Good Morning to everyone here.First of all, I would like to give my deepest sympathy to the family of Professor MesfinWoldemariam and the great numbers of Ethiopians who consider him a great friend of the Ethiopian people for many generations. I also thank those who have given me the opportunity to speak today about one of greatest men I have been privileged to meet and know. This giant of a man has played an important and strategic role in my life and that of many others.
Most people know him as a defender of human rights; and yes, I am also a defender of human rights; however, I did not have the privilege of knowing him when I was young, living in Gambella. It was not until the killing of the Anuak at the end of 2003 when everything changed.

This is when I suddenly started receiving phone calls from Anuak in many other places. At the time, I was living far from my home country of Ethiopia. I was in Saskatchewan, Canada, the only Anuak in the area.  I heard about the massacre of many Anuak leaders that was going on. They asked for help. For three days, I tried calling everyone I could think of, but no one responded to these requests for intervention.

I felt as if I were in the wilderness, lost, not knowing what to do. Then I got the list of over 424 dead, mostly the educated Anuak leaders. Had I been in Gambella at the time, I would have been on that list. We were looking for someone to help us or to consult with us. Already, the government was trying to dismiss it, to blame others and to cover up the truth— the last stage of genocide is the denial and cover up according to Genocide Watch. First they blamed the Anuak, then the Nuer and then outsiders.

When I was feeling the most hopeless, the first report came out with the truth. That report came from none other than Professor MesfinWoldemariam, representing the Ethiopian Human Rights Council, of which he was the head.
It was like someone reaching out to hold your hand. It was like someone offering assurance that you will be okay— that there is a tomorrow, that you are not alone, that those who care about human rights and dignity are here at your side and that justice will be done.  It was the only report reaching beyond the country to the whole world that upheld human dignity, not tribe. It reported the truth with boldness. That report was his way of encouraging me to step forward, helping me to believe I could make a difference. This was my first introduction to this man of strength and integrity. Professor Mesfin stood up for us and it restored my faith in the Ethiopian people, giving me new comfort after the resounding silence from the majority.

The Gambella region was intentionally marginalized and the people had been neglected by the TPLF and previous governments, despite the fact that the people of Gambella had fought and died, defending their country going back to the Battle of Adwa. In terms of education and development, it also was neglected just like the people and that is why few were educated with most teachers coming from the highlands.  Because of this, the people had an expectation that the more dominant ethnic groups would speak up on behalf of the Anuak, but their voices were no where to be heard. It was painful to see the lack of sympathy and support. Yet, out of the silence, Professor Mesfin stepped forward as a true patriot, citizen and leader of all Ethiopians.

I then called him to thank him and he said I did not need to thank him because it was his job to protect the rights of all citizens.  He then gave me the encouragement to take on the job before me. It was the beginning of our friendship and from then on some of us organized and subsequently formed the Anuak Justice Council.

Then, for the first time in his life, he became involved in politics and became a member of the Kinijit. After the election was rigged in 2005, he was imprisoned for two years with the rest of the party leaders. After he was finally released, along with other Kinijit members, he came to the United States where I finally had the privilege of meeting him in person. He became advisor, my friend, a respected elder and a model of someone who was dedicated to a higher calling.

I still remember his powerful prayer in Washington DC when he first met with the Ethiopian Diaspora. That prayer so strongly demonstrated his faith that influenced all he did. I was greatly moved by it. Our friendship continued and I always called him Gasheor Papa Mesfin, my grandpa. During his yearly visits to the US, we always made time to meet.
When Prime Minister Abiy Ahmed came into power, he invited the Diaspora to come back home and the SMNE team decided it was time to go. When we arrived in Addis, we made time to visit him in his home. Since that time, we have kept in communication with each other.

I called him just two weeks ago just as he was waiting for an ambulance to take him to the hospital. It must have been God’s timing. As we talked, he wanted to set a date to go out to lunch together. When I later checked in on him a few days later at the hospital, his voice sounded weak; but again, he reminded me of our lunch plans. He also told me to take care of myself and seemed to be more worried about me than himself. The last time I talked to him it was a very short conversation because he was too weak to talk.  Then he died. I never got that lunch, but in heaven I will look forward to that lunch.

Before he died he told me, “If I die, I don’t want people to cry for me, but to celebrate.”  

We will Papa Mesfin! We will celebrate this giant of a man whose life was well-lived. We will celebrate what he left behind— a legacy of faith and action. We will celebrate the principles, leadership and values by which he lived.  

To those who don’t know human rights, we are talking about the rights of human beings, but no one can put a price on the value of a human being. Ask someone who has lost a loved one. Now we see him in a coffin— how can we put a value to the time he invested in others, the people he touched, the leadership he showed, his encouragement, love, advice and wisdom? He is gone now, but what he has left behind remains a part of our lives.

The purpose of life is given by our Creator to live out here on earth; what he has given to us out of love, out of his generosity and in mercy —he did for us. When we leave this world, to whom will we answer?  

Professor Mesfin knew and never forgot this but lived it out through the years of his life. He had a calling from God and it meant fighting for the wellbeing of others. It was not always easy, but he was driven by principles, integrity and truth. He sometimes suffered for it.

People kept trying to put Papa Mesfin in a box, but he never accepted boxes, he remained upright in all he did. Even though he was arrested many times, he still refused to fit into the box, but he remained an Ethiopian citizen and a human being. He encouraged this principle many times, starting with the government of Emperor Haile Selassie and at the beginning of every successive one afterwards; but he would still say, “Let’s give them a chance.”In other words, he wanted to support and guide them in the right direction; unfortunately, they did not take his advice and instead, tried to force him into their own boxes. He refused the box of feudalism, the box of communism and then the box of ethnic federalism, also known as “tribalism.”

He told me a number of times, “Please, Obang, if I ever die, I want you to continue to promote the principles of the SMNE (Solidarity Movement for a New Ethiopia). The only way our country can survive and have lasting peace is when you protect the dignity of the people and respect all the citizens of Ethiopia, regardless of ethnicity or other differences. I gave him my word that I would continue.

Professor Mesfin died without resources and material possessions. Instead, when he died, he did not have a house, but lived a small, low-income government one-bedroom apartment.

Some feel sorry for him that he died with so little; however, he might look at it differently. He may not have had a house, but his principles gave him a country— the country of Ethiopia. The regions or provinces (Kifle Hager) of Ethiopia are his many bedrooms. What wealth he really had and left behind for others to share.

Professor Mesfin had three children and four grandchildren; but really, he had millions with the children, grandchildren and great grandchildren from the four corners of this country and from every ethnic and religious group. Who knows how many more he will gain in the future with his legacy?

He was very faithful to his Creator. When there was a problem, he told people to pray. He may have lost his faith in politicians and the government, but he never lost his faith in God. It grew stronger. Neither did he lose his faith in the ability of the people to change.

He was the first in Ethiopia to form a Human Rights Council. He wanted the rights of all Ethiopians to be respected; but as result, he was jailed many times. He suffered, but he never gave up.

He did not believe in hatred, revenge or killing as a punishment.  He would say, if someone wants to choose to hate; then, hate the oppression, not the oppressor. Don’t hate the people, hate the problem.

He hated the oppression but he loved Ethiopia. At times he had the luxury of leaving to live abroad; but in the darkest hours, he remained in Ethiopia and never abandoned his country. He has now died in an Ethiopian hospital, unlike many of the elite and powerful African big men who die abroad and only their bodies are brought back to be buried in their country.  

He did not sit on the sidelines like the elitist who enjoys the perks but disregards real life on the ground.  Neither did he only criticize, but was willing to offer his help and advice repeatedly, like he did with Emperor Haile Selassie when he advised him to organize a national dialogue in response to the demands of those in the student movement.

He offered the same help to the Dergue when fighting with Eritrea. He even provided written resolutions that suggested the creation of an inclusive transitional government, which could lead to free and fair elections later, but his proposal was ignored. Part of that proposal including the convening of a genuine national dialogue and a process for reconciliation and restorative justice like was done in South Africa.  None of these suggestions were accepted and the opportunity was discarded.

When the TPLF came into power, he offered solutions that were not taken once again; yet, he had a unique quality—he never gave up, even though he was betrayed many times. When challenged or confronted, he did not answer with emotions, but gave others a chance to speak or follow their choices; however, during the Dergue, his life was made very difficult, as it was during the TPLF/EPRDF due to many betrayals.
He believed each successive government should have their own chanceuntil they proved different. To our new government of Prime Minister Abiy, he called on him to institute meaningful reforms, including Constitutional reforms.

He did not live to see what he was offering and seeking. Someone may guess from his last written statement that he was worried about where the country was heading. His main message was to not let the country collapse into a failed state. He reminded us of past challenges from foreign and domestic forces that had tried to take over the country, but had failed; however, he warned of present challenges from both that now had to be confronted. He had faith in God and the people that the failure of Ethiopia could be prevented once again.

He consistently lived out his principles during his lifetime, while at the same time, he has seen many changes come to the country, many very difficult. For example, the country has split into two and become landlocked. The law of the land has become one that is based on ethnicity rather than “we the people”.

Ethiopia has been subdivided into ethno-linguistically based regional states called "killils" or tribal cages, the word "kilil" more specifically means "reservation" or "protected area" or and the Ethiopian citizens are confined within their killils or tribal cages. It has resulted in people becoming more divided by ethnicity than ever before in our history. Even marriages and communities have been broken up for this reason. In the last two years inter-ethnic violence and ethnic-based targeting have recently exploded.

Professor Mesfin saw changes in regard to the language, the history, the flag and the currency; however, the primary change he worked for and dreamed of was not realized during his life. What he strived for was unity among Ethiopians, a unity based on principles of valuing each other as a human being and as proud Ethiopian citizens.

The regimesand people wanted to push him to change the wrong thing and to put him in a box, but he refused it until his dying day. Now, the Almighty God, who loved him, called him home and said to him, “Come to me and others will carry on.”

He finally accepted this as he took his last breath. His spirit has gone to the Almighty and his flesh is returning to dust. Now, his body will be in the only box he has accepted. It is his coffin. He has refused the box of ethnicity, the box of oppression, division, brutality, injustice, robbery, elitism, corruption, ethnic federalism, tribalism and extremism of all kinds.

Now, we will put this box containing his earthly human remains in the ground and cover it not only with soil, but with  dignity and respect. As he told me to uphold the respect for this land; his body will now be part of it. His legacy encourages us to sacrifice whatever it takes to protect and nurture the people of this land, so whoever comes after him, will be respected and valued, restoring flourishing life to this shared home of ours.

Farewell, GasheMesfin, you have done your job and now the Creator is calling you. You have not only done your job well, but you have done it with love. Now, you will find rest with your Creator and as an esteemed elder and highly respected role model, you have set a high standard for us to follow.

As you spent so much of your life fighting for others, you gave up many other things to make sure the country would go in the right direction and that others would follow your example. Farewell Papa Mesfin; be at rest.  

Now, for us Ethiopians, if there is something Professor Mesfin would want us to do, it would be to stand up for the dignity and rights of everyone in this land. This is the torch to pass on to others.

Will we pass the light or destroy the torch because of ethnicity, differences of religion or because we want to get rich? GasheMesfin is gone, but can we learn from him even now.

He tried repeatedly to offer solutions to decision makers in the past; but because many would not listen, the situation only worsened and now we Ethiopians have to try to repair, as best we can, the damage done from past mistakes. This is added to whatever new challenges we face, but now may be the right opportunity and the right time.  

Good bye, GasheMesfin, physically you may no longer be with us, but what you have done has left a legacy. Now it is our job. As a person from a minority group, I have already learned from you and have already taken up my torch— no need to worry. I refuse to be put in "killils" or tribal cages or any kind of box until my Creator puts me in that final one. It is about freedom for no one will be free until all are free—until we all are out of our cages, putting humanity before ethnicity or any other differences.

May we Ethiopians join together, and like GasheMesfin, have faith in our Creator, pray and refuse to be put in the wrong box. Let us keep the light of our torches bright and pass it on to others.  

Will we take the advice of this wise and dedicated man, advice which lives on through these godly principles? Let me read from the Word of God, Jeremiah 26, verses 2-3:

This is what the Lord says: Stand in the courtyard of the Lord’s house and speak to all the people of the towns of Judah who come to worship in the house of the Lord. Tell them everything I command you; do not omit a word.  Perhaps they will listen and each will turn from their evil ways. Then I will relent and not inflict on them the disaster I was planning because of the evil they have done. Jeremiah 26: 2-3)

Will we listen and pass on the light to each other so we all can see? Will his death stir in us the seeds of change? What a celebration that would be! Perhaps, that is what he envisioned. May he rest in peace.

Thank you! Long live Ethiopia! May God be our ever-present guide!


Tuesday, 06 October 2020 08:01

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

 "ሰው አትከተሉ፤ ጥበብን እንጂ"

አሜሪካውያን ባለጸጋዎቹ ቢል ጌትስና ዋረን በፌት፣ በንባባቸው በእጅጉ ይታወቃሉ። ቢል ጌትስ በዓመት እስከ 50 መጽሐፍት ድረስ  ያነባሉ። ማንበብ ብቻ አይደለም፡፡ #ህይወቴንና ስራዬን የለወጡ የኔ ምርጥ መጻሕፍት እነዚህ ናቸው; በማለት ከነጭብጣቸው ጭምር በየሄዱበት ሁሉ ለተማሪዎች፣ ለሰራተኞችና ለባልደረቦቻቸው ያስተዋውቃሉ። ድረ ገጻቸው ተናፋቂ ነው። በዕውቀት ማካፈል የተዋበ እንጂ የአተካራ ገጽ አይደለም።
ባለፈው ወር 90ኛ ዓመታቸውን የደፈኑትና የቢል ጌትስ የቅርብ ወዳጅ የሆኑት ዋረን በፌትም የባሰባቸው የንባብ ቀበኛ ናቸው። “በቀን ለስድስት ሰዓታት ያህል አነባለሁ” ይላሉ፡፡ እንዲህ እንዳሁኑ እርጅና ሳይጫጫናቸው በፊት ከ500 ገጽ በላይ በአንድ ቀን ፉት ያደርነበር። "ሀብቴን የገነባሁት በመጻሕፍት ነው" ሲሉ የንባብን ፋይዳ ደጋግመው ተናግረዋል። ባለጸጋው በፌት ለሌሎች ሲመክሩም፤ “እውነትን ከመጻሕፍት ውስጥ የመፈተሽና የመመርመር ስራ ላይ አተኩሩ እንጂ እከሌ ስለጻፈው እያላችሁ መጽሐፉ ውስጥ ካለው እውነት ይልቅ ሰው አትከተሉ።” ይላሉ። ከሰው ይልቅ ጥበብን ተከተሉ ነው ነገርየው!

 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ህልም ተመልካች፣ አንድ ቀራጺ ሃውልተኛ፣ አንድ ባህታዊ ፀሎተኛ፣ ወደ አንድ መንገድ ይሄዱ ነበር፡፡ ብዙ ከተጓዙ በኋላ ህልም ተመልካቹ አንድ ህልም አየ፡፡ ይኸውም “በመንገዳችን ላይ አንድ ትልቅ ዋርካ እናገኝና ቀራጺው ጓደኛችን ያንን ዋርካ ወደ ቆንጆ ሴት ቅርጽ ሲለውጠው አየሁ” አለ፡፡
ይኼኔ ቀራጺው፡- “እውነት ዋርካውን ካገኘን ያለጥርጥር የተባለችውን ሴት እቀርፃታለሁ፡፡” አለ።
ፀሎተኛው ደግሞ፡- “ያላችሁት እውነት ከሆነ፤ እኔ አምላኬን ነፍስ እንዲሰጣት እለምነዋለሁ” አለ፡፡
ጉዟቸውን ቀጠሉ፡፡ ህልመኛው እንዳለውም አንድ ትልቅ የዋርካ ዛፍ አገኘ፡፡ ቀራጺውም ያንን ግዙፍ ዛፍ ቆርጦ ቅርጽ ማውጣት ጀመረ፡፡ ከብዙ ቀናት ድካም በኋላ ምን የመሰለች ውብና አስገራሚ ቅርጽ ያላት ሴት አነጸና አወጣ፡፡ ሁሉም በቁንጅናዋ እየተደመሙ ሳሉ፣ ያ ባህታዊ ፀሎተኛ “ይህች ሴት ነፍስ ቢኖራት እኮ እንዴት ያለች ተአምር ትሆን ነበር፡፡” ብሎ ነፍስ ትዘራ ዘንድ ወደ አምላኩ ፀሎት ማድረግ ቀጠለ፡፡
ከብዙ ቀንና ሌሊት ምህላ ፀሎት በኋላ ያቺ እንስት መናገርና እንደልብ መንቀሳቀስ ጀመረች፡፡ ታላቅ ተአምርም ሆነች፡፡
ሁሉም በየፊናው ይህች ቆንጆ እንስት “የኔ ናት! የኔ ናት!” ማለት ጀመረ፡፡
በመጀመሪያ በህልሙ ያያት ሰው፤
“ጐበዝ! የኔ ነገር የሚያሻማ አይደለም” ይህችን ሴት እኔ በህልሜ ባላያት ኖሮ ማንኛችሁም ቀጥሎ የሰራችሁትን ተአምር ባልሰራችሁም ነበር፡፡ ስለዚህ ይህች ሴት በዋናነት የኔ ሀብት ናት። እናም ማንኛችሁም ብትሆኑ የኔን ፍቃድ ማግኘት ይገባችኋል፡፡” ሲል የአዋጅ ያህል ጮክ ብሎ ተናገረ፡፡
ሀውልተኛው በበኩሉ፤
“ጐበዝ! ህልመኛው በህልሙ ከማየት በስተቀር ዋርካውን ወደ ቅርጽ የመቀየር ምንም ሞያዊ ክህሎት ስለሌለው፣ ምንም አይነት ተጨባጭ ተግባር የማከናወን ድርጊት አልፈፀመም፡፡ አሁንም ሌላ ዛፍ ብናገኝ ምንም ሊያደርግ አይችልም፡፡” ሲል አጥብቆ ተከራከረ፡፡
ቀጥሎ ጋዜጠኛው እንዲህ አለ፤
“ጐበዝ! ምንም አላችሁ ምንም ይህች ሴት የምትገባው ለኔ ነው፡፡ ምነው ቢሉ… በመጀመሪያ እንጨት፣ ቀጥላም የእንጨት ቅርጽ፣ እንጂ ሰው ለመሆን አትችልም ነበረና! ዋናውን ጉዳይ ባትዘነጉ ጥሩ ነው፡፡ ራሷን ብትጠይቋት በምን አንደበቷ መልስ ትሰጣችሁ ነበር?” አለ፡፡
በዚህን ጊዜ የመጀመሪያው ትገባኛለች ባይ፡-
“እንደውም እራሷ ትናገር፤ የማን እንደሆነች እንጠይቃት” አለ፡፡
ሁለተኛውም፡- “አሁን መልካም ሃሳብ መጣ፤ እራሷ ትጠየቅና ትገላግለን!” አለ፤ በእፎይታ እየተነፈሰ፡፡
ሦስተኛው፤ “እኔም በዚህ ሃሳብ እስማማለሁ፡፡ እሺ ቆንጂት አባቴ ማን ነው ትያለሽ?” አለና ጠየቃት፡፡
ይሄን ጊዜ ቆንጆዋ ሴት፡-
“በበኩሌ፤ መልሴ አንድና የማያሻማ ነው፤ ይኸውም “ሁሉም ነገር ወደመጣበት ይመለሳል” የሚለውን ቃል አትዘንጉ” አለች፡፡
ያ ዋርካ ወደነበረበት ተመልሶ ተሰነጠቀ፡፡ ቆንጆዋ ሴት ተመልሳ ወደ ዋርካዋ ገባች፡፡
*   *   *
ሁሉም ነገር ወደመጣበት መመለሱ “አፈር ነህና ወደ አፈር ትመለሳለህ” የሚለውን ቃል ያስታውሰናል፡፡ በየትኛውም መልኩ መወለድ፣ ማደግና መሞት ተመላላሽ እውነታዎች ናቸው፡፡ ከድግግሞሹ መማር ያለብን ግን እኛ ነን፡፡ ያወላለድም፣ የማሳደግም፣ የመሞትም መልክ መልክ አለውና፣ ያንን ተጠንቅቆ በማሳደግ የተሻለ ነገር መፍጠር ይሁነኝ ተብሎ መተግበር ያለበት ጉዳይ ይሆናል፡፡
ዛሬ በሃገራችን ዋና ፋይዳ ናቸው ከምንላቸው ነገሮች አንዱ ለሞያና ለባለሙያ የምንሰጠው ከበሬታ ነው፡፡ እያንዳንዱ ሞያ የራሱ ባህርይ እንዳለው ሁሉ አተገባበሩም የራሱ ስልት፣ ሚዛን፣ እንዲሁም ስነምግባር አለው፡፡ በተለይ ሙያዊ ክህሎትና ስነምግባር ካልተቀናጁ፣ ግማሽ - ጐፈሬ ግማሽ - ልጭት የሚባለውን አይነት ንፍቀ - ክበብ ይፈጥራል፡፡ አንድ አስተዋይና አሳቢ - ሰው (Thinker) እንዳለው፤ አንድን ሥርዓት ሙሉ አድርጐ አለማደራጀት በሶሻሊስት ቤተ መቅደስ ውስጥ ካፒታሊስት ቄሶች ወይም ቀዳሾች እንዲቀድሱ ማድረግ ነው፡፡ አንድም፤ አንድን ማሽን ግማሹን በእጅ የሚዞር (Along) ግማሹን በአውቶማቲክ መንገድ ወይም (Digital) መግጠም ነው። ያ ሞተር ከነአካቴው እንዳይንቀሳቀስ የማድረግ እቅድ ያለን ካልሆነ በስተቀር በእውነት ውጤት ለማምጣት የማይበጅና የግብር - ይውጣ  ሥራ ነው የሚሆነው፡፡
በአንዳንድ የሥራ መስክ ሠራተኛውን በአዲስ ሠራተኛ የመለወጥ ሃሳብ ቢኖር፣ ያለውን ሠራተኛ ሙልጭ አድርጐ ማስወጣት ወይም ማባረር አደጋ እንዳለው ይነገራል፡፡ ነባሩን ሥራ የሚያስተባብር የሚያለማምድ በተለይም ለዘመናት የሠራ ሠራተኛ ብቻ ሊሠራው የሚችል ዘርፍ በጥንቃቄ ሊታይና እንክብካቤ ሊደረግለት የሚገባ ልዩ ሥራ ነው፡፡ ወረቀት የማይተካው፤ የተካበተ ልምድ ብቻ ሊሠራው የሚችል ፍፁም ወሳኝ ሥራ ያለበት ቦታ አለ፡፡ ሁሉንም ሥራ በማሽን እንተካለን ልንል ብንደፍር፤ ፈረንጆቹ እንደሚሉት፤ “even the most complicated Machine needs some one to push the button” (የመጨረሻው የረቀቀና ውስብስብ የሆነ ማሽን እንኳ የማስነሻዋን ቁልፍ የሚጫን አንድ ጣት ያስፈልገዋል እንደማለት መሆኑ ነው፡፡) ስለሆነም በመጨረሻ ሰዓት፣ ከማሽኑ ጀርባ የሚቆም አንቀሳቃሽ ሰው ያሻል ማለት ነው፡፡ ይህ እንግዲህ ማሽን በመምጣቱ ምክንያት ከሥራ የሚባረረውን የሰው ኃይል ከጉዳይ ሳንጥፍ መሆኑ ነው፡፡
ዛሬ በሀገራችንም፣ በአህጉራችንም፣ በአለማችንም፤ ለያዥ ለገራዥ አስቸግሮ  የእውር የድንብር ከሚያስኬደው የኮሮና ወረርሽኝ ስጋት ሳንላቀቅ፤ ትምህርት ቤቶች ሊከፈቱ ይችላሉ የሚለው እሳቤ አሳሳቢነቱ ወዲህ ወዲያ የሌለው መሆኑን እየተገነዘብን፤ የሚደረገውን ጥንቃቄ - በተለይ ከሞላ ጐደል በሽታው የሌለ እስኪመስል የተዘነጋበት ወይም የተናቀበት አሊያም ወደ ድሮው ግዴለሽነት እየተመለስን ያለን በሚመስልበት ሁኔታ፤ “ሞት ቢዘገይ የቀረ ይመስላል”   የሚለውን ምሳሌያዊ አነጋገር የሚያስጠቅሰን ይመስላል፡፡ እውነቱ ግን፡- በሽታው አለ! ሰው እየሞተ ነው! በጭራሽ ሙሉ ለሙሉ ልናስወግደው የምንችልበት አቅም ላይ አይደለንም! አሁንም አንዘናጋ! ሰበብ አንፍጠር! “ዋዛ ፈዛዛ ልብ አያስገዛ” የሚለውን ተረትና ምሳሌ፤ አሁንም ልብ እንበል! ትምህርት ቤቶች ለበሽታው ለመጋለጥ አመቺ ሁኔታዎች ሊፈጠርባቸው ከሚችሉ ዋና ዋና ሥፍራዎች ውስጥ ናቸው! እንጠንቀቅላቸው! በሽታው፤ ህፃን፣ ወጣት፣ ጐልማሳ፣ አረጋዊ፣ አሮጊት አይልም፡፡ ስብስብ የሚበዛባቸው ቦታዎች ሁሉ ለወረርሽኙ መጋለጫዎች ናቸው፡፡ ቁጥጥሩ ይጥበቅ! ስህተት ካለ በጊዜ ይታረም! የሚቀመስ ያለው ለሌለው፣ ዛሬም እጁን ይዘርጋ! ባሕላዊ መተሳሰባችን ይጠንክር! ምዝበራ፣ ዘረፋ፣ ሌብነት፣ የኢኮኖሚ አሻጥር፣ ሙስና ለሀገር ንብረት አለመጠንቀቅ ወዘተ… ሞት ቢዘገይ የቀረ መምሰሉ ብቻ ሳይሆን ውድቀትም ቢዘገይ የቀረ እንዲመስለን ያደርጋልና፣ ጥንቃቄያችን ፍፁም እንዲሆን በሕዝብም በመንግሥትም ዘንድ ሊሰመርበት የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡

Saturday, 03 October 2020 13:12

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

  አገሬን ፋና ላምሮት ላይ አየኋት፤ ፈራኋትም
                          (በድሉ ዋቅጅራ)

         ለወትሮው ሪሞት ጥሎኝ ካልሆነ የፋና ላምሮትን የድምጻውያን ውድድር አልከታተልም፡፡ ትላንት መጨረሻውን አየሁት፡፡ ውጤቱ ከታወቀ ጀምሮ የተወዳዳሪዎቹ አካባቢ ሰዎች፣ በተለመደው መንገድ ጎጥ ለይተው፣ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ውጊያ ገጥመዋል፡፡ አንዳንዶቹም ለሰፈራቸው ተወዳዳሪዎች የሽልማቱን ያህል ገንዘብ አዋጥተን እንሰጣለን እያሉ ነው፡፡ ይህ አይደንቅም፣ ቅኝታችን ሁሉ የጎጥ ነው፡፡ በጎጥ ሰው በሚገደልበት ሀገር፣ በጎጥ መሸለም ከጽድቅ ይቆጠራል፡፡ ሰዎች ስለዚህ ነገር ሲያወሩ ያሳዝነኛል፡፡
ትልቁ ልናወራበት፣ ልናወግዘው የሚገባው ጉዳይ፣ ፋና የህዝብን ድምጽ የተጠቀመበት መንገድ ነው፡፡ ለ27 አመታት በድብቅ በአስተዳዳሪዎቹ እየታዘዘ ያካበተውን ልምድ፣ በቀጥታ ስርጭት ሲጠቀምበት ማየት፣ ተስፋ ማስቆረጥ ብቻ አይደለም - ያስፈራል፡፡
እውን ቴሌ ለስድስት ተወዳዳሪዎች የሚሰጥ ድምጽ መሰብሰብ አቅቶት ነው? እንዳሉት አቅቷቸው ከሆነ ለምን እስከደረሱበት ደረጃ ያለውን አልወሰዱም? እኔ እስካየሁት እንኳን በቴሌቪዥን ስክሪን ላይ ከፍተኛው 26 000፣ ዝቅተኛው 5000 ነበር፡፡ ለምን ችግር ካለ ሌላ ጊዜ አይካሄድም? መልሱ ቀላል ነው፤ እነሱ የህዝብ ድምጽ አያስጨንቃቸውም፤ ለእነሱ የህዝብ ድምጽ ፕሮፓጋንዳና  የገቢ ምንጭ ነው፡፡ ያሳዝናል፡፡ ለመሆኑ ፋናና ቴሌ ስንት ስንት ሚሊዮን ደረሳቸው? ፋና 2ኛ እና 3ኛ ለወጡ ተወዳዳሪዎች እዚያው ላይ ሽልማት ማዘጋጀቱን ስናይ፣ ገቢው ምን ያህል እንዳስፈነደቃቸውና ስሜታዊ እንዳደረጋቸው መገመት አያስቸግርም፡፡ ፋና ያላግባብ የሰበሰበውን  የህዝብ ገንዘብ መመለስ አለበት፤ በንቀት ለወረወረው የህዝብ ድምጽም በግልጽ ህዝብን ይቅርታ መጠየቅ ይገባዋል፡፡
ሀገሬ ውስጥ ምርጫ ከተጀመረ አንስቶ ድምጽ ይጭበረበራል፤ ህዝብ ድምጼን ብሎ ይነሳል፤ በዚህ የተነሳ ሰዎች ይሞታሉ፡፡ በፋና የተደረገው ይኸው ነው፤ ከህዝብ ድምጽ ገንዘብ መሰብሰብ ጀመረ፣ ገንዘቡን ወስዶ ድምጹን አይናችን እያያ ወረወረው፡፡ በዚህ የተነሳ ዛሬ በማህበራዊ ሚዲያ ጦርነት ተጀመረ፡፡ .በመሰረቱ እኔ ስድስቱምን ተወዳዳሪዎች ወድጃቸዋለሁ። በእርግጠኝነት ማሸነፍ አለበት የምለው አልነበረኝም፡፡ በዳኞችና በህዝብ ድምጽ የሚያሸንፈውን ለማወቅም ጓጉቼ ነበር፡፡ የሆነው ግን እንዳያችሁት ነው፡፡
.ሁለት ጥያቄ አለኝ!
አንደኛ፣ ለዲሞክራሲ ግንባታና ለህዝብ ድምጽ መከበር ታላቁን ድርሻ የሚጫወቱት የብዙኃን መገናኛዎች ናቸው፡፡ እንደ ፋና ያሉ ከሀያ ሰባት አመት በሽታ ያላገገሙ ተቋማትን ይዘን (እኔ አሁን ሌሎቹም ተቋማት ተመሳሳይ ናቸው የሚል አመለካከት እያሳሰበኝ ነው)፣ እንዴት ነው የህዝብ ድምጽ የሚከበርበት ዲሞክራሲያዊ ምርጫ የምናካሂደው? ያስፈራል፡፡
ሁለተኛ፣ በየአካባቢው፣ ‹‹እገሌ  (የጎጣችን ተወዳዳሪ) ነበር ማሸነፍ ያለበት›› ብሎ ከመሟገትና በህዝብ ድምጽ ላይ ከተፈጸመው ንቀት የትኛው ነው መሰረታዊ? አንድ ሰው እንደሚያሸንፍ ይታወቅ ነበር እኮ! ውሳኔው ተቀባይነት እንዳያገኝ ያደረገው የህዝብ ድምጽ አለመከበሩና እስኪቋረጥ ድረስ ከፍተኛ ድምጽ ያገኙ ተወዳዳሪዎች አለማሸነፋቸው ነው፡፡ (በነገራችን ላይ ከፍተኛ የህዝብ ድምጽም አግኝተው ሊሸነፉ ይችሉ ይሆናል፤ የህዝብ ድምጽ ምን ያህል ዋጋ እንደተሰጠው አላውቅም) ያም ሆነ ይህ ግን የህዝብ ድምጽ አልተከበረም፡፡ በአጠቃላይ የህዝብ ድምጽ አለመከበር ነው ችግሩን የፈጠረው፤ እና ይህ አያሳስብም? ነገ በድምጻችን መንግስታችንን መምረጥ ስለመቻላችን ምን ዋስትና አለ? እባካችሁ፤ እንደ ህዝብ ትልቁን ጥያቄ ቀድመን እንመልስ፡፡

   በአለማችን ታሪክ በአይነቱ የመጀመሪያው እንደሆነ የተነገረለት የጠፈር የፎቶ ኢግዚቢሽን፣ ከመሬት በ130 ሺህ ጫማ ርቀት ላይ በሚገኝ የጠፈር አካባቢ ውስጥ መጀመሩን ብሪትሽ ጆርናል ኦፍ ፎቶግራፊ ከሰሞኑ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡
የአለማችንን ማህበረሰቦች የተለያዩ የህይወት ገጽታዎች የሚያስቃኙና በዋናነት “ግለኝነት፣ ማህበረሰብ፣ አንድነት” በሚል መርህ ላይ ያተኮሩ 400 ያህል የተለያዩ ፎቶግራፎች የተካተቱበት ይህ ኢግዚቢሽን፣ "1854 ሚዲያ" በተባለው ተቋም አማካይነት ከጠፈር ላይ ተቀርጾ በቅርቡ በፊልም ለተመልካቾች እንደሚቀርብ ተነግሯል።
45 ደቂቃ እርዝማኔ እንዳለው የተነገረለት የኤግዚቢሽኑ ሙሉ ፊልም በመጪወ ማክሰኞ ተሲያት ላይ በድረገጽ አማካይነት በቀጥታ ለተመልካቾች እንደሚተላለፍ የጠቆመው መረጃው፣ በኢግዚቢሽኑ ለእይታ የበቁት 400 ፎቶግራፎች የተመረጡት ፖርትሬት ኦፍ ሂዩማኒቲ ለተሰኘው አለማቀፍ የፎቶግራፍ ውድድር ከግለሰቦችና ከተቋማት ከተላኩት ፎቶግራፎች ውስጥ እንደሆኑም አክሎ ገልጧል።

• በሁሉም ውድድሮች 20 ጊዜ ተገናኝተው ቀነኒሳ በ13 ሲያሸንፍ ኪፕቾጌ በ7 ድል ቀንቶታል፡፡ ቀነኒሳ ትራክ ላይ 11 ጊዜ ሲያሸንፍ ኪፕቾጌ በ4        ማራቶኖች ተገናኝተው ሁሉንም ድል አድርጓል፡፡
     • በሩጫ ዘመናቸው ቀነኒሳ 116 ውድድሮችን አሸንፏል፤ከ1,889,563 ዶላር በላይ ከሽልማት ገንዘብ አግኝቷል፡፡ ኪፕቾጌ 69 ውድድሮችን         አሸንፏል፤ከ2,112,540 ዶላር በላይ ከሽልማት ገንዘብ አግኝቷል፡፡
     • ቀነኒሳ በሁሉም ውድድሮች 31 ሜዳልያዎች (26 የወርቅ፤3 የብርና2 የነሐስ)  ኪፕቾጌ በሁሉም ውድድሮች 17 ሜዳልያዎች (11 የወርቅ፤4 የብርና         2 የነሐስ) ሰብስበዋል፡፡

            ከሳምንት በኋላ በሚካሄደው 40ኛው የለንደን ማራቶን ላይ ኢትዮጵያዊው ቀነኒሳ በቀለና ኬንያዊው ኤሊውድ ኪፕቾጌ ይገናኛሉ። ሁለቱ የረጅም ርቀት የምንግዜም ምርጥ ሯጮች በማራቶን ውድድር ሲገናኙ ለአምስተኛ ጊዜ ሲሆን አስቀድመው በተገናኙባቸው 4 ማራቶኖች ኪፕቾጌ አሸናፊ ሆኗል፡፡
በዓለም አቀፍ ኩባንያቸው ግሎባል አትሌቲክስ ስር ሁለቱንም አትሌቶች በማናጀርነት የሚያገለግሉት  ጆስ ሄርማንስ በሁለቱ ምርጥ አትሌቶች መገናኘት የተደሰቱ ሲሆን  ለሚመዘገበው ውጤት መጓጓታቸውን ሌትስ ራን ድረገፅ በዘገባው አትቷል፡፡ ጆስ ሄርማንስ እንደተናገሩት  ከመደበኛው የለንደን ማራቶን ድባብና መሮጫ በተለየ በተዘጋጀው ጎዳና ላይ መወዳደራቸው ፈጣን ሰዓት የሚመዘገብበትን እድል የሚያሰፋው ቢሆንም፤ የዓለም ሪከርድን የሚሰበርበት ሁኔታ ግን የሚያጠራጥር ነው፡፡ ወደ ማራቶን ውድድር ከገቡ በኋላ በአሜሪካው የስፖርት ትጥቅ አምራች ኩባንያ ናይኪ ስፖንሰር ስር ያሉት ቀነኒሳ እና ኪፕቾጌ ኤንኤን ራነኒንግ በሚል ፕሮጀክት ባንድ ማልያ የሚሮጡ ናቸው፡፡
 በኮሮና ሳቢያ የተፈጠረው የልምምድ መስተጓጎልና  የአትሌቶቹ ወቅታዊ ብቃት በሪከርድ ሰዓት ለመሮጥ እንደማያመች ነው የሚገለፀው፡፡ እንግሊዛዊው የረጅም ርቀት ሯጭ ሞፋራህ በውድድሩ አሯሯጭ ሆኖ እንደሚሰለፍ እየተገለፀ ሲሆን ማራቶኑ በኮሮና ወረርሽኝ የዓለም ስፖርት ለወራት ከተቋረጠ በኋላየሚካሄድ ትልቅ ውድድር በመሆኑ ስኬቱ የዓለምን ልዩ ትኩረት የሚስብ ይሆናል፡፡
የለንደን ማራቶን አዘጋጆች ለውድድሩ 1.9 ኪሜትር ርዝማኔ ያለውና እንደ ቀለበት የሚዞር የመሮጫ ጎዳና አዘጋጅተዋል፡፡ ሙሉ የማራቶን ርቀቱን ለመሸፈን ተሳታፊ አትሌቶች 22 ጊዜ ቀለበታማ ጎዳናውን መዞር ይኖርባቸዋል። ዘንድሮ ብዙሃኑን የሩጫ ተሳታፊዎች የማያካትተው ውድድሩ በመንገድ ላይ ደጋፊዎችም አይኖሩትም፡፡
የመሮጫው ጎዳና በሴንት ጀምስ ፓርክ ዙርያ የሚሽከረከር ሲሆን የአካባቢው የአየር ሁኔታ በብዝሃ ህይወት የደገፈ፤ የኦሎምፒክ መስፈርትን የሚያሟላ የፎርሙላ ዋን እና የኪሪኬት ስፖርቶች መናሐርያ እንደሆነ ታውቋል፡፡ ‹‹በበርካታ የተለያዩ ሁኔታዎች ላይ ለወራት ስንሰራ ቆይተናል፡፡
የሯጮቻችንን፣ የበጎ አድራጎት ድርጅቶቻችንን፣ የስፖንሰሮቻችንን፣ የበጎ ፈቃደኞቻችንን፣ የህክምና ባለሙያዎቻችንን  እና የከተማችንን ጤና እና ደህንነት ማስጠበቅ ሁል ጊዜ ቅድሚያ የምንሰጠው ነው፡፡›› በማለት የውድድሩ ዲያሬክተር ሁግ ብራሸር ለዎርልድ አትሌቲክስ አስተያየት ሰጥተዋል፡፡
የዓለም ማራቶን ሪከርድን የያዘው ኤሊውድ ኪፕቾጌ የለንደን ማራቶን ከመደበኛው ወቅት በ2 ወራት መሸጋሸጉ የዝግጅት ሁኔታዎችን እንዳስተጓጎለበት ተናግሯል፡፡ ‹‹አስቀድሜ ያቀድኳቸው ነገሮች ፈርሰውብኛል፡፡ እንደፈለግኩ በነፃነት ልምምዶችን እየሰራሁ አልነበረም፡፡ ለብቻ ስልጠና ማድረግ  ተፈታትኖኛል፡፡ ይህም በሁሉም የሰው ልጆች ያጋጠመ ተመሳሳይ ሁኔታ ነው፡፡ ሁላችንም ቅድሚያ የምንሰጠው ነገር ደህንነትን መጠበቅ ነው›› ብሏል፡፡ ከቀነኒሳ እና ከኪፕቾጌ ባሻገር በዘንድሮው ውድድር በሁሉም ፆታዎች ምርጥ የማራቶን ሯጮችም ተሳታፊዎች ናቸው። በወንዶች ምድብ ከ2 ሰዓት 5ደቂቃዎች በታች የገቡ ስምንት አትሌቶች ተሳታፊዎች ሲሆኑ ከእነሱም ማከከል በ2019 በተካሄደው የለንደን ማራቶን ሁለተኛ እና ሶስተኛ ደረጃ ያገኙት ኢትዮጵያውያኑ ሞሰነት ገረመው እና ሙሌ ዋሲሁን ይገኙበታል፡፡ ሲሳይ ለማና፤ ታምራት ቶላና ሹራ ኪታታ ሌሎች የኢትዮጵያ ማራቶኒስቶች ናቸው፡፡ በሴቶች ምድብ በለንደን ማራቶን ላይ ከፍተኛ ትኩረት ያገኘችው ኬንያዊቷ ብርጊድ ኮሴጊ ናት፡፡ ተፎካካሪዎቿ የማራቶኑን ርቀት ከ2 ሰዓት ከ20 ደቂቃዎች በታች የገቡ 5 አትሌቶች ሲሆን፤ በ2019 የቫሌንሺያን ማራቶን ያሸነፈችው ሮዛ ደረጄ እንዲሁም በ2019 የአምስተርዳም ማራቶንን ያሸነፈችው ደጊቱ አዝመራው የሚጠበቁ ሲሆን አሸተ በክረና አለም መገርቱም ሌሎቹ ኢትዮጵያውያን ተሳታፊዎች ናቸው፡፡
በለንደን ማራቶን ታሪክ የኬንያ አትሌቶች በብዛት በማሸነፍ ከኢትዮጵያ ብልጫ አላቸው። ባለፉት 39 የለንደን ማራቶን ውድድሮች በወንዶች ምድብ ኬንያውያን 15 ጊዜ ያሸነፉ ሲሆን ኤሊውድ ኪፕቾጌ በ2015 በ2016 በ2018 እና በ2019 ለአራት ጊዜ በማሸነፍ ከፍተኛውን ውጤት አስመዝግቧል፡፡ በወንዶች ምድብ ከኢትዮጵያውያን ያሸነፉት በ2003 ገዛሐኝ አበራ እንዲሁም በ2010 እና በ2013 እኤአ ፀጋዬ ከበደ ናቸው፡፡ በሌላ በኩል በሴቶች  የኬንያ አትሌቶች 12 ጊዜ ማሸነፍ የቻሉ ሲሆን በ2001 ደራርቱ ቱሉ በ2010 አሰለፈች መርጊያ እንዲሁም በ2015 ትዕግስት ቱፋ ያሸነፉ ኢትዮጵያውያን ናቸው፡፡

   ‹‹….ልጄ በድንገት ከምሽቱ አራት ሰአት ላይ ይደውል ልኛል፡፡ እኔም …..ሄሎ….ስል ….. እማዬ….እማዬ…ድረሽልኝ…ብሎ ስልኩን ዘጋው፡፡ እኔም በምሽት መኪናዬን አስነስቼ እየበረርኩ ከልጄ ቤት ደረስኩ። ….ቤቱ በጭንቅ ተይዞአል፡፡ ….ምንድነው ጉዱ …አልኩ፡፡ ለካስ የልጄ ሚስት እናት ኮሮና በአገር ደረጃ መኖሩ ስለተነገረ እና በይበልጥ ደግሞ በየሆስፒታሉ እና ጤና ጣቢያው ቫይረሱ ሊተላለፍ ስለሚችል ልጄ ወደዚያ አትሄድም…ከቤት መውለድ አለባት። እኔ ማዋለድ የሚያውቁ ሴት አመጣለሁ…እናንተ ግን ከቤት እንዳትወጡ የሚል ትእዛዝ ሰጥተው ሄደዋል … ተባልኩ….፡፡ ልጅትዋ በምጥ ተይ ዛለች። ባለቤትዋን(ልጄ) ….አንተ መኪናህን አስነስተህ ወደ ሆስፒታል አትወስዳትም እንዴ….ስለው… ልጄን ከቤት ይዘህ እንዳትወጣ ብለው ስላስጠነቀቁኝ ፈራሁ ይለኛል። እኔም …ልጅቱን ተነሽ እንሂድ ስላት…እሺ እማማ… ስትለኝ…አማቼ ሳይመጡ ልጅቱን ይዤ ወደጤና ተቋም በረርኩ፡፡ ጤና ጣብያው በተገቢው ሁኔታ ጥንቃቄ በተሞላበት መንገድ ልጃችንን ሴት ልጅ አሳቀፈልን…››
በ2012 ይህ አምድ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ ለንባብ ካላቸው አንዱን ለትውስታ ነበር ያስነበብናችሁ። በ2012 አጋማሽ በወረርሽ ደረጃ በአገራችን መከሰቱ የተነገረለት COVID-19 ዛሬም አለምን እንዳስጨነቀ ይገኛል፡፡ ሕመሙን ለመከላከል ሲባል የወጡ መመሪያዎችን በመ ተግበሩ ረገድ በትክክለኛውም ይሁን በተሳሳተ መንገድ እንደየሰው አረዳድ ብዙዎች ወትሮ ያደርጉት ከነበረው እንቅስቃሴያቸው ስለተገደቡ ለሕይወት አስፈላጊ የሆኑ ነገሮችን ለማግኘት አለመቻልን የተለያዩ ጥናቶች ያስረዳሉ፡፡ በተለይም ወደ ሆስፒታል መሄድን ፈርተው በቤት ውስጥ መውለድን የመረጡ ብዙዎች መሆናቸውን ለመገንዘብ ተችሎአል።
አንዲት ወጣት ወላድ የሰጠችውን አስተያየትም ለንባብ ማለታችን ይታወሳል፡፡
‹‹…ጎረቤቶቼ እንዲህ ነበር ያሉኝ፡፡ ….በጭራሽ ወደ ጤና ተቋም እንዳትሄጂ…ለመውለድ ብለሽ ከዚያ ብትሄጂ በኮሮና ቫይረስ ትያዣለሽ…የሚል ነበር ንግግራቸው፡፡ ይልቁንስ…አሉ ጎረቤ ቶች…ከቤትሽ ብትወልጂ የኮሮና ቫይረስም ሳይይዝሽ በሰላም ልጅሽን ታቅፊያለሽ የሚል ነበር ምክራቸው…እኔ ግን ከባለቤቴ ጋር ተማክሬ ወጤና ጣቢ በመሄዴ የመጀመሪያ ልጄን በሰላም ወልጃለሁ፡፡ በእርግጥ ጎረቤቶቼም ሆኑ ቤተሰቦቼ  ሊጎበኙኝ መምጣት ባለመቻላቸው አዝኛ ለሁ…ግን ደግሞ ለእነሱም ለእኔም ጥንቃቄ በማድረጋቸው ትክክል መሆኑን እረዳለሁ፡፡›› ነበር ያለችው፡፡
በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ምክንያት ፡፡ በቤት ውስጥ በባህላዊ መንገድ ልጅን መውለድና ከዚህ ጋር በተያያዘም በሚከሰቱ የጤና ችግሮች ሞቶች እንደሚኖሩ ይገመታል፡፡  
ያልታቀደ እርግዝናን ለመከላከል የሚያስችሉ መከላከያዎችን ለመው ሰድ እንዲሁም ሳይፈለግ የተጸነሰውን ጽንስ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለማቋረጥ የሚያስችሉትን አገልግሎቶች ለመጠቀም ሰዎች በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት ወደ ጤና ተቋማቱ ለመሄድ ስለማይደፍሩ ከነችግሩ በቤታቸው መታቀባቸው ውጤቱ አስፈሪ ነው፡፡
በ Covid-19  ምክንያት በአለም አቀፍ ደረጃ ሚሊዮኖች ያልታቀደ እርግዝናን ለማስወገድና ያልታቀደ እርግዝናን አስቀድሞ ለመከላከል የሚያስችሉ የእርግዝና መከላከያዎችን ለማግኘት አልቻሉም፡፡
ምንጭ….Guttmacher Institute
ሌላው ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ በአለም ላይ የሚስተዋለውና እንደ ትልቅ ችግር የሚቆጠረው የተመጣጠነ ምግብ እጥረት ነው፡፡
ከInternational Food policy Research Institute-- በተገኘው መረጃ Derek Headey እና Marie Ruel እንደሚሉት፤ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በአለም አቀፍ ደረጃ ለሚኖረው የተመጣጠነ ምግብ እጦት ትልቅ አስተዋጽኦ አለው፡፡ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት በምን ምክንያት ይከሰታል ብለን ስናስብ ይላሉ ባለሙያዎቹ…..
ሰዎች ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በፊት ይሰሩት ከነበረው ስራ መገለል ወይንም ይሰሩት የነበረው ስራ በወረርሽኙ ምክንያት ገቢ የማያስገኝ በመሆኑ እንዲቋረጥ በመሆኑ የገቢ መቀነስ ወይንም መቋረጥ ሲከሰት፤
በኮሮና ቫይረስ ላለመያዝ በተቻለ መጠን በቤት ቆዩ በሚለው መመሪያ መሰረት በተለ ይም ገቢያቸው ዝቅተኛ የሆኑት ሰዎች በቤታቸው ቢቆዩ ለራሳቸው የሚሆን ነገር የማያ ገኙ መሆኑ እና አቅም ያላቸው ሰዎች ደግሞ በቤታቸው በመቆየታቸው ምክንያት ገበያ ዎች ስለሚቀዘቅዙ እና የእለት ፍላጎቶችን ሸጠው የሚጠቀሙ ሰዎች በመቸገራቸው፤
በመንገድ ላይ የሚሸጡ ምግቦችን ደፍሮ የሚገዛቸው ተጠቃሚ በመቀነሱ፤
በትምህርት ቤቶች የትምህርት ስርአቱ ለጊዜው ስለተቋረጠ የምግብ አቅርቦትም አብሮ በመቋረጡ፤ እና በመሳሰሉት ምክንያቶች በተለይም በዝቅተኛ ኑሮ ደረጃ ላይ የሚኖሩ ሰዎች የተመጣጠነ ምግብ ማግኘት ሊያቅታቸው ይችላል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ አንዳንድ የጤና ተቋማት ከተመጣጠነ ምግብ አቅርቦት ጋር የተያያዘ አገል ግሎት ይሰጡ የነበሩ ከሆነ የተመጣጠነ ምግብ እጥረቱ ላይከሰት እንደሚችል ጥናት አቅራቢ ዎቹ ይገልጻሉ፡፡ ለምሳሌም የእርግዝና ክትትል፤የተመ ጣጠነ ምግብ አቅርቦት፤ የህጻናትን ተቅማጥ መከላከልና ድጋፍ ማድረግ በተመለከተ በሚዘረጉ ፕሮግራሞች፤ኢንፌክሽን፤እና የተ መጣጠነ ምግብ እጥረት ያለባቸውን የኮሮና ቫይረስን ከመከላከል ጋር ተያይዞ ድጋፉ የሚቀጥል ከሆነ ችግሩ ብዙም አይስተዋልም፡፡
ሌላው የአለም የጤና ድርጅት ለንባብ ያቀረበው ከቤተሰብ እቅድ ዘዴ አገልግሎት ጋር በተያያዘ የሚነሱ ጥያቄዎች መኖራቸውንና ለእነሱም የሰጠውን መልስ የሚመለከት ነው፡፡ ሁለት ጥያቄዎችንና መልሶችን እነሆ…
1/ የ COVID-19 ወረርሽኝ ታማሚ በምንሆንበት ወቅት ያልተፈለገ እርግዝናን መከላከያ መጠቀም ይቻላልን?
ማንኛውም በባለሙያ የሚታዘዝ ዘመናዊ የመከላከያ ዘዴን የኮሮና ቫይረስ ታማሚ በሚሆኑበት ወቅት ማቋረጥ አይገባም፡፡ ልክ እንደወትሮው መጠቀም ይቻላል፡፡ በእርግጥ ልጅ ከወለዱ ገና ስድስት ወር ገደማ ከሆነ እና አንዳንድ ሕመሞች ማለትም የስኩዋር ሕመም፤ከፍተኛ የሆነ የደም ግፊት፤ የጡት ካንሰር፤የመሳሰሉት ሕመሞች ታማሚ ከሆኑ ወይንም የሚያጨሱ ከሆነ ከሕክምና ባለሙያዎች ምክር መጠየቅ ተገቢ ይሆናል፡፡ ከባለሙያዎቹም ከጤና ጋር በማይ ጋጭ መልኩ የትኛውን መከላከያ መውሰድ ጠቃሚ ይሆናል የሚለውን ምክር ማግኘት ይቻላል፡፡
2/ የኮሮና ቫይረስ ታማሚ በምንሆንበት ጊዜ እርግዝና እንዳይኖረኝ እፈልጋለሁ፡፡ ምን ማድረግ አለብኝ?
እርግዝና እንዳይኖር በሚፈለግበት ወቅት ይወስዱት የነበረውን መከላከያ ምንጊዜም ሳያቋርጡ ወይንም እንደአዲስ በመጀመር መከላከያውን መውሰድ ጠቃሚ ነው፡፡ ለማንኛውም ለሚወስዱት እርምጃ ከጤና ተቋማት ወይንም ባለሙያዎች የምክር አገልግሎት ማግኘት እና በቂ መረጃ እንዲኖርዎ ማድረግ ጠቃሚ ነው፡፡ ለዚህም የግድ ወደተቋማቱ መሄድ ሳይጠበቅብዎ በስልክ አማካኝነት በመጠቀም ተገቢ የሆነውን ባለሙያ ማነጋገር ይጠቅማል፡፡ ይህንን ዘዴ መጠቀም የማይችሉ ከሆነ ግን በራስዎ ካለሐኪም መድሀኒት ማዘዣ የሚጠቀሙበትን ኮንዶም የመሳሰ ሉትን መከላከያዎች በቅርብዎ ከሚገኙ የመድሀኒት ቤቶች በመግዛት መጠቀም ይቻላል፡፡
በስተመጨረሻም ለትውስታ የምንለው የኢትዮጵያ የማህጸንና ጽንስ ሐኪሞች ማህበር ESOG የኮሮና ቫይረስን ለመከላከል ከሚያስ ችሉት ዘዴዎች መካከል የአፍና አፍንጫ መሸፈኛን (Face Mask) ከኢትዮጵያ ውጭ አስመ ጥቶ ማከፋፈሉን ነው። ማህበሩ (ESOG) ግንቦት 29/2012 በአዲስ አበባ ለሚገኙት ሚሽነሪስ ኦፍ ቻሪቲ (ማሪያ ቴሬዛ)፤ ጎጆ (የህሙማን ማረፊያ)፤ የወደ ቁትን አንሱ የነዳያን መርጃ ማህበር፤ ለተሰኙት ድርጅቶች በግንባር በመቅረብ ለእያንዳንዳቸው እስከ አራትሺህ የሚደርስ የአፍና የአፍንጫ መሸፈኛ ድጋፍ ያደረገ ሲሆን በስነስርአቱም ላይ የኢትዮጵያ የማህጸንና ጽንስ ሐኪሞች ማህበር ፕሬዝዳንት ዶ/ር መቅደስ ዳባ፤ የማህበሩ አባል የሆኑት ዶ/ር መንግስቱ ኃይለማርያም እና የማህበሩ ዋና ስራ አስኪያጅ ወ/ሮ ሰላማዊት ክፍሌ ተገኝ ተው ነበር፡፡ ማህበሩ ድጋፍ ያደረገውን (Face Mask) ያገኘው በውጭ ከሚገኙ የሙያ አጋሮች በተደረገ ድጋፍ መሆኑ ታውቆአል፡፡

  እስከ ሰኔ በነበሩት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ በመላው አለም 15 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በተለያዩ ምክንያቶች ከመኖሪያ ቀያቸው መፈናቀላቸውንና የተፈናቃዮች ቁጥር በመጪዎቹ ወራት በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል ተብሎ እንደሚጠበቅ ባለፈው ረቡዕ ይፋ የተደረገን አንድ አለማቀፍ ጥናት ጠቅሶ ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ተቀማጭነቱ በስዊዘርላንድ የሆነው ኢንተርናል ዲስፕሌስመንት ሞኒተሪንግ ሴንተር የተባለ ተቋም ያወጣውን የጥናት ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፤ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ከ120 በላይ በሚሆኑ የአለም አገራት የእርስ በእርስ ግጭት፣ ብጥብጥና የተፈጥሮ አደጋዎችን ጨምሮ በተለያዩ አስገዳጅ ምክንያቶች ከ15 ሚሊዮን በላይ ሰዎች የአገር ውስጥ ተፈናቃይ ለመሆን ተዳርገዋል፡፡ በተለያዩ የአለማችን አገራት ከተፈጥሮ አደጋዎችና የእርስ በእርስ ግጭቶች መባባስ ጋር ተያይዞ በመጪዎቹ ወራት የአገር ውስጥ ተፈናቃዮች ቁጥር በእጅጉ ይጨምራል ተብሎ እንደሚጠበቅም ተቋሙ ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል፡፡
ከአጠቃላዩ የተፈናቃዮች ቁጥር ከግማሽ በላይ የሚሆነውን የሚይዙት ጎርፍ፣ ሃይለኛ ንፋስ፣ የደን ቃጠሎና የአንበጣ ወረራን ጨምሮ በተለያዩ የተፈጥሮ አደጋ ለተፈናቃይነት የተዳረጉት ሲሆኑ፣ 4.8 ሚሊዮን ያህሉ ደግሞ በእርስ በእርስ ግጭትና ብጥብጥ የተፈናቀሉ እንደሆኑም ዘገባው አመልክቷል፡፡
እስካለፈው የፈረንጆች አመት 2019 መጨረሻ በመላው አለም በአገር ውስጥ የተፈናቀሉ ሰዎች ቁጥር ከ50.8 ሚሊዮን በላይ መድረሱንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

           በአሜሪካዊው ደራሲ ቦብ ውድዋርድ የተጻፈውና ከአሜሪካው ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ጋር የተደረጉ 18 ቃለመጠይቆችን ያካተተው “ሬጅ” የተሰኘ አነጋጋሪ መጽሐፍ ለህትመት በበቃ በመጀመሪያው ሳምንት ብቻ ከ600 ሺህ ቅጂ በላይ መሸጡን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
ብዙዎች በጉጉት ሲጠብቁት የነበረውና ከሳምንት በፊት ለአንባብያን የደረሰው መጽሐፉ፣ ለህተመት በበቃ በቀናት ጊዜ ውስጥ በአማዞን ድረገጽና በሌሎች ምርጥ ሽያጭ ያስመዘገቡ መጽሐፍት ዝርዝር ውስጥ በአንደኛ ደረጃ ላይ መቀመጡንና የወረቀት፣ የድምጽ፣ እና የኢሊክትሮኒክ ኪፒዎችን ጨምሮ በድምሩ 600 ሺህ በላይ ቅጂዎች እንደተሸጠ ዘገባው አመልክቷል፡፡ አሳታሚው ድርጅት ሲሞን ኤንድ ሹስተር ባለፈው ረቡዕ በሰጠው መግለጫ፣ መጽሐፉን ለአራተኛ ጊዜ በድጋሜ ለማተም ዝግጅት እያደረገ እንደሚገኝና ህትመቱ ሲያልቅ በወረቀት ታትመው ለገበያ የቀረቡ የመጽሐፉ ቅጂዎች ብዛት 1.3 ሚሊዮን እንደሚደርስም አስታውቋል፡፡
ደራሲው ከሁለት አመታት በፊት ለንባብ ያበቁትና በፕሬዚዳንት ትራምፕ ላይ የሚያጠነጠነው “ፊር” የተሰኘ መጽሐፍ በታተመ በመጀመሪያው ሳምንት ከ1 ሚሊዮን በላይ ቅጂዎች እንደተሸጡለት ያስታወሰው ዘገባው፣ እስካሁን ድረስ 2 ሚሊዮን ያህል ቅጂዎች መሸጣቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡

 ፖርቶሪኳዊው ድምጻዊ ሉዊስ ፎንሲ ያቀነቀነውና ዳዲ ያንኪ በአጃቢነት የተሳተፈበት “ዲስፓሲቶ” የተሰኘ ተወዳጅ የሙዚቃ ቪዲዮ፣ በዩቲዩብ ድረገጽ 7 ቢሊዮን ጊዜ በመታየት በአንደኛ ደረጃ ላይ እንደሚገኝ ተነግሯል፡፡
ዩቲዩብ ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ሃፒ ድረገጽ እንዳስነበበው 5 ቢሊዮን ጊዜ ያህል በዩቲዩብ ተመልካቾች የታየው የኤድ ሼራን ተወዳጅ ሙዚቃ “ሼፕ ኦፍ ዩ” በሁለተኛ ደረጃ ላይ ሲቀመጥ፣ የዊዝ ካሊፋ “ሲ ዩ አጌን” 4.7 ቢሊዮን ጊዜ በመታየት ሶስተኛ ደረጃን ይዟል፡፡
የማርክ ሮንሰን “አፕታውን ፋንክ” በ3.9 ቢሊዮን፣ የፒኤስዋይ “ጋንጋም ስታይል”፣ በ3.8 ቢሊዮን፣ የጀስቲን ቢበር “ሶሪ” በ3.3 ቢሊዮን፣ የማሮን ፋይቭ “ሹገር” በ3.3 ቢሊዮን፣ የኬቲ ፔሪ “ሮር” በ3.2 ቢሊዮን፣ የኤድ ሼራን “ቲንኪንግ አውት ላውድ” በ3.1 ቢሊዮን እንዲሁም የዋን ሪፐብሊክ “ካውንቲንግ ስታርስ” በ3 ቢሊዮን እይታዎች እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ የያዙ የዩቲዩብ የሙዚቃ ቪዲዮዎች መሆናቸውንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

Page 10 of 504