Administrator

Administrator

 በአዲስ አበባ ከሚገኙ ክፍለ ከተሞች ውስጥ ጉለሌና ቦሌ የግዴታ ጋብቻ በብዛት እንደሚፈፀምባቸው ተገለጸ፡፡  ባለፈው ሐሙስ በኢንሽየቲቭ አፍሪካ አዘጋጅነት፣ “ለውጥን በመለወጥ መተግበር” በሚል መሪ ሃሳብ በሞዛይክ ሆቴል ለአንድ ቀን በተካሄደ ስብስባ ላይ 20 የሁለተኛ ደረጃና የልዩ ፍላጐት ትምህርት ቤቶች መምህራን፣ ርዕሰ መምህራንና ሴት ተማሪዎች ተሳትፈዋል፡፡
የኢንሽየቲቭ አፍሪካ ዋና ሥራ አስፈፃሚ አቶ ክቡር ገና በስብሰባው ላይ እንደገለጹት፤ድርጅታቸው ከኢትዮጵያ መምህራን ማኀበር ጋር በመተባበር ባካሄደው ጥናት፤40 በመቶ በሚሆኑት ተማሪዎች ላይ ልዩ ልዩ ፆታዊ ጥቃት እንደሚፈጸም አረጋግጠዋል፡፡ ጥቃቱ በሁለቱም ፆታዎች ላይ የሚደርስ ቢሆንም ይበልጥ ተጐጂዎች  ልጃገረድ ተማሪዎች ናቸው ብለዋል፤ጥናቱን በመጥቀስ፡፡   
የስብሰባው ዋና አላማ በትምህርት ቤት አካባቢ በተማሪዎች ላይ የሚፈጸመውን ጥቃት ለመቀነስ ምን ማድረግ እንደሚቻል ሃሳብ ለማመንጨት መሆኑን የገለጹት ዋና ሥራ አስፈጻሚው፤ችግሩን ፈጥኖ መከላከል ካልተቻለ የሚያስከትለው ጉዳት ቀላል እንደማይሆን ተናግረዋል፡፡   
ለተሰብሳቢዎቹ የውይይት መነሻ መረጃዎችን ያቀረቡት፣ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ትምህርት ቢሮ የሥርዓተ ፆታ ኃላፊ፣ ወ/ሮ አበባ ዘውዴ፤የግዴታ ጋብቻ በአንዳንድ ክፍለ ከተሞች የሚታይ ቢሆንም በቦሌና ጉለሌ ክፍለ ከተሞች በብዛት እንደሚፈጸም  አስረድተዋል፡፡
በ2010 የመጨረሻዎቹ ስድስት ወራት ውስጥ በአዲስ አበባ 7 ሴት ተማሪዎች በግዳጅ እንዲያገቡ መደረጋቸውን የጠቆሙት ኃላፊዋ፤ በ35 ሴት ተማሪዎችና በ17 ወንዶች ላይ የፆታ ጥቃት መፈፀሙንና ከጥቃት አድራሾች ውስጥ አባትና አጐት እንደሚገኙበት አስምረውበታል፡፡  
“ለውጥን በመለወጥ መተግበር” በሚል መርህ የሚካሄደው የኢንሽየቲቭ አፍሪካ ፕሮግራም 20 ሚሊዮን ብር በጀት የተያዘለትና አዲስ አበባ በሚገኘው የስዊድን ኤምባሲ የሚደገፍ መሆኑ ታውቋል፡፡


 የአለማችን ቢሊየነሮች ትርፍና ኪሳራ
የእንግሊዝን ከአውሮፓ ህብረት የመውጣት ዕቅድና በአሜሪካና በቻይና መካከል የተፈጠረውን የንግድ ጦርነት ጨምሮ የአለማችን የአክሲዮን ገበያ፣ ንግድና ኢንቨስትመንት በቀውስ ውስጥ ሆኖ የከረመበትና ስመጥር ኩባንያዎችና ቢሊየነሮች የከፋ ኪሳራን ያስተናገዱበት አመት ነበር - 2018፡፡
የአለማችን ቢሊየነሮች በአመቱ በድምሩ 511 ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ገንዘብ እንደከሰሩ የዘገበው ፎርብስ፣ እጅግ ከፍተኛ ኪሳራ የደረሰበት በ12 ወራት ጊዜ ውስጥ 18.7 ቢሊዮን ዶላር ያጣው የፌስቡኩ መስራች ማርክ ዙክበርግ ነው ብሏል፡፡ 16.2 ቢሊዮን ዶላር የሚገመተውን የአመቱ ሁለተኛው ከፍተኛ ኪሳራ ያስተናገደው የአለማችን ባለጸጋ፣ ኢንዲቴክስ የተባለው የአልባሳት አምራች ኩባንያ ባለቤት የሆነው አማኒኮ ኦርቴጋ ነው፡፡
ለዙክበርግ ከፍተኛው የኪሳራ አመት ሆኖ ያለፈው 2018፣ የሃብት መጠኑን በ27.9 ቢሊዮን ዶላር ለጨመረው የአማዞኑ መስራች ጄፍ ቤዞስ በአንጻሩ፣ ከፍተኛ የትርፍ ዓመት ነበር ተብሏል፡፡ በፋሽን ኢንዱስትሪው መስክ የተሰማራው ዩኒሎ ኩባንያ መስራችና ባለቤት ጃፓናዊው ቢሊየነር ታዳሺ ያኒ በ7 ቢሊዮን ዶላር፣ ቫጊት አሌክፔሮቭ በ4.6 ቢሊዮን ዶላር የሃብት መጠናቸውን በመጨመር ሁለተኛና ሶስተኛ ደረጃን ይዘው አመቱን በስኬት እያጠናቀቁ መሆኑ  ተነግሯል፡፡


Tuesday, 01 January 2019 00:00

የአገራት የጤናማነት ደረጃ

 በአለማችን 149 አገራት ላይ የተደረገን ጥናት ጠቅሶ ዴይሊ ሜይል እንደዘገበው፣ ሲንጋፖር ከአለማችን አገራት መካከል ደረጃውን የጠበቀ የጤና እንክብካቤ በመስጠት አቻ ያልተገኘላት፣ እጅግ ጤናማዋ አገር በመሆን የ2018 የፈረንጆች አመትን በቀዳሚነት አጠናቅቃለች፡፡
የአገራትን የጤና አገልግሎት መሰረተ ልማት፣ የበሽታዎች ክስተት መጠንና ሌሎች መስፈርቶችን መሰረት አድርጎ በወጣው የአመቱ የአለማችን አገራት የጤናማነት ደረጃ ዝርዝር፣ በሁለተኛነት የተቀመጠችው ሉግዘምበርግ ስትሆን፣ ጃፓን፣ ስዊዘርላንድና ኳታር እስከ አምስተና ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
በ2018 እጅግ ዝቅተኛ የሆነ የጤናማነት ደረጃን ይዘዋል ተብለው ከአንደኛ እስከ ሶስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት አገራት ደግሞ፣ የማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ቻድ እና ጊኒ ናቸው፡፡

አለማችን ከፖለቲካ እስከ ሳይንስ፣ ከንግድና ኢንቨስትመንት እስከ መዝናኛው ኢንዱስትሪ በተለያዩ መስኮች ደማቅ ታሪክ የሰሩና እውቅናን ያተረፉ በርካታ ታላላቅ ሰዎችን በሞት ያጣችበት አመት ነበር - 2018፡፡
በአመቱ ከዚህ አለም በሞት ከተለዩ የኪነጥበቡ ዘርፍ ከዋክብት መካከል ለስድስት አስርት አመታት በሙዚቃው መስክ ደምቃ የዘለቀችው የአለማችን የሶል ሙዚቃ ንግስት አሪታ ፍራንክሊን አንዷ ናት፡፡ የበርካታ ታላላቅ ሽልማቶች ባለቤት የሆነችው አሪታ ፍራንክሊን፣ ባለፈው ነሃሴ ወር ላይ ነበር በተወለደች በ76 አመቷ ከዚህ አለም በሞት የተለየችው፡፡
በሳይንስና ቴክኖሎጂው መስክ በአመቱ ካጣናቸው ዝነኞች መካከል በቀዳሚነት የሚጠቀሰው ደግሞ፣ በመጋቢት ወር አጋማሽ ላይ በ76 አመቱ በሞት መለየቱ የተሰማው እንግሊዛዊው የፊዚክስ ሊቅ ስቴፈን ሃውኪንግ ነው፡፡
ወደ ፖለቲካው መስክ ጎራ ስንል ደግሞ በህዳር ወር ላይ በተወለዱ በ94 አመታቸው ከዚህ አለም በሞት የተለዩትን የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ጆርጅ ኤች ደብሊው ቡሽን እናገኛለን፡፡ በፖለቲካው መስክ በአመቱ በሞት ከተለዩት ታላላቅ ሰዎች መካከል የሚጠቀሱት ሁለት አፍሪካውያን ደግሞ፣ የኖቤል የሰላም ተሸላሚው የቀድሞው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ ጋናዊው ኮፊ አናን እና ደቡብ አፍሪካዊቷ የጸረ አፓርታይድ ታጋይ ዊኒ ማንዴላ ናቸው፡፡

Tuesday, 01 January 2019 00:00

የተፈጥሮ አደጋዎች


    በአለማችን የተለያዩ አገራት በፈረንጆች አመት 2018 የተከሰቱ የተፈጥሮ አደጋዎች ከ5 ሺህ በላይ ሰዎችን ለህልፈተ ህይወት የዳረጉ ሲሆን 28.9 ሚሊዮን ያህል ሰዎችንም በአደገኛ የአየር ንብረት ለውጦች ሳቢያ ለአስቸኳይ ጊዜ እርዳታ መዳረጋቸው ተዘግቧል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መረጃ እንዳለው፣ በአመቱ የተከሰቱ የመሬት መንቀጥቀጥ፣ ሰደድ እሳት፣ ጎርፍና ሌሎች አደገኛ የተፈጥሮ አደጋዎች በርካቶችን ለሞትና ለመፈናቀል የዳረጉ ሲሆን ፍሎሪዳን የመታው ሃሪኬን ሚካኤል፣ የካሊፎርኒያ የሰደድ እሳት፣ የስፔንና የፈረንሳይ ሃይለኛ ሙቀት፣ የኢንዶኔዢያ የመሬት መንቀጥቀጥና ጎርፍ በአመቱ ከተከሰቱና የከፋ ጥፋት ካደረሱት መካከል ይጠቀሳሉ፡፡

Tuesday, 01 January 2019 00:00

የስደተኞች ቁጥር

በ2018 የስደተኞች ቁጥር በአለማቀፍ ደረጃ በከፍተኛ ሁኔታ ያደገ ሲሆን 6.3 ሚሊዮን ያህል ዜጎቿ የተሰደዱባት ሶርያ በአለማችን እጅግ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ዜጎች አገራቸውን ጥለው የተሰደዱባት ቀዳሚዋ አገር መሆኗን ዩኤስኤ ቱዴይ ዘግቧል፡፡
ከአለማችን አገራት በርካታ ዜጎችን በማሰደድ የሁለተኛ ደረጃን የያዘቺው 2.6 ሚሊዮን ያህል ዜጎች የተሰደዱባት አፍጋኒስታን ናት ያለው ዘገባው፣  እ.ኤ.አ በ2011 ነጻነቷን ያወጀቺውና እንደ አገር መቆም ተስኗት በእርስ በእርስ ጦርነት ስትታመስ የኖረቺዋ ደቡብ ሱዳን በ2.4 ሚሊዮን ስደተኞች የሶስተኛ ደረጃ ላይ መቀመጧንም አመልክቷል፡፡
ሌላዋ አፍሪካዊት አገር ሶማሊያ በ806 ሺህ ያህል ስደተኞች የአራተኛ ደረጃን ይዛለች ያለው ዘገባው፣ 723 ሺህ ያህል የሮሂንጋ ሙስሊሞች ወደ ጎረቤት አገር ባንግላዴሽ የተሰደዱባት ማይንማር በአምስተኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ አመልክቷል፡፡

 በአመቱ በአለማችን ከተከሰቱ አነጋጋሪና የመገናኛ ብዙሃንን ትኩረት ስበው ከከረሙ ጉልህ አለማቀፋዊ ጉዳዮች መካከል በቱርክ የሳዑዲ አረቢያ ኢምባሲ የተፈጸመው የጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ ግድያ ይጠቀሳል፡፡
ቻይናና አሜሪካ የገቡበትና ዳፋው ለበርካታ የአለም አገራት ይተርፋል ተብሎ የተሰጋው የንግድ ጦርነት፣ አሜሪካ ከኢራን ጋር የገባቺውን የኒውክሌር ስምምነት በማፍረስ ተጨማሪ ማዕቀብ መጣሏና ለኢየሩሳሌም የእስራኤል መዲናነት በይፋ እውቅና መስጠቷ፣ በውዝግብ የታጀበው የእንግሊዝ ከአውሮፓ ህብረት የመውጣት ዕቅድም በአመቱ አለማቀፋዊ ትኩረትን ስበው የከረሙ ጉዳዮች ናቸው፡፡
ተካርረው የከረሙትና ከዛሬ ነገ ወደ ኒውክሌር ጦርነት ይገባሉ ተብሎ አለም በስጋት ይመለከታቸው የነበሩት ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕና የሰሜን ኮርያው አቻቸው ኪም ጆንግ ኡን ባልተጠበቀ መልኩ አቋማቸውን ቀይረው በወርሃ ሰኔ ሲንጋፖር ውስጥ ታሪካዊውን ሰላማዊ ውይይት ማድረጋቸውና ኪም ኒውክሌራቸውን ሊያወድሙ መስማማታቸው የአለምን ትኩረት የሳበ ሌላው ጉዳይ ነበር፡፡
የኮንጎ የኢቦላ ወረርሽኝ፣ የሩስያው የአለም የእግር ኳስ ዋንጫ፣ የደቡብ ሱዳን የሰላም ስምምነት፣ የሳኡዲ አረቢያው ልኡል ሞሀመድ ቢን ሳልማን ሚኒስትሮችንና ባለሃብቶችን በሙስና ሰበብ ድንገት ማሰራቸው፣ የፈረንሳይ ተቃውሞና የዚምባቡዌው ሙጋቤና የደቡብ አፍሪካው ጃኮብ ዙማ ከመንበረ ስልጣን መወገድም በ2018 የመገናኛ ብዙሃንን ትኩረት ስበው ከከረሙ አለማቀፋዊ ጉዳዮች ተርታ ይሰለፋሉ፡፡


---------------

  በ”አዲስ አድማስ” ጋዜጣ በተለያዩ ርዕስ ጉዳዮች ላይ መጣጥፎችን፣ ወጎችንና አጫጭር ልብወለዶችን በመጻፍ የሚታወቀው ደረጀ ይመር ያዘጋጀው “የሕዳሴው መሐንዲስ” የተሰኘ መጽሐፍ ሰሞኑን ለንባብ በቅቷል፡፡
መጽሐፉ፤ እውነተኛው የሕዳሴው መሐንዲስ ታላቁ የኢትዮጵያ ንጉሥ አጼ ቴዎድሮስ እንደሆኑ የሚያትት መጣጥፍን ጨምሮ ሌሎች ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊና ፍልስፍናዊ ይዘቶችን የሚዳስሱ ጽሁፎች፣አዝናኝ ወጎችና አጫጭር ልብወለዶችን አካትቶ ይዟል። በ30 ምዕራፎች ተከፍሎ በ202 ገጾች የተቀነበበው መጽሐፉ፤ በ150 ብር ለገበያ ቀርቧል፡፡ መጽሐፉን ጃፋር መጻሕፍት መደብር እንደሚያከፋፍለው ታውቋል፡፡   

 “አዝማሪና ውሃ ሙላት” የሚለው የከበደ ሚካኤል ግጥም እንዲህ ይላል፡-
አንድ ቀን አንድ ሰው፣ ሲሄድ በመንገድ
የወንዝ ውሃ ሞልቶ ደፍርሶ ሲወርድ
እዚያው እወንዙ ዳር፣ እያለ ጐርደድ
አንድ አዝማሬ አገኘ፣ ሲዘፍን አምርሮ
በሚያሳዝን ዜማ፣ ድምፁን አሳምሮ፡፡  
“ምነው አቶ አዝማሪ፣ ምን ትሠራለህ?” ብሎ ቢጠይቀው፤
“ምን ሁን ትላለህ አላሻግር ብሎኝ የውሃ ሙላት
እያሞጋገስኩት በግጥም ብዛት
ሆዱን አራርቶልኝ ቢያሻግረኝ ብዬ
“አሁን ገና ሞኝ ሆንኩ ምነዋ ሰውዬ
ነገሩስ ባልከፋ፣ ውሃውን ማወደስ
ግን እንደዚህ ፈጥኖ በችኮላ ሲፈስ
ምን ይሰማኝ ብለህ ትደክማለህ ከቶ
ድምፁን አያሽካካ መገስገሱን ትቶ
እስቲ ተመልክተው፣ ይሄ አወራረድ
ያልሰማው ሲመጣ፣ የሰማው ሲሄድ፡፡”
ተግሣፅም ለፀባይ ካ ልሆነው አራሚ
መናገር ከንቱ ነው፣ ካልተገኘ ሰሚ!
*   *   *
ስንናገር ሰሚ መኖሩን እናረጋግጥ፡፡ ለነማንና ለማን ነው የምንናገረው እንበል፡፡ አንዳንድ ሰው ብዙ ጆሮ አለው፡፡ አንዳንዱ ደግሞ ፈፅሞ ጆሮ ያልፈጠረበት ነው፡፤
“አሁን የት ይገኛል፣ ቢፈልጉ ዞሮ
መስማት ከማይፈለግ፣ የባሰ ደንቆሮ”  ይሉናል ከበደ ሚካኤል፡፡
“አውቆ የተኛን ቢቀሰቅሱት አይነቃም”ም ያስኬዳል፡፡ ሥልጣን ልብ ያደነድናል፡፡ ጆሮ ያደነዝዛል፡፡ ዐይንን ያስጨፍናል! ህዋሳት በድን ሲሆኑ አገር የልማት ትኩሳቷ ይደነዝዛል! የንቃት ዐይኗ ይጨለመልማል! ተስፋና ምኞት ያስለመልማሉ! እኛ በምሁራዊ ልቦናችን የምንመኝላት መንገድ ው መንገድ ነው ኮረኮንች፣ አሊያም ሊሾ አስፋልት ደሞም ቀለበት ሊሆን ግድ ነው!
መለወጣችን ግድ ነው! ለለውጥ መዘጋጀት ግን የለውጥ ግድ ግድ ነው! ዋናው ችግራችን የተለወጥን እየመሰለን ዘራፍ ማለታችን ነው! ብዙዎቻችን የለውጥ ዕውነተኛውና ሁነኛው ሀሳብ ሳይገባን የተለወጥን ይመስለናል! ምነው ቢሉ… ለውጥ የአንድ ጀምበር ጉዳይ ስላልሆነ ነው! እናርገውም ብንል ከቶም ባንድ ጀምበር አንስማማም! ስለዚህ በብርቱ ማሰብ ያለብን “ዛሬም ትግላችን መራራ፣ ግባችን የትየለሌ” መሆኑን ነው! መስዋዕትነትን አንፍራ! የአቅማችንን ያህል ሩቅ ዕቅድና ሀሳብ አንሽሽ! ዛሬ ሁሉን ባቋራጭ የማሸነፍ ፍላጎት ዘመን ነው (It is a time of short - term mechanisms) የረዥም ጊዜ ዕቅድ ገና ባላወቅንበት አገር “አቋራጭ መንገድ” ፍለጋ ስንባዝን ዓመታት አልፈዋል! ገና ያልፋሉ፡፡  
አሁን መሰረታዊ ፍላጎታችን ስለ ፖለቲካዊ ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ አኮኖሚያዊም ነው! ጉዳያችን ማን በልቶ ይደር ማንስ ጠግቦ ይደር? የሚለው ነው፡፡
ህንዶች፤
“እያንዳንዷ ሩዝ ላይ የሚበላት ሰው ስም ተፅፏል” የሚሉት እንደ እኛ ባለ አገር የሚሰራ ሀቅ ነው!! ይሄን ምኔም ልብ እንበል! ነገም ጥያቄያችን ይሄው ነው!

 የእርዳታ ፈላጊዎች ቁጥር ወደ 8 ሚሊዮን እንደሚያሻቅብ ተጠቆመ

     በቤኒሻንጉልና በምዕራብ ወለጋ አዋሳኝ ሰሞኑን የፀጥታ ኃይሎች የወሰዱትን የህግ ማስከበር እርምጃ ተከትሎ አንፃራዊ መረጋጋት በመስፈኑ ለተፈናቃዮች እርዳታ ማቅረብ መጀመራቸውን የረድኤት ድርጅቶች አስታወቁ፡፡
ቀደም ሲል በግጭቱ ምን ያህል ሰዎች እንደተፈናቀሉ ለማወቅ አስቸጋሪ እንደነበር የጠቆመው የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ፅ/ቤት፤የተፈናቃዮች ቁጥር ሩብ ሚሊዮን መድረሱን አስታውቋል፡፡ ለእነዚህ ተፈናቃዮች አስቸኳይ እርዳታ ለማቅረብም 25.5 ሚሊዮን ዶላር ያስፈልጋል ተብሏል።
ከተፈናቀሉት 255 ሺ ያህል ዜጎች መካከል 57 ሺህ የሚሆኑት በቤኒሻንጉል ጉሙዝ አሶሳና ከማሺ ዞን ውስጥ የሚገኙ ሲሆን 200 ሺ ያህሉ ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ተፈናቅለው፣ በምስራቅና ምዕራብ ወለጋ ውስጥ የሰፈሩ መሆናቸውን ጽ/ቤቱ በሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡
ከሰሞኑ ተፈናቃዮች ያሉበትን ሁኔታ ለማወቅ የረድኤት ድርጅቶች ምልከታ ያደረጉ ሲሆን ተፈናቃዮቹ አስቸኳይ የህክምና፣የተመጣጣኝ ምግብና የመጠለያ አቅርቦት እንደሚያስፈልጋቸው አስታውቀዋል፡፡ ተማሪዎችም ትምህርት ማቋረጣቸውም በሪፖርታቸው ተመልክቷል፡፡   
ይህን እርዳታ በአስቸኳይ ለማቅረብም 25.5 ሚሊዮን ዶላር ለህክምና ቁሳቁስ፣ለምግብ፣ ለህፃናትና እናቶች አልሚ ምግብ እንዲሁም ለዘይት መግዣ እንደሚያስፈልግ የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ፅ/ቤት ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡  
በአጠቃላይ በግጭት ምክንያት በሃገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች የተፈናቀሉ ዜጎች ቁጥር በህዳር ወር ከነበረበት 2.2 ሚሊዮን ወደ 2.4 ሚሊዮን ከፍ ማለቱን የጠቆመው ጽ/ቤቱ፤በአዲሱ የፈረንጆች ዓመት 2019 የአስቸኳይ እርዳታ ፈላጊዎች ቁጥር ወደ 8 ሚሊዮን እንደሚያሻቅብ አስታውቋል፡፡ ለእነዚህ ዜጎች እርዳታ ለማቅረብ 1.2 ቢሊዮን ዶላር ያስፈልጋል ብሏል፤የመንግስታቱ ድርጅት፡፡

Page 10 of 421