሽናል ኢትዮጵያውያኑ ጭንቀት ውስጥ መሆናቸው ይፋ አድርጎ የነበረ ሲሆን   የአውሮፓ ፓርላማ በጉዳዩ ላይ ተወያይቶ ውሳኔ ማሳለፉ ይታወሳል።
የሳኡዲ መንግስት በኢትዮጵያውያኑ ላይ የሚፈጸመው ኢ-ሰብዊ ድርጊት በአስቸኳይ እንዲቆምም የአውሮፓ ህብረት ድርጊቱን ባወገዘበት መግለጫው አሳስቧል።   


 

በበረሃአንበጣሰብላቸውየወደመባቸው

 አርሶአደሮችምንይላሉ ?

#በዚህ ዓመት የምናገኘው ምርት ለሶስት ዓመት ይበቃናል እያልን በጉጉት ስንጠብቅ ነው የቆየነው፡፡ ያላሰብነው ጠላት መጥቶ ባዶ አስቀረን እንጂ; ይላሉ በድንገተኛ የአንበጣ መንጋ ሰብላቸው የወደመባቸው  አርሶ አደሮች፡፡ የአንበጣ መንጋው በሰብላቸው ላይ ባደረሰው መጠነ ሰፊ ጉዳት ክፉኛ ቢያዝኑም፤ ከእነአካቴው ተስፋ ግን አልቆረጡም፡፡ “ፈጣሪ ያመጣው ችግር ነው፤ መንግስት ከጐናችን ከቆመ የችግር መውጫ መላ አይጠፋም” ባይ ናቸው፤ የጉዳት ሰለባ የሆኑት አርሶ አደሮች፡፡

አርብቶ አደሮችም የእንስሳት መኖ ወድሞባቸው ተክዘዋል፡፡ ከክልል እስከ ቀበሌ ያሉ አመራሮችም ውሏቸውን በአንበጣ መንጋ ከተጐዱ አርሶ አደሮች ጋር ማድረግ ከጀመሩ ሰነባብተዋል፡፡ ችግሩ በተከሰቱባቸው ሰሜን ሸዋ፣ በደቡብ ወሎ ወረባዶ ወረዳና በኦሮሞ ብሔረሰብ ዞን ባቲ ወረዳ ከሰሞኑ ተገኝታ የደረሰውን ጉዳት የተመለከተችው የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ፤ አርሶ አደሮችን አነጋግራ ሃሳባቸውን እንደሚከተለው አጠናቅራዋለች፡፡

አይናችንእያየአጨብጭበንባዷችንንቀርተናል

ጌታነህ ውዱ እባላለሁ፡፡ አሁን ያገኛችሁን ሸዋ ሮቢት ዙሪያ ነው፡፡ አንበጣው ከታች ከአፋር በኩል ነው የመጣብን፡፡ ወደዛ ራቅ ብሎ ባለው አካባቢ ከ8 ቀን በላይ ሆኖታል፡፡ ጠቅላላ አውድሞ ሲያበቃ ወደኛ ተዛመተ፡፡ ለመከላከል በርካታ ነገሮችን ብናደርግም አቃተን፡፡ አንበጣው በጣም ብዛት አለው፡፡ እስኪ በፈጠረሽ እይው… በላያችን ላይ ሲሄድ ደመና ይሰራል እኮ! አሁን ዛሬ ጠዋት 3፡00 ላይ ተነሳ፣ ከዚያ ሰዓት ጀምሮ ህዝቡ እንደምታይው ትግል ላይ ነው፡፡ ጅራፍ እናጮሃለን፤ በሃይላንድ እቃ ጠጠር ከትተን እናንኳኳለን፣ ቆርቆሮ እንቀጠቅጣለን… አቃተን፤ ጥይት ሁሉ ተኩሰን ተኩሰን ጨርሰናል፡፡ ወደ እኛ ገና መግባቱ ነው ማታ ብርድ ስለማይወድ እህሉም ላይ የእንስሳቱም መኖ ላይ አርፎ ሲበላ ያድርና ሙቀት ሲነካው ይነሳል፡፡ አኛ አቅማችን እያለቀ ሰው እየተዳከመ ነው፡፡ ገና ሰሞኑን  ወደኛ በመግባቱ የመንግስት አካል ገና ወደ እኛ አልደረሰም፡፡ በብዙ ቦታ ስለተከሰተ ያንን ረጨን፣ ይሄንን ተከላከለልን ሲሉ በሌላ ቦታ አንበጣው ቀድሞ ያወድማል፡፡ ይህን ነገር መንግስትም አልቻለውም መሰለኝ፡፡ እኔም ይሄው አራት ጥማድ መሬት ላይ የዘራሁት ማሽላና ማሽ አይኔ እያየ እየተበላ ነው፡፡ ከዛሬ ነገ ደረሰልን ስንል ባዶ እጃችንን አጨብጭበን መቅረታችን ነው፡፡ መንግስት እንደሚያደርግ ያድርገን እንጂ መቼስ ምን እናደርጋለን… አንዴ ያመጣብንን፡፡ ሌላ የምለው የለኝም፤ መንግስት ይድረስልን፡፡

መንግስትዘላቂመፍትሔይሰጠን፤በመስኖእንጠቀም

አብዱ ሀሰን ሙሄ እባላለሁ፡፡ የ65 ዓመት የእድሜ ባለፀጋ ነኝ፡፡ ማሽላ፣ ሰሊጥና ማሽ ዘርቼ ነበር፡፡ በ10 ገመድ መሬት ሙሉ እህል ነው ውድም አድርጐ የበላብኝ፡፡ በኃይለስላሴ ጊዜ እኔ ልጅ ሆኜ አንድ ጊዜ አንበጣ ተከስቶ ነበር አስታውሳለሁ ግን እንደዚህ ይህን ሁሉ አገር አላወደመም ነበር፡፡ የዛን ጊዜ የነበረው አንበጣ አንዴ ያርፍና በአካባቢው ከሁለት ቀን በላይ አይቆይም፡፡ የዘንድሮው ለጉድ ነው፡፡ ምን አይነት መዓት እንዳመጣብን አናውቅም፡፡ እሱ አላህ ይድረስልን እንጂ፡፡ አንበጣው በአየር ቢረጭ በምን ቢደረግ ከአቅም በላይ ሆነ እንጂ መንግስት ሌት ተቀን ሊታደገን ሞክሯል፡፡ ያው አንዷም አውሮፕላን እዛ ማዶ ወደቀች፤ ይህንኑ አንበጣ ለማባረር መድሃኒት ስትረጭ፡፡ መድሃኒት እርጩ ተብለን በኬሚካል ብንል ብንል ምንም መፍትሔ አላገኘንም፡፡ ይሄው እዚህ ከ12 ቀናት በላይ ቆይቶ፣ የኛን አራባቴ ቀበሌንና ይሄን ዙሪያውን ጋራ በመለስ አውድሞ ሐሙስ እለት ሲጠግብና የሚበላው ሲያጣ ለቅቆ ሄደ እንጂ እኛን አሸንፎን ነው የቆየው፡፡

እንግዲህ መንግስትን የምንጠይቀው አንድ ዘላቂ ነገር ነው፡፡ እዚያ ማዶ የሚታይሽ ቦታ “ተኪኖ” ይባላል፡፡ ሶስት የውሃ ጉድጓድ ለመስኖ ብሎ አውጥቷል፡፡ በአፋጣኝ መስመሩን ከዘረጋልን ይሄንን ባዶ የቀረ እገዳ አጭደን ለከብት ሰጥተን፣ እንደገና ብናርሰው ቶሎ ቶሎ ለምግብነት የሚውሉ እህሎች ስላሉ እነሱን ዘርተን መጠቀም እንችላለን፡፡ ለመስኖ ተብሎ ከአመታት በፊት ተቆፍሮ ያለ አንዳች ጥቅም ተቀምጧል፡፡ እኛ ብንጠቀምበት ግን አመቱን ሙሉ ማምረት እንችላለን፡፡ ከራሳችን አልፎ ለሌላም እንተርፋለን፡፡ “አይ ስንዴና ዱቄት አቀርባለሁ” ካለ፤ ይህን ሁሉ ህዝብ አይችለውም፡፡ እንደሚመስለኝ ትልቁ ነገር ለጊዜያዊ የሚሆን ጦም ከማደር የሚያድነን ነገር ሰጥቶ፣ ከዚያ መስኖውን ማስፋፋት ነው ያለበት፡፡ አሁን እሸት ነበር ለልጆች እየቆረጥን የምናበላው፤ ባዶ እጃችንን ቀርተናል፤ ስለዚህ አስቸኳይ የእለት ቀለብ ግዴታ ያስፈልገናል፤ ዘላቂ መፍትሔ ነው ዋናው ነገር፡፡

ባዶመሬትአይንአይኑንለማየትመጥቼነውያገኘሽኝ

ዘሀቡ ሰይድ እባላለሁ የዚህ የአረባቴ ቀበሌ ኗሪ አርሶአደር ነኝ፡፡ የዘራሁት ማሽላ በሙሉ በአንበጣው ወድሟል፡፡ ደረሰልን ብለን ስንጠብቅ ይሄው እንግዲህ እንዲህ ሆነ፤ አላህ ያመጣው ነው፡፡ አሁን እዚህ ያገኘሽኝ ቆረቆንዳውን አጭጄ ለከብቶች ለመውሰድ ነው፤ እንደገናም እንደዛ በደንብ ይዞ የነበረ መሬት ባዶ መቅረቱ ህልም ህልም ነው የሚመስለኝ፡፡ ከዚህ ዝም ብዬ እየመጣሁ አየዋለሁ (እንባቸው በአይናቸው ግጥም አለ) የእንስሶቹን ቀለብ እኮ ነው አብሮ አመድ ያደረገብን ምን ቁጣ እንደመጣብን አላውቅም፡፡ እኔ ለልጆቼ ምን እንደምሰጣቸው አላውቅም፡፡ የሰባት ልጆች እናት ነኝ፡፡ አብዛኞቹ ገና ለስራ አልደረሱም፤ ተጨንቄያለሁ፡፡ ግራው ገብቶኛል፡፡ እርግጥ ከትላንት በስቲያ የመንግስት ኃላፊዎች መጥተው አይዟችሁ ከጐናችሁ ነን ብለው አጽናንተውናል፡፡ እነሱን ተስፋ አድርገን እጃችንን አጣጥፈን ተቀምጠናል፤ እኛ ምኑንም አናውቀው፤ መንግስት እንዳደረጉ ያድርገን ነው የምለው፡፡

በሴትነቴያፈራሁትማሽላናሰሊጥድራሹጠፍቷል

ፋጦ ፈንታው ዳምጠው እባላለሁ፡፡ ሶስት ገመድ መሬት ላይ ሰሊጥና ማሽላ ዘርቼ ጥሩ ይዞልኝ ነበር፡፡ ሁሉም ባዶ ሆኗል፡፡ መንግስት በአየርም በሰውም መድሃኒት እየረጨ አንበጣውን ለማጥፋት ብዙ ታግሏል፡፡ እኛም እሳት አንድዱ ቆርቆሮ ምቱ እየተባልን ያላደረግነው ነገር አልነበረም፡፡ ምን ዋጋ አለው፡፡ አንበጣው ሃይል አጠራቅሞ ባለጉልበት ሆኖ አንዴ ለጥፋት መጣ፤ በምን አቅማችን እንቻለው! ለከብቶቹ የሚሆነውን ብትይ… ዛፉን ብትይ ምኑን አስቀረልን፡፡ አሁን እዚህ የመጣነው ቆሮቆንዳውን ለመውሰድ ነው፡፡ ድጋሚ መጥቶ ካረፈ፣ ይህንኑ አገዳውን ያወድምብንና ከብቶቻችን ጦም ያድራሉ ብለን አሁንም ስጋት አለን፡፡

አምስት ልጆች አሉኝ፡፡ ባሌም በረሃ ገብቷል፡፡ እኔ እንደምታይኝ ያቅሜን ስታገል ከረምኩ አገኛለሁ ስል እንዲህ አይነት መዓት መጣ፡፡ ባሌ ህይወታችንን ለመቀየር ጅቡቲ ነው ያለው፡፡ ይሁን እንጂ እኔ አርሼ ከማገኘው ላይ ትንሽ መደጐሚያ ነበር ጣል የሚያደርግልኝ፡፡ አሁን ድንግርግር ብሎኛል፡፡ አንቺው እስኪ ተይኝ፡፡ ደሞኮ የራሴ መሬት የለኝም፡፡ ሶስት ገመድ መሬት ተጋዝቼ (የእኩል እያረስኩ ነበር) አሁን እሱም ባዶ ቀረ፡፡ መሬት ስለሌለንና እንደሰው አርሰን ልጆቻችንን ለማሳደግ ስላቃተን ነው ጅቡቲ በረሃ ገብቶ የሚሰቃየው፡፡ አሁን መንግስት ቃል በገባው መሰረት እንዲደግፈን እንፈልጋለን፤ ያለበለዚያ ማለቃችን ነው፡፡ ይህንኑ ነው የምለው፡፡

ጤፉንገለባየማጭደውለከብትነው

ኑርዬ በለቴ አህመድ እባላለሁ፡፡ የዚሁ የኢረባቴ ቀበሌ ኗሪና የ71 አመት አዛውንት ነኝ፡፡ ማሽላ፣ ጤፍ፣ ሰሊጥና ማሾ ዘርቼ በጥሩ ሁኔታ ይዞልኝ ነበር፡፡ እሸትም መብላት ጀምረን ነበር፡፡ ይሄው ጤፉንም ፍሬ ፍሬውን እየላገ ሙልጭ አድርጐ በልቶ፣ ማሽላውንም ቆረቆንዳውን አስቀርቶ ቁጭ አድርጐናል፡፡ አሁን ይሄ ምን ሊረባ ታጭደዋለህ ትይኛለሽ! አንበጣውኮ የእኛንም የእንስሳቱንም ጉሮሮ ዘግቶ በልቶ ጠግቦ ነው የሄደው፡፡

የጤፉን ገለባ ለከብቶቼ ነው የማጭደው፡፡ እስኪ ተመልከቺው፡፡ አንዲት ፍሬ ለመሀላ የለውም፡፡ ምንም ነገር፡፡ 17 ገመድ መሬቴ ላይ ያለው ትያለሽ… ከሌላ ሰው ተጋዝቼ (የእኩል) አርሼ የዘራሁት ትያለሽ አንዱም አልቀረም፡፡ በዚህ የአዛውንት እድሜዬ ተሰድጄ አልሰራ… ይህን ላድርግ አልል… በጣም አዕምሮ የሚነካ ነገር ነው የገጠመን፡፡

መንግስት በአየር በምድር ኬሚካል እየረጨ፣ በጣም ታግሏል፡፡ ጉዳዩ ስር የገባ ጠላት ሆነበትና ከቁጥጥር ውጪ ሆነ እንጂ… በጣም ጥሮ ነበር፡፡ እኛም ቆርቆሮ በማንኳኳት የታጣቂን ዝናር በመተኮስ፣ እሳት በማቀጣጠል ሌት ተቀን ባዝነናል፡፡

ዞሮ ዞሮ አላለልንም… ምን እናደርጋለን… ከማዘን በስተቀር፡፡ የመጣብን ጠላት የሚገፋ አልሆነም፡፡ አንበጣው አሸንፎ በልቶ ሲጨርስና የሚበላው ሲያጣ ነው በራሱ ጊዜ ነቅሎ የወጣው፡፡ እኛ እንግዲህ ክረምቱን ጨለማውን ወቅት ወጣን፤ ብርሃን አየን ብለን ስንደሰት ወዳላሰብነው ጨለማ ገብተናል፡፡ ቀሪው ድጋፍ ከመንግስት ይጠበቃል፡፡

 

 

 

Ethiopia is a diverse country without an official national language, where Amharic has been the country’s federal working language and regional states have been left to make their own choices.
The formal use of local languages burgeoned with the implementation of federalism during the rule of the Ethiopian Peoples’ Revolutionary Democratic Front (EPRDF). However, considering the number of indigenous languages, accommodating every demand for federal language status is unrealistic and economically infeasible. Similarly, promoting some local languages to federal status would pose major challenges for non-speakers.
Furthermore, given the strong national competition, attempting to pick only one local language as Ethiopia’s official language would be so contentious it could endanger stability. For example, given its historical imposition on speakers of other languages, adopting Amharic would be objected to by those who suffered in the past and by those who aspire for official language status for their native tongue.
Yet, if done equitably, having an official language would be in the national interest and encourage unity. Given this, it is of great urgency to refine the policy on federal working languages, which could mean upgrading English.
New policy
In addition to being the working language of the Amhara region, Amharic plays the role of a common language, especially in Addis Ababa and other urban centers. It should also be noted that, compared to other indigenous languages, it has historically been a beneficiary of privileged policies and had the role of a national language under previous regimes. However, a new language policy has been ratified to include the Oromo, Tigrayan, Somali and Afar languages as federal working languages.
The timeliness of this policy cannot be overstated, as these languages are some of the most widely spoken ones in the country as well as the wider region. For example, Afaan Oromo has the greatest number of native speakers and also a considerable number in Kenya. Similarly, Tigrigna is also the lingua franca and de facto working language of Eritrea. Somali is spoken in both Somaliland and Djibouti, as is Afar in the latter.
However, this recognition means that the federal government will grant these languages the same official role as Amharic, which will be costly. Unfortunately, considering the sheer number of languages spoken in Ethiopia and other implementation challenges, adopting this policy could be problematic. On the contrary, not revoking the privileged status of Amharic and refraining from elevating other languages will not provide a lasting resolution.
Language dilemma
In a nutshell, the language dilemma is between granting more federal working status, with the respective economic challenges, or setting just one federal working language, and suffering unfavorable political repercussions.
Hence, one way to balance these interests would be to introduce one language to play the role of a federal working language. Under such a setup, communication between a particular region and the federal government would be facilitated by the use of this language, alongside the option of translating the message to the region’s working language.
Today, institutions and citizens in different countries use international languages in order to have better access to information and opportunities. As such, for strategic, historic or religious reasons, it is common for major global languages like English, or French, to assume de jure or de facto status of working language either solely or alongside other local languages.
English is used as a medium of communication in many international organizations, is taught as a compulsory language and continues to serve as a Medium of Instruction (MoI) in middle school, high school and higher-level educational institutions. This use of English as a MoI goes back to Emperor Haile Selassie I, and was replaced by Amharic in primary schools during the Derg regime.
It was only in 1994 that the Ethiopian Education and Training Policy mandated the use of ‘mother tongues’ in primary education, approving the use of English as the MoI in only secondary and higher education. Furthermore, given that higher education materials are readily available in English, applying English as the MoI at the different tiers of education would be pragmatic, so long as it does not contradict the pedagogical recommendation of using native languages during primary education.
Looking forward
Moreover, considering how the national literacy rate is increasing, and combining this with the fact that the 70 percent of Ethiopia’s population is under 30,  the general population is projected to double by 2050 and with the increasing national internet penetration, we can expect English to be ubiquitous in a few years’ time.
As such, making English a compulsory federal working language would be a forward-looking strategy as it is increasingly popular among the youth and is perceived to be neutral for all our ethnic groups, making it a federal working language could also counter the weakened sense of unity in the country.
In time, this approach will be significant in re-framing perceived inequalities among local languages. However, upgrading English would pose a challenge for those who lack a good command of it. But this can be mitigated by improved teaching and offering plenty of platforms where local languages are used instead.
Given the current volatile situation, it should be clear to all actors that the political and economic stakes are far more consequential than concerns over adopting English as our federal language. Hence, all stakeholders should consider this proposal in order to try and achieve a stable, envy-free and well-coordinated relationship between different regions and ethnic groups.                                 
(Ethiopia Insight, October 12, 2020
by Meareg H )
                                             

Wednesday, 14 October 2020 15:42

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

‹‹የሐሳብ ቀን-ዘሎች››
                                 (አሳዬ ደርቤ)

           በእኔ ዘንድ የእረፍት ትርጉሙ ቁጭ ማለት ሳይሆን ‹‹ሥራ መሥራት›› ነው። ከየትኛውም ነገር በላይ የሚያዝናናኝ ደግሞ የምወደውን ሥራ መሥራት ነው። ስለሆነም ቢሮ ውዬ ስመለስ ቤት ገብቶ ከማረፍ ይልቅ መጻፍ ደስ ያሰኘኛል፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘም፤ በጥሩ እንቅልፍ ካሳለፍኩት ሌሊት ይልቅ ለመንፈሴ የሚጥም ሼጋ ጽሑፍ ስሞነጫጭር ያደርኩበት ሌሊት ማለዳዬን ውብ ያደርገዋል፡፡
ይህ ሁኔታ ግን ኪነ-ጥበባዊ ይዘት ላላቸው ጽሑፎቼ እንጂ ሳልወድ በግዴ ከአክቲቪስት ጎራ ተሰልፌ እዚህ ሶሻል ሚዲያው ላይ የምለጥፋቸውን ጽሑፎች አይመለከትም፡፡ እነሱ ሰላሜን እና ግማሽ ጎፈሬዬን የሚነጥቁኝ ናቸው፡፡ ያም ሆኖ ግን የሆነ ጥቃት ሲፈጸም ‹‹ምን አገባኝ›› ብዬ ከመተኛት ይልቅ ለውጥ አመጣሁም አላመጣሁም ‹‹ያገባኛል›› በሚል ስሜት ማለት ያለብኝን ነገር ማስተጋባት፣ ለመላጣ ጭንቅላቴ ምቾት ይሰጠዋል፡፡ አካበድኩ መሰል! .
በሌላ መልኩ ግን የወቅቱ የፖለቲካ አየር ፌስቡካችንን የኀዘን ድንኳን አድርጎት በመክረሙ የተነሳ እለታዊ አጀንዳዎችን ችላ ብሎ ሌሎች ነገሮችን ሶሻል-ሚዲያው ላይ ለማጋራት ጊዜው ባይፈቅድልንም አልፎ አልፎ ግን ግላዊ ዝንባሌዬን ባለመተዌ ይሄው ሦስተኛ መጽሐፌን ለማሳተም በቃሁ፡፡
መጽሐፉ ‹‹የሐሳብ ቀንዘሎች›› ይሰኛል፡፡ በወሎ አማርኛ ከሐሳብ ዛፍ ላይ የተመለመሉ ቅርንጫፎች እንደማለት…ሽፋኑ ላይ ያለውን ምሥል እንዳሻችሁ ተርጉሙት… የመጽሐፉን ውስጣዊና ውጫዊ ዲዛይን ያቀናበረው ታዋቂው ባለሙያ ሙሉቀን አስራት ሲሆን ለየት ባለ የሕትመት ጥራት ታትሞ ሼልፍ ላይ ውሏል፡፡ ይሄውም መጽሐፍ 275 ገጾች ያሉት ሲሆን በውስጡም ከ25 በላይ ወጎች እና ተረኮች ተካትተውበታል፡፡ በይዘት ረገድ ደግሞ ከሚያስጨንቀው ይልቅ ፈገግ የሚያስብለው ላይ፣ ከዛሬ ይልቅ ትናንት እና ነገ ላይ፣ ከሶሻል ሚዲያው አጀንዳ ይልቅ ምድራዊው ላይ የሚያተኩር ሲሆን ትወዱታላችሁ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
.አከፋፋዮቹ ጃዕፋር መጽሐፍት መደብር (ለገሃር) እና ጦቢያ መጽሐፍት መደብር (ካሳንችስ) ሲሆኑ ከነገ ጀምሮ አዲስ አበባ ውስጥ በሚገኙ በሁሉም መጽሐፍት መደብሮች ታገኙታላችሁ፡፡ በቀጣይ ሳምንት ደግሞ በክልልና በዞን ከተሞች የምናደርስ ሲሆን ባሕር ማዶ ላላችሁ ደግሞ በአድራሻችሁ የምንልክ ይሆናል፡፡



Page 7 of 504