Administrator

Administrator

   የመጀመሪያዋ የሴቶች ጉዳይ ሚኒስትር

             "--ይህች አገር ከረሃብ፣ ከጦርነትና ከግጭት ጋር አብሮ የሚነሳ ስሟን አድሳ መልካም ገፅታ መጎናጸፍ  እንደምትችል አምናለሁ። የዕድሜ ባለፀጋ ጥንታዊት አገር ናት። የትልቅ ባህል ባለቤት ናት፤ አሁን ደግሞ ፈጣን ግስጋሴዋ ጉልበት እያገኘ ነው። የኔ ምኞት፤ ኢትዮጵያ የሰላም፣ የብልጽግናና የዕድገት አገር እንድትሆን ነው።--"

            ለሰብአዊ መብትና ለፍትህ ያለኝ ስሜት፣ ከህልውናዬ ጋር የተሳሰረና በጥልቅ መሰረት ላይ የተገነባ ነው። አብሮኝ የተወለደ የተፈጥሮዬ አካል ሆኖ ይሰማኛል። በደርግ ወታደራዊ የአገዛዝ ዘመን፣ በእስር ቤት ያሳለፍኳቸው 12 ዓመታትና 8 ወራት፣ ስለ ሰው ልጅ ማንነት ክፉና ደጉን አስተምረውኛል። ለጊዜው ባይታየንም እንኳ፣ እያንዳንዱ ሰው፣ የየራሱ ልዩ በጎ ማንነት አለው። እድል ካገኘም፣ በጎ ማንነቱ በእውን በአደባባይ ይገለጣል። በእነዚያ የእስርና የሰቆቃ ዓመታት፣ ቅስሜ ሳይሰበርና ጤናዬ ሳይቃወስ፣ ከልጆቼና ከቤተሰቤ ጋር  ለመገናኘት መቻሌ ለእኔ የህይወት ዘመን ስኬት ነው፡፡ ዳግም ነፍስ  የመዝራት ያህል እንደገና  ተነስቼ፣ አዲስ  በተቋቋመው መንግሥት፣ የመጀመሪያዋ የሴቶች ጉዳይ ሚኒስትር በመሆን፣ የአገሬ ሴቶችና ሕፃናት መብታቸው እንዲከበር መሥራቴም ሌላው የሕይወት ዘመኔ ስኬት ነው።
በአዲስ አበባ ፒያሳ አካባቢ ነው የተወለድኩት። ወላጆቼ አቶ ኃይለሚካኤልና ወ/ሮ በርአልጋ የተደላደለ ኑሮ ስለነበራቸው፣ ጥሩ ትምህርት ቤት የመግባት እድል ነበረኝና ለከፍተኛ ትምህርት ወደ ስዊዘርላንድ ሄጄ፣ ከፍሪቦርግ ዩኒቨርሲቲ የመጀመሪያ ዲግሪ እንዲሁም በጋዜጠኝነት ዲፕሎማ አግኝቻለሁ። ራሱን በራሱ እያስተማረ በእውቀት ለማበልፀግ የቻለው አባቴ፣ ከዘመኑ ቀድሞ የተራመደ ስልጡን ሰው ነበር። ለትምህርት ከፍተኛ ክብር የሚሰጥ ከመሆኑም የተነሳ፣ ብዙ ልጆችን በትምህርት እየደገፈ አሳድጓል። በተለይ ደግሞ በሴቶች ትምህርት ላይ ድርድር አያውቅም ነበር። ሴት ልጆቹን ሰብስቦ፣ የቤት አያያዝና የምግብ ዝግጅት ለመለማመድ ሳይሆን፣ ለትምህርታችን ቅድሚያ መስጠት እንዳለብን ሲመክረን፣ “የባሎቻችሁ የቤት አገልጋይ  መሆን የለባችሁም።” ይለን ነበር። “ጥሩ ትምህርት እንድታገኙ ማድረግ የኛ የወላጆች ኃላፊነት ነው፤ የትዳር አጋራችሁን የምትመርጡት ግን እናንተ ራሳችሁ ናችሁ” ይለናል።
እናቴ በልጅነት እድሜ ብቻ ሳይሆን፣ እስር ቤት በነበርኩበትና ቤተሰባችን ላይ መከራ በተደራረበበት በዚያ ክፉ ዘመን ጭምር፣ በጎውን መንገድ ያሳየችኝ አስተማሪዬና አርአያዬ ናት። በደስታና  በሃዘን፣ በተድላና በመከራ ወቅቶች ሁሉ፣ የቤተሰባችን ምሰሶ ነበረች። በታሰርኩ ጊዜ፣ ሴት ልጆቼን ቅንጣት ሳታጎድልባቸው ፍቅር እየመገበች አሳድጋልኛለች። የሰዎችን ሃቅ መንካት የማትወድ፣ ጠንካራ የፍትህ ሰው የነበረችው እናቴ፤ የጥላቻ መንፈስ ስለማይነካካት “ሰው ላይ ለመፍረድ አትቸኩሉ” እያለች ሁሌም ትገስፀን ነበር። ከእስር ወጥቼ፣ እኒያ ህዝቡን እያሰሩ ሲቀጠቅጡና ሲያሰቃዩ የነበሩ የደርግ መሪዎች ለፍርድ በቀረቡ ጊዜ፣ በጥላቻ ስሜት እንዳልዘፈቅ እናቴ የመከረችኝ አይረሳኝም።  “መፍረድ ያንቺ ፋንታ አይደለም። እነዚህ ሰዎች በፈጣሪ እጅ ውስጥ ናቸው። የሚመጣባቸውን ነገር እንዲቀበሉ ተያቸው። በቴሌቪዥን ባየሻቸው ቁጥር በጥላቻ መብሰልሰልና መንገብገብ ከጀመርሽ ግን፣ ጉዳቱ አንቺው ላይ ነው፤ ያንቺም ሆነ የልጆችሽ በጎ መንፈስና ኃይል ሙጥጥ ብሎ ይጠፋል።” ትለኝ ነበር።
ንጉሡን ከስልጣን ለማስወገድ በተካሄደው አብዮት ሳቢያ፣ ቤተሰባችን ሃብትና ንብረቱን ቢያጣም፤ እንደ አብዛኛው የዚያ ዘመን ወጣት አብዮቱን ደግፌያለሁ። አውሮፓ ስዊዘርላንድ ውስጥ እየተማርኩ፣ በኢትዮጵያ ተማሪዎች ማኅበር እንዲሁም በማህበሩ የሴቶች ክንፍ ውስጥ እየተሳተፍኩ፣ ´ታገይ´ የተሰኘውን የሴቶች መጽሔት አዘጋጅ ነበር። ከባለቤቴ ከብርሃነ መስቀል ረዳ ጋር የተዋወቅሁትና የተጋባነው፣ እዚያው ስዊዘርላንድ ሳለን ነበር። ብርሃነ መስቀል፣ ስመጥር የተማሪዎች ንቅናቄ መሪ ከመሆኑም በተጨማሪ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲ (ኢህአፓ) መሥራች እንደሆነ ይታወቃል። በጥንታዊው የፊውዳል አገዛዝ ሳቢያ፣ ፋታ የለሽ ድህነት ውስጥ መፈናፈኛ አጥተው የኖሩ ዜጎች፣ ያንን አገዛዝ ለማስወገድ ያነገቡት “መሬት ላራሹ” የተሰኘው የዘመኑ መፈክር፣ በብርሃነ መስቀል የተቀመረ ነበር።
በ1969 (70) ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ የተመለስኩት፣ አገሬን ለማየትና የድህረ ምረቃ የማስተርስ ዲግሪ ጥናቴን ለማካሄድ ብቻ አልነበረም። የወለድኳትን ልጃችንን ለባለቤቴና ለቤተሰቤ ለማሳየት ስለጓጓሁም ጭምር ነበር። እንዲያም ሆኖ ፣ በዚህ የቀውስ ዘመን ወደ ኢትዮጵያ መምጣቴ የዋህነት ነበር። ተመልሼ ወደ አውሮፓ አልሄድኩም። አገሪቱ፣ በተለይ ደርግን ለሚቃወሙ ሰዎች እጅግ አደገኛ እንደሆነች ብገነዘብም፣ ወላጆቼን እየደገፍኩ ከልጆቼና ከባለቤቴ ጋር እዚሁ ለመቆየት ወስኜ ሥራ ጀመርኩ።
አውሮፓ ወይም አሜሪካ ተምረው የመጡ ወጣቶች፣ ለአብዮቱ ጠላት ናቸው ተብለው በአይነ  ቁራኛ በሚታዩበት በዚያ ዘመን፣ ከደርግ ጥርስ ውስጥ ላለመግባት ከቦታ ቦታ እየተሸሸግሁ፣ ሁለተኛዋን ልጄን ወለድኩ። ነገር ግን በአዲስ አበባ ተደብቄ መቀጠል አልቻልኩም። አፈናው ስለበረታ፣ በርካታ የተቃዋሚ ወገን አባላት በሕይወት ለመሰንበት ሲሉ በህቡዕ ለመንቀሳቀስ ተገደው ነበርና እኔም ከእስር ለማምለጥ ሁለቱን ልጆቼን እናቴ ዘንድ ትቼ፣ ከአዲስ አበባ ወደ ገጠር ሸሸሁ። በገጠር አካባቢ ተሰማርቶ ከነበረው ኢህአፓ የእርምት ንቅናቄ ጋር ስቀላቀል፣  የውጭ ቋንቋዎች ስለምችል፣ የንቅናቄው የመረጃ አገልግሎት ክፍልን እንድመራ ተመድብኩ። ብዙም አልቆየሁም። የእርምት ንቅናቄውን በመወከል በውጭ አገራት እንድሰራ ስለተወሰነና እርጉዝም ስለነበርኩ፣ ከአገር ለመውጣት ለጉዞ ተዘጋጀሁ። ከጉዞው በፊት ግን፣ ከከተማ ወጥተው ባለቤቴ ወደሚገኝበት ካምፕ ለመምጣት የሚፈልጉ በርካታ ወጣቶች ችግር ስላጋጠማቸው መርዳት ነበረብኝ። ወጣቶቹን መንገድ እየመራሁ ሳለ፣ ወሎ ውስጥ በደርግ ተይዤ ማዕከላዊ እስር ቤት ገባሁ።
እንደ ብዙዎቹ እስረኞች፣ ለበርካታ ወራት ለብቻዬ ተቆልፎብኝ ፣ ሊሰሙት የሚከብድ መከራ ደረሰብኝ። ከብዙ የምርመራ ስቃይ በኋላ፣ “ትረሸን” ብለው ሊገድሉኝ ሲወስኑ ደግሞ፣ ከሞት ጋር ተፋጠጥኩ። በዚች ቅፅበት፣ እርጉዝ መሆኔን ስላወቁ ከሞት ተረፍኩ። የእስር ጊዜዬ ግን ገና መጀመሩ ነበር። የእስር ቤት ውሎና አዳር፣ የራሴ የምትይውን ነገር ሁሉ ይቀማሻል። ሰው የመሆን ክብርን አሳጥቶና የሰብአዊነት መንፈስ አሟጥጦ፣ ያሰቃያል። እንዲያውም ሆኖ፣ እኔና መሰሎቼ የእስር ቤት ኑሯችን ጨርሶ በድን እንዳይሆን ለማድረግ መፍጨርጨራችን አልቀረም። ወጣቶችን ለሁለተኛ ደረጃ መልቀቂያ ፈተና ለማዘጋጀት እናስተምር ነበር። እስር ቤት ውስጥ የወለድኳትን ሶስተኛ ልጄን ያሳደግኋት እዚያው ነው። የእስር ቤት ኑሮ ትዕግስትን፣ ማዳመጥንና ከሌሎች መማርን አስለምዶናል። የሁሉም ሰው መብት መከበር አለበት የሚለው እምነቴ፣ ደረጃ በደረጃ ጥልቀት እያገኘና እየፀና የመጣውም በዚሁጊዜ ነው። በእስር ያሳለፍኳቸው ዓመታት፣ የጥንካሬዬ መሰረት ሆነ። ያንን የእስር ዘመን ተቋቁሜ ካለፍኩ በኋላ፣ የትኛውንም ፈተና መቋቋም እንደምችል አውቃለሁና ላመንኩበት ነገር ሁሉ በግልጽ የመናገር ድፍረት ተጎናጽፌያለሁ።
የደርግ አገዛዝ በ1983 ዓ.ም ተሸንፎ ከእስር እንደተለቀቅሁ፣ በሽግግር መንግሥቱ የጠቅላይ ሚኒስትር ቢሮ ውስጥ፣ የስነ ፆታ ጉዳዮች ዋና ተጠሪ እንድሆን ጥያቄ ቀረበልኝ። ይህንን ኃላፊነት የሚመጥን በቂ የስራ ልምድ እንደሚጎድለኝ ባልክድም፣ በሴቶች ህይወት ላይ ተጨባጭ ለውጥ ለማምጣት የቻልኩትን ሁሉ ለመስራት፣ አቅምና ፍላጎት እንዳለኝ እርግጠኛ ነበርኩ። ጥያቄውን ከመቀበሌና ኃላፊነት ከመረከቤ በፊት ግን፣ በሴቶች መብትና ተሳትፎ ላይ  ተጨባጭ ውጤት የሚያመጣ እውነተኛ ነገር እንድሠራ፣ መንግስት ፈቃደኛ መሆኑን ማረጋገጥ ነበረብኝ። በደርግ ዘመን፣ የሴቶች ንቅናቄ በስፋት ሲካሄድ እንደነበር ይታወቃል። ያንን መልሼ መድገም አልፈለግሁም። የሽግግር መንግሥቴ መሪዎች፣ ለሴቶች መብትና ተሳትፎ ፅኑ አቋም እንዳላቸው ስገነዘብ፣ የቀረበልኝን የኃላፊነት ቦታ ተቀብዬ፣ በሙያ ዘመኔ በእጅጉ የወደደኩትና የረካሁበትን ስራ ጀመርኩ። በእርግጥ ሥራው በተቃውሞ የተከበበ ፈታኝ ሥራ ነበር። በሴቶች መብትና ተሳትፎ ላይ የሚነሳው ተቃውሞ፣ በአገሪቱ ባህል ውስጥ ለዘመናት ስር ሰድዶ የዘለቀ ስለሆነ፣ በቀላሉ የሚገላገሉት አይደለም። ይሄም ሆኖ ግን ችግሩን ለመቅረፍ የተቻለውን ሁሉ ማድረግ ይጠበቅብናል። “ሴቶችን አሳንሶ ከሚያይ ኋላቀር ልማዳዊ አስተሳሰብ ባሻገር መጓዝ አለብን፤ ደግሞም መጓዝ እንችላለን” የሚል ወኔ፣ ተስፋና እምነት ይዤ ነው የገባሁበት። ከብዙ አጋሮቼ ጎን ተሰልፌም፣ በሙሉ ልብና ብርታት ታግያለሁ።
ከባልደረቦቼ ጋር በመላ አገሪቱ በሰፊው በማማከርና የረዥም  ጊዜ ራዕይ በመሰነቅ፣ በአገሪቱ ታሪክ የመጀመሪያው የሆነውን የሴቶች ፖሊሲ  አዘጋጅተን በ1985 ዓ.ም እንዲጸድቅ ለማድረግ ችለናል። “ሩቅ አሳቢ፣ ቅርብ አዳሪ” ላለመሆንም፣ ፖሊሲውን በተግባር ለመተርጎም ተቋማዊ ስርዓቶችን ነድፈን የአሰራር ሂደቶችን ለመዘርጋትና ሙያተኞችን ለማሟላት በቅተናል። ይህም ብቻ አይደለም። ሕገ-መንግስቱን በማርቀቅ ሂደት ውስጥ የሴቶችን መብት የሚያስከብር ሕግ እንዲወጣ ለማስቻል ሽንጣችንን ገትረን ተሟግተናል። በሴቶች ላይ የሚፈጸሙ ማናቸውም  የአድልዎ አይነቶችን ለማስወገድ በዓለም አቀፍ ደረጃ የተፈረመው ስምምነት በአገሪቱ ሕገ-መንግስት ውስጥ እንዲካተት የሴቶች ጉዳይ ቢሮ በፊታውራሪነት ታግሏል። የሴቶችን መብት  የሚመለከቱ ህጎች በተለይም የቤተሰብ ሕግ፣ ዋነኛ መሠረታቸው የአገሪቱ ሕገ-መንግስት እንደሆነ ግልጽ ነው። ለዚህም ነው የሴቶችና ህፃናት መብት በህገ-መንግስቱ ሁነኛ ዋስትና ማግኘታቸውን ለማረጋገጥ የጣርነው። በህገ-መንግስት አርቃቂ ኮሚሽን ውስጥም፣ ሶስት ወንበር ለሴቶች እንዲመደብ ማድረጋችን፣ ትልቅ ትርጉም ነበረው። ሴቶችን በሰፊው ለማሳተፍ ባዘጋጀነው የምክክር መድረክ፣ የኢህአዴግ ሴቶች ማኅበርና የሶማሌ ሴቶች ማህበር ተወካዮች፣ ሁለቱን ወንበሮች እንዲይዙ ተመረጡ። ሶስተኛው ወንበር የተሰጠው፣ ሰርተው ለማይደክሙት ባለሙያ ለወ/ሮ አፀደወይን ተክሌ ነበር። እንዲህ ሳንታክት በመስራታችን፤ ለሴቶች መብት ጠንካራ ዋስትና የሰጠውን አንቀፅ 36፣ በሕገ-መንግስቱ ውስጥ እንዲካተት ለማድረግ ችለናል። የሕገ-መንግስቱ መነሻ ረቂቅ፣ እንደ ነባሩ ሕግ ሴቶችን አሳንሶ በመመልከት፣ ያለ ሞግዚት የራሳቸውን ህይወት በራሳቸው ውሳኔ የመምራት መብት እንዳይኖራቸው የሚገድብ ነበር። ዝም አላልንም። ድምፃችን ጎልቶ እንዲደመጥ ከዳር ዳር የአገሪቱን ሴቶች ቀሰቀሰን። በአገሪቱ ምክር  ቤት ፊት ቀርቤ ንግግር አሰማሁ። በመጨረሻም ከመንግስት አመራር ድጋፍ  አግኝተን፣ ለሴቶች መብት ጠንካራ ዋስትና በእጃችን ለማስገባት በቃን።
ሕገ-መንግስቱ ፀደቀ ብለን፣ አርፈን አልተቀመጥንም። ህዝቡን  በአጠቃላይ፣ በተለይ ደግሞ በየትምህርት ቤቱ ያሉ ታዳጊ ወጣቶችን፣ ስለ ሴቶች መብት ለማስተማር ለተከታታይ ዓመታት በትጋት ሰርተናል። የመማሪያ መጻህፍትና በራሪ ወረቀቶችን በብዛት ከማሳተማችንም በተጨማሪ ሳናሰልስ ባደረግነው ጥረት፣ የሴቶች መብት ፅንሰ ሀሳብ በትምህርት ስርዓቱ  ውስጥ እንዲካተት አድርገናል። የሴችን ተሳትፎ በተግባር ለማጠናከር፣ የብድር አገልግሎት የሚያገኙበት አዲስ አሰራር ለመፍጠር የሚያስችል መመሪያ አዘጋጅተናል። ከአጋሮቻችን ጋር በመተባበር፣ ለድሃ ሴቶች የኢኮኖሚ እድል የሚፈጥርና የሙያ ስልጠና የሚሰጥ የሴቶች ልማት ፈንድ እውን እንዲሆንና በየአካባቢው እንዲተገበር አድርገናል።
በስርዓተ ጾታ ጉዳዮች ዙሪያ፣ ለሴቶች መብትና ጥቅም መስራት ቀላል አይደለም፣ ትግል ነው። በሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች ውስጥ ፣ በስርዓተ ጾታ ዘርፍ የተሰማሩ በርካታ የስራ ባልደረቦቼ፣ እለት ተእለት ፈተናዎች ይጋረጡባቸው ነበር። ፈተናው የሚመጣው ታዲያ፣ ከወንዶችም ከሴቶችም ነው። ሳንታክት ስለ ሴቶች መብት መሟገታችንንና፣ በመንግስት ፖሊሲዎች ውስጥ የሴቶች ተሳትፎ እንዲካተት ያለ እረፍት መከራከራችንን አልወደዱልንም። ሳይታክቱ ይቃወሙናል ብለን ዝም ማለት አንችልም። ስለ ሴቶች መብትና ተሳትፎ መከራከር ሥራዬ ነው፣ ለባልደረቦቼም ሥራቸው ነው። ያኔም ሆነ አሁን በጣም አስፈላጊና በሙሉ ልብ የምናምንበትም ሥራችን ነው። ለምዕተ ዓመታት ስር የሰደደውን ኋላቀር አስተሳሰብ ለመቀየር የምንችለው፣ ከአቋማችን ፍንክች ሳንል ለሴቶች መብትና ተሳትፎ በመሟገትና ሳናሰልስ በማስተማር ብቻ ነው። ባከናወናቸው እንቅስቃሴዎች ሁሉ፣ የስነ-ጾታ ጉዳይን ብሔራዊ አጀንዳ ለማድረግ መቻላችን ከልብ ያኮራኛል።
በምዕራብ አፍሪካ ፈረንሳይኛ ተናጋሪ አገራት የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆኜ ተመድቤ፣ ወደ ኮትዲቯር በመሄድ አገሬን ማገልገሌም ያኮራኛል። በሁለተኛው ዙርም፣ በፈረንሳይ፣ በሞሮኮ፣ በስፔንና በዩኔስኮ የኢትዮጵያ አምባሳደር በመሆን ሰርቻለሁ። የንግድ ትስስር እድሎችን እንዲሁም የኢትዮጵያን ባህላዊ ሃብቶችና ተፈጥሯዊ ውብ ፀጋዎችን ለውጭው ዓለም በማስተዋወቅ አገሬን ማገልገሌም፣ ለኔ አስደሳች ነበር። የኢትዮጵያ ሚሌኒየም በዓለም አቀፍ መድረክ እውቅና ተሰጥቶት እንዲከበር ለማድረግና ዩኔስኮን ለማሳመን ያደረግነው ጥረት ትዝ ይለኛል። ጥረቱን መምራቴና  ለስኬት ማብቃቴ አስፈንድቆኛል። ዩኔስኮ በፓሪስና በኢትዮጵያ ውስጥ ባሰናዳናቸው አውደ ርዕዮችና የበዓል ዝግጅቶች የአገራችንን ሚሌኒየም አክብሯል።
ይህች አገር ከረሃብ፣ ከጦርነትና ከግጭት ጋር አብሮ የሚነሳ ስሟን አድሳ መልካም ገፅታ መጎናጸፍ  እንደምትችል አምናለሁ። የዕድሜ ባለፀጋ ጥንታዊት አገር ናት። የትልቅ ባህል ባለቤት ናት፤ አሁን ደግሞ ፈጣን ግስጋሴዋ ጉልበት እያገኘ ነው። የኔ ምኞት፤ ኢትዮጵያ የሰላም፣ የብልጽግናና የዕድገት አገር እንድትሆን ነው። ፍትህ የሰፈነባትና ሙሉ ለሙሉ የሚተገበርባት፣ ልጆቻችንም ሆኑ ወላጆቻችን የማይሸሿትና ጥለዋት የማይሰደዱባት አገር እንድትሆን እፈልጋለሁ። በደስታና በሰላም ሁላችንም አብረን የምንኖርባት ውብ አገር ትሆናለች።
ታሪኬን ለሚያነቡ ልጃገረዶች፣ አንድ ነገር ልነግራቸው እፈልጋለሁ። የእያንዳንዳችሁን ሕይወት የሚያሻሽል ወደር የለሽ መሳሪያ ቢኖር ትምህርት ነው። በትምህርት ማመን አለባችሁ። በየትም ቦታና ሁኔታ፣ ከወላጆችም ሆነ ከቤተሰብ ጋር፣ ከትዳርም ሆነ ከፍቅር አጋር ጋር፣ ከልጆችም ሆነ ከማህበረሰቡ አባላት ጋር የሚገጥማችሁን ችግር መቋቋምና ማሸነፍ የምትችሉት በትምህርት ብቻ ነው። “ከራሴ ህይወት የተማርኩት ቁም ነገር፣ ወደ ማላውቀው ቦታ በመሸሽ ኑሮዬ ሊሻሻል ይችላል ብሎ ማሰብ፣ ከንቱ መሆኑን ነው። ችግሮችን ተጋፍጣችሁ ማሸነፍ ይኖርባችኋል። አጥብቄ የምመክራችሁ፡- ለሙያችሁና ለሥራችሁ ከልብ የምታስቡና በፅናት የምትቆሙ እንድትሆኑ ነው። አሁን በደረሳችሁበት ደረጃና እስካሁን ባገኛችሁት ውጤት ብቻ እረክታችሁ አትቀመጡ። እምቅ አቅማችሁ ትልቅ እንደሆነ ተገንዝባችሁ፣ ወደ ላቀ ደረጃ ተራመዱ።
("ተምሳሌት - ዕጹብ ድንቅ ኢትዮጵያውያን ሴቶች" መጽሐፍ የተወሰደ፤ 2007 ዓ.ም)


በመላው አለም በአሁኑ ወቅት በስራ ላይ ከሚገኙት ተጨማሪ 1 ሚሊዮን ያህል አዋላጆች እንደሚያስፈልጉና አዋላጆችን በበቂ መጠን አሰልጥኖ ማሰማራት በአለማችን ከሚከሰቱት የእናቶችና ጨቅላዎች ሞት 60 በመቶ ያህሉን ማስቀረት እንደሚቻል አንድ ጥናት አመለከተ፡፡
በአለማችን ከፍተኛ የአዋላጆች እጥረት ከሚታይባቸው አካባቢዎች መካከል አፍሪካ ቀዳሚነቱን እንደምትይዝ የጠቆመውና በ194 የአለማችን አገራት ላይ በአለም የጤና ድርጅትና በአጋር ተቋማት የተሰራው ጥናት፣ ከ1 ሚሊዮን ያህሉ ተጨማሪ አዋላጆች መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት ለአፍሪካ እንደሚያስፈልጉም አክሎ ገልጧል፡፡
በአሁኑ ወቅት በማለው አለም 1.9 ሚሊዮን ያህል አዋላጆች በስራ ላይ ይገኛሉ ያለው ጥናቱ፣ ከእነዚህ መካከልም 90 በመቶ ያህሉ ሴቶች መሆናቸውንና ባለፉት አመታት ተጨማሪ አዋላጆችን አሰልጥኖ በማሰማራት ረገድ በቂ ስራ አለመሰራቱንና የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝም የአዋላጆችን እጥረት እንዳባባሰው አመልክቷል፡፡


      በሳምንቱ በአለም ግማሽ ያህሉ ተጠቂና ሩብ ያህሉ ሞት የተመዘገበው በህንድ ነው

             በመላው አለም በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር መንግስታት ካመኑትና የተለያዩ የመረጃ ተቋማት ይፋ ካደረጉት ከእጥፍ በላይ እንደሚበልጥና ትክክለኛው የሟቾች ቁጥር ከ6.9 ሚሊዮን በላይ እንደሚበልጥ በጥናት መረጋገጡ ተዘግቧል፡፡
ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲንና ዎርልዶሜትር ድረገጽን ጨምሮ የኮሮና መረጃዎችን የሚያቀርቡ ማዕከላት እስከ ትናንት በስቲያ በመላው አለም በኮሮና ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር 3.26 ያህል እንደሆነ ቢናገሩም፣ ኢንስቲቲዩት ፎር ሄልዝ ሜትሪክስ ኤንድ ኢቫሉዌሽን የተባለው ተቋም ግን የሟቾች ቁጥር ከዚህ ከእጥፍ በላይ እንደሚበልጥና 6.9 ሚሊዮን እንደሚደርስ በጥናት ማረጋገጡን ይፋ አድርጓል፡፡
የኮሮና ሟቾች ቁጥር አነስተኛ ተደርጎ ሪፖርት ከሚደረግባቸው ምክንያቶች አንዱ ብዙ አገራት በሆስፒታል ብቻ እንጂ በየቤቱ የሚሞቱ ሰዎችን አለመቁጠራቸው እንደሚገኝበት የጠቆመው ጥናቱ፣ በአለማችን የኮቪድ 19 ሟቾች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ተቀንሶ ሪፖርት የተደረገባት ቀዳሚዋ አገር አሜሪካ መሆኗንና በህንድና በሜክሲኮም ቁጥሩ ከተነገረው በሶስት እጥፍ ያህል የሚበልጥ መሆኑን አመልክቷል፡፡
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና በህንድ ባለፈው ረቡዕ ከፍተኛው የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎችና ሟቾች ቁጥር መመዝገቡን የዘገበው አልጀዚራ፣ በእለቱ ከ412 ሺህ በላይ የቫይረሱ ተጠቂዎች መገኘታቸውንና 3 ሺህ 980 ሰዎች መሞታቸውን ገልጧል፡፡
በባለፈው ሳምንት በመላው አለም በኮሮና ቫይረስ ከተጠቁት ሰዎች መካከል 46 በመቶ ያህሉ፣ ለሞት ከተዳረጉት መካከል ደግሞ ሩብ ያህሉ በህንድ እንደሚገኙ የአለም የጤና ድርጅት ከሰሞኑ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፣ በአገሪቱ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ከትናንት በስቲያ ከ21 ሚሊዮን ማለፉንና የሟቾች ቁጥርም ከ230 ሺህ በላይ መድረሱንም ዘገባው አክሎ አስረድቷል፡፡
የኬንያ የጤና ሚኒስቴር በበኩሉ ከቀናት በፊት በተደረገ ምርመራ አምስት ሰዎች በህንድ የታየው የኮሮና ቫይረስ ዝርያ እንደተገኘባቸው ማረጋገጡን ቢቢሲ የዘገበ ሲሆን፣ ቫይረሱ የተገኘባቸው ሰዎች በምዕራባዊ ኬንያ በሚገኝ የማዳበሪያ ፋብሪካ ሰራተኞች መሆናቸውንና ኬንያ በህንድ የተከሰተው የኮሮና ቫይረስ ዝርያ የተገኘባት ሁለተኛዋ አፍሪካዊት አገር መሆኗንና ከዚህ ቀደም በኡጋንዳ የቫይረሱ ተጠቂዎች መገኘታቸውንም አስታውሷል፡፡


           •   የተሻሻለው የሽብርተኛ አዋጅ አጥፊዎችን ለይቶ ለህግ የሚያቀርብ ነው
            • ማንኛውም ህግ ቅንነትን ይፈልጋል፤ በቅንነት መተርጎም አለበት

             “ህወሓት” እና “ሸኔ” በአዲሱ የፀረ ሽብር አዋጅ መሰረት፤ በሽብርተኛነት ተፈርጀዋል፡፡ ድርጅቶቹ በሽብርተኝነት መፈረጃቸውን በተመለከተ ብዙዎቹ የተቃዋሚ ፓርቲዎችና የህግ ባለሙያዎች ሲደግፉት፣ የተቃወሙትም አልጠፉም፡፡ ለመሆኑ የአሁኑ የጸረ ሽብር አዋጅ ከቀድሞው በምን ይለያል? የድርጅቶቹ ሽብርተኛ ተብሎ መሰየምስ ምን ያህል የአዋጁን መስፈርቶች ያሟላል? አዲሱ አዋጅ ሌሎች የተቃዋሚ ፓርቲዎች ከጥቃት እንዴት ይከላከላል? በሚሉና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ የህግ ባለሙያና ጠበቃ ወንድሙ ኢብሳ፣ ከአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ ጋር ተከታዩን  ቆይታ አድርገዋል፡፡

               የቀድሞ የፀረ ሽብር አዋጅና አዲሱ አዋጅ ምንና ምን ናቸው? ልዩነታቸውን በንጽጽር ቢያስቀምጡልን….?
የመጀመሪያው የሽብር አዋጅና አዲሱ አዋጅ ልዩነታቸው ከአላማ ይነሳል፡፡ ሁለተኛው ልዩነታቸው ሃገሪቷን ከገጠመው ወቅታዊ ችግር ይነሳል፡፡ የመጀመሪያው አዋጅ ቀድሞውኑ በሃገር ላይ የደረሠ አደጋ ኖሮ የወጣ አይደለም፡፡ በሃገሪቷ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነቶች ላይ የደረሰን አደጋ ለመግታት ሳይሆን በወቅቱ የነበረውን የህወኃት/ኢህአዴግ ገዥ ፓርቲን ህዝቡ አልቀበልም ማለቱን ተከትሎ፣ ተቃዋሚዎችን  ለማጥፋት ያለመ አዋጅ ነበር፡፡ አዲሱ አዋጅ ግን በለውጡ ማግስት የወጣ ነው፡፡ ይሄ ለውጥ ደግሞ ባለፉት 30 እና 50 ዓመታት ጭምር የመጣንበትን መንገድ በመገምገም የጀመረ ነው፡፡ በዚሁ ሂደት ከዚህ ቀደም የነበረው አካሄድ ስህተት መሆኑን አምኖ፣ “ሽብርተኛ የነበርኩት እኔ መንግስት ራሴ ነኝ” ብሎ ገምግሞ፣ ሽብርተኛ ተብለው የነበሩትን “አይደላችሁም” በማለት፣ እገዳቸውን አንስቶላቸው፣ ወደ ሀገር ቤት እንዲገቡ አድርጓል፡፡ አዲሱ አዋጅ ወደ 12 የቀድሞ መንግስት የማፈኛ አዋጆችን አሻሽሎ ተሃድሶ አድርጓል፡፡ በዚህ የተሃድሶ መንፈስ ነው  አዲሱ አዋጅ ሊወጣ  የቻለው፡፡ አዋጁ በተሃድሶ መንፈስ የወጣ መሆኑ በራሱ ከቀድሞ በተለየ መልኩ የህግ ጥበቃ ማድረግ ያስችለዋል፡፡ የአንድን ተጠርጣሪ መብትና ግዴታ ተረድቶ የወጣ አዋጅ ነውና፡፡ ሌላው ከቀድሞ ለየት የሚያደርገው በመንግስት ላይ ሳይሆን በህዝብ ላይ የተነሱ አማፂያንን - ያ ማለት ህፃናትን፣ ሽማግሌዎችን፣ንፁሃንን ከፖለቲካ የራቁ ሰዎችን ለፖለቲካ አላማ ሲል መንግስትን አስገድዶ ወደ ድርድር ለማምጣት ወይም ዳግም ስልጣን ለመያዝ ሲሉ የፈጠሩት ግብግብ ስላለ ይሄን አሸባሪ ድርጊት ለመቋቋም የወጣ ነው ማለት ይቻላል፡፡ አሁን አዋጅ የወጣበት ጊዜውም አስተሳሰቡም ከቀድሞ ጋር አንድ አይነት አይደለም፤ ይሆናል ተብሎም አይገመትም፡፡
እንዴት?
እንደሚታወቀው አሁን ላይ ሽብርተኛ የተባሉት ድርጅቶች በመከላከያ ሰራዊት ላይ የሽብር ጥቃት የፈፀሙ ሲሆኑ፤ ያ አላማቸው  ሲከሽፍባቸው ደግሞ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ለ27 ዓመታት በሁሉም ክልሎች ያዋቀሯቸው የተንኮል ፈንጂዎች እየፈነዱ፣ እዚያም እዚያም የሚፈጠሩት ችግሮች፣ በዋናነት በመንግስት ላይ ሳይሆን  በህዝብ  በሃይማኖታዊ፣ ባህላዊና ማህበራዊ መስተጋብር ላይ ያነጣጠሩ ጥቃቶች ነበሩ፡፡ ይሄን ለመቋቋም የወጣ አዋጅ ነው፡፡ ልዩነቱ በጣም ግልጽ ነው፡፡
እነዚህን ድርጅቶች ሽብርተኛ ብሎ ለመፈረጅ መንግስት አጥጋቢ ማስረጃ አለው ማለት ይቻላል?
በአዲሱ አዋጅ አንድ አካልን በሽብርተኛነት ለመፈረጅ መኖር ስለሚገባቸው መስፈርቶች በአንቀጽ 19 ላይ ተቀምጧል፡፡ በዚህ አንቀጽ መሰረት አንድ ድርጅት በአሸባሪነት ሊፈረጅ የሚችለው ድርጅቱ የሽብር ድርጊትን አላማ አድርጎ የሚንቀሳቀስ ከሆነ፤ የሽብር ድርጊት የሚያሰኘው የድርጅት የፖለቲካ አላማውን ለማስፈፀም በማሰብ ከፖለቲካ አላማው ውጪ የሆኑ ንፁሃንን ሲገድል፣ ሲያጠቃ ነው፡፡ እንዲህ ያሉ ድርጊቶች ደግሞ ባለፉት 3 ዓመታት በኢትዮጵያ ውስጥ ከበቂ በላይ ተፈፅመዋል፡፡ እነዚህ ድርጅቶች የሚታወቁና የማይታወቁ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌ ህወኃትን ብንወስድ ህጋዊ  የነበረ ድርጅት ነው፡፡ “ሸኔ” ደግሞ በስሙ ህጋዊ ፓርቲ የለም፣ ነገር ግን ድርጊት ፈፃሚዎች አሉ፡፡ እነዚህን መንግስት “ሸኔ” ብሎ ይገልጻቸዋል፡፡ ስለዚህ ይሄን ድርጊት የሚፈፅሙ ከሆነ “ሸኔ” ሆነው ይያዛሉ፤ ለህግ ይቀርባሉ ማለት ነው፡፡ ድርጊቱን መፈፀም ብቻ ሳይሆን ዛቻ መሰንዘርም የወንጀሉ አካል ነው፡፡ ለምሳሌ ህወኃት ምስራቅ አፍሪካን እናተራምሳለን ብለው በግልጽ ይዝታሉ፡፡ ስለዚህ ይሄ ድርጊታቸው በራሱ ሽብርተኛ ብሎ ለመሰየም ያበቃቸዋል። እንደውም መንግስት ለመሰየም ዘገየ ነው የሚባለው እንጂ ባለፉት 3 ዓመታት በኢትዮጵያ ያልተፈፀመ የሽብር አይነት  የለም፡፡ ስለዚህ የአሁኑ በግልፅ  ወንጀለኛን ዒላማ ያደረገ ፍረጃ ሲሆን የበፊቱ ግን በግልፅ ተቃዋሚዎችን ለማጥቃት ነበር። የአሁኑ አዋጅ ህዝቡ ላይ የሚፈፀመውን ወንጀል ለማቆምና  ለመግታት የወጣ ነው፡፡
ሌላው ከዚህ ቀደም ሽብርተኛ ተብሎ ሲሰየም ቀጥታ ውሳኔ በማሳለፍ ነበር። አሁን ግን በግልፅ እንዳየነው፣ ይህ ድርጅት በሽብርተኛነት መሰየም የለበትም፤ በቂ ማስረጃ አምጡ እያለ ፓርላማው ሲጠይቅ ነበር፡፡ ቀደም ባለው ጊዜ ይሄ አይነት የክርክር አካሄድ አልነበረም፡፡ ይሄን ማድረግም በግልጽ በአዋጁ አንቀጽ 21 ላይ በግዴታነት ተቀምጧል፡፡ ይሄ አሰራር መኖሩ “የአይንህ ቀለም አላማረኝም” በሚል የሚደረግ ፍረጃን በእጅጉ ይከለክላል። መንግስት በእነዚህ ድርጅቶች ስም ሌላ ጥቃት በተቃዋሚዎች ላይ ይፈፅማል ብሎ ለማመን አስቸጋሪ ይሆናል፡፡ የአዋጁ መንፈስም ይሄን አይፈቅድም ወይም ዕድል አይሰጥም፡፡ ኦሮሞ የሆነ ሁሉ ሸኔ፣ ትግሬ የሆነ ሁሉ ህወኃት ይባላል ብሎ ለማመን የሚያስችል ሁኔታ የለም፡፡ በቀጥታ የፖለቲካ ስልጣን ሳይሆን ህዝብን ከጥቃት ለመከላከል የሚያስችል አዋጅና ፍረጃ ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ አጥፊዎችን  ለይቶ በህግ የሚያቀርብ አዋጅ ነው  ብዬ ነው የማስበው።
ህወኃት የሚታወቅ ነው፤ ራሱን ህወኃት ብሎ የሚገልፅ አካል አለ፡፡ “ሸኔ” ግን የለም፤ ራሱን “ሸኔ” ብሎ የሚገልፅ በሌለበት እንዴት በአሸባሪነት ሊሰየም ይችላል? መንግስት ያላማረውን ሁሉ “ሸኔ” እያለ እየፈረጀ ለማጥቃት ክፍተት አይፈጥርለትም?
ይሄ አወዛጋቢ ጉዳይ ነው፡፡ በአዋጁ አንቀፅ 19 እንደተቀመጠው፤ አንድ ድርጅት ህጋዊ ሆኖ ሽብርተኛ ሊባል ይችላል። በሌላ በኩል አንድ ድርጅት ህልውና ሳይኖረው፣ የወንጀል አፈፃፀሙ ሽብርተኛ ከሆነ፣ መንግስት ያንን አካል በይኖ ድርጊቱን መከታተል ይችላል፡፡ ለምሳሌ ሸኔ የሚባል ድርጅት የለም፤ ነገር ግን እጅግ ለጆሮ የሚከብዱ እዚህም እዚያም የሚፈፀሙ ወንጀሎችን “ሸኔ” ፈፀመው ነው የሚባለው። ድርጊቱ ነው ሸኔ የሚያስብለው፡፡ ስለዚህ ድርጊት ብሎ ወደ ህግ ማቅረብ ይቻላል ማለት ነው፤ ተግባሩ ነው የሚተነተነው፡፡ “ሸኔ” የሚያስብለው ተግባሩ ነው፡፡ አቅመ ደካሞችን መግደል፣ገበሬ መግደል፣ ከተማ ሙሉ ማውደም-- እነዚህ ተግባራት ሁሉ ሽብር ናቸው፡፡ ስለዚህ ይሄን የፈፀመው አካል “ሸኔ” ነው ተብሎ ወደ ህግ ሊቀርብ ይችላል፡፡
በተፈረጁ ድርጅቶች ስም ተቃዋሚዎች እንዳይጠቁ አዋጁ ምን ያህል ከለላ ይሰጣል?
 አንቀጽ 19 ላይ ዝርዝር የሽብርተኛነት አሰያየም ተቀምጧል፡፡ በዚያ ዝርዝር ውስጥ ያለ ድርጊት ያልፈፀመ ግለሰብ ፍ/ቤት ሲቀርብ መከራከር ይችላል ማለት ነው። ህጉ እንደከዚህ ቀደሙ አሻሚ ድንጋጌዎች የሉትም፡፡ ግልጽ ናቸው ዝርዝር መስፈርቶቹ። በአሁኑ ጊዜ ነፃ ተቋማትን ለመገንባት ጥረት እየተደረገ ነው፡፡ በዚህ ረገድ የሰብአዊ መብት ኮሚሽንን ማንሳት እንችላለን፡፡ ግፍ ሲፈፀም ይሄ ተቋም በገለልተኛነት ስራውን ይሰራል፤ አሁንም እየሰራ ነው፡፡ እርግጥ ማንኛውም ህግ ቅንነትን ይፈልጋል፤ በቅንነት መተርጎም አለበት፡፡ ዋናው ኢትዮጵያን የማዳን ጉዳይ ነው፤ ከሽብር ትርምስ ሃገሪቱን የማዳን ጉዳይ ነው፡፡ ይሄ መንግስት አሁን ህግጋትን እንከተል፤ ለሃገሪቱ ፈታኝ የሆነውን የዘውግ ፖለቲካ ስረ መሰረቶች እንናድ እያለ ነው፡፡
ኢትዮጵያን በኦሮሞ መልክ በአማራ መልክ፣ በትግሬ መልክ ብቻ እሰራለሁ የሚለውን በመቃወም፣ ተደማምረን በሁላችንም  አምሳል እንስራት የሚል ፍልስፍና ያለው መንግስት ነው፡፡ ይሄ ፍልስፍና ነው የዘውግ ፖለቲካ  ስረ መሰረትን  ሰርስሮ የሚበጣጥሰው፡፡


    የምድር አውሬ ሁሉ መነገጃና መሰባሰቢያ አንድ ገበያ ነበር ይባላል፡፡ ከዕለታት አንድ ቀን አውሬ
ሁሉ እገበያ ሲውል፤ አያ ጅቦ ቀርቶ ኖሯል፡፡ ማታ ሁሉም ከገበያ ሲመለስ ከጎሬው ብቅ ይልና መንገድ ዳር ይቀመጣል፡፡ ዝንጀሮ ስትመለስ ያገኛትና ገበያው እንዴት እንደዋለ ይጠይቃታል፡፡
“እቸኩላለሁ፤ ጦጢት ከኋላ አለችልህ እሷን ጠይቃት” ብላው ሄደች፡፡
 ጦጢት ስትመለስ ጠብቆ “ገበያው እንዴት ዋለ?” አላት፡፡
 “መሽቶብኛል፡፡ ገና ብዙ ሥራ አለብኝ” ብላው አለፈች፡፡ ቀጥላ ሚዳቋ መጣች፡፡
ያንኑ ጥያቄ ጠየቃት፡፡ “እንኮዬ አህይት እኋላ አለች - እሷን ጠይቅ!! እኔ እነዝንጀሮ ቀድመውኛል፤
ልድረስባቸው” ብላው ሄደች፡፡
አህያ ስትንቀረደድ መጣች፡፡ ገበያው እንዴት እንደዋለ ጠየቃት፡፡ “ቆይ አረፍ ብዬ ላውራልህ”
ብላ አጠገቡ ተቀመጠች፡፡ “ይሄ ተገዛ! ያ ተሸጠ!” ስትለው አመሸች፡፡
 አያ ጅቦ ቀጠለና “ለመሆኑ እኔ እምዘለውን መዝለል ትችያለሽ?” አላት፡፡
“አሳምሬ” አለችው፡፡
እሱ የሞት ሞቱን ዘለለ፡፡ እሷ ግን እዘላለሁ ብላ ገደሉ ውስጥ ወደቀች፡፡ አያ ጅቦ ወርዶ ሆዷን
ዘንጥሎ መብላት ጀመረ፡፡ እመት ውሻ በዛ ስታልፍ ስጋ ሸቷት መጣች፡፡
“ነይ ውረጂና እየመተርሽ አብይኝ” አላት፡፡ ወርዳ እየመተረች ስታበላው የአህያዋን ልብ አገኘችና
እሱ ሳያያት ዋጥ ስልቅጥ አደረገችው፡፡
ቆይቶ “አንቺ ልቧ የታል?” ሲል ጠየቃት፡፡
 ውሺትም፤ “ልብ ባይኖራት ነው እንጂ ልብ ቢኖራት መቼ ካንተ ዘንድ መጥታ ትቀመጥ ነበር?!” አለችው፡
“ታመጪ እንደሁ አምጪ፤ አለዛ አንቺንም እበላሻለሁ!” አለ፡፡
“አያ ጅቦ፤ ያለ ቂቤ? ያለ ድልህ? ደረቁን ልትበላኝ?”
“ቅቤና ድልሁ ከየት ይመጣል?” አለ ጅቦ በመጎምጀት፡፡
“ከእመቤቴና ከጌታዬ ቤት አመጣለሁ”
“ሄደሽ የጠፋሽ እንደሆን ማ ብዬ እጠራሻለሁ?”
“እንኮዬ -ልብ- አጥቼ” ብለህ ጥራኝ፡፡
“በይ እንግዲያው ሄደሽ አምጪ” ብሎ ላካት፡፡ ቅርት አለች፡፡ ሲቸግረው፤
“ኧረ እንኮዬ ልብ አጥቼ?” ሲል ጮሆ ተጣራ፡፡
ውሻም፤ “ከጌታዬና ከእመቤቴ ቤት ለምን ወጥቼ!” አለችው፡፡ ከዚያም የስድብ መዓት ታወርድበት ጀመር፡፡
ጅቦም፤ “አንቺም እጉድፍ እኔም እጉድፍ፡፡ አገኝሻለሁ ስንተላለፍ” አላት፡፡
ከጥቂት ጊዜ በኋላ ውነትም ጉድፍ ስትለቃቅም አገኛት፡፡ ዐይኗ ፈጠጠ፡፡
“ዐይንሽ እንዴት እንዲህ አማረልሽ?” ሲል ጠየቃት፡፡
“በዐሥር የአጋም እሾክ ተነቅሼ!” አለችው፡፡
“እስቲ እኔንም ንቀሺኝ?”
ተስማምታ ከጌታዋ አጥር ዓሥር የአጋም እሾህ ሰብራ አምጥታ ዐይኖቹን ቸከቸከችው፡፡
“ኧረ አመመኝ” ሲል፤ “ዝም በል ሲያጌጡ ይመላለጡ ነው፣ ማማር እንዲያው ይገኝ መሰለህ?”
ትለዋለች፡፡
ሁለቱንም ዐይኖቹን አጥፍታ፤ “በል ና ሠንጋ ጥለው የሚሻሙ ጅቦች ጋ ልቀላቅልህ” ብላ፤ ውቂያ ላይ ያሉ ገበሬዎች ማህል ከተተችው፡፡  ጤፍ መውቂያ ሙጫቸውን እየመዘዙ ሊገድሉት
ያራውጡት ጀመር፡፡
ውሻ ሆዬ እነሱ ሲሯሯጡ ዳቧቸውን ይዛ ወደ ቤቷ መጭ አለች!!
* * *
ያሰቡትን ቸል ሳይሉ ከፍፃሜ ማድረስ አስተዋይነት ነው፡፡ ያለ እኩያ ጓደኛ መያዝ፤ ነገርን ሳያመዛዝኑ ፈጥኖ አምኖ መቀበል ከጥቃት የሚያደርስ ቂልነት ነው፡፡ አታላይ ለጊዜው የመብለጥለጥ ምኞቱን ቢያረካም፣ የፈፀመው ደባ እንደሚደርስበት የዥቡን አወዳደቅ ማስተዋል በቂ ነው! ብልህ በዘዴ ከአደጋ ያመልጣል፡፡ ኃይለኛ የሆነ ጠላት ቢገጥመው እንኳ በጥበብ ለመርታት ይችላል፡፡
ሀገራችን ያለችበት ሁኔታ አሳሳቢ ነው፡፡ አንዱ ሲሠራ ሌላው ሲያፈርስ፣ አንዱ ሲያስር ሌላው ሲተበተብ፤ የሁኔታዎች መወሳሰብ ይከሰታል፡፡
ከውስብስቡ ሁኔታ ለመውጣት እጅግ አስፈላጊው ነገር ትዕግሥትና ስክነት ነው፡፡ ባላንጣ፤ ሀገር ያልተረጋጋበትን ሰዓት መምረጡ የታወቀ ጉዳይ ነው፡፡ በብልህነት ማውጠንጠን፣ አርቆ - ማስተዋል፤ ነገሮች ተደራርበው ግራ እንዳያጋቡን ይጠቅመናል፡፡
የግብጽና ሱዳን ትንኮሳና ዓለማቀፍ ዘመቻ አንድ ረድፍ ነው፡፡ የዜጎች በታጣቂዎች መገደልና መፈናቀል ሌላ ከባድ ችግር ነው፡፡ የዓለማቀፉ ማህበረሰብ ዲፕሎማሲያዊ ጫናም ሌላ የጎን ውጋት ነው፡፡ የኑሮ ውድነቱም ገና ያልተወጣነው አቀበት ነው፡፡ እነዚህ ሁሉ በጦርነት ድንፋታ ንፋስ ሲታጀቡ ደግ አይሆንም፡ስለ ጦርነት ከተነገሩት ድንቅ አነጋገሮች ሁሉ የሚከተለው ይገኝበታል፡ -
“ጦርነት ነፃነትህን ስለሚወስድብህ አስፈላጊ የሆነ ምርጫ ላይ ለመዋጋት ወይም ላለመዋጋት ልትወስን ትችላለህ፡፡ አንዴ ጦርነት ከገባህ ግን የምርጫ ኃይልህ አከተመ” (ጊልበርት ሙሬይ) ሁሉም ነገር ጥንቃቄንና ዝግጁነትን ይጠይቃል፡፡ የተረጋጋ ህዝብን ይጠይቃል፡፡
መንገዶች ሁሉ ወደ አንድ አቅጣጫ እንዳይሄዱ፤ እመነገጃውና እመገበያያው የሚገቡትን ባለይዞታዎች በጥሞና መያዝ ይገባል፡፡ የህዝብን አመኔታ የሚያጠናክር አዎንታዊ እርምጃ፣ ሀገራዊ ስሜትን ለማድመቅ እጅግ ወሳኝ ነው፡፡ ቤትም አገርም አለኝ የሚል ህዝብ እንዲኖረን ያስፈልጋል!
“በሰው ልጅ ላይ የወረደ ታላቅ መርገምት ጦርነት ነው፡፡ በሰላም ጊዜ የሚፈፀሙት የጭካኔ ወንጀሎች፤ በሰላም ጊዜ የሚካሄዱት ሚስጥራዊ ሙስናዎች አሊያም የሀገሮች ሃሳብ - የለሽ የገንዘብ ዝርክርክነቶች ሁሉ፤ ጦርነት ከሚያደርስብን ሠይጣናዊ ጥፋት ጋር ሲወዳደሩ እንክልካይ ነገሮች ይሆናሉ” ይለናል፤ ሲድኒ ስሚዝ፡፡
የህዝብን የልብ ትርታ ማዳመጥ የወቅቱ ጥሪ ነው፡፡ የመንግሥት ጥንቃቄ የተሞላ እርምጃም የወቅቱ ጥሪ ነው፡፡ ዲሞክራሲያዊና ዲፕሎማሲያዊ ሂደትን ሥራዬ ብሎ ማቀናጀት ብልህነት ነው!! ዕውነት ገና ጫማውን እያሰረ፣ ውሸት ዓለምን ዞሮ ይጨርሳል የሚለውን አባባል አንርሳ!!
በመላና በጥበብ የመምራት ክህሎትን የሚጠይቅ ወቅት ነው፡፡ “አዞው ወደ ውሃ ሲስብ፣ ጉማሬው ወደ ሣሩ ይስባል” የሚለው የወላይታ ተረት ጉዳያችንን ያሳስበናል፡፡



     በኦሮሚያ የእስረኞች አያያዝ እጅግ አሳሳቢና በአፋጣኝ ሊሻሻል የሚገባው መሆኑን የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን አሳስቧል፡፡
ኮሚሽኑ በኦሮሚያ የእስረኛች አያያዝን ሁኔታ በክልሉ በተመረጡ 21 ፖሊስ ጣቢያዎች መከታተሉን ጠቁሞ፤ በሁሉም ፖሊስ ጣቢያዎች ያለው የእስረኞች አያያዝ ሠብአዊ መብትን ያላከበረና አሳሳቢ ነው ብሏል፡፡
የአርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያን ተከትሎ  በወቅታዊ ጉዳይ የታሰሩ በሚል በርካቶች ያለ ፍርድ ሂደት ታስረው እንደሚገኙ ያመለከተው ኢሠመኮ፣ በርካቶች  “ከኦነግ ሸኔ ጋር  ግንኙነት  አላችሁ” በሚል እንደሚታሰሩና ከፍርድ ሂደት ይልቅ የፖለቲካ ውሳኔ ሰለባ እንደሚሆኑ አስታውቋል ባወጣው የምርመራ ሪፖርቱ፡፡
ፍ/ቤት የቀረቡና  የተጠረጠሩበት ጉዳይ አያስከስስም ተብለው በነፃ የተሰናበቱ ግለሰቦች “በሌላ ወንጀል ይፈለጋሉ” በሚል ታስረው እንዲቆዩ እንደሚደረግም በመግለፅም፤ ይህም ፈፅሞ ህጋዊ አሰራር እንዳልሆነ ኢሠመኮ አመልክቷል፡፡
ኮሚሽኑ ከጎበኛቸው እስረኞች መካከል የተወሰኑት በፖሊስ በተያዙበት ወቅት መደብደባቸውን  ማረጋገጡን በሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡ በተወሰኑ የክልሉ አካባቢዎች ደግሞ “ባልሽ  ወይም የቤተሰብ አባልሽ የኦነግ ሸኔ አባል ነው” በማለት እናትን፣ ሚስትን፣ አባትንና የቅርብ ቤተሰቦችን ለእስር የመዳረግ ሁኔታ ማጋጠሙን አስታውቋል። ኢሰመኮ በተወሰኑ አካባቢዎች ሰዎችን ያለ አግባብ በማሰር “ኦነግ ሸኔ ነው ብለን እንከሳችኋለን” በሚል በማስፈራራት ገንዘብ የመቀበል ሁኔታዎች መኖራቸውን ከእስረኞች መገንዘቡን  አመልክቷል፡፡
ኮሚሽኑ ክትትል ካደረገባቸው ፖሊስ ጣቢያዎች መካከል ሴት እስረኛ ከ5 ወር እስከ 10 ዓመት ከሚደርሱ ህፃናት ልጆቻቸው ጋር መታሰራቸውን ማረጋገጡን እንዲሁም ከ9 እስከ 18 ዓመት የሚሆናቸው ታዳጊዎች ከአዋቂዎች ጋር ተቀላቅለው እንዲታሰሩ መደረጉን ጠቁሟል፡፡
በአብዛኛው የፖሊስ ጣቢያዎች በቂ የምግብና  መጠጥ እንዲሁም ንፅህና አቅርቦት አለመኖሩን ማረጋገጡንም ነው ኢሰመኮ ያስታወቀው፡፡


  “ህውኃት” እና “ሸኔ” በአሸባሪነት መፈረጃቸው ተገቢነት ያለው እንዲያውም የዘገየ ውሳኔ ነው ሲሉ የህግ ባለሙያዎች የገለጹ ሲሆን ፖለቲከኞች በበኩላቸው የተለያየ አቋም አንፀባርቀዋል።
የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ከትናንት በስቲያ ባካሄደው ስብሰባው፣ የቀድሞውን ዋና ገዥ ፓርቲ “ህውሃት” እና “ሸኔ”ን በ2012 በፀደቀው አዲሱ የፀረ ሽብር አዋጅ  መሰረት የሽብር ድርጅቶች ሲል ፈርጇል።
ይኼን ተከትሎም ከሚያዚያ 28 ቀን 2013 ዓ.ም ጀምሮ ከእነዚህ ድርጅቶች ጋር የተገናኘ፣ ድጋፍ ያደረገና አላማቸውን ለማስፈጸም የተንቀሳቀሰ ሁሉ በሽብርተኝነት ተጠያቂ ይደረጋል ተብሏል።
የድርጅቶቹን በሽብርተኝነት መፈረጅ በተመለከተ አዲስ አድማስ ያነጋገራቸው የህግ ባለሙያና የሰብአዊ መብት ተሟጋቹ አቶ ተሻለ ሁነኛው፤ በአዋጁ የተቀመጡ ዝርዝር የሽብርተኛ ድርጊቶችን በሙሉ ሁለቱ አካላት ሲፈጽሙ እንደነበር በቂ ማስረጃ እንዳለ ይገልፃሉ።
“ህውኃት” እና “ሸኔ” በዋናነት ሰላማዊ ሰዎችን ዒላማ አድርገው የፖለቲካ አላማቸውን ለማስፈጸም መንቀሳቀሳቸው በገሀድ ሲታይ የከረመ ነው የሚሉት የህግ ባለሙያው፤ ይህም ከፍተኛውን የሽብርተኛነት ተግባር መስፈርት የሚያሟላ ወንጀል ነው ብለዋል።
“መንግስት ዘገየ ካልተባለ በስተቀር ድርጊቱን ፈጻሚዎቹን በሽብርተኝነት መፈረጅ ተገቢ ነው፤ በድርጅቶቹና አባሎቻቸው ላይ የሽብር ክሶችን ለማደራጀት የሚያስችሉ በቂ ማስረጃዎች አሉ” ብለዋል- የህግ ባለሙያው።
ሌላኛው የህግ ባለሙያና ጠበቃ አቶ ወንድሙ ኢብሣ በበኩላቸው፤ ድርጅቶቹ በሽብርተኝነት መፈረጃቸው ተገቢ መሆኑንና ሽብርተኛ ተብለው ለመሰየምም በአዲሱ የጸረ ሽብር አዋጅ መሰረት በቂ ማስረጃ የተገኘባቸው መሆኑን አስረድተዋል።
ሁለቱ በሽብርተኝነት የተፈረጁት ድርጅቶች የፖለቲካ አላማቸውን ለማስፈጸም ንፁሃንን እንደ ማስያዣ የሚጠቀሙ መሆናቸውን በመጥቀስም፣ ሽብርተኛ ለሚለው ፍረጃ በቂ ማስረጃ አለ ይላሉ።
ድርጅቶቹ ሽብርተኛ ተብለው መሰየማቸውም የወንጀል ድርጊቱን ለመቀነስ በእጅጉ ጠቃሚ መሆኑን ነው የህግ ባለሙያዎቹ የሚገልጹት። የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ሊቀ መንበር ፕ/ር መረራ ጉዲና ግን የእነዚህ ድርጅቶች በሽብርተኝነት መፈረጅ በፀጥታ ጉዳዮች ላይ መሰረታዊ ለውጥ ያመጣል የሚል እምነት እንደሌላቸው ይናገራሉ።
መንግስት ከዚህ  ቀደምም በተመሳሳይ አጥፊ ያላቸውን ድርጅቶች በሽብርተኝነት መፈረጁን፣ ነገር ግን ያመጣው ለውጥ እንዳልነበር የሚያስታውሱት ፕ/ር መረራ፤ ይህም ውሳኔ ከዚህ ቀደም ከነበረው የተለየ ይሆናል ብዬ አላምንም ብለዋል።
“በተለይ “ሸኔ” በሚል ስም  ራሱን የሚጠራ ድርጅት በሌለበት “ሸኔ” ብሎ መሰየም በኦሮሞ አካባቢ የሚንቀሳቀሱ ድርጅቶችን ዒላማ ያደረገ ይመስለኛል ብለዋል።
ከዚህ ቀደም “ኦነግ” ተፈርጆ የኦፌኮም አባላት በኦነግ ስም ሲታሰሩ እንደነበር ያወሱት ፕ/ር መረራ፤ አሁንም የሚቀጥለው ተመሳሳይ ድርጊት ነው ባይ ናቸው።
የህግ ባለሙያው አቶ ወንድሙ ግን የእነዚህ ድርጅቶች በሽብር መፈረጅ በአላማም ሆነ በሚያመጣው ውጤት ከዚህ ቀደም ከነበረው ፍረጃ በእጅጉ የተለየ ነው ሲሉ ይከራከራሉ።
የቀድሞው ተቃዋሚዎችን ዒላማ ያደረገ ሲሆን የአሁኑ ግን ንፁሃንን ከጥቃት ለመከላከል  ያለመ ፍረጃ ነው ሲሉም የህግ ባለሙያው ያስረዳሉ።

 "-ስለዚህ የሃሳቦችን ትክክለኛነትና ጠቃሚነትን ለይተን ማወቅ የምንፈልግ ከሆነ፤ የሰዎች ግንኙነት ከጥቃት ትንኮሳ የፀዳ መሆን ይኖርበታል። አሁንም፤ የሰዎችን ሃሳብና የሰዎችን ግንኙነት ለብቻ ነጣጥሎ፤ አንደኛውን ብቻ በቁንፅል ማየት የለብንም። አንዱ ከሌላው ውጭ ሊኖር አይችልም።--"
          ሰው “ሁሉም ሃሳቦችና ስርዓቶች እኩል ናቸው” ብሏል በግድ የለሽነት። ነገር ግን፤ ነፃነትን የሚያከብር ስርዓትና እንዳሰኘው እያሰረ የሚገድል ስርዓት በጭራሽ እኩል አይደሉም። እኩል እንዳልሆኑ በራሱ ህይወት ላይ ካየ በኋላ ደግሞ፤ “እኔ ከምደግፈው ሃሳብና ስርዓት ውጭ ሌሎቹ መጥፋት አለባቸው” ብሎ በስሜት ጦዞ ያስፈራራል። ግን ይህም መፍትሄ አያመጣም። አንዱ የሌላውን ሃሳብ ለማጥፋት በጭፍን ስሜት ሲናቆሩ ከፍተኛ ጥፋት ይደርሳል። ያኔ፤ “ሁሉም ሃሳቦችና ስርዓቶች እኩል ናቸው” ወደ ማለት እየዞረ ዥዋዡዌው ወይም አዙሪቱ ይቀጥላል። እና ምን ይሻላል?
እንዲህ፤ አንዴ ወዲህ አንዴ ወዲያ እየወላወልን፤ በአላስፈላጊ አጣብቂኝ አዙሪት ውስጥ እንድንሰቃይ የሚያደርጉ ክስተቶች በርካታ ናቸው። ግን መፍትሄ አለው። አዙሪቱን በጥሰን መውጣት የምንችለውም፤ ስረ-መንስኤውን በአግባቡ በማጤን ነው። በፖለቲካዊ የሃሳብ ልዩነቶች ምክንያት እርስበርስ የመናቆርና የመጠፋፋት አባዜ ሲያስጨንቀው፤ “ሁሉም የፖለቲካ ሃሳቦች እኩል ናቸው” ይላል-መፍትሄ1
ነገር ግን ሁሉም ሃሳቦች (ተቃራኒ ሃሳቦችም ጭምር) በእኩል ደረጃ ትክክል ሊሆኑ አይችሉም። በተግባርም ሲታዩ በውጤታቸው እኩል አይሆኑም፤ እንደ ትክክለኛነታቸው ወይም እንደ ስህተትነታቸው መጠንም ስኬትን ወይም ውድቀትን፤ ጥቅምን ወይም ጉዳትን ያስከትላሉ።
ጠቃሚና ጎጂ ሃሳቦችን እንደ እኩል መቁጠር፤ ህይወትን ውጥንቅጡ በወጣ ቀውስ ውስጥ በማስገባት ወደ ውድቀት ያወርዳል- ምግብንና መርዝን እንደመቀላቀል ነውና። ህይወቱ በዚህ ሲጨነቅ፤ “እኔ ጠቃሚ ነው ብዬ ከምደግፈው ሃሳብ ውጭ ሌሎች መጥፋት አለባቸው፤ ሌሎች ሰዎችም የግድ የኔን ሃሳብ መከተል ይኖርባቸዋል” ይላል- መፍትሄ2። እንዱ የሌላውን ሃሳብ ለማጥፋትና ለማደን ሲጣጣር፤ እንደገና በሃሳብ ልዩነት ሳቢያ እርስበርስ የመጠፋፋት አዙሪት ይጀምራል።
ሁለቱም መፍትሄዎች አልሰሩም፤ ስህተቱ የቱ ጋ ነው? ሁለት ተያያዥ ስህተቶች አሉ።
ሀ. አንድን ነገር ለብቻ ነጥሎ የመመልከት ቁንፅልነት
ለ. ነገሮችን በደፈናው አደባልቆ የማየት ብዥታ
ለምሳሌ በሃሳቦች ዙሪያ ያነሳነው ጉዳይ፤ ቢያንስ ሁለት ዋና ዋና ጉዳዮችን ያካትታል።
1.  የሃሳቦችን ትክክለኛነትና ጠቃሚነት እንዴት ለይቶ ማወቅ ይቻላል?
2. የተለያዩ ሃሳቦችን በያዙ ሰዎች መካከል ሊኖር የሚገባው ግንኙነት ምን አይነት ነው?
ከድፍን ብዥታ በራቀ ሁኔታ ፤ የሁለቱን ጥያቄዎች ልዩነትና ድንበር ለይቶ መረዳት፤ እንዲሁም ከግንጥል ቁንፅልነት በራቀ ሁኔታ የሁለቱን ጥያቄዎች ትስስርና መስተጋብር አቀናጅቶ መገንዘብ ያስፈልጋል። በአንድ በኩል ፤ የሃሳቦች ትክክለኛነትና ጠቃሚነት ተለይቶ ሊታወቅ የሚችለው በሪዝን ወይም በአእምሮ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ፤ የሰዎች ግንኙነት የጥቃት ስንዘራን የማይፈቀድ፣ የመከባበር ግንኙነት መሆን ይኖርበታል። እነዚህን ሁለት ጉዳዮች፤ በድፍን ብዥታ ሳይሆን በግልጽ ድንበራቸውን ለይቶ መረዳት ያስፈልጋል። ግን ተነጣጥለው በቁንጽል መታየት የለባቸውም። እንዴት?
አንደኛ፤ እርስበርስ ከመጠፋፋት ለመዳንና  በፈቃደኝነት ተባብሮ ለመበልጸግ ከፈለግን፤ የሰዎች ግንኙነት ቢያንስ ቢያንስ፤ ከጥቃት ትንኮሳ ነፃ መሆን ይገባዋል፤ የጡንቻ፤ የስድብ፤ የጠመንጃና የአሉባልታ ጥቃት ከማነሳሳት የፀዳ። ይሄው ነው፤ ነጻነት ወይም መብት የሚባለው። ግን፤ ሰዎች በየጊዜው የተለያየ ሃሳብ ይይዛሉ፤ በሃሳቦች ልዩነት ምክንያትም በሰዎች መካከል አለመግባባት ይፈጠራል። በቁንጽልነት ከተመራን፤ የሰዎችን ግንኙነት የሚያሳምር መስሎን በሃሳቦች ልዩነት ሳቢያ አለመግባባት እንዳይፈጠር በመመኘት ፤ “ሁሉም ሃሳቦች እኩል ናቸው” እንላለን። ይሄም በጣም ቀሽም የማምለጫ አባባል ነው-የማያዛልቅ ከሻፊ ጥገና። እንዴት? የሰዎች ግንኙነት ከጡንቻና ከአሉባልታ ጥቃት የጸዳ መሆን አለበት” የሚለው ሃሳብ፤ “በጡንቻም ሆነ በአሉባልታ፤ ሳይቀድምህ ቅደመው” ከሚለው ሃሳብ ጋር እኩል ነው ወደማለት እናመራለን። “ሳይቀድምህ ቅደመው” በሚል ሃሳብ፤ የሰዎችን ግንኙነት ማሳመር እንችላለን? አንደኛው ሃሳብ እውነት ነው- ወደ ሰላም የሚወስድ። ሌላኛው ሐሰት ነው- ወደ ጥፋት የሚያወርድ። ልዩነታቸው የብርሃንና የጨለማ፣ የክብርና የውርደት ያህል ነው። እና፣ የሰዎችን ሃሳብና የሰዎችን ግንኙነት ለብቻ ነጣጥሎ፤ አንደኛውን ብቻ በቁንጽል ማየት አያዋጣም።
ሁለተኛ፤ የሃሳቦችን ትክክለኛነት ማወቅ የሚቻለው፤ ሃሳቦቹን ከተፈጥሮ ጋር (ከእውኑ አለም ጋር) በማመሳከር ብቻ ነው (በሪዝን)። ጠቃሚነታቸው የሚፈተሸው፤ ለህይወት ከሚያስገኙት ውጤት አንፃር በማመዛዘን ብቻ ነው (በሪዝን)። ከሪዝን ውጭ ሌላ የማወቂያ መንገድ የለም። በጡንቻ ወይ በስድብ፤ በጠመንጃ ወይ በአሉባልታ አማካኝነት፤ አንድን ሃሳብ እንድንቀበል የሚያስገድደን ሃይል መኖር የለበትም ማለት ነው- ሪዝንን እንዳንጠቀም ማለትም እንዳናገናዘብና እንዳናመዛዝን ፤ በአጠቃላይ እንዳናውቅ የሚያግደን ስለሆነ።
ስለዚህ የሃሳቦችን ትክክለኛነትና ጠቃሚነትን ለይተን ማወቅ የምንፈልግ ከሆነ፤ የሰዎች ግንኙነት ከጥቃት ትንኮሳ የፀዳ መሆን ይኖርበታል። አሁንም፤ የሰዎችን ሃሳብና የሰዎችን ግንኙነት ለብቻ ነጣጥሎ፤ አንደኛውን ብቻ በቁንፅል ማየት የለብንም። አንዱ ከሌላው ውጭ ሊኖር አይችልም። ለዚህም ነው አንዱን ብቻ ነጥለን በቁንጽል በማየት የምንፈጥራቸውና የምንተገብራቸው መፍትሄዎች ከስኬት ይልቅ የውድቀት ምህዋር ውስጥ እንድንዳክር የሚያደርጉን።
እውነታ ላይ በመመስረት እውቀትን መገንባት እንዲሁም፤ ያማረ የሰዎች ግንኙነትን ማስፈን እንፈልጋለን? እንግዲያውስ፤ የሃሳቦችን ትክክለኛነትና ጠቃሚነት የምንመረምርበት ሪዝን እንዲሁም የሰዎችን ግንኙነት የምንመራበት የነፃነትና የመብት መርሆዎችን አቀናጅተን የምንገነዘብበት ቅንብራዊ አስተሳሰብ ያስፈልጋል።
ነገሮችን በግልፅ ምንነታቸውንና ድንበራቸውን ለይቶ በመገንዘብ፤ እንዲሁም ትስስርና መስተጋብራቸውንም በማጤን አዙሪቱን በቀላሉ መፍታት እንድንችል ብቃት ያጎናጽፈናል- በእውነታ ላይ የተመሰረተ ቅንብራዊ አስተሳሰብ።
(“ኑሮ MAP” ከሚለው መፅሐፍ የተቀነጨበ)

"--በግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴና በእቴጌ መነን ለመጀመሪያ ጊዜ የተዋወቀውን ባህላዊ ካባችንንም፣ ደማቅ ቀለማት ፣ የተዋቡና የረቀቁ ጥልፎችን በመጠቀም በዘመናዊ መንገድ ነበር የሰራሁት። የማስታወቂያ መርኼ፤ “ዘመናዊና ፍፁም ኢትዮጵያዊ ለመሆን ከፈለጉ፣ ምርጫዎ የፅዮን ጥበብ ይሁን” የሚል ነበር።--"
 
               የፋሽን ሥራዬን እንደ ጉድ ነበር የምወደው። ምንም እንኳን “ጽዮን ጥበብ” የተሰኘውን የንግድ ድርጅቴን ያቋቋምኩት በ43 ዓመት ዕድሜዬ ላይ ቢሆንም፣ ከዚያ በፊት በነበሩት ጊዜያትም የጥልፍና የልብስ ዲዛይነሮችን ማውጣትና መስራት ያስደስተኝ ነበር። የልብስ ስፌት ስራን አሃዱ ብዬ የጀመርኩት፣ ለአሻንጉሊቶቼ ትንንሽ ልብሶችን በመስፋት ነበር። በኋላ ላይ ደግሞ የራሴን ልብሶች እየሰፋሁ መልበስ ጀመርኩኝ። አባቴ ገና የ12 ዓመት ልጅ ሳለሁ፣ የሰጠኝ ቆንጆ የስፌት መኪና ዛሬም ድረስ አብሮኝ አለ። ሰዎች ሁሌም አለባበሴን ያደንቁልኝ ነበር። በየእለቱ በዘመናዊ መንገድ ተሽቀርቅሬ መልበሴ፣ ንግድ ከመጀመሬ በፊት ለ25 ዓመታት ገደማ ያከናወንኩትን ገንዘብ የማሰባሰብ የበጎ ፈቃደኝነት ሥራ ጨምሮ በብዙ ነገሮች ስኬታማ እንድሆን አግዞኛል ብዬ አምናለሁ። አንድ ወዳጄ በአንድ ወቅት፣እኔ የምለብሳቸውንና የማደርጋቸውን ባርኔጣዎች ለማየት ስትል ብቻ ቤተ-ክርስቲያን ትመጣ እንደነበር ነግራኛለች።
የንግድ ስራዬን ከመጀመሬ በፊት ባሉት ጊዜያት ግን ፣ የኢትዮጵያን ባህላዊ ዲዛይነሮችና ጥሬ እቃዎች በመጠቀም ዘመናዊና ተመራጭ አልባሳትን ለመፍጠር እንደምችል አስቤ አላውቅም። ፅዮን ጥበብን ከከፈትኩ በኋላ የፈጠርኩትን ዓይነት ሞድ (ስታይል) ማለቴ ነው። ይሄንንም የጀመርኩት በ1946 ዓ.ም ባለቤቴ በዲፕሎማትነት በተመደበበት በለንደን የቤኪንግሃም ቤተ-መንግስት የእራት ግብዣ ላይ በተከሰተ አጋጣሚ ነው። በእለቱ ድንቅ ቪልቬትና የሐር ቀሚስ ነበር የለበስኩት። ራሴ በቪክቶሪያን ሞድ ዲዛይን አድርጌ የሰራሁት ነበር። የህንዱ ኮሚሽነር ሚስት ወደ እኔ መጣችና፣ “ኦ! በጣም ተውበሻል!” አለችኝ። እኔ ደግሞ ማድነቋ መስሎኝ ነበር። “ባህላዊ የሀገር ልብስ የላችሁም እንዴ?” ብላ ስትጠይቀኝ ነው፣ ለማለት የፈለገችው በደንብ የገባኝ። እሷና በህንድ ቡድን ውስጥ የተካተቱት ሴቶች በሙሉ፣ የአገራቸውን ባህላዊ ልብስ “ሳሪ” ነበር የለበሱት። ያን ጊዜ ነው የኢትዮጵያ ባህላዊ ጥሬ እቃዎችንና ሞዶችን ተጠቅሜ እንዴት ዘመናዊ የፋሽን ልብሶችንም መፍጠር እንደምችል ማሰብ የጀመርኩት።
“ፅዮን ጥበብ”ን ስከፍት የኢትዮጵያ ዕፁብ ድንቅ የእጅ ፈታዮች፣ ሽማግሌዎችና የእጅ ጥልፍ ሙያተኞች በአስደናቂ ክህሎት የሚሰሩትን ግሩም ንድፍ በመጠቀም፣ ዘመናዊ ልብሶችን ዲዛይን ማድረግ ጀመርኩ። ባህላዊ ቀሚሶችና ነጠላዎች ጥለት ላይ የምናየውን ውብ የእጅ ጥልፎች እየተጠቀምኩ በባህላዊው የኢትዮጵያ ጥበብ ተራቀቅሁበት። በእርግጥ የቀሚሱን ቅርፅ ዘመናዊ ገፅታ  አላብሻለሁ። ቀለማቱን፣ ዲዛይኖቹንና ጥበቡን አጠቃቀም ኢትዮጵያዊ መልኩን እንደጠበቀ ከዘመኑ ጋር እንዲጣጣም ለማድረግ ጥሬአለሁ።
በግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴና በእቴጌ መነን ለመጀመሪያ ጊዜ የተዋወቀውን ባህላዊ ካባችንንም፣ ደማቅ ቀለማት ፣ የተዋቡና የረቀቁ ጥልፎችን በመጠቀም በዘመናዊ መንገድ ነበር የሰራሁት። የማስታወቂያ መርኼ፤ “ዘመናዊና ፍፁም ኢትዮጵያዊ ለመሆን ከፈለጉ፣ ምርጫዎ የፅዮን ጥበብ ይሁን” የሚል ነበር። እጅግ ብዙ ሠርገኞችን በጥበብ ሥራዎቼ ሞሽሬ ድሬአለሁ። የንጉሳውያን ቤተሰቦችን ጨምሮ አብዛኞቹ የአዲስ አበባ ቱጃር ወይዛዝርት፣ የጥበብ አልባሳትን ለመግዛት ወደ እኔ ይመጡ ነበር። ብዙ ጊዜ ሱቄ እየመጡ ይጎበኙኝም ነበር። እኔም እስከ ሌሊቱ አጋማሽ ድረስ  በትጋት ነበር የምሰራው።
ያኔ ሃሳቤ ሥራዬ ላይ ብቻ ነበር ማለት እችላለሁ። በሥራ  የማሳልፋትን እያንዳንዷን ደቂቃ፣ በጣም ነበር የምወዳት። ለዚያም ይመስለኛል በህልሜ ሳይቀር የተለያዩ የጥበብና የጥልፍ ንድፎችን የማየው፣ ጠዋት የምነቃው ደግሞ ዲዛይኖቹ በአዕምሮዬ ቅርፅ ይዘው ነበር። የቀጠርኳቸው ሃምሳ የሽመና ባለሙያዎች፣ እኔ በተከራየሁትና ሁላችንም በምንሰራበት ግቢ ውስጥ ነበር የሚኖሩት። በሳምንት አንዴ በግ እያረድንም አብረን ምሳ እንበላለን። በእውነቱ ጥሩ ጊዜ ነበር ያሳለፍነው። ጥልፎቹ ሙሉ በሙሉ የሚሰሩት ለዚሁ ተብለው በተመረጡ ወንድ የጥልፍ ሙያተኞች እጅ ነበር። እያንዳንዱን ልብስ የምሰፋው ደግሞ ራሴ ነበርኩ። ያኔም እንደ አሁኑ  በስራዬ ቅንጣት እንከን ማየት አልፈልግም ነበር። እንደሚመስለኝ ይሄንን ባህርይ የወረስኩት ከአባቴ ነው። አባቴ አይበገሬና ጠንካራ ሰው ነበር። አብዛኛውን የአዋቂነት ህይወቱን ባሳለፈበት በሱዳን ሃገር “ጥቁር አንበሳ” እያሉ ይጠሩት ነበር። በደርግ አገዛዝ ለሰባት ዓመታት በታሰርኩበት ጊዜ ካልሆነ በቀር፣ የንግድ ሥራዬን ለአርባ ዓመታት ያህል አንዴም ላላቋርጥ ገፍቼበታለሁ። በ2003 ዓ.ም በ89 ዓመት እድሜ ላይ ነው የመጨረሻ ልብሶቼን የሰፋሁት።
ወላጆቼ በእኔ ብቻ ሳይሆን በወንድሞቼና በእህቴ ሕይወት ውስጥም አዎንታዊ ተፅእኖአቸው ከፍተኛ ነው። አባቴ በወጣትነቱ ከኤርትራ በመሸሽ ትምህርቱን ለማጠናቀቅ በሄደባት የካርቱም ከተማ ውስጥ ነበር በ1914 ዓ.ም የተወለድኩት። እስከ 18 ዓመቴ የኖርኩትም እዚያው ነበር። አባትና እናቴ እስከ አራተኛ ክፍል የተማሩት፣ ኤርትራ አስመራ አቅራቢያ በሚገኘው ቤሌዛ የተባለ የስውዲናውያን ሚሽን ትምህርት ቤት ውስጥ  ሲሆን አምስት ቋንቋዎችን የሚናገረው እጅግ ብሩህና ብልሁ አባቴ፣ ሱዳን ውስጥ በቅኝ ገዢው የእንግሊዝ መንግሥት የመቀጠር እድል አግኝቷል። መጀመሪያ በደህንነት አገልግሎት ውስጥ የሰራ ሲሆን፣ በመቀጠልም የሱዳን ገዢ ቤተ-መንግስት ዳሬክተር በመሆን አገልግሏል። በመጨረሻም የሱዳን  አንድ ክፍለ ሃገር ዋና አስተዳዳሪ ሊሆንም በቅቷል። እናቴም የቀለም ትምህርት የዘለቃት ነበረች። ለሃይማኖቷ ያደረችና መጽሐፍ ቅዱስ አስተማሪም ስለነበረች፣ አምስታችንንም ታታሪዎችና ሃይማኖተኞች አድርጋ ነው ያሳደገችን፤ ከእንቅልፋችን ስንነሳ ጸሎት አድርሰን መዝሙር እንዘምራለን። በምግብ ሰዓት እንጸልያለን። ማታ ፀሎትና መዝሙር እናደርሳለን። ብዙዎቹን የቤት ውስጥ ስራዎች እናቴ ራሷ ነበረች የምትሰራው። ምግብ ታበስላለች፣ ልብስ አጥባ ትተኩሳለች፣ ቤት ታፀዳለች… ብቻ የሚቀራት ነገር አልነበረም። እኔም ተግቶ መስራትን የተማርኩት ከእሷ ነው። ዛሬም እንኳን በ90 ዓመት ዕድሜዬ ምግቤን የማበስለው ራሴው ነኝ። ብረት ድስቶችንና መጥበሻዎችን እስኪያብረቀርቁ ድረስ እፈትጋለሁ። ቤት አፀዳለሁ። እተጣጠባለሁ። እንደ ወንድሞቼ ሁሉ ለሀገር የማገልገል ፋይዳን ከአባቴ ተምሬአለሁ።
“ልጆቼ በውጭ ሀገር ትምህርታቸውን ከጨረሱ በኋላ፣ ወደ ሀገራቸው ተመልሰው ኢትዮጵያን ለመገንባት የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ያበረክታሉ” በማለት አባቴ ለንጉሱ ቃል ገብቶላቸው ስለነበር፤ ኢትዮጵያ ነጻነቷን ከጣሊያን ስትቀዳጅ ሁላችንም ተሰባስበን አገራችን ገባን።
በ1933 ዓ.ም ትዳር ይዤና የበኩር ልጄን እርጉዝ ሆኜ ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ ስመጣ፣ አዲስ አበባ ከአሁኑ ፍጹም የተለየች ነበረች። አንዳንድ ሰዎች ግን ያንን እውነታ ለማስታወስ የሚፈልጉ አይመስሉም። ሆኖም ሀቁን ማወቅ በጣም አስፈላጊ ነው ብዬ አምናለሁ። ከተማዋ በጣም ድሃ፣ ያልሰለጠነችና ያላደገች ነበረች። አብዛኛዎቹ ነዋሪዎች ያልተማሩና መሀይማን ነበሩ። ህጻናት ፊደል የሚቆጥሩት ዛፍ ስር ነበር። የግል ንጽህናን በመደበኛነት መጠበቅ፣ ለጥቂቶች ካልሆነ በቀር ለአብዛኛው ህዝብ ቅንጦት ነበር። ሀገሪቱን በመገንባት ረገድ እጅግ በርካታ የሚከናወኑ ስራዎች ቢኖሩም፣ ብዙዎች  ልብ አላሏቸውም ነበር። ሀገሬን በምን መልኩ መርዳት እንደምችል እስክገነዘብ ድረስ፣ እኔም እንደነዚህ ሰዎች ነበርኩ። የማታ የማታ ግን፣ ከፋሽን ዲዛይን ባሻገር ሌላውን ትልቁን ተሰጥኦዬን ለማወቅ ችያለሁ። ይኸውም ሌሎች ትኩረት የተነፈጋቸው ማህበራዊ ጉዳዮችን ለማገዝ የሚውል ገንዘብ በእርዳታ ማሰባሰብ ነበር።  አዲስ አበባ ከገባሁ በኋላ በነበሩት የመጀመሪያዎቹ 25 ዓመታት  የሰራሁት ይሄንን ነው።
ለንደን የተመደበው ባለቤቴ፣ ሀገሬ ገብቼ ጥቂት እንደቆሁ ነበር፣ ለእኔና ለህጻኑ ልጃችን ከእንግሊዝ ጥቂት ስጦታዎችን ከጣሊያን ወረራ በፊት በነበረው የእንግሊዝ አምባሳደር ሚስት በእመቤት ባርተን በኩል የላከልኝ። ባርተን ወዲያው ነበር ለበጎ አድራጎት ስራ የመለመለችኝ። ልክ እንደ እሷ የቆርቆሮ ኩባያ አንገቴ ላይ አስራልኝ፣ በኢትዮጵያ የቀይ መስቀል ቻርተርና የሴቶች ማህበር እንዲቋቋም ለማገዝ፣ ተዟዙሬ ገንዘብ እንዳሰባስብ አሰማራችኝ። እኔ ግን ገንዘብ ለማሰባሰብ ምን ማድረግ እንዳለብኝ የማውቀው ነገር አልነበረም፡፡ አንዳንድ ነገሮች እንዲነግረኝ ብዬ ወደ ወንድሜ አማን ቢሮ አመራሁ። ከዚያም የጦር ሰራዊቱ አዛዥ ጋ ሄድኩኝ። የመጀመሪያውን የድጋፍ ገንዘብ የሰጠኝ ይሄው አዛዥ ሲሆን፣ ተጨማሪ ድጋፍ ማግኘት እንድችል ወደ ሌሎች ጓደኞቹ ወሰደኝ። ከዚያ በፊት ከወንዶች ጋር አውርቼም ሆነ ውዬ ባላውቅም፣ ገንዘብ በመለመን በኩል ግን እጅጉን የተዋጣልኝ ሆንኩኝ። ከዚያ በኋላማ ማን ይቻለኝ! እየተሽቀረቀርኩ ወደ ንግድ ተቋሟት፣ ሱቆችና ልሂቃን መኖሪያ ቤት እየሄድኩ ድጋፍ መጠየቅ፣ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ፕሮግራሞችንና ፓርቲዎችን በበጎ ፈቃደኝነት ማዘጋጀት ቀጠልኩ። “ፍቃድ ያልወጣለት ልመና” እያልኩ በምጠራው በዚህ የበጎ አድራጎት ስራ ላይ፣ ለ25 ዓመታት ገደማ ከቆየሁ በኋላ፣ ለብዙዎቹ መዲናዋ ነዋሪዎች ዘንድ ታዋቂ ሆንኩ፤ ይህም ለፋሽን የንግድ ድርጅቴ ደንበኞችን በማፍራት ረገድ በእጅጉ ጠቅሞኛል።
ከእነዚያ ጊዜያት ሁሉ በኋላ አገራችን በከፍተኛ ሁኔታ ተለውጣለች። አገሪቱ እያደገችና እየዘመነች ነው። እኔ ግን ያ አይደለም ትኩረቴን የሚስበው፤ በቤት ውስጥ ያለው ጉዳይ እንጂ። በወላጆቼም ሆነ በእኔ ጊዜ፣ ወንዶች እኛ ሴቶች ላይ ጉልበተኛ ነበሩ። ያ ጥሩ አልነበረም። አሁን ወንዶች እንደ ቀድሞ ዘመን ሴቶችን ባለመጨቆናቸው በጣም ደስተኛ ነኝ። ሆኖም አሁን ደግሞ ነገሩ መረን የለቀቀ ይመስላል። ሴቶቹም ከወንዶቹ እኩል ውጪ እየዋሉ ነው የሚገቡት። በዚህም የተነሳ የቤቱ ነገር ሙሉ በሙሉ ተዘንግቷል። ቤቱ ሲዘነጋ ደግሞ ቤተሰቡም አብሮ ይዘነጋል። ሴት ልጅ የቤተሰቡ ዘውድ ናት፤ ቤት ውስጥ በጣም ትፈለጋለች። እኛ ሴቶች ትኩረት ነፍገነው የቆየነውን የቤተሰብ ጉዳይ መልሰን ትኩረት እንሰጠዋለን ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። ያለ ቤተሰብ ባህል የለንም፤ያለ ቤተሰብ ሀገር የለንም፤ ያለ ቤተሰብ የወደፊት ተስፋ የለንም።
ሴቶች ለህብረተሰብ ግንባታና ለልማት የሚያበረክቱትን እጅግ ከፍተኛ አስተዋጽኦ፣ ፓርላማው በቅጡ ይረዳው ዘንድ ብገዳደረው ደስ ይለኛል። በሀኪምነት፣ በህግ ባለሙያነት፣ በኢንጅነርነት፣ በንግድ ስራ ፈጣሪነት ወዘተ... ከቤት ውጭ የሚሰሩ ሴቶች ግማሽ ቀን እየሰሩ፣ የሙሉ ቀን ክፍያ ሊታሰብላቸው ይገባል ብዬ አምናለሁ። ያኔ ግማሹን ቀን ለቤታቸውና ለቤተሰባቸው ያውሉታልና።
"--አሁን ደግሞ ነገሩ መረን የለቀቀ ይመስላል። ሴቶቹም ከወንዶቹ እኩል ውጪ እየዋሉ ነው የሚገቡት። በዚህም የተነሳ የቤቱ ነገር ሙሉ በሙሉ ተዘንግቷል። ቤቱ ሲዘነጋ ደግሞ ቤተሰቡም አብሮ ይዘነጋል--"


  የአለማችን አጠቃላይ ወታደራዊ ወጪ ባለፈው በፈረንጆች አመት 2020 ወደ 2 ትሪሊዮን ዶላር ከፍ ማለቱንና ከሰሞኑ የወጣ አንድ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ስቶክሆልም ኢንተርናሽናል ፒስ ኢንስቲቲዩት የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት እንዳለው፣ በአመቱ ከፍተኛውን ወታደራዊ ወጪ ያደረገቺው ቀዳሚዋ የአለማችን አገር አሜሪካ ስትሆን 778 ቢሊዮን ዶላር ያህል ወጪ አድርጋለች፡፡
ላለፉት 26 ተከታታይ አመታት ወታደራዊ ወጪዋ ማደጉን የቀጠለው ቻይና፤ በ252 ቢሊዮን ዶላር ሁለተኛ ደረጃ ላይ ስትገኝ፣ ህንድ በ72.9 ቢሊዮን ዶላር ሶስተኛ፣ ሩስያ በ61.7 ቢሊዮን ዶላር አራተኛ፣ ብሪታኒያ በ59.2 ቢሊዮን ዶላር አምስተኛ ደረጃን መያዛቸውንም ሪፖርቱ ይጠቁማል፡፡
በአመቱ ከተመዘገበው አጠቃላይ አለማቀፍ ወታደራዊ ወጪ ውስጥ 2 በመቶ ያህሉን ያወጡት አሜሪካ፣ ቻይና፣ ህንድ፣ ሩስያና ብሪታኒያ መሆናቸውንም አመልክቷል፡፡

Page 7 of 529