Administrator

Administrator

በመጀመሪያ በዚህ ጽሑፍ ለቀረቡት አብዛኞቹ ሐሳቦች መነሻ የሆኑኝ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ በቅርቡ ለባለስልጣናት ባዘጋጁት ስልጠና ላይ ያቀረቧቸው ሐሳቦች በመሆናቸው፣ በቅድሚያ ላመሰግን እወዳለሁ። የምደግፈው እና የማመሰግነው ነገር እንዳለ ሁሉ የምቃወመውም ነገር የለም ማለት ግን አይደለም፡፡ ትውልድን የመገንባት -ዘመንን የመዋጀት ጉዳይ ሃይማኖትንና ሥነ አገዛዝን /ፖለቲካን/ አንድ ነጥብ ላይ የሚያገናኝ የጋራ ጉዳይ ነው።
ሀ/ ዓላማዎች
ከዓላማዎቹ እንነሳ፣ በመሠረቱ ማናችንም ብንሆን በዙሪያችን ያሉ ሰዎች፣ አብሮ ኗሪዎች፣ አብሮ ሠሪዎች፣ አብሮ አምላኪዎች ወዘተ… ለምናደርጋቸው ማናቸውም ነገሮች በመልካም ምግባር መልካም ምላሽ የሚሰጡን ሆነው ብናገኛቸው ደስ ይለናል፡፡
ማናቸውም ጎረቤቶቼ ያስቀመጥኩትን እንዳያነሱብኝ፣ ንብረቴንም ሆነ ሕይወቴን የማይጎዱ፣ ክብሬን የማያሳንሱ እንዲሆኑ እፈልጋለሁ፡፡ ሌላው ቀርቶ ራሳችን ድንገት ከሥነ- ምግባር ወጥተን ብንሳሳት እንኳ ለይቅርታ የተዘጋጁ እንዲሆኑ፣ ሰዎች መሆናችንን፣ እንደምንሳሳት እና ችግራችንን እንዲረዱልን እንሻለን፡፡ ይህ ማለት በአጭሩ አብረን የምንኖረው ኅብረተሰብ በመልካም ሥነ- ምግባር የታነጹ ሆነው እንዲገኙ እንመኛለን፤ እንወዳለን፡፡
ደግሞም የአንድ ኅብረተሰብ ጥሩነት የሚለካው ባለው የሥነ -ምግባር ባህል አማካኝነት ነው፡፡ ይህንን ሳይንሱም ያረጋገጠው እውነት በመሆኑ የሚከራከርበት ሰው እምብዛም ያለ አይመስለኝም፡፡ በአስተሳሰብ እና በዕውቀት፣ በሥነምግባር እና በክህሎት የዳበረ ሰብዕና ያለው ኅብረተሰብ ብዙ ነገሮቹ የተቃኑለት ይሆናል፡፡
ይልቁንም ትውልዱ በዘረኝነትና በጽንፈኝነት፣ በዝግነት አክራሪነትና በዋልታ ረገጥነት፣ በሞራል የለሽነትና በሥነ ምግባር እጦት ለሀገር ያፈጠጠ ጠንቅ እመሆን ደረጃ በደረሰበት በአሁኑ ጊዜ፣ ትውልዱን የመገንባትና ዘመንን የመዋጀት ሐሳብ እጅግ አስፈላጊና አንገብጋቢ ጉዳይ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡
ለ/ ችግሮች
የትውልዱን አለመሠራት የሚጠቁሙ ማህበራዊ ህመሞች እዚህም እዚያም እየታዩ ነው፡፡ አቋም የለሽነት እና የአቋም መዋዠቅ በብዙዎች መታየት፣ የባህል አስተሳሰብ እና የመመሪያ ሥነ ርዕዮት አለመታወቅ፣ የሱሰኛነት እና ጠጪነት መስፋፋት፣ የተምሳሌታዊ ሰው መጥፋት፣ የባህል አፈንጋጮች እና ጸረ ኅብረተሰቦች ቁጥር መበራከት፣ የሙስና እና ብልሹ አሠራር መስፋፋት ወዘተ… ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ነው፡፡
እንደሚታወቀው ዲሞክራሲም ፍጹም ሥርዓት አይደለም፤ የራሱ አሉታዊ ጎኖች አሉት፡፡ የዲሞክራሲ እና የሊበራላዊነት መቀንቀን ይዞት የመጣው የሞራል አልባነት ችግርም አለ፡፡ በዚህ ላይ ለሞራል ድህነቱ ትልቅ መድኀኒት ሊሆነን ይችል የነበረው ግብረገባዊው የጋራ እሴታችን አለመታወቅ ወይም ተመሳሳይ ግንዛቤ አለመያዝ ሌላው እንቅፋት የሆነብን ነገር ነው፡፡
ሐ/ መፍትሔዎች
በጠቅላይ ሚኒስትሩ ገለጻ መሠረት፤ በ20ኛው እና በ21ኛው ክ/ዘመን የታዩ የኢትዮጵያችን ትውልዶች በ5 ሊታዩ የሚችሉ ናቸው፡፡
ወግ አጥባቂውና አርበኛው ትውልድ
ህልመኛው ትውልድ
ውል የለሹ ትውልድ
ባይተዋሩ ትውልድ እና
ገና መሰረቱን በማጠንከር ላይ የሚገኘው የመደመር ትውልድ ናቸው፡፡
አዲሱ ትውልድ ብዙ መረጃ ያለው፣ ብዙ የሚያውቅ የሚመስል፣ ነገር ግን ትክክለኛ ምርጫ ማድረግ የማይችል፣ በሥነ ምግባርም ደካማ ነው፡፡ ማህበራዊ እና ፖለቲካዊ አክራሪነትም እየተስፋፋ ነው፡፡ ስለዚህ ሀገሪቷ ላለባት ዘርፈ ብዙ ችግሮችና ላላት ትልቅ ህልም የሚመጥን ትውልድ ቀርጾ ማውጣት፣ ትውልድን እንደገና መሥራትና ማስተማር የግድ ነው፡፡
እንደኔ እንደኔ የዚህ ትውልድ መሪዎች፣ የሐሳብ መሪዎች፣ የፖሊሲ መሪዎች፣ የዕውቀት መሪዎች፣ የሞራል መሪዎች፣ የባህል መሪዎች፣ የኪነ ጥበብ ሰዎች እና የመገናኛ ብዙሃን ሰዎች ወዘተ… ከሥርዓተ-ትምህርቱ ሌላ በተጨማሪነትና በመፍትሔነት ልንሠራቸው ከሚገቡንና ልንከተላቸው ከሚገቡን ስልቶች መካከል የሚከተሉት ይገኙበታል፡፡ ዓላማችን መልካም ትውልድን መገንባትና ዘመንን መዋጀት ነው፡፡
በመጀመሪያ ምን ዓይነት ሀገር፣ ምን አይነት ትውልድ መፍጠር እንደምንፈልግ መግባባት እና በሥርዓተ-ትምህርቱም ማካተት አለብን፡፡
ምን አይነት፣ ለሚለው የጠቅላይ ሚኒስትሩ የስልጠና ዝግጅት መልስ አለው፡፡ ህብረ ብሔራዊ አንድነቷ የተጠበቀ፣ የወንድማማችነት እሴቶቿ የጸናላት፣ የሲቪክ ባህል የዳበረባት፣ ቀጠናዊ ትስስርን ያጎለበተች፣ የሰዋዊነትንና የሀገራዊነትን ሚዛን የጠበቁ አርበኛ እና ሀገር ወዳድ ዜጎች ያሉባትና በርካታ ሀገራዊ የኩራት ምንጭ የሚሆኑ ተምሳሌታዊ ሰብዕናዎች የሚያፈሩባት ማለትም በሳይንሱ እንደነ ዶ/ር አክሊሉ ለማ፣ በስፖርቱ እንደነ ሻለቃ ሀይሌ ገብረስላሴ እና ሻለቃ ደራርቱ ቱሉ፣ ሌሎችም ያሉ በኢኮኖሚም፣ በዲሞክራሲም፣ በወታደራዊ አቅምም፣ በኪነ ጥበብም፣ በዓለም አቀፋዊ ሚናም ወዘተ… በየዘርፉ የሚያፈሩባት ሀገር መፍጠር የሚል ነው፡፡  
እንዲፈጠር የሚፈለገው የመደመር ትውልድ የማወቅ ጉጉት ያለው፣ ውብ ሥራን የሚያደንቅ፣ ሀገር የሚወድ- አርበኛ፣ ሰብዓዊ ክብር የገባው፣ የውይይት ባህልን ያዳበረ ወይም ጥልቅ ውይይትን የተለማመደ፣ ችግሮቹን በውይይት የሚፈታ ወዘተ… መልካም ትውልድ እንዲሆን ማስቻል ነው፤ ድንቅ ነው፡፡
በዚህ ላይ ትውልዱ ሥርዓታዊ የሆነ፣ የዕድገት ርዕዮት ያለው እና ምጣኔን እና የማዕከል ምጽዋትን ባህል ያደረገ ቢሆን ደግሞ ምን ያህል ወርቃማ ትውልድ እንደሚሆን አስቡት፡፡ ግን ደግሞ አንድ ክፍተት ይታየኛል፡፡ በ150 ዓመታት ውስጥ አመጣጣችን እንዴት እንደሆነ እና ወዴት መሄድ እንደምንፈልግ እንደተጠቀሰ ሁሉ ማን መሆናችን፣ ይዘን የመጣነው የጋራ እሴታችን ምን እንደሆነ፣ በአጭሩ ኢትዮጵያዊነት ማለት ምን እንደሆነ፣ የጋራ መግባባት የተያዘ አይመስልም፡፡ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ዝግጅት ሙሉ ለሙሉ ልንቀበለው የምንችል ሆኖ ሳለ ይህን ክፍተት ሳይሞላ አልፏል፡፡
ሁላችንን ሊያግባባን የሚችል ከሆነ ከሥነ ዜጋ እሴቶች ጋር በማያያዝ የቀረበውን የኢትዮጵያዊነት እሴቶች መግለጫ እንመልከት።
የሚከተሉትን ዝርዝር የኢትዮጵያዊነት እሴቶች ከፊታቸው ‹‹ኢትዮጵያዊነት›› በመዝጊያቸው ‹‹ነው›› የሚሉትን ቃላት እየጨመራችሁ እንድታነቡት እጋብዛለሁ፡፡
ሃይማኖተኛነት ፣ (የሕዝብ ቆጠራ ውጤቱም ይህን ይገልጻልና፡፡)
ግብረገብነት እና ሥርዓት አክባሪነት፣ (በጨዋ ደንብ መኖር ይመከራል፤ ያስመሰግናል፡፡)
አስተዋይነት፣ (ከጭምትነት የመነጨ፣ ነገር ግን እየተዳከመ የመጣ፡፡)
ሚዛናዊነት እና ፍትሐዊነት፣ (ባይኖረን እንኳ የሚፈለግ፡፡)
ቅንነት እና እውነተኛነት፣ (የተናገሩት ከሚጠፋ… እንዲሉ፡፡)
ባለሰንደቅ ዓላማነት፣ (ከጋራ ዓላማ የሚመነጭ የግለሰቦች እና የቡድኖች ሚና እና ዓላማ፡፡)
የምንዳቤ ታጋይነት፣ (ሁለንተናዊ ዕድገት) (ቢያንስ በዘመነ አክሱም የነበረን፡፡)
ገንቢ ጽናት፣ (ገንቢ ያልሆነ ጽናትም አለና፤) (ለለውጥ አለመቸኮል፣ ለለውጥ አለመለገም፣ እስከ ገባው ድረስ፡፡)
ልዩ ወንድማማችነት፣ (ኢትዮጵያዊ ወንድማማችነት፣) (የመረዳዳት፣ የመጠያየቅ፣ የምጽዋት ባህል)
የዜጎች ክብር፣ የሽማግሌዎች ሞገስ፣
መቻቻል እና አቃፊነት፣
እንግዳ ተቀባይነትና የምርቃት ምስጋና፣
ጨዋነትን ያስቀደመ ጀግንነት፣
የገዘፈ አንድነት ያነሰ ልዩነት፡፡
እነዚህን 14 የኢትዮጵያዊነት እሴቶች በግለሰብ ጉዳይ የሚተገበሩ፣ በእርስ በእርስ ጉዳይ የሚተገበሩና በሀገር ጉዳይ የሚተገበሩ ብለን በ3 ልንከፍላቸው እንችላለን፡፡
አንድ ኢትዮጵያዊ እነዚህ እሴቶች ባይኖሩት እንኳ የሚያስመሰግኑት ምግባሮች እነዚህ እንደሆኑ ያውቃል፡፡
ግብረገባዊ የጋራ እሴታችን ግለኝነትን፣ ሊብራልነት እና ሴኩላሪዝምን ከሚያቀነቅነው ከምዕራቡ ዓለም ማንነት የተለየ እና ማህበራዊነትንና መንፈሳዊነትን የተላበሰ እንደሆነ ተረድታችሁና አጢናችሁ እንድታልፉ በትህትና እጠይቃለሁ፡፡
ከጋራ ሥነ-ልቦናችን እና ከጋራ ባህላችን ውስጥ የሚነቀፉ ምግባሮች እና ልምምዶች እንዳሉ አይካድም፡፡
ቁጥር ሁለት ማድረግ የሚገባን ይኽን ለመሳሰሉ መልካም ባህሎቻችን የሕግ ዕውቅናና የሕግ ጥበቃ መስጠትና አጉል ባህሎችን መዋጋት ነው፡፡
አንድ ሚድሮክ ውስጥ የሚሰሩ ምሑር “ከሥርዓተ-ትምህርታችን ጀምሮ ሁሉንም ነገር ኢትዮጵያናይዜሽን ማደረግ አለብን፤” ሲሉ በዚሁ ጋዜጣ ላይ መግለጻቸውን አንብቤአለሁ፡፡ይኽም አስፈላጊና ጠቃሚ ነጥብ መረሳት የለበትም፡፡
በኦሮምኛ ሄራ የሚባል እንደ ሕገ -መንግስት ራሱን የቻለ የባህል ሕግና የተለየ ምክር ቤት እንዲኖር ያሳሰቡ ቅን ኢትዮጵያውያንንም በኢሳት ቴሌቭዥን አይተናል፡፡ እባካችሁ የኢትዮጵያዊነት ኀይሎች የመፍትሔ ሐሳብ መሰንዘራችንን እንቀጥል፡፡
ሦስተኛው ማድረግ የሚገባን ነገር የማስታወቂያ መሠረታዊ መርሆዎችን መቀየር ነው፡፡ መቼም የማስታወቂያ ኀይልና መዘዝ ብዙ ነው፡፡ ይሄንን እዚህ መዘርዘር ያለብን አይመስለኝም፡፡ የማስታወቂያ ልምድ ከምዕራባውያኑ የመጣ እንደመሆኑ መርሆዎቹም የነርሱን ፍልስፍና የተከተለ ነው፤ ሊብራልነትን፡፡ ለምሳሌ በታዋቂ ሰዎች ሳይሆን በዐዋቂዎች፣ በዝነኞች ሳይሆን በጨዋነት በዘለቁ ሰዎች እንዲቀርብ ማድረግ ትልቅ የሥነ-ምግባር አንድምታ ይኖረዋል፡፡ ምርቱና አገልግሎቱ የፈታው የኀብረተሰብ ችግር ሲኖርና የኃላፊነት መንፈስን ሲያንፀባርቅ፣ቄንጥ ያልበዛበት፣ የሥነ-ምግባራዊነት ድባብ ያለው እናም ከባህልና ከጨዋነት የወጣ አንድምታ የማይሰጥ እንዲሆን ቢደረግ፣
ደግሞም እንደ ገቢአቸው እና ትርፋቸው በመቶኛ የሚከፈል ክፍያ እንዲሆን ቢደረግ፣ ብዙ ችግሮች ይቀርፋሉ ብዬ አስባለሁ፡፡
በተለይ የሃይማኖት ብዙሃን ማሳወቂያዎች በገቢ እጥረት እንዳይቸገሩ፣ትውልድ የማነፅ ሥራቸውን ያለችግር እንዲገፉበት የሚያደርግ እንዲሁም ከፖለቲካ ተፅዕኖ የሚያላቅቃቸውና ከመሳቀቅም የሚያድናቸው ይሆናል። በተጨማሪም በተለይ ለሕፃናት ተብለው የሚከፈቱ ጣቢያዎች ከቅድመ ሁኔታ ጋር ማስታወቂያ ማስተላለፍ ቢፈቀድላቸውና ቅድመ ሁኔታውም መርሁን/አሠራሩን/ ማስተካክል ሆኖ፣ ማስታወቂያዎች፣- -ወላጆች ላይ ትኩረት ያደረጉ፣
- ልጆች ወላጆቻቸውን እንዳያስቸግሩ የሚመክሩ፣
- ለተያያዥ የሥነ-ምግባር መልዕክቱ አፅንኦት የሰጠ፣
- በአጭሩ ከምርቱ ይልቅ ሥነ-ምግባርን ያጎላ መልእክት የያዘ እንዲሆን ቢደረግ ፣እነርሱም በገቢ እጥረት አይዘጉም፤ አዲሱ ትውልድም እየተቀረፀ ይመጣል፡፡
በአራተኛነት ማድረግ የሚገባንና ማድረግ የምንችለው ፕሮጀክትና መከተል ያለብን ስልት፣ ያለንና የምንገነባው ግብረገባዊ ሰብዕናና ባህል ከባዕድ ባህል ወረራ አንዲጠበቅ ከደራሲዎችና ከአዘጋጆች ድርሰት /ስክሪፕት/ መርጦ እየገዛ አርሞና አመቻችቶ ሠርቶ የሚያሰራጭ የሥነ-ምግባራዊ ፊልም ጣቢያ መጀመር ነው፡፡
የዘመኑ ሌላው ኒውክሌር ፊልም ነው። የፊልምን ኃይልና የወጣቱን ስሜታዊነት እየተጠቀሙ የባህል ወረራ የከፈቱብን ብዙሃን መገናኛዎች ቁጥራቸው እየጨመረ ነው፡፡ ይኽን ዓይነቱን የብዙኀን መገናኛ ተፅዕኖ የምናሸንፈው እሾኽን በእሾኽ በሚለው መርህ ይመስለኛል፡፡
አንዳንድ ደራሲዎች ለምን ሥነ-ምግባራዊ መልዕክት ያለው ድርሰት /ስክሪፕት/ እንደማይጽፉ ሲጠየቁ ፣ ‹‹ጥበብ በነፃነት ውስጥ ነው፣ የምትሰራው፤ ስሜታችን የመራንን ሁሉ መጻፍ አለብን፤›› ይላሉ፡፡ ‹‹ያካለ ነፃነት ጥበብ የለም፤ዕድገት የለም፤›› ይላሉ፡፡
በመሠረቱ ጥበብ የሚፈልገው ራስን ማሳመን ነው። እንዲህ ባይ የጥበብ ሰዎች በካፒታሊስታዊ ድርሰት ፍልስፍና ስለተሸወዱና ወይም ራሳቸውን በበቂ ስላላዘጋጁ ብቻ ይህን የሚሉ ይመስለኛል።
ሁለት ዓይነት ሰዎች አሉ፤ ከሐሳባቸው ስሜታቸው የሚቀድምና ከስሜታቸው ሐሳባቸው /ጥያቄአቸው/ የሚቀድም። አዕምሮ ወይ በስሜት ይነቃቃል ወይ አልበርት አንስታይን እንዳለው መጠየቅን ባለማቋረጥ ይነቃቃል። ደራሲዎች የትኛውን ሊሆኑ ይገባል?
‹‹ጻፍ ጻፍ የሚል ስሜት ከውስጤ ይገፋኛል፤ ስለዚህ እጽፋለሁ፡፡›› ማለት፣ በቂ አይደለም። ራስን በብዙ ማዘጋጀት ያስፈልጋል፤ ብዙ ማንበብና ወይም ብዙ ማሰላሰል፤ አዕምሮን በስሜት ሳይሆን በጥያቄ መምራት ያስፈልጋል። ይህን ስል የድርሰቶችን ካፒታሊስታዊነት ብቃወምም፣ ደረቅ ይሁኑ የሚል አመለካከትም የለኝም። ይልቁንም ትምህርታዊ መስተፍስህ እንዲሆኑ፣ ወይም ልማታዊነትንና መስተፍስሀዊነትን አብረው የያዙ እንዲሆኑ ማድረግ ይቻላል፤ ባይ ነኝ። በግጥሙም ቢሆን ዋናው ሐሳብ፣ ስሜትና ምናብ ተዋህደው መገኘታቸው ነው። ማለትም ሐሳብ የቀደመበት ስሜትና ምናብ። ይህ አይቻለንም፤ ይጸንብናል፤ ለሚሉ ግን እንደ ፈቃደኝነታቸው ድርሰታቸውን /እስክሪፕታቸውን/ ማቅረብ እና መሸጥ ይችላሉ። ጎበዝ አዘጋጆች አፅመ ድርሰቱ ይበቃቸዋል ።ሌላውን መልዕክት ሥነ- ምግባራዊ እንዲሆን አድርጎ ማስተካከልና ደግሞ መጻፍና መሥራት አያቅታቸውም።
በአምስተኛነት ማድረግ የሚገባን፣ ይሄን እንኳን አልቋጨሁትም፣ ለውይይት የማቀርበው ነው። ይህም ለመገናኛ ብዙኃን መድብለ-እሳቤያዊ ሥርዓት መስጠት ነው። ማለትም ሐሳብ ከምላሽ ጋር /ከተቃወሞ ጋር/ የሚቀርብበት። ምንአልባት ደግሞ ተቃራኒዎች ቢኖሩና ባህላችንን ያለአግባብ ቢያንኳስሱ በሁለት መንገድ አፀፋዊ ምላሽ አያይዞ እንዲቀርብ ማድረግ የሚል ነው።
አንደኛ፣ ይዘቱን የተመለከተ ምላሽ፣ ለምሳሌ ከባህል እና ስፖርት ሚኒስቴር ወይም ከሌላ ከሚመለከተው አካል የተሰጠውን አያይዞ እንዲያቀርብ እና ወይም ባህልንና ሥነ- ምግባርን የሚጠብቁ ማስታወቂያዎችንና ማሳሰቢያዎችን በየጣልቃው እንዲለቁ በሕግ ማስገደድ የሚል ነው። ይህ ሁኔታ ከተሳካ ልማታዊነትንና ዲሞክራሳዊነትን የሚያስታርቅ መርህ ተገኘ ማለት ነው፤ በሥነ-ምግባር የታነጸ መሪና ተረካቢ ትውልድ ሊፈራ ቻለ፤ ፈዋሹም ኪኒን ተገኘ ማለት ነው።
በስድስተኛነት ማድረግ ያለብን፣ ያለንን የሃይማኖት መቻቻል ባህል ለማዝለቅ የኢትዮጵያ ሃይማኖቶች ጉባኤ ወይም መሰል ሐሳብ ያላቸው ቡድኖችና ግለሰቦች የሃይማኖቶችን የጋራ እሴት የሚያዳብሩ መጽሔትና ጋዜጣ ወይም ሬድዮና ቴሌቪዥን እንዲኖራቸው ማድረግ ነው።
በመቀጠል በልማታዊና ትምህርታዊ መንገድ ትውልድን የመገንባትና ዘመንን የመዋጀት አስፈላጊነትንና ጠቃሚነትን የሚገልጹ አብነቶችን በትንሹ ጠቅሰን እንለፍ።
መ .መረጃዎችና መገለጫዎች
እንደ ሲንጋፖር፣ ጃፓንና ቻይናን የመሳሰሉ ሀገሮች የሕዝባቸው አእምሮ ላይ በመሥራታቸው አሁን የደረሱበት ደረጃ ላይ ደርሰዋል። ሩቅ ሳንሄድ በሀገራችን ታሪክ ትልቁን ስፍራ ይዞ የሚገኘው የአክሱም ስልጣኔ እንዲህ ታይቶ የማይታወቅ የአንድ ሺህ ዓመት ተከታታይ ስልጣኔና ዕድገትን ሊያሳይ የቻለው ተተኪና ተረካቢ ትውልዶችን እያስተማረና እያሰለጠነ ያወጣ ስለነበር ነው፣ ብለው የሚያምኑ አሉ ።
ይህን ካደረግን በሥነ- ምግባር የታነጸ ምርታማ ትውልድ መፍጠር ብቻ ሳይሆን ፣ በስሜት ሳይሆን በምክንያታዊነት የሚመራ ትዉልድ ፈጠርን ማለት ነው። ይህም ለዘረኝነትና አክራሪነት ጥሩ መፍትሄ የሚሆን ነው። የተሰራ ትውልድ ዋናው መገለጫው ሥርዓታዊነትና ምኩናዊነት ነዉ ።
ሠ. መነሻዎችና ሂደቶች
ምዕራባውያን ከአራት መቶ አመት በፊት ከነበሩበት ድህነትና ኋላ ቀርነት ወደ ዛሬዉ ዕድገትና ስልጣኔ የመጡበትን መንገድ በእግረ መንገድ የሚጠቁም አንድ ጽሑፍ በአዲስ አድማስ ጋዜጣ ላይ አንብቤአለሁ።
በመጀመሪያ የፍርድ አስተያየት የሚሆናቸውን ሥነ ርዕዮት ቀረጹ፤ ከማንነነታቸውም ጋር እንዲዛመድ አደረጉ ወይም ማንነታቸውን ከርዕዮቱ ጋር አስማሙ ፤ ከርዕዮቱም ተነስተው ሕግጋትን ቀረጹ፤ ከዛም ሥርዓተ- ትምህርትን ፣ከዚያም ኪነ-ጥበብንና ሚዲያን አስፋፉ፤በመጨረሻም የትውልድ ቀረጻቸውና ሥልጣኔአቸው እውን ሆነ።
እኛም ማድረግ ያለብን ይህንኑ ነው፤ የሚጀምረው ከሐሳብ መሪዎች ነው ። የትውልድ መሪዎች ሁሉ ቀዳሚ ኃላፊነት አለብን ።
  ነገር ግን ምዕራባውያን ሕዝበ መሠረቱን የሠሩት ቤተ ውይይቶችን ልማድ በማድረግ ፣በልማታዊነት መንገድ ሆኖ ሳለ ይህን መተዋቸው፣ ለወንጀለኛነት መበራከትና የሕይወት ትርጉም እየጠፋባቸው ራሳቸውን ለሚያጠፉ ሰዎች መበራከት ምክንያት ሆነዋል ።
ረ. ተገቢ እይታና መርሆዎች
ለትውልድ ግንባታ ስንነሳ፣ ርዕዮትና ሥርዓተ- ትምህርት ስንቀርጽ፣ በትውልድ ግንባታ ስም ትውልድ የሚያፈርሰውን የአማሳኞችን መንገድ እንዳንከተል ልንጠነቀቅ ይገባል።
‹‹ሰዎች ምን ማሰብ እንዳለባቸው ሳይሆን እንዴት ማሰብ እንዳለባቸው አስተምራቸው፣›› የሚለው ፍልስፍና ተማሪዎች የቤት ሥራ እንዲበዛባቸው ፣ ከብዙ ድምጾችና የሐሳብ ገበያ መካከል እውነትን ሲፈልጉ እንደባተቱ እንዲኖሩ የሚያደርግ አማሳኝ ፍልስፍና ነው።
ከዚህ ይልቅ ‹‹እኛ፣ እውነቱ ይሄ ነው እንላለን፣ ማሰብ የሚገባችሁ እንደዚህ ነው፣ ነገር ግን ስህተት ብታገኙበት የመተቸት መብታችሁ የተጠበቀ ነው፤›› በሚል አቀራረብ ማቅረቡ የተሻለ ነው፤ ከባህላችን ጋርም ይሄዳል።
ጉዳዩ ሀገርን የመሥራት ትውልድን የመገንባት ጉዳይ ነውና፣ ያለ ምጥና ያለ መስዋዕትነት አይሳካም። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ እንዳሉት፤ ሀገር የምትሰራው በደም፣ በላብ፣ በጭንቅላትና በልብ ነው። ማለትም መስዋዕትነትን በመክፈል፣ በብዙ ጥረትና በብዙ ድካም፣ በዕውቀት፣ በጥበብና በማስተዋል፣ በአዛኝ ልብ፣ በፍቅር ልብ ነው፤ ሀገር የምትሰራዉ።
ሀገር የምትሰራው በሰፊ ትከሻ ፣በብርቱ ትዕግስት ነው፤ ሀገር የምትሰራው ቀልጦ ብርሃን፣ ሟምቶ ጨው በመሆን ነው። ሀገር የምትሠራው በእምባ ነው፣ በፀሎት ነው፤ ከጅምሩ ያለፉበትንና የሚሄዱበትን በማየት ነው ፤ ሀገር የምትሰራው በብዙ ምክር ነው፤ እጅን በማንጻት /ማንንም ባለመበደል/ ነው፤ እንዲሁም ራስን በመግዛት ነው።
ነገሩ ለመሪዎች እንደሀብታም ጾም ነው፤ ትልቁ ትግል አድርጉ ያሉትን አድርጎ፣ አርአያና ምሳሌ ሆኖ መገኘቱ ነው። ትንሿ ስንፍና የምሳሌነት መጉደል ለዓመታት የተለፋበትን ፍሬ መና ልታደርግ ትችላለች።
ሰ. ተስፋና ሥጋቶች
ሀገሪቱ የጋራ ግብረገባዊ ባህል የነበራትና ጨርሶ የጠፋ ባለመሆኑ ፣ ባህልም በባህርዩ ራሱን የሚከላከልበትና የሚያቆይበት አሰራር ስላለው፣
አሁን ያለው አመራር ይህን መሰል ሐሳብ ፕሮጀክት ብሎ በመያዙ ፣ እንዲሁም
የሀገራዊ ምክክር መርሀ ግብር በመጀመሩና
የቤተ- እምነቶች አዎንታዊ እንቅስቃሴ የተነቃቃ በመሆኑ፣ ለዚህ ሐሳብ መሳካት ተስፋ አንዲታየን የሚያደርጉ ነገሮች ናቸው።
በሌላ በኩል፣
ዘመኑ የሉላዊነት በመሆኑ ፣ መረጃን መገደብ ስለማይቻል ፣
በቅርቡም በኅብረተሰቡ የታየው ዕውቀትን መሠረት ያላደረጉ የባህል ቅጅዎች /ለምሳሌ የወንዶችና የሴቶች አለባበስ /ብርቱ ጥረት እንደሚጠብቀን ስለሚያስገነዝቡን ትልቅ ግብግብና ትልቅ ውድድር እንደሚጠብቀን ይሰማኛል።
ነገር ግን የተጠቀሱትን ነገሮች ሁሉ በቁርጠኝነት፣ አቅማችንን አሟጠን ከተገበረን የሰብዕና ልማቱና የግብረገባዊነት ባህሉ የማይሳካበት ምክንያት የለም።
የስካንዴቪያን ሀገሮችስ በሥነ-ምግባር ባህላቸው ዘልቀው እናያለን አይደል? ያ እንደ ሰውነታችን ከምንመኘው ሥነ- ምግባራዊው አብሮ ኗሪ ጋር በሰላም በፍስሐ መኖር ቻልን፣ ምርታማነት ጨመረ ፣ ሀገራችንም አደገች ማለት አይደል?


  ክቡር ሆይ!
በቅድሚያ የአክብሮት ሰላምታ አቀርባለሁ። ዛሬ ይህቺን ጦማር በአዲስ አድማስ ጋዜጣ በኩል እንድጽፍልዎ ግድ ያለኝ በእኔ በራሴ ላይ፣ በሌሎች ሰራተኞች ላይ እንዲሁም በሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ አባል ኩባንያዎች ላይ እየደረሰ ያለውን እውነታ ክቡርነትዎ እንዲያውቁትና ከአላህና ከመንግስት በታች ውሳኔ እንደሚሰጡን በማሰብ ነው፡፡
ይህ ጽሁፍ አራት ክፍሎች አሉት። ክፍል አንድ መግቢያ ሲሆን፤ የሚድሮክ ኢንቨስትመንትና አስተዋጽዖ ምን እንደሆነ በአጭሩ ለመዳሰስ ይሞከራል፡፡ ከዚሁ በመቀጠል እኔ የዚህ ጽሁፍ አቅራቢ ማን እንደሆንኩና ይህንን ጽሁፍ ለመጻፍ ለምን እንደተነሳሳሁ በእኔ ላይ የደረሰውን በደል ለክቡርነትዎና ለአንባብያን በሚመጥን መልኩ ለማቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ክፍል ሦስት ትኩረት የሚያደርገው በእኔን መሰል ግፉአን የሚድሮክ ሰራተኞች ዙሪያ ይሆናል፡፡ አዲሱ “የሚድሮክ” አመራር እኔን ብቻ ሳይሆን ሚድሮክን ለረጅም ዓመታት ያገለገሉ (Memory of MIDROC ሊባሉ የሚችሉ) በርካታዎችን በሁለት መስመር ደብዳቤ እንደ አሮጌ ቁና ወርውሯቸው በረንዳ አዳሪና ለማኝ አድርጓቸዋል፡፡ ይህንን ጽሁፍ እንድጽፍ ዋነኛ ገፊ ምክንያት የሆነኝ በእኔ ላይ የደረሰው በደል ብቻ ሳይሆን በእነዚህ የስራ ባልደረቦቼ ላይ የደረሰው ግፍና መከራ ስለሆነ፤ በክፍል ሁለት ጽሁፌ ሰፋ ያለ መረጃ ለማቅረብ እሞክራለሁ፡፡
አሁን በአቶ ጀማል አህመድ ፊት አውራሪነት የሚመራው የሚድሮክ ሊደርሺፕ ጉዳት እያደረሰ ያለው በእኔና በሰራተኞች ላይ ብቻ አይደለም። የሚድሮክ ኢንቨስትመንቱም እየተጎዳ ነው። ቀደም ሲል ሚድሮክ “ሜቴክን” ሆኖ ነበር። አሁን ደግሞ “ስኳር ኮርፖሬሽንን ሆኗል” እየተባለ ይታማል፡፡ በክፍል ሦስት ጽሀፌ፣ አሁን ያለው የሚድሮክ አመራር እየወሰዳቸው ባሉ የተሳሳቱ ግብታዊ እርምጃዎች ምክንያት በሚድሮክ ኩባንያዎች ላይ ጥፋት እየደረሰ በመሆኑ፣ ይህንን በተመለከተ ህዝብም፣ መንግስትም፣ ባለ ሃብቱም ማወቅ አለባቸው ብዬ ያሰባሰብኳቸውን መረጃዎች ለማሳየት እሞክራለሁ፡፡
ከዚሁ ጋር በማያያዝ ህዝብና መንግስት ይህንን ሁሉ የመሬት ሃብት ለሚድሮክ የሰጠው ሀገርና ህዝብን ተጠቃሚ ያደርጋል ብሎ ነው። ሚድሮክ ያን ሁሉ ሃብት ይዞ የእንቁላል፣ የጥራጥሬ፣ የአትክልትና ፍራፍሬ፣… ዋጋ ጣሪያ መንካት ነበረበት? ሚድሮክ በተሰጠው መሬት ያለማው ውጤት ምንድነው? በዋጋ ማረጋጋት ዙሪያ ምን ሚና ተጫወተ? ወዘተ. የሚሉት ጥያቄዎች በዚሁ በክፍል 3 ጽሁፌ ይዳሰሳሉ፡፡
ክፍል አራት የመፍትሄ ሀሳቦች የሚቀርቡበት ነው፡፡ እንደ እኔ ያለ ለረጅም ዓመታት በሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ስር ባሉ ኩባንያዎችና በኮርፖሬት ሊደርሺፕ ደረጃ የሰራ ሰው ልዩ ልዩ ችግሮችን በመዘርዘር ብቻ ጽሁፉን ሊደመድም አይገባውም ብዬ አምናለሁ፡፡ በመሆኑም፤ ሚድሮክን እግር ተወርች ቀፍድደው የያዙት ዋና ዋና ችግሮች ምን ምን ናቸው? የሚድሮክ ሊቀ መንበር እንደመሆንዎ (እንደ የበላይ አመራርነትዎ) እነዚህን ችግሮች ለማስወገድ በእርስዎ በባለሃብቱ በኩል ምን ምን እርምጃዎች ሊወሰዱ ይገባል?... የሚሉትን ጥያቄዎች የሚመልሱ የመፍትሄ ሃሳቦችና ምክረ ሃሳቦች የሚቀርብ ይሆናል፡፡ በዚሁ መሰረት በዛሬው ክፍል አንድ ጽሁፌ ትኩረት ወደማደርግበት ጉዳይ እናምራ…
ሚድሮክ እና ሼህ አላሙዲ ምን አደረጉ?
ክቡር ሆይ!
ወደ እኔ ጉዳይ ከመግባቴ በፊት ሚድሮክ በሀገራችን ስላከናወናቸው ተግባራት በአጭሩ ማውሳት እወዳለሁ፡፡ እንደሚታወቀው ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ በኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት የጀመሩት ከደርግ ውድቀት በኋላ ነው፡፡ የመንግስት የልማት ድርጅቶች ፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ ተቋቁሞ በደርግ መንግስት ይዞታ ስር የነበሩ የልማት ድርጅቶችን መሸጥ ሲጀምር ሼህ ሙሐመድ አክሳሪና ሊዘጉ የተቃረቡ ተቋማትን በመግዛት በርካታ ኢትዮጵያውያንን ከስራ አጥነትና ከበረንዳ አዳሪነት አድነዋል፡፡ ተጨማሪ አዳዲስ ኩባንያዎችንም በማቋቋም ኢንቨስትመንታቸውን አስፋፍተዋል፡፡ የሥራ እድል ፈጥረዋል፡፡
ከኢንቨስትመንቱ በተጨማሪ በበጎ አድራጎት ስራቸው የሚታወቁት ሼህ ሙሐመድ በአሁኑ ወቅት በመላ ሀገሪቱ ከ80 በላይ ኩባንያዎች አሏቸው፡፡ በእነዚህ ኩባንያዎችም በአጠቃላይ እስከ 100 ሺህ የሚደርሱ ቋሚ፣ ጊዜያዊና የኮንትራት ቅጥር ሠራተኞች የሥራ እድል አግኝተዋል ተብሎ ይገመታል፡፡ ይህም የሰው ኃይል ሼህ ሙሐመድን ከመንግስት ቀጥሎ ብዙ የሥራ እድል የፈጠሩ ባለሃብት ያደርጋቸዋል፡፡
ሼህ ሙሐመድ ያከናወኑትን ሀገራዊ በጎ ተግባራት ዘርዝሮ ለመግለጽ አስቸጋሪ ቢሆንም ከሌሎች ባለሀብቶች ለየት የሚያደርጋቸውን መጥቀስ ይቻላል፡፡ በብዙዎች ዘንድ “የቁርጥ ቀን ልጅ” እየተባሉ የሚጠሩት ሼህ ሙሐመድ ሸራተን ሆቴልን የሰሩት በእንግዳ ተቀባይነቷ በምትታወቀው ሀገራችን የሀገር መሪዎች ማረፊያ አጥተው ወደ ጎረቤት ሀገር ሄዱ እንዳይባል፤ የሀገር ገጽታ እንዳይበላሽ በማሰብ ነበር፡፡
ሸራተን ሆቴል በተሰራበት አካባቢ ለነበሩ አምስት መቶ አባወራዎች በሲኤምሲ መንገድ በተለምዶ አልታድ ሚካኤል የሚባለው አካባቢ ቤት ሰርተው በነፃ ሰጥተዋል፡፡ በወልዲያ ከተማ የዳሸን ባንክ ህንፃ በተሰራበት አካባቢ ለተነሱ የከተማዋ ነዋሪዎች “ሚድሮክ” የተሰኘ መንደር መስርተው፣ ቤት ሰርተው በነፃ ሰጥተዋል፡፡ በቆሼ አደጋ ለደረሰባቸው፣ በሶማሌና በኦሮሚያ በተከሰተው ግጭት ለተፈናቀሉ፣… እርዳታና ድጋፍ አድርገዋል፡፡ በኦሮሚያ፣ በአፋርና በደቡብ ክልሎች በድርቅ ምክንያት እንስሳት እንዳያልቁ መኖ አቅርበዋል፡፡ የሚድሮክ ኩባንያዎች ባሉበት አካባቢ ለሚገኙ ማህበረሰቦች መንገድ፣ ት/ቤት፣ ውሃ፣ መብራት፣… እንዲገባ አድርገዋል፡፡ የሀገር ሀብት የሆኑ የኪነ-ጥበብ ባለሙያዎችንና ታዋቂ ግለሰቦችን በተለያየ ጊዜ አሳክመዋል፡፡ በምግብ እጦት ምክንያት አዙሯቸው እየወደቁ መማር ለተቸገሩ በሺህ የሚቆጠሩ ተማሪዎች መመገቢያ የሚሆን በዓመት 26 ሚሊዮን ብር በጀት መድበዋል፡፡ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ወቅት ከመንግስት ጎን ቆመዋል፡፡ በዚያው ወቅት ለተከሰተው ድርቅና ርሃብም እህል ወደ ኢትዮጵያ እንዲገባ በማድረግ ወገናቸውን ታድገዋል። ሀገሪቱ የዶላር እጥረት ሲያጋጥማት በመቶ ሺህ የሚቆጠር ዶላር አስመጥተው ዳሸን ባንክ እንዲቀመጥ በማድረግ ወቅታዊ ችግሩ እንዲፈታ ጥረት ማድረጋቸው ይታወቃል፡፡ ለህዳሴ ግድብ ግንባታ በአንድ ጊዜ ያዋጡት አንድ ነጥብ አምስት ቢሊዮን ዶላር ለሌሎች ባለ ሀብቶችና ዜጎች ትልቅ የሞራል ብርታትና መነሳሳት መፍጠሩ ይታወቃል፡፡ ሁለተኛው ሚሊኒየም ሲከበር በስድስት ወራት ውስጥ የሚሊኒየም አዳራሽን አስገንብተው ለበዓሉ እንዲደርስ አድርገዋል። በአንድ ወቅት የአፍሪካ ህብረትን ዋና ከተማ ከኢትዮጵያ ለማንሳት ሲዶለት ለመሪዎች የሚሆን ምቹ የትራንስፖርት አቅርቦት ለመስጠት በሁለት ሳምንት ውስጥ 60 ዘመናዊ መርሰዲስ አውቶሞቢሎችን በአውሮፕላን አጓጉዘው በማምጣት ለመንግስት መስጠታቸውና ያንን ክፍተት መሙላታቸው ታሪክ የመዘገበው ሀቅ ነው፡፡
ሼህ ሙሐመድ ያከናወኗቸው ሀገራዊ አሻራ የታተመባቸው ተግባራት በርካታ ናቸው፡፡ ለማስታወስ ያህል እነዚሁ ይበቃሉ። እነዚህ ሁሉ በጎ ተግባራት ለሚወዷት ሀገራቸው ያደረጉት እንጂ ተጨማሪ ሀብት የሚፈጥርላቸው ኢንቨስትመንት አልነበረም። “የችግሮች መፍቻ ታግሎ መስራት፣ ተስፋ አለመቁረጥ፣… ነው” የሚሉት ሼህ ሙሐመድ፤ “ለምንድነው በሀገርዎ ላይ መዋዕለ-ንዋይ ማፍሰስ የሚወዱት?” ተብለው ሲጠየቁ የሚሰጡት መልስ፤ “ምኞቴ በሀገሬ በየወሩ አንድ አንድ ፋብሪካ መክፈት ነበር… የሀገሬ ወጣቶች ሀገራቸውንና ራሳቸውን ጠቅመው በዓለም ታዋቂ እንዲሆኑ ነው ፍላጎቴ፡፡ በሀገር ቤት ያሉ ኩባንያዎቼ ከሚያፈሩት ሀብት 5 ሣንቲም ወስጄ አላውቅም፡፡ እዚያው በዚያው ኢንቨስትመንት እንዲያስፋፉና ብዙ ወጣቶች የሥራ እድል እንዲያገኙ ነው ምኞቴ” ነው የሚሉት ሼህ ሙሐመድ፡፡
ተደጋግሞ እንደሚነገረው የሼህ ሙሐመድ ኢንቨስትመንት በትርፍ ላይ የተመሰረተ ኢንቨስትመንት አይደለም፡፡ ይህንን በተመለከተ ዶ/ር አረጋ ይርዳው "የፒራሚዱ ጫፍ" በሚለው መጽሐፍ፤ “የሙሐመድ ዓላማ ወገንን መርዳት ነው፡፡ ደካማ ሰራተኛ ቢሆን እንኳ ሊሰራው ወደሚችለው ስራ እንዲዛወር ይደረጋል እንጂ አይባረርም፡፡ ‘ተውት፡፡ ገለል አድርጉት እንጂ ደመወዙን አትከልክሉት’ ነው የሚለው ሙሐመድ…” የሚል ምስክርነታቸውን ሰጥተዋል፡፡
እኚህ ኢትዮጵያን ወዳድ፣ እኚህ ወገናቸውን አፍቃሪ ደግ ሰው፣ እንዲህ ያለ ሰብእና እያላቸው በአቶ ጀማል አህመድ ፊት አውራሪነት አሁን ሚድሮክን የሚመራው ኃይል ሰራተኛውን የሚያምሰው ለምን ይሆን? መቼም ሩህሩሁና ደጉ ሼህ ሙሐመድ “ሰራተኛ አባሩ፣ የራሳችሁን ኢምፓየር ገንቡ” የሚል መመሪያ ሰጥተው እንዳልሆነ ሙሉ እምነት አለኝ፡፡
ክቡር ሆይ!
ወደ ራሴ ጉዳይ ልለፍ… ብዙ ጊዜ ስለሌሎች የማውቀውን ምስክርነት መስጠት እንጂ ስለራሴ መናገርም ሆነ መጻፍ አልወድም፡፡ ያደግኩበት ማህበረሰብም እንዲህ ያለውን “እኔ - እኔ - እኔ…” ማለትን እንደ “አላስፈላጊ መቅለብለብ” የሚቆጥር በመሆኑ ስለራሴ በግልጽ የመናገር ድፍረት አልነበረኝም። በዚህም ምክንያት ራሴን ባለመግለጼ በበርካታ አጋጣሚዎች ያጣኋቸው በረከቶች ብዙ ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ፤ ቀደምት አበው “ካለመናገር ደጃዝማችነት ይቀራል” ያሉት ያለ ምክንያት ስላልሆነ፣ እነሆ ዛሬ ይህንን ሁሉ ድንበር ጥሼ ስለ ራሴ “በትንሹ” ለመናገር እወዳለሁ፡፡
አብዱራህማን አህመዲን እባላለሁ፡፡ የተወለድኩት በሰሜን ወሎ፣ በየጁ አውራጃ፣ በሐብሩ ወረዳ፣ “ጊራና” በምትባል የአርሶ አደር መንደር ነው፡፡ በእድሜዬ ጎልማሳ ሆኛለሁ፡፡ ባለ ትዳርና የአራት ልጆች አባት ነኝ፡፡ ሁለተኛ ዲግሪ ድረስ ተምሬያለሁ፡፡ በተለያዩ የግልና የመንግስት መስሪያ ቤቶች፣ በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ከ27 ዓመታት በላይ በስራ ዓለም አሳልፌያለሁ። ፖለቲከኛም ነበርኩ፡፡
ኢዴፓን በመመስረት ከፍተኛ አመራር አባል በመሆን አገልግያለሁ፡፡ በምርጫ 97 አሸንፌ የፓርላማ አባልም ነበርኩ፡፡ ከፓርቲ አባልነት ከለቀቅሁ 12 ዓመታት ተቆጠሩ፡፡ ከሰኔ 2002 ዓ.ም ወዲህ የየትኛውም የፖለቲካ ፓርቲ አባል አይደለሁም፡፡ በሀገሬ ጉዳይ ግን ባገኘሁት አጋጣሚ ሁሉ ሃሳቤን አካፍላለሁ፡፡
በሚድሮክ ውስጥ - በዶ/ር አረጋ ዘመን
በ2006 ዓ.ም ከዩኒቲ ዩንቨርስቲ በኢኮኖሚክስ በማስተርስ ዲግሪ ከተመረቅኩ በኋላ እንደማንኛውም ስራ ፈላጊ የስራ ቅጥር ማመልከቻ ጽፌ ለሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ዋና ስራ አስፈጻሚ ለዶ/ር አረጋ ይርዳው አቀረብኩ። ራሳቸው ዶ/ር አረጋ 45 ደቂቃ የፈጀ ቃለ ምልልስ (Interview) አደረጉልኝ፡፡ ከሳምንት በኋላ ተጠራሁ፡፡ በአልፋልፋ ፕሮጄክት የማርኬቲንግ ኦፊሰር ሆኜ በታህሳስ 2007 ዓ.ም ተቀጥሬ ስራ ጀመርኩ፡፡
አልፋልፋ የተሰኘውን የእንስሳት መኖ ለኢትዮጵያ አርሶ አደሮች ለማስተዋወቅ ባደረግኩት ጥረት በአንድ ዓመት 1 ሚሊዮን ኪሎ ግራም አልፋልፋ ለመሸጥ ቻልኩ፡፡ ሁለት ጊዜ ወደ ውጪ ሀገር ኤክስፖርት አደረግኩ፡፡ በዚህ ስራዬ የተደሰቱት ዶ/ር አረጋ፣ የኤልፎራ የገበያና ሽያጭ አገልግሎት ስራ አስኪያጅ አድርገው ሾሙኝ፡፡ በዚህም ኃላፊነቴ በ5 ወራት ውስጥ የኤልፎራን የእርሻ ምርቶች ወደ ዋናው መ/ቤት አምጥቼ በአትክልት ተራ እና በኩዊንስ ሱፐር ማርኬት በመሸጥ የሚድሮክን ምርቶች ወደ ህዝብ ለማድረስ ብዙ ለውጦችን አስመዘገብኩ። እነዚህ እንቅስቃሴዎቼ የኤልፎራን የምርቶች እዚያው ማሳ ላይ በመሸጥ ለሚያጭበረብሩ ሰዎች የተወደዱ አልሆኑም፡፡ ቀደም ሲል የነበረውን ብክነትና ሌብነት የሚያጋልጥ በመሆኑ እዚያ መቆየቴ አልተፈለገም፡፡
ዶ/ር አረጋ ጠሩኝና “አብዱራህማን ጥሩ እየሰራህልኝ ነው፡፡ ነገር ግን እኛ ቤት ጥሩ የሚሰራ ሰው አይወደድም፡፡ ስምህ እንዲጠፋብኝ አልፈልግም፡፡ ለተወሰነ ጊዜ ወደ ሌላ ኩባንያ ላዛውርህ ነው፡፡ እዚያም የምታስተካክልልኝ ነገር አለ…” አሉኝ፡፡ በዚህ መሰረት ደመወዜን ከፍ በማድረግ፣ የገበያና ሽያጭ ስራ አስኪያጅ አድርገው ወደ ዴይላይት አፕላይድ ቴክኖሎጂስ ኩባንያ አዛወሩኝ፡፡ ዴይላይት 2 ዓመት ገደማ ከሰራሁ በኋላ ዶ/ር አረጋ ወደ ቢሯቸው አስጠሩኝ። “ከፍ ያለ ኃላፊነት ልሰጥህ ነው። ከዚያ በፊት ግን አልፋልፋ ፕሮጄክት ላይ ቀደም ሲል ስለሰራህና የጽሁፍ ችሎታም ስላለህ የአልፋልፋ ፕሮጄክትን ታሪክ የያዘ መጽሄት ማዘጋጀት ስለምፈልግ አንድ ጽሑፍ አዘጋጅ” አሉኝ፡፡ የአልፋልፋ ፕሮጄክትን ታሪክ ከጅማሬ አንስቶ በዚያ ወቅት የደረሰበት ደረጃ ድረስ የነበረውን ሂደት በአንድ ወር ጽፌ አጠናቀቅኩና ለዶ/ር አረጋ አስረከብኩ፡፡
ዶ/ር አረጋ አሁንም አስጠሩኝና የኤልፎራ ምክትል ዋና ስራ አስኪያጅ አድርገው ሊሾሙኝ መሆኑን ነገሩኝ፡፡ ደብዳቤው ሲደርሰኝ ኃላፊነቴን ተቀብዬ ስራ ጀመርኩ፡፡ ወዲያውኑ በኩዊንስ ሱፐር ማርኬት የገበሬዎች መደብር (Farmers Market) እንዲቋቋም ጥረት አደረግሁ፡፡ ኤልፎራ ሁሉም ባገኘው አጋጣሚ ሰርቆ ኪሱን ለማደለብ የሚራወጥበት ተቋም ነው፡፡ ኃላፊነት እንደተረከብኩ የሌብነት ቀዳዳዎችን መድፈን ስጀምር በደመወዛቸው ሳይሆን በዝርፊያ መኖር የለመዱ ሰዎች እየየውነው ያቀልጡት ጀመር፡፡ በዚያ ላይ በኢትዮጵያ የእርሻ ባለሙያ የሌለ ይመስል ዶ/ር አረጋ በርካታ የደቡብ አፍሪካ ዜጎችን ከፍ ባለ ደመወዝ እየቀጠሩ ለእርሻ ስራ ያመጡ ጀመር፡፡ ይሄ ደግሞ በቋፍ ላይ ያለውን ኤልፎራን ወጪ የሚያንርና ለኪሳራ የሚዳርግ በመሆኑ እንዲህ ያለውን ሁኔታ መቀበል አስቸገረኝ፡፡ በመሆኑም፤ በውስጥ ምክክር አልሳካ ሲለኝና ሰሚ ሳጣ “ጥልቅ ተሓድሶ በሚድሮክ መንደር” በሚል ርእስ አንድ ጽሁፍ አዘጋጀሁና በብእር ስም በአዲስ አድማስ ጋዜጣ ላይ አወጣሁ፡፡ በዚያ ጽሁፍ ዶ/ር አረጋን ስማቸውን ጠርቼ ተቸኋቸው። ጉድለታቸውን አሳየኋቸው፡፡ መፍትሄውን አመላከትኳቸው… ነገር ግን ሰውየው በዚህ አልተደሰቱም፡፡ እናም ከኃላፊነቴ አነሱኝ፡፡ ነገር ግን የጻፍኩት እውነት በመሆኑ ጽሁፉ ተባዝቶ በሁሉም ኩባንያዎች ቦርድ ላይ እንዲለጠፍ አደረጉ፡፡ እኔንም ከመቅጣት ይልቅ ወደ ራሳቸው ቀረብ በማድረግ የህዝብ ግንኙነት አማካሪ አድርገው አስቀመጡኝ፡፡
ያ ወቅት በየአካባቢው ወጣቶች በመላ ሀገሪቱ ህዝባዊ እንቅስቃሴ የሚያደርጉበት ወቅት ስለነበር ብዙ የተለፋበት የአልፋልፋ ፕሮጄክትን ጨምሮ በርካታ የሚድሮክ እርሻዎች ችግር ውስጥ የገቡበት ወቅት ነበር፡፡ የእኔ ስራና ኃላፊነት ደግሞ እርሻዎች የሚገኙባቸውን የመንግስት አካላት፣ እርሻዎቹ የሚገኙባቸውን ማህበረሰቦች እና የሚድሮክ ኩባንያዎች መልካም ግንኙነት እንዲኖራቸው የህዝብ ግንኙነት ስራ መስራት ነበር፡፡ በዚያ ወቅት በርካታ የሚድሮክ እርሻዎች በወጣቶች ተቃጥለው፣ በርካታ ንብረት ወድሞ፣ ሃብትና ንብረት ተዘርፎ ስለነበር በየአካባቢው እየሄድኩ መረጃዎችን በማሰባሰብ ክስ እንዲመሰረት አደረግኩ፡፡ ብዙ አጥፊዎች ታሰሩ፣ ተቀጡ… ተጨማሪ ጥፋት እንዳይከሰት በተለይም በኦሮሚያ ከየአካባቢው የሀገር ሽማግሌዎች እና ከአባ ገዳዎች ጋር በመሆን ብዙ የመከላከል ስራ ተሰራ፡፡ ነገሌ ቦረና፣ መልጌ ወንዶ፣ ሻሸመኔ፣ ሀዋሳ፣ ወንጂ፣ ኩሪፍቱ፣ አዳማ፣ ሞጆ፣ መተሃራ፣ ቆቃ፣ አሰላና ወደ ሌሎችም አካባቢዎች በመሄድ የኤልፎራ፣ የጂቱ፣ የዋንዛ ኩባንያ መሬቶች በአካባቢ ወጣቶች እንዳይወሰዱ ጥረት አድርጌያለሁ። በዚሁ ወቅት ሁለት ሦስት ጊዜ የጥይት እሩምታ ወርዶብኛል፡፡ መንገድ ተዘግቶብኛል። የመኪናዬ ጎማ እንዲፈነዳ ተደርጓል፡፡ ዛቻና ማስፈራሪያውም ብዙ ነው። ሁሉንም እንደአመጣጡ እያስተናገድኩ ከዶ/ር አረጋ እና ከአቶ ጌታቸው ሓጎስ ጋር በመመካከር በርካታ ተግባራትን ያከናወንኩ ቢሆንም የተጀመሩ ስራዎች ሳይጠናቀቁ ዶ/ር አረጋ ከኃላፊነት ተነሱ፡፡
በሚድሮክ ውስጥ - በአቶ ጀማል ዘመን
ዶ/ር አረጋ ከኃላፊነት ከተነሱ በኋላ አቶ ጀማልን የሚያውቅ ሰው ስለ እኔ ለአቶ ጀማል ነገራቸው፡፡ ራሳቸው አቶ ጀማል ደወሉልኝ። የትምህርና የስራ ልምዴን በኢሜይል ላኩላቸው። ማስረጃዎቹን ካዩ በኋላ ወደ ቢሯቸው እንድመጣ ቀጠሮ ያዙልኝ፡፡ በጥሩ መንፈስ አነጋገሩኝ፡፡ በመጨረሻም ወደ እርሳቸው ቢሮ እንደሚወስዱኝ ነግረውኝ ተለያየን፡፡ መስከረም 10 ቀን 2013 ዓ.ም ከአቶ ጀማል በተጻፈ ደብዳቤ ኤልፎራን ለቅቄ የሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ የቢዝነስ ዴቨሎፕሜንት ስራ አስኪያጅ ሆኜ ተሾምኩ፡፡ ናኒ ህንፃ 7ኛ ፎቅ ቢሮ ተሰጠኝ፡፡
ወደ አቶ ጀማል ቢሮ ከተዛወርኩ በኋላ በአራት ወራት ውስጥ የስራ መደቤ ሦስት ጊዜ ተቀያይሯል፡፡ ደመወዜም በ3 ወራት ጊዜ ውስጥ ሦስት ጊዜ ጭማሬ ተደርጎልኛል፡፡ የቢዝነስ ዴቨሎፕሜንት ስራ አስኪያጅ፣ የቢዝነስ ዴቨሎፕሜንት ዳይሬክተር በመጨረሻም የኮሙኒኬሽንና ፕሮሞሽን ኮርፖሬት ዳይሬክተር ሆኜ ደመወዜም ብር 55,500.00 ሆኖ እንድሰራ ታህሳስ 19 ቀን 2013 ዓ.ም የተጻፈ ደብዳቤ ተሰጥቶኛል፡፡
ኃላፊነቱ ከተሰጠኝ በኋላ ባደረግኩት የስራ እንቅስቃሴ ለ35ቱ ኩባንያዎች የገበያና ሽያጭ ኃላፊዎች ስልጠና በመስጠት ኩባንያዎቹ ተናበው፣ ተቀናጅተውና ተደጋግፈው (Synergy ፈጥረው) እንዲሰሩ አድርጌያለሁ፡፡ የ35ቱን ኩባንያዎች የ5 ዓመት ስትራቴጂክ ፕላን ረቂቅ ሰነድ ከሌሎች ጋር በመሆን (ኮሚቴውን በመምራት ጭምር) አዘጋጅቻለሁ፡፡ ከETV ጋር ውል በመፈራረም በየሳምንቱ ረቡዕ ማታ ከምሽቱ 3፡30 – 4፡00 ሰዓት በቴሌቪዥን ጣቢያው ለሚቀርቡ ፕሮግራሞች ፎርማት በመቅረጽ ስራ አስጀምሬያለሁ፡፡ ሌላው ቀርቶ እስከ አሁን ድረስ በETV የሚድሮክ ፕሮግራም መሸጋገሪያ ሙዚቃ ራሴ በመፍጠር አበጋዙ ሽኦቶን በማሰራት የሚድሮክ ልዩ መታወቂያ (icon, symbol) የሆነ በመሳሪያ የተቀነባበረ ሙዚቃ በማዘጋጀት፣ ያ ሙዚቃ ሲሰማ፣ ሁሉም ሰው ሚድሮክን እንዲያስታውስ ለማድረግ ጥረት አድርጌያለሁ።
በፋና ሬዲዮ የሚተላለፈው ፕሮግራምና ማስታወቂያ ፎርማትም እኔ ያዘጋጀሁትና ስራውንም ያስጀመርኩት እኔ ነኝ። የሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ዌብ ሳይት ዲዛይንም ያሰራሁት፣ በዌብ ሳይቱ ላይ የሚድሮክን ታሪክ በእንግሊዝኛ ቋንቋ የጻፍኩትና ዜናዎች በየጊዜው እንዲወጡ ስራውን ያስጀመርኩት እኔ ነኝ፡፡
እቅድ አውጥቼ እነዚህን ስራዎች በከፍተኛ ተነሳሽነትና የኃላፊነት ስሜት ለአምስት ወራት እንደሰራሁ በሚያዝያ ወር መጀመሪያ ላይ (2013 ዓ.ም) በኮቪድ ተያዝኩና ሆስፒታል ገባሁ፡፡ ይሁን እንጂ በቴሌቪዥንና በሬዲዮ የሚተላለፉ የ3 ወር ፕሮግራሞችንና ማስታወቂያዎችን ቀድሜ አሰርቼ ያዘጋጀሁ በመሆኑና እኔን ተክቶ የሚሰራ ሰራተኛ ቀጥሬ ስለነበር፣ እኔ ብታመምም የምመራው የስራ ክፍል ስራዎች ሳይስተጓጎሉ ለመቀጠል ችለዋል፡፡
ክቡር ሆይ!
በዚህ መልኩ ሚድሮክ የጣለብኝን ኃላፊነት ደከመኝ ሰለቸኝ ሳልል፣ በከፍተኛ የኃላፊነት ስሜት ከሰባት ዓመታት በላይ ሳከናውን የቆየሁ ሲሆን መስሪያ ቤቴም ለስራ ትጋቴ የሚመጥን ደረጃና ደመወዝ ከፍሎኛል፡፡ በሂደቱም በቅርብ አለቆቼም ይሁን በበላይ ኃላፊዎች ምንም ዓይነት ቅጣት ተቀጥቼ አላውቅም፡፡ በስራ አፈጻጸሜም የተመሰገንኩ ሰራተኛ ነኝ፡፡ ይሁን እንጂ ልክ የዛሬ ዓመት ማለትም ግንቦት 17 ቀን 2013 ዓ.ም ከኮቪድ ህመሜ በአግባቡ ሳልድን፣ የሐኪም ፈቃድ እያለኝ፣… ለስራዬ ቅድሚያ በመስጠት ወደ ቢሮዬ ሄድኩ፡፡ በእለቱ ከሚድሮክ 4 ምክትል ስራ አስፈጻሚዎች (Deputy CEOs) ጋር ቀጠሮ ነበረኝ፡፡ የምመራው ኮርፖሬት የኮሙኒኬሽንና የፕሮሞሽን ዲፓርትሜንት ለሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ አዲስ የስራ ክፍል በመሆኑ ቀጠሮ የያዝኩት ባዘጋጀሁት የዲፓርትሜንቱ መዋቅር ዙሪያ (ከአቶ ጀማል በተሰጠ መመሪያ መሰረት) ከአራቱ የበላይ ኃላፊዎች ጋር ለመነጋገር ነበር፡፡
በእለቱ ከጧቱ በ3፡00 ሰዓት በዋና ስራ አስፈጻሚው ቢሮ ደረስኩ፡፡ የሚድሮክ የአስተዳደር ኃላፊዋ በዚሁ ስብሰባ ላይ እንዲገኙ ስነግራቸው፤ “ትናንት ኢሜይልህን አላየኸውም?” አሉኝ፡፡ “አላየሁትም” አልኳቸው። “ለውጦች አሉ” አሉና ከጠረጴዛቸው መሳቢያ አንድ ወረቀት አውጥተው ሰጡኝ። ርእሱ “የስራ ውል መቋረጥን ይመለከታል” ይላል፡፡ እዚያው ቁጭ ብዬ አነበብኩት፡፡ “መቋጫው ላይ በእጅዎ የሚገኘውን ንብረትና ሰነድ አስረክበው…” ይላል፡፡ ባልጠበቅኩትና ባልገመትኩት ሁኔታ የደረሰኝ መርዶ ቢሆንም አልደነገጥኩም፣ አልተረበሽኩም፡፡ ሌላ ሰው ቢሆን እዚያው ፌንት አድርጎ ይወድቅ ነበር፡፡
ለሰባት ዓመታት ጥይት እየተተኮሰብኝ በየእርሻው በመንከራተት ያገለገልኩበት ሚድሮክ፤ ያለ ምንም ጥፋት፣ የስራ መፈለጊያ (Termination Benefit) አምስት ሳንቲም ሳይሰጠኝ፣ ከኮቪድ ህመሜ ሳላገግም፣ ሌሎችን ውጪ ሀገር ድረስ ልኮ የሚያሳክመው መስሪያ ቤቴ፤ ኮርፖሬት ዳይሬክተር ሆኜ ሳለ ለህክምና ከ400 ሺህ ብር በላይ ወጪ አድርጌ ታክሜ አምስት ሳንቲም ሳይደግፈኝ፣… በግፍ አባሮኛል፡፡
ክቡር ሆይ!
ዋና ስራ አስፈጻሚው አቶ ጀማልን በዚያ ወቅት ምን እንደነካቸው አላውቅም። ከኋላ ገፊ ነገር ቢኖር ነው እንጂ የሚያባርር ጥፋት አላጠፋሁም። በዚያ ላይ የኮቪድ ህክምና ላይ ነበርኩ። በ5 ወራት በርካታ አዳዲስ ስራዎች ተሰርተዋል። ሲሆን ሲሆን ሽልማት ሲገባኝ... ጎዳና ላይ የወደቁ ሰዎችን ህንፃ ሰርቶ የሚመግበው ሚድሮክ፤ እኔና ቤተሰቤን ለጎዳና ዳርጎናል፡፡ ለእርስዎ ባለኝ አክብሮት እና ኢንቨስትመንቱ እንዳይጎዳ በማሰብ ራሴንና ቤተሰቤን (በተለይም 4 ህፃናት ልጆቼን) መስዋእት አድርጌ ለአንድ ዓመት ታግሻለሁ፡፡
በህይወቴ አድርጌው የማላውቀውን ኩባንያዬ እድል ከሰጠኝ በስራ እንደምክስ ቃል በመግባት አቶ ጀማልን ለምኛለሁ፣ አስለምኛለሁ፡፡ እንዳላጠፋሁ ህሊናዬ እያወቀ አቶ ጀማል ውሳኔውን እንደገና እንዲያዩ ይቅርታ ጠይቄያለሁ፡፡ በዋትስአፕና በኢሜይል በተደጋጋሚ የልመና ማስታወሻዎች ጽፌያለሁ። በአላህ ስም ተማጽኛለሁ፡፡ ለዚህ ሁሉ መልሱ ዝምታ ነው፡፡ ዝምታው ሲበዛ እነሆ ይችን ደብዳቤ ጽፌ፣ አቶ ጀማል በማኔጅመንት አባላት ላይ ይግባኝ የሌለው ውሳኔ በመወሰን “የውጭ አልጋ የውስጥ ቀጋ” መሆኑን ለክቡርነትዎ አቤት ለማለት በቃሁ!
ክቡር ሆይ!
አቶ ጀማል እኔን በግፍ ማባረሩን አራቱም ምክትል ዋና ስራ አስፈጻሚዎች በቁጭትና በጸጸት እንደሚያዩት በተለያዩ ጊዜያት ነግረውኛል፡፡ አንዳንዶቹ “እስቲ የሚቀርበውን ሰው ፈልግና ሽማግሌ ላክበት” የሚል ምክር ሰጥተውኛል፡፡ በዚሁ መሰረት ጋዜጠኛ ሰይፉ ፋንታሁንን ጨምሮ አቶ ጀማልን የሚቀርቡ ሰዎችን ሽምግልና ልኬያለሁ፡፡ ጠብ ያለ ነገር የለም፡፡ ይህን ያህል አቶ ጀማል በእኔ ላይ ለምን ጨከነ? ጥፋቴ ምንድነው? የሚለው ጥያቄ አእምሮዬን ወጥሮ ሲይዘኝ ለሽምግልና የላኳቸውን ሰዎች ጠይቄያቸው የተለያየ መልስ ሰጥተውኛል፡፡ ለአንዳንዶቹ “አብዱራህማን በሸገር ዳቦ ጉዳይ ለጋዜጠኞች በሰጠው መረጃ ምክንያት አዳነች አቤቤ አባረው ብላኝ ነው” ማለቱን ነግረውኛል፡፡ ሌሎች ደግሞ “አብዱራህማን በፌስቡክ ገጹ ስለ አሜሪካ በጻፈው ምክንያት ከአሜሪካ ኤምባሲ አባረው ተብዬ ነው” ማለቱን ነግረውኛል፡፡ ለአንዳንዶቹ ደግሞ በፌስቡክ ገጼ ስለ ኢትዮ ጠቢብ ሆስፒታል በጻፍኩት ጽሁፍ ምክንያት እንዳበረረኝ ነግረውኛል፡፡ ሌሎች ደግሞ “ወሓብያን የሚያወግዝ መጽሐፍ ተርጉመህ በማሳተምህ ጓደኞቹ እነ አቡበከር አህመድ አባር ብለውት ሊሆን ይችላል” ብለውኛል። “ጁንታውን የሚተች ጽሁፍ ስለምትጽፍ ጁንታው አባር ብሎት ይሆናል” ያሉኝም ሰዎች አሉ፡፡
ሁሉም መላምት ነው፡፡ ይሄ ሁሉ ምክንያት ሊሆን የማይችል ውል አልባ ምክንያት ነው፡፡ መቼም ሰው ነኝና ከሰው ልጅ ስህተት፣ ከብረት ዝገት ሊጠፋ አይችልም፡፡ በዚህ ረገድ ከአቶ ጀማል አንድ ደብዳቤ ተጽፎልኛል፡፡ የተጻፈልኝ ደብዳቤ መንፈስ ቅጣትም ማስጠንቀቂያም ሳይሆን ማሳሰቢያ እና የስራ መመሪያ መሆኑን አንብቦ መገንዘብ ይቻላል፡፡ (የደብዳቤውን ቅጂ አያይዣለሁ) ይህም በሸገር ዳቦ ጉዳይ ለጋዜጠኞች የሰጠሁትን “ሸገር ዳቦ 71 ሚሊዮን ብር ከስሯል…” የሚል መረጃ በተመለከተ የተጻፈ ደብዳቤ ነው፡፡
ክቡር ሆይ!
ሸገር ዳቦን በተመለከተ ለጋዜጠኞች የሰጠሁት መረጃ አንድም ውሸት የለውም፡፡ አሁን ሸገር ዳቦ መክሰሩን አገር ያወቀው ጉዳይ ነው፡፡ ሸገር ዳቦ የደረሰበትን ኪሳራ ለማካካስ እነ አቶ ጀማል የሰሩትን ስህተት ብገልጸው ምን ሊሉ ነው? ከዚህ ውጪ አንድም የጽሁፍ ወይም የቃል ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶኝ አያውቅም፡፡ በዚህ ደብዳቤ የተጻፈው እውነት ነው ቢባል እንኳ በዚህ ደብዳቤ ምክንያት መባረር ነበረብኝ? ደብዳቤው ራሱ ቅጣት አይደለም እንዴ? ነገሩ እስካልተደጋገመ ድረስ በአንድ ወንጀል 2 ጊዜ ቅጣትስ አለ እንዴ?
በሌላ በኩል አንድን ሰራተኛ ድንገት እንዲባረር የሚያደርጉ ነገሮች (የቅጣት ደረጃዎች) በህግ ይታወቃሉ፡፡ ጥፋት ቢኖር እንኳ ከማባረር በመለስ የሚወሰዱ እርምጃዎች ብዙ ናቸው። እኔ ግን ድንገት ነው የተባረርኩት፡፡ በበኩሌ ባለፉት 7 ዓመታት ለሚድሮክ ባደረግኩት ትጋትና አስተዋፅዖ ሽልማት እንጂ መባረር አይገባኝም ብዬ አምናለሁ፡፡ ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በስራዬ ደካማ ብሆን እንኳ አቅምና ችሎታዬ ወደሚመጥነው ስራ እመደባለሁ እንጂ እንዴት በአንድ ጊዜ እባረራለሁ? አጥፍቼ ቢሆን እንኳ ወይ ከደረጃ ዝቅ ተደርጌ ወይ በደመወዝ እቀጣለሁ እንጂ እንዴት እባረራለሁ? እርስዎ “… ደካማ ሰራተኛ ቢሆን እንኳ ሊሰራው ወደሚችለው ስራ እንዲዛወር ይደረጋል እንጂ አይባረርም፡፡ ‘ተውት፡፡ ገለል አድርጉት እንጂ ደመወዙን አትከልክሉት’…” ያሉትስ ቃል በአቶ ጀማል ዘመን ተግባራዊ አይሆንም?
ክቡር ሆይ!
ዶ/ር አረጋ ስህተታቸውን እንዲያርሙ ብዙዎቻችን ብዙ የውስጥ ትግል አድርገናል። እርስዎም ነገሩን አጥንተው ዶ/ር አረጋ ከኃላፊነታቸው መነሳታቸው ትክክል ነበር። ዶ/ር አረጋ የተነሱት በሚድሮክ ለውጥ እንዲመጣ ነው፡፡ አሁን ግን “ትሻልን ሰድጄ ትብስን አመጣሁ” እንዲሉ ነው የሆነው፡፡ አቶ ጀማል የሚድሮክ የስራ ኃይል የሚፈልገውን ለውጥ መና አስቀርቶታል!
ብዙዎቻችን በሚድሮክ የምንሰራ ሰዎች የሚድሮክ ጥቅማ ጥቅምና ደመወዝ ስቦን አልነበረም ወደ ሚድሮክ የመጣነው፡፡ የእርስዎን ራዕይ፣ የእርስዎን በጎ ሃሳብ፣ የእርስዎን ለሀገርና ለወገን ተቆርቋሪነት ስንሰማ በነበርንበት መስሪያ ቤት የነበረንን ኃላፊነት እየለቀቅን እርስዎን ለማገዝ ነበር የመጣነው፡፡ የሚድሮክ ማኔጅመንት እንዲህ የተዝረከረከና የለየለት አምባገነን ይሆናል ብለን አልገመትንም ነበር። ችግር ቢኖርም በውስጥ ባለ አሰራር ይፈታል የሚል እምነት ነበረን፡፡
አቶ ጀማል አህመድ የራሱን ኢምፓየር ለመገንባት የራሱን ሰዎች እያሰባሰበ ነው፡፡ ለዚህም ይረዳው ዘንድ በቅድሚያ የሚወስደው እርምጃ በዶ/ር አረጋ እና በአቶ አብነት ዘመን የተቀጠሩ ሰዎችን አንድ በአንድ ማባረር ነው። ይህ በመሆኑ ተባራሪዎቹ ሰራተኞች ብቻ ሳይሆኑ ተቋማቱም እየተጎዱ ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት ሚድሮክ ውስጥ የአንድ ግለሰብ ኢምፓየር እየተገነባ፤ የየኩባንያዎቹ የደም ስር በሆኑ መሪዎች (በማኔጅመንቱ አባላት) ላይ ይግባኝ የሌለው ውሳኔ እየተላለፈ በመሆኑ ለማኔጅመንት አባላቱ ይድረሱልን፡፡ (በሌሎች ሰራተኞች ላይ የደረሰውን በደል በተመለከተ ሳምንት በክፍል 2 ይቀጥላል፡፡)
የምጊዜም አክባሪዎ! አብዱራህማን አህመዲን የሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ
የኮሙኒኬሽንና ፕሮሞሽን ኮርፖሬት ዳይሬክተር (የነበርኩ)


              ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ንጉሥ ባለሟሎቻቸውንና የቅርብ አማካሪዎቻቸውን ሰብስበው፤ ዙፋን ችሎት ላይ፡-
“እስቲ በመንበሬ ዙሪያ ችግር ካለ ምንም ይሁን ምን፣ ሀሳባችሁን ግለጹልኝ?” አሉ።
አንደኛው ሹም ተነስተው፤
“ንጉሥ ሆይ፣ አንድ ሠላሳ አጋሠሥ ቢገዛ ጥሩ ነው” አሉ።
ንጉሡም፣
“ለምን አስፈለገ?” ሲሉ ጠየቁ።
ሹሙም፣
“በእርሶ ዙሪያ ያሉ መኳንንቶችን “እሺታ!” እንድንጭንበት ነው። ሁሌ “እሺ” እንባላለን የጠየቅነው ግን በሥራ ላይ አልዋለም”
ንጉሥ፣
“ገብቶናል። አፈንጉሥ ይሄንን አስፈጽመህ፣ ውጤቱ በጽሁፍ ይድረሰኝ” አሉ።
“ሌላስ?” አሉና ጠየቁ።
ቀጥሎ ሌላው የተከበሩ ባለሟል ድንገት ብድግ አሉና፤
“ንጉሥ ሆይ!
በዙሪያዎ ብዙ ጅቦች ሾመዋልና ቢጠነቀቁ ጥሩ ነው። እኔ የቆየሁ ባለስልጣንዎ ነኝ። እንግዲህ የሥጋቴን ያህል ሀሳቤን ገልጫለሁ።” አሉ።
ንጉሥ፤
“እሺ፣ በዚህ ላይ ሀሳብ ወይም አስተያየት ያለው አለ?” ሲሉ ጠየቁ።
ይሄኔ ከአዲሶቹ ተሿሚዎች አንዱ፤
“ንጉሥ ሆይ!
እንደተባለው እኛስ አዳዲስ ጅቦች መጥተናል እሺ። ግን አንድ አሮጌ አህያ ለስንታችን ሊሆን ነው? ያውም እርስዎን ደስ እንዲልዎ እንብላው ካልን!” አሉ።
አዳዲሶቹ ሹማምንት አጨበጨቡ።
ንጉሡ ሳቁና፤
“መልካም በዙፋኔ ዙሪያ ያላችሁ ባለሟሎቼ ሁላችሁም ለኔው ክብር እንደምትዋጉ አውቃለሁ። ተስማምታችሁና ተግባብታችሁ ትቀጥላላችሁ። ለሁለታችሁም፣ ሳያዳሉ ጸጥታ የሚያስከብሩ ኃይሎች መኖራቸውንም አትርሱ - አደራ!” ብለው ምክራቸውን ለገሱ ይባላል።
***
በማንኛውም አገር የለውጥ ሂደት ውስጥ የነባር ሥርዓትና አዲስ ሥርዓት መምጣትና መጋጨት የተለመደ ሂደት ነው። በተለይም ደግሞ አሮጌው ጨርሶ ዕቃውን ሳያወጣ፤ አዲሱ ዕቃውን ሙሉ በሙሉ ሳያስገባ በሚፈጠረው የሽግግር እንጥልጥሎሽ ወቅት፣ መናቆር፣ መፋጠጥ፣ ከታደሉም ዲሞክራሲያዊ ውይይት የማድረግ እንቅስቃሴ ውስጥ መግባት አዘውትረን ያየነው ሁነት ነው። የመንግሥት ጠንክሮ መቆም የሚታሰበውም እዚህ ላይ ነው።
ነጋድራስ ገ/ህይወት ባይከዳኝ የሚሉትን ማዳመጥ በእጅጉ ይጠቅማል። እነሆ፡-
“የሚበላውን እና የሚለብሰውንም ያጣ ድኻ፣ የተወለደበትን አገር የሚወድበትን ምክንያት ያጣልና ያገሩ መንግስት ቢበረታ ወይም ቢጠፋ ግድ የለውም። ስለዚሁም መንግሥት የሚጠቀምበት፤ ያገሩ ሀብት በጥቂቶች ሰዎች እጅ ሲሰበሰብ፣ አይደለም። ያገሩን ሀብት በመላው ህዝቡ ሲከፋፈለው ነው እንጂ። የሀብታሞች አኗኗርና የሰራተኛው አኗኗር ዐይነቱ እንበል-መጠን የሚራራቅበት አገር፣ መንግስቱ ከጥፋት አፋፍ እንደደረሰ ያስረዳል። የኢትዮጵያንም ህዝብ ሁኔታ ብንመለከት እንደዚሁ ያለ ጥፋት እንዳይደርስ ያስፈራል” ይላሉ።
 ይህንን ያሉት ከአራት-አምስት አሥርት ዓመታት በፊት ነበር። በደጉ ጊዜ እንደማለት ነው። ከዚያ እስከዚህ ድረስ መንግስታት ተለዋውጠዋል። ድርጅቶች ፈርሰዋል። ድርጅቶች ተፈጥረዋል። በፖለቲካ ድርጅቶች ውስጥ መከፋፈሎች ተካሂደዋል። አንጃዎች ተመስርተዋል። ቀኝና ግራ ዘመም ተባብለው ተገዳድለዋል። ይህን የሚገልጥልን የሀገራችን ጥሩ ተረት፤
 “ትዋደዳላችሁ? በጣም።
ትጣላላችሁ? ይሄማ ቁም-ነገራችን!” የሚለው ነው።
በመንግስትም በኩል የሚያደርጋቸውን ድርድሮች፣ ስምምነቶች፣ ሚስጥሩን ቢናገርና አገር እስካልጎዳ ድረስ፣ ለህዝብ ቢያሳውቅ መልካም ነው። አለበለዚያ “የሹክሹክታ ጋብቻ፣ ለፍቺ ያስቸግራል” እንደሚባለው እንዳይሆን አስቀድሞ ማሰብ የተሻለ ይሆናል። በዚሁ ላይ የአድር-ባዮች፣ አጨብጫቢዎችና የወሬ አቀባዮች እክል ሲጨመርበት በዕንቅርት ላይ ጀሮ ደግፍ ይሆናል። ያም ሆኖ የእንዲህ ያሉቱ ዕጣ-ፈንታ እንኳ ምን እንደሆነ ከወዲሁ እየታዘብን ነው። ትውፊቱ እንደሚነግረንም፤
“አንዲት የቤት እንስሳ፣ በውልደቷ የጣር ሰሞን
 ልጇን ትበላለች አሉ፣ ምጥ የጠናባት እንደሆን!” የሚለው ግጥም ውስጥ ያለ ነው። የአገልጋይነት እና ሎሌነት አስተሳሰብ የቆየ ካንሰር- አከል በሽታ ነው በሀገራችን። የተለያየ ቀለም ይቀባል እንጂ ጌታ ካለ ሎሌ መኖሩ፣ አሌ የማይባል ሀቅ ነው። ሎሌ ለጊዜው ቢመቸው ወይም ቢሾም እንኳ ከታዛዥነት አይወጣም። አበሻ ሲተርት፤ “ጫማ ምን ክብር ቢኖረው፣ ሁል ጊዜ እግር-ስር ነው!” የሚለው ይሄንን ነው። ያም ሆኖ መላ-ነገሩን ስንመለከተው፣ ፖለቲካዊ ጭቆናን ከመፈጸምና ኢኮኖሚያዊ ብዝበዛን ወይም ሌብነትን ከመፈጸም አንጻር፣ “መዥገር ቁምነገረኛ እንዲባል ቁርበት ላይ ተጣብቆ ይሞታል! “ የሚለው አባባል በአመርቂ ሁኔታ ይገልጸዋል። ከዚህ ይሰውረን!




                “ድቡሻ” የተሰኘና በዓይነቱ ልዩ የሆነ የኪነጥበብ ምሽት በዛሬው ዕለት ከቀኑ 11፡00 ጀምሮ በወላይታ ሶዶ ከተማ በያዕቆብ ኢንተርናሽናል ሆቴል ይካሄዳል፡፡ በዚህ የኪነ ጥበብ ምሽት ግጥም፣ ዲስኩር፣ ግጥም በውዝዋዜ፣ ጌሬርሳ ሙዚቃ በጉንጉን ባህላዊ ባንድና ሌሎች ዝግጅቶች እንደሚቀርቡም ታውቋል፡፡
 በምሽቱ ገጣሚ ኤሊያስ ሽታሁን፣ ገጣሚ ተስፋሁን ከበደ (ፍራሽ አዳሽ)፣ ገጣሚና ተወዛዋዥ ኤፍሬም መኮንን (ኤፊ ማክ) እና ሌሎችም የሶዶ ከተማ ወጣት ገጣሚያን የግጥም ሥራዎቻቸውን የሚያቀርቡ ሲሆን ተስፋሁን ከበደና ኤፍሬም መኮንን በጥምረት የሚታወቁበትን ግጥም በውዝዋዜ ያቀርባሉ ተብሏል፡፡
የኪነ ጥበብ ምሽቶችን በማዘጋጀት የሚታወቁት አንጋፋዎቹ ጋዜጠኞች ምስክር ጌታነው በፕሮግራሙ ተገኝቶ ልምዱን እንደሚያካፍል የተነገረ ሲሆን ከጎንደር ከአዲስ አበባና ከሀዋሳ የጥበብ ምሽቱን ለመታደም በርካታ እንግዶች እንደሚሄዱም ታውቋል፡፡
“ድቡሻ” ማለት በዳውሮ፣ በጋሞና በወላይታ አካባቢ ዛፍ ስር ተሰብስበው የሚመካከሩበት፣ ዕርቅ የሚያወርዱበትና አንድነት የሚገለጽበት ባህል መሆኑን የፕሮግራሙ አዘጋጅ ጋዜጠኛ ትዕግስት ታንቱ አብራርታለች፡፡

“ንጉስ ሃሳብ” የተሰኘው የጋዜጠኛና ገጣሚ የምስራች አጥናፉ የግጥም መድበል፣ ዛሬ ግንቦት 27 ቀን 2014 ዓ.ም ከቀኑ 8 ሰዓት ጀምሮ በሃገር ፍቅር ቲያትር ቤት ይመረቃል፡፡
በጋዜጠኛዋ የግጥም መድበል ምረቃ ስነ ስርዓት ላይ ከጣሊያን ኤምባሲ የ30 ዓመታት ቆይታ በኋላ የተለቀቁት ሌ/ጄኔራል አዲስ ተድላ፣ የኢዜማ ሊቀመንበር የሺዋስ አሰፋ፣ የህግ ባለሙያና የሰብአዊ መብት ተከራካሪው አቶ ወንድሙ ኢብሳ፣ የኢዜማ ም/ሊቀመንበር አንዷለም አራጌን ጨምሮ በርካታ ታዋቂ ግለሰቦች በክብር እንግድነት እንደተጋበዙ ለማወቅ ተችሏል፡፡
ጋዜጠኛና ገጣሚ የምስራች አጥናፉ ከዚህ ቀደም በሬዲዮ ፋና፣ በናሁ ቴሌቪዥን፣ በዋልታ ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ላይ የተለያዩ ፕሮግራሞችን በማቅረብ የምትታወቅ ሲሆን በኢሳት ቴሌቪዥንም በተለየ ሁኔታ ለሃገር አበርክቶ ያላቸውን ግለሰቦች በመጋበዝ በምታዘጋጀው የቃለ ምልልስ ፕሮግራም ትታወቃለች፡፡

 ለጋዜጠኞች መብት ጥበቃ የሚሟገተው አርቲክል 19 የተሰኘው ዓለማቀፍ ተቋም፤ በኢትዮጵያ ከ20 በላይ ጋዜጠኞችና የሚዲያ ባለሙያዎች መታሰራቸው በእጅጉ እንዳሳሰበው ጠቁሞ፤ በእስር ላይ የሚገኙት ጋዜጠኞችና የሚዲያ ባለሙያዎች በአስቸኳይ እንዲፈቱ መንግስትን ጠይቋል፡፡
መንግስት ለመረጃና ሚዲያ ነፃነት ያለውን ቁርጠኝነት ጋዜጠኞቹን በአስቸኳይ በመፍታት እንዲያረጋግጥና የሚዲያ ሰዎችን ከማዋከብ እንዲቆጠብ አርቲክል 19 ጥሪውን አቅርቧል፡፡      
መንግስት ከሰሞኑ በተለያዩ የመገናኛ ብዙሃን ላይ የሚሰሩ ጋዜጠኞችን ህግ ከማስከበር እንቅስቃሴ ጋር በተያያዘ በቁጥጥር ስር ማድረጉን ተከትሎ ጉዳዩን በቅርበት እየተከታተለ እንደሚገኝ የጠቆመው የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ምክር ቤት በበኩሉ፤ መንግስት በቁጥጥር ስር ካደረጋቸው ጋዜጠኞች መካከል አሁንም ፍርድ ቤት ያልቀረቡና የታሰሩበት ቦታ የማይታወቁ ጋዜጠኞች መኖራቸው እንዳሳሰበው ባወጣው መግለጫ አስታውቋል።
በቅርቡ የፀደቀውና ተግባራዊ እየተደረገ ያለው የመገናኛ ብዙሃን አዋጅም ሆነ የኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ፤ ጋዜጠኞች ከስራቸው ጋር በተያያዘ ከፍርድ ቤት መደበኛ ክስ በፊት እንዳይታሰሩ ይከለክላል ያለው ም/ቤቱ፤ ከጋዜጠኝነት ስራቸው ጋር በተያያዘ የፈጸሙት የህግ ጥሰትም ሆነ የስነ-ምግባር ግድፈት ካለ በመገናኛ ብዙሃን ፖሊሲውም ሆነ በአዋጁ እውቅና ለተሰጠው የእርስ በእርስ ቁጥጥር ስርዓት ተግባራዊ ማድረጊያ አማራጭ ዘዴ ሊቀርቡና ሊዳኙ ይገባል እንጂ ጋዜጠኞችን አስሮ የምርመራ ጊዜ መጠየቅ በህገ መንግስቱ እውቅና ያገኘውን ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብትን የሚጋፋ ነው፤ ብሏል፡፡
ጋዜጠኞች በሰሯቸው ስራዎች ሃላፊነት መውሰድ እንዳለባቸውና መጠየቅ እንደሚገባቸው እንደሚያምን የጠቆመው ምክር ቤቱ፤ ሆኖም ከህገ- መንግስት ጀምሮ እውቅና ያገኘው ሃሳብን በነጻነት የመግለጽ መብትን እንዳይጋፋ ህግና ስርአትን በተከተለ መልኩ እንዲሆን አሳስቧል፡፡
በተመሳሳይ የመብቶች ዴሞክራሲ ዕድገት ማዕከል (ካርድ) እና 7 የተለያዩ ማህበራት ሰሞኑን ባወጡት የጋራ መግለጫ፤ በኢትዮጵያ በጋዜጠኞች ላይ የዘፈቀደ እስር እየተፈፀመ መሆኑን በመጠቆም፤ ድርጊቱን አውግዘዋል፡፡
 ባለፉት ሁለት ሳምንታት 18 ጋዜጠኞችና የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች በድንገተኛ ዘመቻ መታሰራቸውን የጠቀሱት ማህበራቱ፤ ጋዜጠኞች የህግ መተላለፍ ከተገኘባቸው እንደ ማንኛውም ዜጋ በፍትሃዊ የህግ ሂደት ተጠያቂ ሊሆኑ ይገባል ብለዋል። ነገር ግን በየጊዜው የሚደረጉ የጋዜጠኞች እስር በተደጋጋሚ ከህግ አግባብ ውጭ እየተፈጸሙ ነው ሲሉ ተችተዋል።
ይህ የህግ አግባብን ያልተከተለ አሰራር ለህግ የበላይነት፣ ለሚዲያ ነፃነት፣ ለጋዜጠኞች ደህንነትና ለኢትዮጵያ ሰላምና መረጋጋት አደጋ የሚጋርጥ በመሆኑ አጥብቀን እናወግዛለን ያሉት ማህበራቱ፤ በእስር ላይ የሚገኙ ጋዜጠኞችና የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች በአስቸኳይ ከእስር ተለቀው የህግ የበላይነት እንዲከበር ጥሪ አቅርበዋል።


              በፖሊስ ጣቢያ በጠያቂ ቤተሰቦቹ ፊት በፀጥታ ሃይሎች ድብደባ የተፈፀመበትን የጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ጉዳይ ኢሠመጉ በቅርበት እየተከታተለው መሆኑን ገልጿል።
ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ታስሮ በሚገኝበት አዲስ አበባ ሶስተኛ ፖሊስ ጣቢያ ከትላንት በስቲያ ግንቦት 25 ከቤተሰቦቹ  ጋር እየተነጋገረ ባለበት ወቅት በሁለት ፖሊሶች መደብደቡን ወንድሙ ታሪኩ ደሳለኝ አስታውቋል፡፡
ሃሙስ ረፋድ ላይ ተመስገንን ለመጠየቅ ወደ ፖሊስ ጣቢያው ማምራቱን፣ በወቅቱም በመካከላቸው ባለው ከ10 ሜትር የበለጠ ርቀት የተነሳና ተመስገን ከዚህ ቀደም በእስር ላይ ሳለ ባጋጠመው የጆሮ ህመም ምክንያት መደማመጥ እንዳቃታቸው የሚናገረው ታሪኩ፤ ፖሊሶቹን “ትንሽ ቀረብ ብሎ ቢያወራኝ” ብሎ በሚያስፈቅድበት ወቅት ፖሊሶቹ ወደ ድብደባ መግባታቸውን ይገልጻል፡፡
ተመስገን ፖሊሶቹን ለማግባባት ቢሞክርም ፖሊሶቹ ከተጠያቂ እስረኞች መሃል ጎትተው በማውጣት በቦክስና በጫማ ጥፊ ለሁለት እንደደበደቡት ታሪኩ ያስረዳል፡፡
ይህ ድርጊት ሲፈፀም የሌሎች እስረኞች መታዘባቸውን የሚናገረው ታሪኩ፤ “ከጥቂት ጊዜ በኋላ በቢሮ ውስጥ ተመስገንን ባገኘነው ወቅት የግራ አይኑ ስር አብጦ፣ የለበሰው ቲ-ሸርት ተቀዶ ነበር” ብሏል፡፡
በተመስገን ላይ የተፈፀመውን ድብደባ ለማጣራና ጉዳዩን በቅርበት ለመከታተል አንድ የምርመራ ባልደረባውን ወደ ፖሊስ ጣቢያው ልኮ እንደነበር ያመለከተው ኢሰመጉ፤ ነገር ግን ስለሁኔታው በቂ መረጃ ከተደበዳቢው ጋዜጠኛ እንዳያገኝ ፖሊሶች ክልከላ ማድረጋቸውን አስታውቋል፡፡
ጋዜጠኛ ተመስገን ለኢሠመጉ ባልደረባ “ችግር ደርሶብኛል” ብሎ ዝርዝር ሁኔታውን  መናገር ሲጀምር ፖሊሶች በሃይል አቋርጠውት ወደ እስር ክፍሉ  እንደመለሱት አዲስ አድማስ ያነጋገራቸው ወደ ፖሊስ ጣቢያው ተልከው የነበሩት የኢሠመጉ ባልደረባ አስረድተዋል፡፡
ይሁን እንጂ የጋዜጠኛ ተመስገን ደሣለኝ የድብደባ ሁኔታ ኢሰመጉ በጥብቅና በትኩረት እንደሚከታተለው ተጨማሪ ማጣራትም እንደሚያደርግ የጠቆሙት የተቋሙ ባልደረባ፤ በእስረኛው ላይ  ከህግ አግባብ ውጪ ድብደባ የፈፀሙ የፀጥታ ሃይሎችም በህግ ተጠያቂ ሊሆኑ እንደሚገባ ገልፀዋል።
በጋዜጠኛው ላይ ከተፈፀመው ድብደባ  በኋላ ህክምና አግኝቶ እንደሆነ ከአዲስ አድማስ የተጠየቀው ታሪኩ ደሳለኝ፤ አይኑ ላይ በግልፅ የሚታይ የድብደባ ምልክት መኖሩንና ህክምናም እንዳላገኘ ተናግሯል፡፡

ኢትዮ ቴሌኮም ዲጂታል ኢትዮጵያን ዕውን ለማድረግ ብሎም የነገ ሃገር ተረካቢ ዜጎችን በዕውቀት ለማነጽ የሚደረገውን ሁለገብ ሀገራዊ ጥረት ለማገዝ፣ በተለያዩ የሃገራችን ክፍሎች በተመረጡ 66 የመንግሥት ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤቶች ኮምፒውተሮች፣ ልዩ ልዩ የትምህርት ቤት መገልገያ መሳሪያዎችንና ከፍተኛ ፍጥነት ያለው መደበኛ የብሮድባንድ ኢንተርኔት አገልግሎት በማሟላት ያቋቋማቸውን የዲጂታል መማሪያ ማዕከላት (digital learning centers) በዛሬው እለት አስመርቋል፡፡
ኩባንያው በመላ አገሪቱ ለሚገኙ 66 ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ከ45.48 ሚሊየን ብር በላይ ወጪ በማድረግ 1 ,386 ዴስክቶፕ ኮምፒውተሮችን፣ 1,386 ጠረጴዛዎችና ወንበሮችን፣ የትምህርት ቤት መገልገያ መሳሪያዎችን በማሟላት የዲጂታል የመማሪያ ማዕከሎቹን ያቋቋመ ሲሆን በዚህም ከ140, 596 በላይ ተማሪዎች ተጠቃሚ ይሆናሉ ተብሏል፡፡
ከእነዚህ 66 ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች መካከል 18 ትምህርት ቤቶች በአዲስ አበባ፣ ቀሪዎቹ 48 ትምህርት ቤቶች ደግሞ በክልሎች የሚገኙ ሲሆን የተጠቃሚ ትምህርት ቤቶቹ የተመረጡት በአዲስ አበባና ክልል ትምህርት ቢሮዎች ከኢትዮ ቴሌኮም የሪጅንና የዞን ጽ/ቤቶች ጋር በመተባበር መሆኑ ታውቋል፡፡

   የመጽሐፉ አርእስት፡- ሆህያተ ጥበብ፡-
                                ለጸሓፍያን፣ ለተርጓምያንና ለአርታዕያን
                                ደራሲ፡- ዶ/ር ተስፋዬ ሮበሌ
                                የታተመበት ዓመት፡- 2022 ዓ.ም
                                የገጽ ብዛት፡- 210+፰
                                አሳታሚ፡- ተስፋ ዐቃብያነ ክርስትና ማኅበር
                               ተመልካች፡- ናይእግዚ ኅሩይ



                 ‹የዐማርኛ ፊደል ገበታ ተመሳሳይ (አንድ ዐይነት) ድምፅ ያላቸውን ፊደሎቹን ይዞ መቀጠል አለበት›፣ ‹የለም ልናስወግዳቸው ነው የሚገባው›፣ የሚሉት አሳቦች ከኹለት ትውልድ በላይ ምሁራንን ሲያከራክር ኖሯል፡፡ እነዚኽን ባለአንድ ዐይነት ድምፅ ሞክሼ ፊደሎች ይዘን መቀጠል ብቻ ሳይኾን፣ በየትኞቹ ቃሎች ላይ እንደሚገቡም ጠንቅቀን ማወቅ አለብን የሚለውን ተሟጋች ወገን ደግፈው ዶ/ር ተስፋዬ ሮበሌ መጽሐፍ አሳትመዋል፡፡ እኔ የዚኽ መጽሐፍ ተመልካችም እንደ ባለሙያ ሳይኾን፣ ስለ ጕዳዩ የሚቀርቡትን ክርክሮች በግል ተነሣሽነት ሲያጤን እንደኖረ ሰው ስለ መጽሐፉ የተመለከትኹትን ለማጋራት እሞክራለኹ፡፡
ደራሲው በገጽ [፭]
‹‹የይዘትም ሆነ የአቀራረብ ስሕተትም ሆነ ግድፈት ቢስተዋል፣ የችግሩ ሙሉ ተወቃሽ እኔው ብቻ መሆኔ ይታወቅ፡፡ ሐያስያን ዐደራ፣ ወደ እኔ ብቻ አነጣጥሩ›› ብለዋልና፣ ደራሲውን ‹ይበሉ እንግዲኽ፣ ለሒስ ባይበቃም፣ ምልከታዬን ይዩልኝ› እላቸዋለኹ፡፡
ከመጽሐፉ ጥሩ ጎኖች ልነሣ። የመጀመሪያው የሽፋን ሥዕሉ ነው። ከመጽሐፉ ጭብጥ ጋር የሚስማማ፣ ዐይነ ግቡ ሥዕል ነው፡፡ መጽሐፉን የራስ ለማድረግ ይጋብዛል፡፡ ሌላው ጥሩ ጎን፣ የደራሲው መልካም ቅናት ነው፡፡ ርግጥ በኔ ምልከታ የደራሲው መልካም ቅናት አንፀባራቂ እንዳይኾን ያጠለሹ አንዳንድ ችግሮች መጠረግ ይኖርባቸዋል፡፡
ምናልባትም እንደተጨማሪ መልካም ጎን ሊጠቀስ የሚችለው፣ መጽሐፍ ጽፎ፣ አዘገጃጅቶ የማሳተምን ከባድ ጕዞ መከወናቸው ነው፡፡
ባጠቃላይ ምልከታዬ፣ መጽሐፉ ቢያንስ ዐሥር የስሕተት ዐይነቶች የሚገኙበት ስለመሰለኝ፣ በየአርእስታቸው ልዘርዝራቸውና የመጽሐፉ አንባቢዎችም፣ ደራሲውም ያመኑበትን ይቀበሉ፡፡
፩. አርእስት
የመጽሐፉ ችግር ከአርእስቱ ይጀምራል፡፡ ‹‹ሆህያተ ጥበብ›› ምን ማለት ነው? ‹የጥበብ ሆህያት› ማለት ነው። ርግጠኛ ነኝ ደራሲው ማለት የፈለጉት ‹የሆህያት [አጻጻፍ] ጥበብ› ነው፡፡ የግእዙን አካሄድ የሳቱ ይመስለኛል፡፡ ይኹንና፣ ይህን ለመረዳት በቂ የግእዝ ዕውቀት እንዳላቸው ከሌሎች የ‹ፌስ ቡክ› መጣጥፎቻቸው አስተውያለኹ፡፡
ለምሳሌ፡- ‹አብያተ ክርስቲያን› ምን ማለት ነው? ‹የክርስቲያን ቤቶች› ማለት ነው። ከግእዝ በተዋሰው በዚኽ የማዛረፍ ሥልት ዐማርኛ በርካታ ስያሜዎችን ይጠቀማል (አብያተ መጻሕፍት፤ ሕገ መንግሥት…)። ሌላ ምሳሌ፡- ‹ጥበበ ሰሎሞን› ስንል ‹የሰሎሞን ጥበብ› ማለታችን ነው፡፡ እነዚኽን ምሳሌዎች ያቀረብኹት ደራሲው በአርእስት አጻጻፋቸው መሳሳታቸውን በግልጽ ለማሳየት ነው፡፡
እና ደራሲው፣ ‹ለማለት የፈለግኹት የጥበብ ሆህያት ነው› ካሉ ደግሞ፣ ከመጽሐፉ ጭብጥ ጋር የማይገናኝ ይኾናል፡፡ ስለዚኽ፣ መጻፍ የነበረበት ‹ጥበበ ሆህያት› ተብሎ ነበር፡፡
በማውጫው ገጽ ለምዕራፍ አንድ የሰጡት ስያሜ ‹‹ሆህተ ጥበብ›› ይሰኛል፡፡ ‹ሆህያተ ጥበብ› ለማለት የፈለጉ ይመስለኛል። ወይስ ‹የጥበብ በር (መግቢያ)› የሚል ትርጕም ፈልገው ኖሯል? ያ ደግሞ የሚጻፈው በ‹ኀውት ኀ› ‹ኆኅተ ጥበብ› ተብሎ ነው፡፡ ስለ ፊደል ተጨንቀው ባዘጋጁት መጽሐፍ እንዲኽ ያለ ስሕተት ሳገኝ፣ ደራሲው በርግጥ ምን ለማለት ነው የፈለጉት እያልኹ እታወካለኹ፡፡
በነገራችን ላይ የመጽሐፍ ወይም የጽሑፍ ስያሜ ‹አርእስት› እንጂ ‹ርእስ› እንደማይባል ለአንባቢዎቼ ማስታወስ ሻለኹ፡፡
፪. የፊደል ግድፈትና ልውጠት
ምንም እንኳ ከብዙ መጽሐፎች ጋር ሲተያይ የዶ/ር ተስፋዬ መጽሐፍ በመልካም ታርሞ ቢታተምም፣ ስለ ቋንቋ ሊያውም ስለ ፊደል የሚያወራ መጽሐፍ ከአንድና ኹለት በላይ የትየባ ስሕተት ሊገኝበት ባልተገባ ነበር። ‹‹ምክንያትና ተምኔት›› ብለው በሰየሙት መግቢያቸው ላይ፣ ‹‹‹ሰው ሆኖ አይስት እንጨት ሆኖ አይጥስ የለም››› የሚለውን አባባል ጠቅሰው ሥራቸው ፍጹም አለመኾኑን ነግረውናል፡፡ እኔም ፍጽምናን ባልጠብቅም፣ ስሕተታቸው ግን በዐይነትም በቊጥርም በዛ፡፡
የፊደል ግድፈት ያልኋቸው፡- ሀ. መጻፍ ሲገባቸው የተረሱ ፊደሎችን (ለምሳሌ፣ በገጽ 13 ‹የደበበ› ለማለት ‹‹ደበበ››፣ በገጽ 41 ‹ሆህያትን› ለማለት ‹‹ሆያትን›› ወዘተ)፣ ለ. እንደ ዐረም ያለቦታቸው የገቡ ፊደሎችን (ለምሳሌ፣ በገጽ 46 ‹መጽሐፋቸው› ለማለት ‹‹በመጽሐፋቸው››፣ በገጽ 56 ‹ግእዝ› ለማለት ‹የግእዝ› ወዘተ) እና ሐ. በተሳሳተ ፊደል የተተኩ ፊደሎችን (ለምሳሌ፣ በገጽ 4 ‹አስተማሪዬ› ለማለት ‹‹አስተማርዬ››፣ በገጽ 9 ‹ጸሓፌ ተውኔቶች› ለማለት ‹‹ጸሓፊ ተውኔቶች፣ በገጽ 21 ‹ኮሌጅ› ለማለት ‹‹ኮሎጅ››፣ በገጽ 59 ‹በወጉ› ለማለት ‹‹በወጕ››) ነው፡፡
‹ሞክሼ ሆህያት በአግባቡ መጻፍ አለባቸው› የሚል ክርክር አንግቦ የተነሣ መጽሐፍ፣ ቢያንስ በዚኽ እንኳ ስሕተት ሊገኝበት አይገባም ብዬ እሞግታለኹ፡፡ ለምሳሌ፣ በገጽ 19 የግርጌ ማስታወሻ ኹለት ጊዜ በ‹ዐዳዲስ› ፈንታ ‹‹አዳዲስ›› ብለው ጽፈዋል፡፡ ሌሎችም ብዙ አሉ፡፡ ‹የሚቈይ› ለማለት ‹‹የሚቆይ›› (ገጽ 15)፣ ‹ለማሥረጽ› ለማለት ‹‹ለማስረጽ›› (ገጽ 17)፣ ‹በዐጪሩ› ለማለት ‹‹በአጭሩ›› (ገጽ 45፤ በርግጥ ‹ዐጭር›ም ተቀባይነት አለው) ወዘተ። እነዚኽን ስሕተቶች በ‹ፊደል ልውጠት› ሥር አካትታቸዋለኹ፡፡
አንዳንድ ቃሎች በመነሻቸው እንደ ‹ረ›ና ‹ሰ› ያሉ ድምፆች ሲኖሯቸው፣ ‹እ› በሚል ድምፅ እንድንነሣ ግድ የሚለን የድምፅ አፈጣጠር ሕግ አለ፡፡ ለምሳሌ፣ ‹ርሱ› ለማለት ‹እርሱ› እንላለን፤ ‹ስፖርት› ለማለት ‹እስፖርት› እንላለን፡፡ ሙያዊ ትንታኔውን እዚኽ ማቅረብ ባልችልም፣ ፕሮፌሰር ባየ በመጽሐፋቸው ‹‹ስርገት›› በሚል ንዑስ አርእስት ያብራሩትን መመልከት ይቻላል (ባየ ይማም፣ የአማርኛ ሰዋስው - የተሻሻለ ሁለተኛ እትም (አሳታሚ ያልተጠቀሰ፡- አዲስ አበባ፣ 2000 [ዓ.ም])፣ 59-65፡፡)፡፡
ስለዚኽ፣ በምንጽፍበት ወቅት የንግግር ጠባይ ተጽዕኖ እንዳያደርግብን መጠንቀቅ ያስፈልጋል፡፡ ለምሳሌ፣ በገጽ 21 ‹ርባታቸውንም› ለማለት ‹‹እርባታቸውንም›› ብለዋል፡፡
፫. የጥቅስ አወሳሰድ
በዚኽ ሥር የመደብኋቸው ስሕተቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
ሕጋዊ ስሞችን በሕገ ወጥነት ማስተካከል፡፡ ግለሰብም ኾነ ተቋም ‹ስሜ ነው› ብሎ ያስመዘገበውን እንዳለ ወስደን እንጠቀማለን እንጂ አንዲት ፊደልም ትኹን አንዲት ጭረት የመለወጥ ሥልጣን የለንም። ለምሳሌ፣ ‹አዲስ አበባ› ትክክለኛ አጻጻፉ ‹ዐዲስ አበባ› መኾኑን የደስታ ተክለ ወልድ መዝገበ ቃላት ያስተምረናል፡፡ ዶ/ር ተስፋዬም፣ እኔም ትምህርቱን ተቀብለን አስተካክለን ለመጻፍ ወስነናል፡፡ ይኹንና፣ የ‹አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ›ን ስያሜ ግን ‹አ›ን በ‹ዐ› ለውጠን ‹ዐዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ› ብለን መጻፍ አንችልም፡፡ ይህ ተቋም በሕግ የተመዘገበና የሰውነት ሥልጣን/መብት ያለው በመኾኑ፣ ‹ስሜ እንዲኽ ነው› የማለት መብቱን ያለመቀበል መብት የለንም። ዶ/ሩ እንዲኽ ያለ ስሕተት በተደጋጋሚ ፈጽመዋል፡፡ ሌላ ምሳሌ ለማቅረብ፣ ደራሲ ሀዲስ አለማየሁ ስማቸውን የሚጽፉበትንና ያሳተሙበትን ፊደል ለውጦ (ዶ/ር ተስፋዬ እንደመሰላቸው አስተካክለው) ማተም ‹‹እኔ ዐውቅልኻለኹ›› ማለትም አይደል?
ዶ/ር ተስፋዬ፣ የሚጠቅሷቸውን ምንጮች ኹሉ በትክክል ይጠቅሳሉ ብዬ ለማመን አንዳችም ምክንያት ስላሳጡኝ ራሴው ኹሉንም ለመፈተሽ ተገድጃለኹ። እስቲ አኹን ያንድን መጽሐፍ ስያሜ በትክክል መገልበጥ አዳጋች የሚኾነው ለምንድን ነው? በገጽ 5፣ በ7ኛው የግርጌ ማስታወሻ የፕሮፌሰር አምሳሉን መጽሐፍ የጠቀሱበት መንገድ፡- ሀ. የፊደል ግድፈት፣ ለ. የሥርዐተ ነጥብ ስሕተትና ሐ. የ‹ገንዘብ› አመልካቿ ‹የ› አላስፈላጊ አገባብ ይታዩበታል፡፡ ስሕተቶቹን በየአርእስታቸው ገልጫለኹ፡፡
የሌላ ሰው ሥራ ሲጠቀስ በቀጥታ እንደተጻፈው እንጠቅሳለን እንጂ ማሻሻያ አናደርግም፡፡ በመደበኛው የትምህርት ዓለም እንዲኽ ያለው ጕዳይ ‹F› እንደሚያሰጥ እንኳን ዶ/ር ተስፋዬ እኔም ዐውቃለኹ፡፡ ደግሞም ራሳቸው እንኳ ከፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ ሲጠቅሱ እንዲኽ ብለዋል፡- ‹‹የሆሄና የሥርዐተ ነጥብ ስሕተቱን ሳላስተካክል፣ እሳቸው በጻፉበት መንገድ ዐቅርቤዋለሁ›› (ገጽ 50)፡፡ እንዲኽ ያለ ማሳሰቢያ መስጠታቸው ተገቢ የሚኾነው፣ የአጠቃቀስን ሥርዐት የማያውቅ አንባቢ፣ ‹ዶ/ሩ አሳስተው ገለበጡ› ብሎ እንዳይከሳቸው ስለሚረዳ ነው፡፡
ከገጽ 25-26 የሀዲስ አለማየሁን ሥራ ሲጠቅሱ ግን የትየለሌ ስሕተት ሠርተዋል፤ ቢያንስ 34 ስሕተቶች ናቸው፤ ማወቅ ከፈለጋችኹ። ፊደል ይለውጣሉ፣ ፊደል ያሳስታሉ፣ ሥርዐተ ነጥብ ይለውጣሉ/ያስገባሉ፣ አንቀጽ መለያውን ያስወግዳሉ፣ ደግሞም ያልጨመሩትን ክፍት ቦታ ይጨምራሉ፡፡
ጥቅም ላይ የዋሉ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች ከየትኛው የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጕም እንደተወሰዱ አልተጠቀሰም፡፡ ለምሳሌ፣ ገጽ 39፡፡ ይህ ወቀሳ የጠቀሱትን የግሪክ መጽሐፍ ቅዱስም ይጨምራል፡፡
፬. ተሳቢ አመልካቿ ‹ን›
በዐማርኛ ሰዋስው እንደ ‹ን› መከራውን ያየ እንደሌለ በዐሥር ጣቴ ፈርማለኹ። ከ1983 ዓ.ም ወዲኽ በታተሙ ሥራዎች ላይ የማደርገው ቅኝት ካስገነዘበኝ ጕዳዮች አንዱ ይቺ መከረኛ ‹ን› ጕስቊልናዋ እየባሰ መምጣቱን ነው። ጋዜጦችና መጽሔቶችማ ቅንጣትም ግድ ያላቸው አይመስለኝም፡፡ ‹የሞት መድኀኒት ነው ፈልገኽ አምጣ› ብባል እንኳ በዚኽ ረገድ ንጹሕ ኅትመት ማግኘት መቻሌ ያጠራጥረኛል (አላገኝም!)፡፡
ደራሲው ከዐማርኛ በተጨማሪ ቢያንስ ሦስት ቋንቋዎች እንደተማሩና ግእዝንም በራሳቸው ተነሣሽነት በግላቸው እንደሚያጠኑ ዐውቃለኹ (በማኅበራዊ ‹ሚዲያ› ከምከተላቸው ጥቂት ሰዎች አንዱ ናቸውና)፡፡ በቋንቋዎች ጥናት ውስጥ ተሳቢንና ሳቢን፣ ተደራጊንና አድራጊን (ደራጊን) የሚለዩ የሰዋስው ሕጎችን ማጥናት ቀላል አይደለም፡፡ ዐማርኛም ከዚኽ ነጻ ባለመኾኑ፣ አፋቸውን የፈቱበትና እንጀራቸውን የሚያበስሉበት ጸሓፊዎች ሳይቀሩ የሚሠሩት ስሕተት ቆርቆሮ ሲቧጠጥ የሚሰጠውን ስሜት ይፈጥርብኛል፡፡
መቼም በዚኽ የምልከታ መጣጥፍ ስለ ‹ን› አገባብ ትንታኔ እንድሰጥ አይጠበቅብኝም፡፡ ጥቂት ግን ከመጽሐፉ ችግሮችን እየነቀስኹ ላሳይ፡፡
በገጽ 12፣ የግርጌ ማስታወሻ 14፣ ‹‹ማደሪያዬን ከእግዚአብሔር ከዋክብት በላይ አደርጋለሁ ያለው ሰይጣን፣ አምላክ በትዕቢቱ መጠን ቊልቊል አምዘግዝጎ ወርውሮታል›› በሚለው ዐረፍተ ነገር ውስጥ፣ ሀ. ‹‹ወርውሮታል›› ሳቢ ግስ በመኾኑ፣ ለ. ‹‹ሰይጣን›› የታወቀ (እሙር) በመኾኑ ‹‹ያለው›› የሚለው ቃል የግድ ‹ን›ን መውሰድ ይኖርበታል፡፡
በገጽ 20፣ የግርጌ ማስታወሻ 30፣ ‹‹ስለ ቋንቋው ያለን ዕውቀት፣ ቢያንስ የፉከራችን ያህል እንዳልሆነ ልቡናችን ያውቀዋል›› በሚለው ሐረግ ውስጥ ‹‹የፉከራችን›› የግድ ‹ን›ን መውሰድ ይኖርበታል፡፡
በገጽ 22፣ ‹‹ትልቁ የዐማርኛ ሊቅ ደስታ ተክለ ወልድ፣ ኢትዮጵያውያን ለቋንቋቸው ትኵረት እንዲሰጡ በመከሩትን ማነቃቂያ ግጥም እናጠቃልል›› በሚለው ዐረፍተ ነገር ውስጥ ‹በመከሩት› ላይ ‹ን› የገባችው በምን አግባብ ነው? ፈጽሞ ስሕተት ነው፡፡ ደግሞም ‹በመከሩበት› ተብሎ ሊስተካከልም ይገባል፡፡ በሌላ በኩል፣ ግሱን ከተደራጊነት ወደ አድራጊነትና ሳቢነት ቀይረን እንዲኽ ልንጽፈውም እንችላለን፡- ‹… ትኵረት እንዲሰጡ የመከሩበትን ማነቃቂያ ግጥም በመጥቀስ እናጠቃልል›፡፡
በዚኽ ዐይነት የተሠሩ በርካታ ስሕተተቶች በመጽሐፉ ውስጥ ይገኛሉ። ‹ን› እንደምን ባሉ ሰዋስዋዊ ሕጎች ጥቅም ላይ እንደምትውል ለመረዳት የፕሮፌሰር ባየን ጨምሮ በርካታ ሥራዎች በይነ መረብ ላይ ይገኛሉ፡፡ ርግጥ ብዙ ጥናታዊ ሥራዎች የሚገኙት በእንግሊዝኛ ስለኾነ፣ ጥናቱ ኹሌም አይቀልም፡፡ ስለ ቋንቋ መጽሐፍ የሚጽፍ ሰው ግን መሠረታዊ የኾነ ዕውቀት እንዲኖረው ይጠበቃል፡፡
፭. ኢወጥ አጻጻፍ
በአንድ በኩል የሆህያት አጠቃቀማችን ሊስተካከል እንደሚገባ እየወተወቱ፣ በሌላ በኩል ራሳቸው ደራሲው ሆህያቱን ሙሉ ለሙሉ በትክክል አይገለገሉባቸውም፡፡ ደራሲው በቀጥታና በተዘዋዋሪ እንደነገሩን፣ የሆህያት አገባብን በተመለከተ የሚከተሉት ደስታ ተክለ ወልድ ያዘጋጁትን መዝገበ ቃላት ቢኾንም፣ እየመረጡ የሚተዉኣቸው ሆህያት ግን አሉ። ለምሳሌ፣ ‹ኸ›ና ዝርያዋን ሙሉ ለሙሉ አይጠቀሙም፡፡
ለምን ይህን ማድረግ እንደመረጡ ምክንያታቸውን ቢያስረዱን ለመቀበል ወይም ለመሞገት ያስችለኝ ነበር፡፡ ለጊዜው ግን ስሕተትነቱን መናገር እችላለኹ፡፡
ዶ/ር ተስፋዬ፣ ፊደሎቻችንን እንዳሉ ጠብቀን ማቈየት አለብን በማለት በተደጋጋሚ እየሞገቱና ‹ፊደሎቻችን መቀነስ አለባቸው› በማለት የሚከራከሩትን እየነቀፉ ጽፈዋል፡፡ ሙግታቸውን እቀበላለኹ፡፡ ሄደው ሄደው ግን ገጽ 127 ሲደርሱ (ጠላታችኹ ክው ይበል) በድንጋጤ አፌን አስከፈቱኝ፡፡ እየቀፈፈኝም ቢኾን የጻፉት ይህ ነው፡- ‹‹ከዚህ አንጻር የ ‹ኀ› ዝርያ ያላቸው ዋሕደ ድምፅ ፊደላት፣ ጠቀሜታ የላቸውም ማለት ነው (ቢያንስ ይህ መጽሐፍ አይመለከታቸውም)››። ምክንያታቸውን ከፍ ብለው ሲያስቀምጡ፡- ‹‹ኁኍ፣ ኆኈ መካከል ልዩነት ያላቸው ቃላት፣ በጕልኅ ተመዝግበው አላየንም፤ ቢያንስ እኔ አላውቅም፡፡ ይህ ደግሞ በ‹ኈ› ጓዝ አንጻር የምንደክመው አንዳችም ድካም (ምርምር) እንደሌለ አብሣሪ ነው›› ብለዋል። ስለማያውቁት ጕዳይ መጽሐፍ ባይጽፉና እንዳከበርኋቸው ቢቈዩልኝ እመርጥ ነበር፡፡ ‹‹እኔ አላውቅም›› ካሉ ለማወቅ መድከምና ምርምር ማድረግ እንጂ፣ ‹እንኳን ድካም ቀረልኝ፤ የምሥራች› ይባላል? እና፣ እነዚኽን አራት ፊደሎች በሣጥን አኑረው ሲያበቁ በትልቅ ‹X› ይሰርዟቸዋል፡፡
ይበልጥ የገረመኝ ደግሞ፣ በገጽ 52፣ ያንዳንድ ዋሕደ ድምፅ ፊደሎች (እነ‹ጔ›፣ እነ‹ኴ›) ‹‹አስፈላጊነት ምን እንደ ሆነ እኔ አላውቅም›› ካሉ በኋላ፣ ‹‹መኖራቸው ግን ጥሩ ነው፡፡ አስፈላጊ በሆነ ጊዜ እንጠቀምባቸዋለንና፤ እንዲሁም የቋንቋችን የታሪክ ክፍል ስለሆኑ ይዞ መቆየቱ ተገቢ ነው›› በሚል ይደመድማሉ፡፡ በመደምደሚያው ሙሉ ለሙሉ እስማማለኹ። ታዲያ መደምደሚያው እነ‹ኈ›ንም እንደሚመለከት ለዶ/ሩ ማሳሰብ እወዳለኹ፡፡
አለቃ ኪዳነ ወልድም፣ አለቃ ደስታም መዛግብተ ቃላታቸውን ያዘጋጁት የ‹አበገደ›ን ቅደም ተከተል ይዘው ነው። የ‹ሀለሐ›ው ቅደም ተከተል ትክክል አለመኾኑንና ልንጠቀምበት እንደማይገባም በምክንያት ተከራክረዋል፡፡ ዶ/ር ተስፋዬ እነዚኽን ሊቃውንት የሚያከብሩና የሚከተሉ እንደመኾናቸው፣ ለፊደላችንም ተቈርቋሪነታቸውን የሚያሳይ መጽሐፍ እንደማዘጋጀታቸው፣ የ‹አበገደ›ን ቅደም ተከተል እንዲቀበሉ እለምናቸዋለኹ፡፡ ይህን የምለው፣ ወደ ፊት በ‹ሀለሐ› የቃሎችን ቅደም ተከተል አዘጋጅተው ሥራቸውን ሊያቀርቡ በገጽ 94 ቃል ስለሚገቡ ነው፡፡
ፊደሎቻችን ስም አላቸው። ለምሳሌ፣ የ‹በ› ስም ‹ቤት› ነው፡፡ በዕለታዊ ኑሮአችን የፊደሎቹን ስም መጠቀም ስለማያስፈልገን፣ ፊደሎቹን በድምፃቸው እንጂ በስማቸው ባናውቃቸው አያስገርምም። ነገር ግን ድምፃቸው ተመሳሳይ የኾኑትን እነ‹አ›ን፣ እነ‹ሰ›ን ለመለየት ‹አልፋው አ›፣ ‹እሳቱ ሰ› ወዘተ እያልን እንጠቅሳቸዋለን። እንደ እውነቱ ግን እነዚኽ ስሞች ልማዳዊ እንጂ ትክክለኛ አለመኾናቸውን ከኹለቱ ታላላቅ መዛግብተ ቃላት መረዳት ይቻላል፡፡ ስለዚኽ ምሁራዊ የኾኑ ሥራዎች ልማዳዊውን ባይከተሉ መልካም ይመስለኛል። ደራሲው ልማዳዊውን ለመከተል ምክንያት ካላቸው ደግሞ ያቅርቡልንና እንሞግተው፡፡
አንዳንዴ ‹‹መካከል››፣ ሌላ ጊዜ ‹‹መኻል›› እያሉ ይጽፋሉ፡፡ ምናልባት በተለያየ ዐውድ ውሱን ትርጕም አስይዘዋቸው ይኾናል ብዬ ዐስቤ ነበር፤ ግን ልማዳዊ ስሕተት መሰለኝ።
፮. ግምታዊ አጻጻፍ
በጥናትና በምክንያት የተደገፈ ሥራ የሚያቀርብ ምሁር የ‹ይመስለኛል›ን አጻጻፍ እንደ ኮሮና ሊሸሽ ይገባል፡፡ የግል አስተያየት እንኳ ከግል ስሜት የጸዳና በእጅ ላይ ካሉ መረጃዎች የሚነሣ መኾን ይኖርበታል። መጽሐፍን ያኽል ነገር ሲያዘጋጁ በፌስ ቡክ ከሚጽፉበት መንገድ ሊለዩት ይገባል። ርግጥ፣ በዚኽ ረገድ ያገኘኹት ችግር ጥቂት ቢኾንም፣ ከጸሓፊው ትልቅ ማንነት አንጻር በቀላሉ የማልፈው አልኾነም፡፡
በገጽ 5፣ ‹‹‹እኔ በግሌ ሞክሼ ሆህያትን መጠበቅ ለምን አስፈለገ?› እንዲሁም ‹ሞክሼ ሆህያትንና ዋሕደ ድምፅ ፊደላትን ጠብቆ መጻፍ እንዴት ይቻላል?› በሚለው ጕዳይ ላይ የተጻፈ መጽሐፍ አላየሁም›› ይላሉ፡፡ ለምን አላዩኣቸውም? አርእስታቸው እንዲኽ እሳቸው እንደፈለጉት ቃል በቃል ባይገጥሙም ጥቂት ሥራዎች አሉ፡፡ ደግሞም፣ በመጽሐፍ ብቻ ሳይኾን በጆርናል መጣጥፎች ውስጥ፣ በኹለተኛና ሦስተኛ ዲግሪ ማሟያ ጽሑፎች (ዲማጾች) ውስጥ፣ በታተሙና በበይነ መረብ በተሠራጩ መጽሔቶች ውስጥ፣ በየመዝገበ ቃላቱ መቅድም ውስጥ ጭብጡን የተመለከቱ ክርክሮች ሲጻፉ ኖረዋል፤ በሌሎች ቋንቋዎች ጭምር፡፡ ፈለግ-ፈለግ ቢያደርጉ ያገኟቸው ነበር፡፡ ከ‹‹ዋቢ መጻሕፍት›› ዝርዝራቸው እንደተረዳኹት በቂ መረጃ አልሰበሰቡም፡፡
በገጽ 39፣ ‹‹በዚህ ረገድ የሰማሁት አንድ ታሪክ አለ›› ብለው ያልተረጋገጠ ታሪክ ይነግሩናል፡፡ ለተነሡበት የክርክር አሳብ ታሪኩ ማለፊያ ምሳሌነት ቢኖረውም፣ አንደኛ፣ በሕይወት የነበሩ ሰዎችን ስለሚጠቅስ ያልተረጋገጠን ነገር በሰዎቹ ስም ማሠራጨት ትክክል አይደለም። ኹለተኛ፣ ታሪኩ ሃይማኖታዊ በመኾኑ በእውነት ላይ ያልተመሠረተ ታሪክ በመጥቀስ የሃይማኖቱን ተከታዮች መጐሻሸም አስፈላጊነቱ አይታየኝም፡፡
በገጽ 53፣ ስለ ‹ኰ›ና ‹ኮ›፣ ስለ ‹ጎ›ና ‹ጐ›… ሲገልጹ፣ ‹‹እነዚህ ሆህያት አንዱ ከሌላው ጋር ያላቸው ድምፀት አንድ ይሁን እንጂ፣ ግልጋሎታቸው ፍጹም ለየቅል ነው›› ይላሉ፡፡ ድምፀታቸው አንድ መኾኑን ማነው የነገራቸው? ግምታቸውን ነው የሚጽፉልን? በእውነቱ ደፋር ናቸው! ስንት ሊቅ በሞላበት አገር የፊደሎቹን የድምፅ ልዩነት የሚያሳውቃቸው አጡ! እንደለመዱት ‹‹እኔ አላውቅም›› ቢሉ ይሻል ነበር¡ ጨዋው ሕዝብ ባለማወቅ፣ ልሂቆቹም በግዴለሽነት ስላመሳሰሏቸው እንጂ ፊደሎቹስ ግልጽ የድምፅ ልዩነት አላቸው፡፡
፯. አላስፈላጊ ሐተታ
በከፍተኛ ትምህርትና በብዙ መጽሐፎች ደራሲነት በርካታ ዓመቶችን ያሳለፉት ዶ/ር ተስፋዬ በቅጡ እንደሚረዱት፣ ልንጽፍ ከተነሣንበት ጭብጥ ጋር ቀጥተኛ ዝምድና የሌላቸውን ሐተታዎች ማስገባት አንባቢን ከማምታታትና እንዲከተሉልን ከምንፈልገው መስመር ከማውጣት ውጪ ጥቅም የላቸውም። ነቅሼ ላሳይ፡፡
ከገጽ 7-13 ስለ ትሕትና አስፈላጊነት የቀረበው ሐተታ ራሱን ችሎና ተፍታቶ ጥሩ መጣጥፍ ይወጣዋል፡፡ ለዚኽ መጽሐፍ ጭብጥ ግን ግንጥል ጌጥ ነው የኾነው፡፡ ደራሲው የነገረ መለኮት ተማሪ በመኾናቸው ሲጽፉ አንዳንዴ ወደዚያ ሳብ ያደርጋቸዋል። በመግቢያቸው እንደገለጹልንም ይህ ሥራ መጽሐፍ ከመኾኑ በፊት ለማስተማሪያነት (ለሥልጠና) የተዘጋጀ ጽሑፍ ነበር፡፡ የተወሰኑ ተሳታፊዎች በተገኙበት ለሚቀርብ ትምህርት በሚዘጋጅ ጽሑፍና ለሰፊው ሕዝብ ታትሞ በሚቀርብ መጽሐፍ መኻል ግን የዝግጅት ልዩነት ሊኖር እንደሚገባ እሙን ነው፡፡
በዚኽ አላስፈላጊ ሐተታ ውስጥ ከቀረቡት አሳቦች አንዱ፣ ቀደምት ጸሓፊዎች ‹‹ነገሥታትን መለኮት ቀመስ አድር[ጎ] የማቅረብ፣ ሰንካላ አካሄድ ነበራቸው›› የሚል ነው፡፡ ለዚኽም ማስረጃ እንዲኾናቸው ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሤ ስለ ኃይለ ሥላሴ የጻፉትን ጠቅሰዋል (ገጽ 8-9)፡፡ እንዲኽ ይላል፡- ‹‹‹ሰው ያላንድ ነውር አይፈጠርም፤ የዐፄ ኀይለ ሥላሴ ነውራቸው ሰው ከመሆናቸው በቀር፣ ሌላ ነውር አላገኘንባቸውም፡፡›››
የሐተታው አላስፈላጊነት ሳያንስ፣ የቀኝ ጌታን ገለጻ ርካሽ መወድስ አስመስለው ማቅረባቸው ትርጕሙን እንዳልተረዱት ያሳያል፡፡ በሥነ አመክንዮ ትምህርት ውስጥ እጅግ የተለመደ የአመክንዮ ምሳሌ ላንሣ፡፡ ሰው ሟች ነው፤ ናይእግዚ ሰው ነው፤ ስለዚኽ ናይእግዚ ሟች ነው፡፡ የመጀመሪያዎቹ ኹለት ዐረፍተ ነገሮች እውነት ከኾኑ፣ መደምደሚያውም እውነት ይኾናል፡፡ በዚኽ አካሄድ የቀኝ ጌታ ዮፍታሔን ገለጻ እንየው። ሰው ሲፈጠር ነውር አለበት፤ ዐፄ ኃይለ ሥላሴ ሰው ናቸው፡፡ እነዚኽ ኹለት ዐረፍተ ነገሮች እውነት ከኾኑ፣ እንዲኽ የሚል መደምደሚያ ወደ አእምሯችን ይመጣል፡- ዐፄ ኃይለ ሥላሴ ነውር አለባቸው፡፡
አወድሶ ‹‹መስደብ››፣ ገድሎ ማዳን በቅኔያዊ ገለጻዎች የተለመደና ነገሥታቱና መኳንንቱም ‹እንዴት ተነካኹ!› ብለው የማይቈጡበት የተመሰገነ ችሎታ ነው። ስለዚኽ፣ ዶ/ሩ እንደመሰላቸው ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ዐፄውን ከመለኮት ለማጠጋጋት ያቀረቡት ርካሽ መወድስ አይደለም፡፡
ይባስ ብሎ ደግሞ፣ ዘለግ ያለ በግሪክ ቋንቋ ላይ የተመሠረተ የቃል ትንታኔ ቀርቦልናል። ያለቦታው ኾነ እንጂ ትምህርቱስ ደግ ነበር፡፡ ቀኝ ጌታ ባቀረቡት የተጋነነ ገለጻ መደነቃቸውን ለማሳየት ዶ/ር ተስፋዬ ‹‹ክራላይዞ!›› ይላሉ። ከዚያ በግርጌ ማስታወሻ ስለ ግሪኩ ቃል ስለ ‹ክራላይዞ› እጅግ ሲበዛ ሙያዊ የኾነ ማብራሪያ ያቀርባሉ፡፡ ማብራሪያው ራሱ ማብራሪያ ታክሎበት በጣም ጠቃሚ የኾነ መጣጥፍ ይወጣዋል፡፡ የመጽሐፍ ቅዱስና የግሪክኛ ሰዋስው ዕውቀታቸውን ጥልቀት ቢያስረዳኝም፣ ለመጽሐፉ ጭብጥ አስተዋጽኦ የለውም፡፡
የኔም ሐተታ በዛ መሰለኝ፡፡ ይልቅ፣ እግረ መንገዴን ግሪኩን በተመለከተ አንድ ነጥብ ላንሣ፡፡ የግሪኩን አነባበብ ሲጽፉልን መጀመሪያ ‹‹ኪሬዬ››፣ በቀጣዩ መስመር ደግሞ ‹‹ኩሪ›› ብለዋል፡፡ ትክክሉ የትኛው ነው? ለነገሩ፣ ኹለቱም ትክክል አይደሉም፤ ባለኝ መረጃ ትክክለኛ ንባቡ ‹ኪሪየ› ነው። ‹ለማንኛውም› ብዬ የሥራ ባልደረባዬ የኾኑ ግሪካዊ ወዳጄን ስለ ቃሉ አነባበብ ጠይቄአቸዋለኹ፡፡ ስለ ቋንቋቸውና አገራቸው ለዓለም ስላበረከተችው አስተዋጽኦ ተናግረው የማይጠግቡት ባልደረባዬ፣ ዐይናቸው በደስታ ቦግ ብሎ፣ በግሪክኛ በአምስት መንገድ የ‹ኢ› ድምፅ መፍጠር እንደሚቻል በተሰባበረ ጀርመንኛቸው ካስረዱኝ በኋላ ንባቡ ‹ኪሪየ› መኾኑን አረጋግጠውልኛል፡፡ ዶ/ር ተስፋዬን አመሰግናለኹ!
በመጽሐፉ የቃሎች ሰንጠረዦችን የያዙ በርካታ ገጾች ይገኛሉ፡፡ ቃሎቹ የተዘረዘሩት ምሳሌ እንዲኾኑ ነው። ሞክሼ ሆህያት በትክክለኛ ስፍራቸው ካልተቀመጡ ትርጕም እንደሚለውጡ ለማሳየት አንድ ኹለት ገጽ በቂ ነው ብዬ እሞግታለኹ፡፡ ኻያ ሰባት ገጽ ሙሉ (ከ64-90) ከመዛግብተ ቃላት ቀጥታ የተገለበጡ ቃሎችን መዘርዘር አስፈላጊ አይደለም። የደራሲውን ሙግት ላለመቀበል የወሰነ ሰው መዛግብተ ቃላቱ ራሳቸው ቢሰጡትም ሰበብ መፈለጉ አይቀርም፡፡ በዕለታዊ ንግግር በብዛት የምንገለገልባቸውን የተወሰኑ ቃሎች መርጦና የፊደል መጠናቸውንም ከሌላው ጽሑፍ የፊደል መጠን አነስ አድርጎ ለማሳያነት ማቅረብ በቂ ነው፡፡
ከዚያ ደግሞ በያንዳንዱ ሞክሼ ሆሄ የሚጀምሩ ቃሎችን ዝርዝር ከገጽ 95-122 ያቀርቡልናል፤ 28 ገጾች፡፡ በዋሕደ ድምፅ የሚጀምሩ ቃሎች ዝርዝር ከገጽ 128-147ና ከግእዝ የተወሰዱ የዐማርኛ ቃሎች ዝርዝር ከገጽ 187-199 ቀርበዋል፡፡ በሌሎች አርእስት ሥር ለምሳሌነት የቀረቡት ቃሎች ግን ያልተንዛዙ በመኾናቸው የ‹ምሳሌነት› አገልግሎታቸውን በጥሩ ተወጥተዋል። የመጽሐፉ 40% ገደማ ገጾች የተሞሉት ከመዛግብተ ቃላት ቀጥታ በተገለበጡ ቃሎች ነው ማለት ነው፡፡
 ፰. መሠረታዊ ቃሎችን አለመተርጐም
የምርምር ሥራ ሲቀርብ፣ የዋና ዋና ቃሎቹ ትርጓሜዎች እንዲሰጡ የሚጠበቅ ነው። የዚኽ መጽሐፍ ማጠንጠኛ የዐማርኛ ሆህያት ናቸው፡፡ ‹ሆሄ› ምን ማለት እንደኾነ፣ የቃሉ የትመጤነት፣ ከአንድ በላይ ትርጕም አለው እንደኾን ወዘተ ሊመለስ ይገባ ነበር። ቃሉን አለመተርጐም ብቻ ሳይኾን፣ ‹ፊደል› ከሚለው ቃል ጋርም በማለዋወጥ ይጠቀሙበታል። ኹለቱ ቃሎች ትርጓሜያቸው አንድ ነው? ከተለያዩ መዛግብተ ቃላት ጋር አመሳክረው ተዛምዷቸውን ቢያሳውቁን ደግ ነበር። ደግሞም፣ ‹ኅርመት› የሚባል ከፊደል ጋር የተገናኘ ሌላም ቃል መኖሩን ዐውቃለኹ፤ ምናልባት በመጽሐፉ ውስጥ ግልጋሎት ሊሰጥ ይችል ይኾን?
በመጽሐፉ አርእስት ውስጥ ‹‹ጥበብ›› የሚል ቃል ተጠቅመዋል፡፡ በየትኛው ትርጓሜው ከሆሄ ጋር ተያይዞ እንደቀረበ ማብራሪያ ቢቀርብበት መልካም ነበር፡፡ ምንም እንኳ ከዐውዱ መገንዘብ ቢቻልም፣ አንባቢን ለራሱ ግምት ባይተዉት መልካም ይመስለኛል። መጽሐፉ የፈጠራ ሥራ (እንደ ልብ ወለድ ያለ) ባለመኾኑ፣ ‹በአርእስቱ ምን ለማለት እንደፈለግኹ አንባቢያን ይድረሱበት› ማለት አስፈላጊ አይደለም፡፡
ይህ ነጥብ ምናልባት እንደ ትልቅ ስሕተት ላይመዘገብ ይችላል፡፡ መጽሐፉ የተጻፈው ለዐማርኛ አንባቢዎች ነው፡፡ አልፎ አልፎ በሌሎች ቋንቋዎች ከታተሙ ሥራዎች መጥቀስ አስፈላጊ ሊኾን ይችላል፤ ይኹንና፣ መተርጐም ወይም ማብራራት ያስፈልጋል፡፡ እንደ ‹ጆርናል› ባሉ ከፍ ያሉ ምሁራዊ ሥራዎች፣ ግልጋሎት ላይ የዋለን ምንጭ ሳይተረጕሙ እንዳለ ማስቀመጥ የተለመደ ቢኾንም፣ ‹ፋሽኑ› እያለፈበት የመጣ ይመስለኛል፡፡ እንዲኽ ለሕዝብ የሚጻፍ መጽሐፍ ግን ‹ርኅሩኅ› ሊኾንና ወደ ዐማርኛ ሊመልስልን ይገባል፡፡ ደራሲው፣ በግሪክኛ፣ በእንግሊዝኛና በግእዝ ይጠቅሳሉ። አብዛኛው አንባቢ እንግሊዝኛ ይረዳል ቢባል እንኳ፣ ለምሳሌ፣ በገጽ 31፣ የግርጌ ማስታወሻ 9 የተቀመጠው ዐረፍተ ነገር ሙያ-ነክ በመኾኑ በቀላሉ የማይተረጐምልን ብዙ ነን።
፱. የግርጌ ማስታወሻ
ገጽ 12፣ የግርጌ ማስታወሻ 15 ‹‹አንድ ኢትዮጵያዊ ምሁር በአንድ ወቅት›› ለተናገሩት ማጣቀሻ የተቀመጠ ነው። ይኹንና ስማቸው ብቻ ‹‹ዶ/ር መለሰ ወጉ›› ተብሎ ተቀምጧል። ዶ/ር መለሰ እኔ ሳልወለድ ጀምሮ ብዙ ነገር ተናግረዋል፤ በርካታ መጽሐፎችም አሳትመዋል። ስለዚኽ፣ ከተጠቀሱ አይቀር ያን የተናገሩበት ምንጭ በወጉና በሥርዐቱ ሊጠቀስ ይገባ ነበር፡፡
በገጽ 17፣ አራት የግርጌ ማጣቀሻዎች ይገኛሉ (ከ21-24)፤ አራቱም ጐደሎ ናቸው፡፡
በገጽ 17፣ 21ኛው የግርጌ ማጣቀሻ የመጽሐፉን ስምና ገጽ ብቻ የያዘ ነው፡፡ በግርጌ ማስታወሻ አጠቃቀስ ሕግ፣ አንድ መጽሐፍ (ወይም ሌላ ምንጭ) ለመጀመሪያ ጊዜ ሲጠቀስ ሙሉው መረጃ ይቀመጣል፡፡ ማለትም የደራሲው ሙሉ ስም፣ የመጽሐፉ ሙሉ ስም፣ አሳታሚው፣ የታተመበት ከተማ፣ የታተመበት ዓመትና የተጠቀሰው የገጽ ቊጥር፡፡ እነዚኽ ዋናዎቹ ሲኾኑ፣ ተርጓሚ ካለው፣ ከአንድ በላይ ደራሲ ካለው፣ ቅጽ ካለው ወዘተ እነዚኸም መረጃዎች ይካተታሉ፡፡ መጽሐፉ በድጋሚ ሲጠቀስ ግን መረጃዎቹ በሙሉ አይደገሙም፤ ይልቁን የደራሲው የመጀመሪያ ስም ብቻ፣ የመጽሐፉ ስም ማጠር ከቻለ አጥሮና የገጽ ቊጥር ተካትቶ ይጠቀሳል፡፡ መጽሐፉ በተከታታይ ሲጠቀስ ደግሞ ‹‹ዝኒ ከማሁ›› ተብሎ ከገጽ ቊጥር ጋር ይቀመጣል፡፡ ዶ/ር ተስፋዬ ይህንን የአጠቃቀስ ሕግ በሚገባ እንደሚያውቁት ብረዳም፣ ትንንሽ የሚመስሉ ስሕተቶች ሲጠራቀሙ ማወካቸው አይቀርም፡፡
በግርጌ ማስታወሻ፣ የመጽሐፍ ስም በኹለት መንገድ ሊቀመጥ ይችላል። ሀ. ፊደሉን ዘመም በማድረግ፤ ለ. በትእምርተ ጥቅስ ውስጥ በማስገባት፡፡ አንዱን ከአንዱ የሚመርጡ ሕጎች አሉ፡፡ የተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች፣ አሳታሚዎችና ሌሎች ተቋማት የየራሳቸው ምርጫ አላቸው። ዋናው ነገር አንዱን የአጠቃቀስ ሕግ ከመረጡ በኋላ በወጥነት ያንኑ መከተል ነው፡፡ ይህ መጽሐፍ ግን ሥርዐቱን ይደባልቃል። ለምሳሌ፣ በገጽ 19፣ 28ኛውና በገጽ 29፣ 5ኛው የግርጌ ማስታወሻዎች ትእምርተ ጥቅስ ይጠቀማሉ፡፡
የደራሲ ስምና የኅትመት ዓመት ላይ ‹ከ› ወይም ‹በ› የመሳሰሉ መስተዋድዶች መጨመር አያስፈልግም (ለምሳሌ፣ ገጽ 33፣ የግርጌ ማስታወሻ 11፤ ገጽ 37፣ የግርጌ ማስታወሻ 18)፡፡
አንዳንድ ጊዜ የተጠቃሹ መጽሐፍ ሙሉ መረጃ ላይገኝ ይችላል፡፡ ለምሳሌ፣ በዐማርኛ መጽሐፎች አሳታሚን መግለጽ እየቀረ መጥቷል፡፡ በዚኽ ጊዜ ‹አሳታሚ ያልተጠቀሰ› ብሎ መጻፍ ያስፈልጋል። በገጽ 33፣ የግርጌ ማስታወሻ 11 አሳታሚ ያልተጠቀሰው ተረስቶ ነው ወይስ ስላልተገለጸ?
መጽሐፍ የታተመበት ሥፍራ ሲጠቀስ፣ መጀመሪያ የከተማ፣ ቀጥሎ የግዛት (የክልል)፣ ቀጥሎ የአገር ስም ይቀመጣል። በገጽ 33፣ የግርጌ ማስታወሻ 11 ስሕተት ነው። በመሠረቱ፣ የከተማው ስም በቂ ነው፤ አልፎ አልፎ ከተማው ካልታወቀ፣ ወይም ተመሳሳይ ስም ካለው ሌላ ከተማ ለመለየት ነው የግዛት (የአገር) ስም ማካተት የሚያስፈልገው፡፡
፲. ሥርዐተ ነጥብ
በአጠቃላይ ሲገመገም፣ የሥርዐተ ነጥብ ሕጎችንና መርሖችን ለመጠበቅ ያደረጉት ጥረት የሚመሰገን ነው፡፡ በርግጥ፣ አንድ ደራሲ የሚጠበቅበትን ስላደረገ ምስጋና ባያስፈልገውም፣ የዘመኑን የኅትመት ውጤቶች ዝርክርክ የሥርዐተ ነጥብ አጠባበቅ ስመለከት ዶ/ር ተስፋዬ የሰጡትን ትኵረት አደንቃለኹ፡፡ ይኹንና፣ ከዚኽም በላይ ለፍጽምና የቀረበ ሥራ እንዲያቀርቡ አንድ ኹለት ነጥቦች ላንሣ።
በኹለተኛው ምዕራፍ፣ በ‹‹ሥርዐተ ትእምርት›› ንዑስ አርእስት ሥር የዘረዘሯቸው ሥርዐተ ነጥቦች እጅግ ቊንጽል ናቸው፡፡ ራሳቸው በመጽሐፉ ውስጥ ተጠቅመውባቸው ሳለ፣ በዝርዝሩ ውስጥ ግን ያላካተቷቸው ነጥቦችም አሉ። ስለ ሥርዐተ ነጥቦቹ የሰጧቸው ትንታኔዎችም ጕምድምድ ያሉ ናቸው፡፡ ስለ ነጠላ ሰረዝ የጻፉት ይሻላል፤ ዐሥር ነጥቦች አስቀምጠዋል፡፡ የነጠላ ሰረዝ ጥቅም ግን ከዚያም በብዙ ያልፋል፡፡
በውስጥ ሽፋኑ ኹለተኛ ገጽ (በ‹ምግላጹ›፡- ማለትም፣ ስለ መጽሐፉና ስለ ቅጂ መብቱ በሚገለጽበት ገጽ)፣ ሰረዞችን የተጠቀሙት በየትኛው የሰረዝ ሕግ ነው? ስለ ሰረዝ አገልግሎት ሦስት ነጥቦች በገጽ 165 አስፍረዋል፡፡ ከሦስቱ ግን አንዳቸውም በምግላጹ ያለውን አገልግሎት አይጠቅሱም። ለምሳሌ፣ ‹‹ጸሓፊ— ዶክተር ተስፋዬ ሮበሌ›› በሚለው ውስጥ የሰረዟ አገልግሎት ምንድነው? ሳይገባኝ ቀርቶ አይደለም። ግን እዚኽ ስለምትሰጠው አገልግሎት በገጽ 165 አልሠፈረም፡፡ በመሠረቱ፣ ጥቅም ላይ ሊውል የሚገባው ‹‹ጭረት ወሰረዝ (፡-)›› ብለው የጠሩት ትእምርት ነው ብዬ እሞግታለኹ፡፡
ደግሞ፣ ሲፈልጉ ከሰረዟ በኋላ ክፍት ቦታ ይተዋሉ፣ ሲፈልጉ አጠጋግተው ይጽፋሉ። ሲሻቸው ዐጪር ሰረዝ፣ ሲሻቸው ረጅሙን ይጠቀማሉ። ኹለቱ ባጠቃቀም የተለያዩ መኾናቸውን ያማያውቁ ይመስለኝና መልሰው ደግሞ ረጅሙን በተገቢው ስፍራ ሲጠቀሙበት አገኛቸዋለኹ፡፡ ወጥነት ቢኖራቸው ኖሮ እዚኽ ኹሉ ሐተታ ውስጥ ባልገባኹም ነበር፡፡
በመጽሐፉ ካልተዘረዘሩት ሥርዐተ ነጥቦች አንዷ ሰባራ (ታጣፊ፣ ወይም ማዕዘን) ቅንፍ  ([ ]) ነች፡፡ ይኹንና ግን ደራሲው በመጽሐፋቸው ግልጋሎት ላይ አውለዋታል — ምንም እንኳ በተሳሳተ መንገድም ቢኾን! በገጽ 5፣ 7ኛ የግርጌ ማስታወሻ፣ ‹‹የፕሮፌሰር አምሳሉ አክሊሉ፤ የአማርኛን መክሼ ሆ[ሄ]ያት ጠንቅቆ ያለመጻፍ ችግርና መፍትሔው›› በማለት ጠቅሰዋል፡፡
መጽሐፉ በትክክል ሲጠቀስ፡- አምሳሉ አክሊሉ፤ የአማርኛን ሞክሼ ሆሄያት ጠንቅቆ ያለመጻፍ ችግርና መፍትሔ ተብሎ ነው። በግርጌ ማስታወሻ መጽሐፍ ሲጠቀስ እንደ ‹ፕሮፌሰር›ና ‹ዶክተር› ያሉ የማዕርግ ስሞች አስፈላጊ አይደሉም። ይኹንና፣ በዚኽ የግርጌ ማስታወሻ መጽሐፉ የተጠቀሰው በማብራሪያ ሐተታ ውስጥ በመኾኑ፣ የማዕርግ ስማቸው መኖሩ ስሕተት አይደለም፡፡ ‹‹መክሼ›› በ‹ሞክሼ›፣ ‹‹መፍትሔው›› በ‹መፍትሔ› መስተካከል ይኖርባቸዋል፡፡
ዶ/ር ተስፋዬ፣ ‹‹ሆሄያት›› የሚለው ቃል መሳሳቱን አይተዋል፤ ‹ሆሄ› በብዙ ቊጥር ሲጻፍ ‹ሆህያት› ስለኾነ፡፡ ለዚኽም ነው ‹ሄ›ን በታጣፊ ቅንፍ ያኖሯት፡፡ በጥቅስ ውስጥ የታጣፊ ቅንፍ አገልግሎት፣ ደራሲው በጥቅሱ ውስጥ ፊደሉን ወይም ቃሉን መቀየሩን፣ ወይም በጥቅሱ ውስጥ መጨመሩን ማሳየት ነው፡፡ ለምሳሌ፣ ዶ/ር ተስፋዬ ‹ሆ[ህ]ያት ብለው ቢጠቅሱ ኖሮ ልክ በኾኑ ነበር። አንዳንድ ጊዜ በሚጠቀሰው ምንባብ ውስጥ ስሕተት ይኖራል፡፡ የአጠቃቀስ ሕግ ግን ስሕተቱን እንድናርም መብት አይሰጠንም። ይኹንና፣ በታጣፊ ቅንፍ ውስጥ እርማቱን ማኖር (ወይም ሊጨመር የተገባውን መጨመር፣ ወይም መጠነኛ ማብራሪያ ማቅረብ) ይፈቀዳል፡፡ በእንግሊዝኛ ጽሑፎች ውስጥ፣ ጥቅሱ ከነስሕተቱ መጠቀሱን ለማሳየት ‹[sic]› ብሎ ማስቀመጥም ሌላው ያለ አሠራር ነው፡፡ እና፣ ዶ/ሩ ታጣፊ ቅንፍ መጠቀም እንደሚችሉ ገብቷቸዋል፤ አጠቃቀሙን ግን ስተዋል፡፡ በኔ እምነት ግን ቸኵለው ወይም ተያቢ የፈጸመውን ስሕተት ሳያዩ ቀርተው ነው። ምክንያቱም፣ ይህ አሠራር በከፍተኛ የትምህርት ተቋሞችና በምርምር ሥራ ኅትመቶች እጅግ የተለመደ ከመኾኑና፣ ርሳቸውም ለበርካታ ዓመታት በዚኹ ያለፉ ከመኾናቸው የተነሣ ይህን ያጡታል ብዬ ስለማላስብ ነው፡፡
ጥቃቅን ነጥቦች
በገጽ [፭]፣ ‹‹ረቂቁን አንብበው […] አስተያየታቸውን ለሚቸሩኝ›› በሚለው ሐረግ ውስጥ፣ ‹‹ለሚቸሩኝ›› ‹ለቸሩኝ› በሚለው ይስተካከል።
በገጽ [፮]፣ ‹‹‹የመጽሐፉን ሽፋን እኔ አዘጋጅልሃለሁ› ብሎ በሁለት ቀን ውስጥ ይህን ውብ ሽፋን ይዞ ከተፍ ያለው፣ ሠዓሊ ተስፋዬ ንጉሤ ነው›› ብለው ካመሰገኗቸው በኋላ፣ በቀጣዩ አንቀጽ፣ ‹‹የመጻሕፎቼን ሽፋን ሁሌም ውብ አድርጎ የሚያዘጋጀው ወንድም ሐዋርያው ጴጥሮስ ነው›› ይላሉ፡፡ በቀጥታ ግን ስለማያመሰግኗቸው በዚኽ ሥራ ተሳታፊ አይመስሉም፡፡ እና ማነው የዚኽን መጽሐፍ ሽፋን ያዘጋጀላቸው? ይህን ጕዳይ በኹለት መንገድ ለመረዳት ሞክሬአለኹ። አንደኛ፣ ‹ምንም እንኳ ለዘወትሩ ወንድም ሐዋርያው የመጽሐፎቼን የሽፋን ገጽ ቢያዘጋጅም፣ ላኹኑ ሠዓሊ ተስፋዬ ነው ያዘጋጀው፡፡ ጠይቄው ኖሮ ቢኾን ግን ሐዋርያው ለዚኽኛውም ያዘጋጅልኝ ነበር› ማለታቸው ነው። ኹለተኛ፣ የሽፋን ገጽ ማዘጋጀትና ለሽፋን ገጹ ግብኣት የሚኾነውን ሥዕል መሣል ኹለት የተለያዩ ችሎታዎች በመኾናቸው፣ ሠዓሊው ያቀረቡትን ሥዕል በመጠቀምና ሌሎች መረጃዎችን፣ ማለትም፡- አርእስቱን፣ የደራሲውን ስምና አሳታሚውን በማካተት፣ እንዲኹም፣ የፊደሎቹን ቅርፅ፣ ቀለምና አቀማመጥ በመወሰን፣ ደግሞም፣ ሥዕሉ በቢጋር (በፍሬም) ተቀንብቦ ሳይኾን፣ ገጹን ሞልቶና ተርፎ እንዲቀመጥ በመወሰን ገጹን ያቀናበሩት ወንድም ሐዋርያው ናቸው› ማለታቸው ነው፡፡ (ግራ ገባኝ እኮ!)
በገጽ 18፣ ‹‹ተማሪዎችን በዲግሪ፣ በማስትሬት ዲግሪ፣ በዶክትሬት ዲግሪ›› በሚለው ሐረግ ውስጥ ‹ተማሪዎችን በመጀመሪያ ዲግሪ› በሚል ይስተካከል፡፡ በተለምዶ ‹ዲግሪ› ስንል ‹የመጀመሪያ ዲግሪ› ማለታችን መኾኑ ቢታወቅም፣ ይህ ምሁራዊ መጽሐፍ ነው፡፡
በገጽ 20፣ ግእዝን የዐማርኛ ‹‹ሴማዊ ጐረቤት›› አድርገው ጽፈዋል። ኹለቱን ቋንቋዎች ጐረቤታሞች ናቸው ማለት በቋንቋዎቹ ጥናት ተቀባይነት ያለው አገላለጽ አልመሰለኝም። ታሪካዊ ግንኙነታቸው ከጐረቤታም ይልቅ ‹ዘመዳም› የሚያደርጋቸው ይመስለኛል፡፡ ‹እያካበድኹ› ይኾንን?
በገጽ 39፣ ‹‹ቅኔ እንድንዘርፍ ዘንድ›› የሚለው ሐረግ ‹ቅኔ እንድንዘርፍ› ወይም ‹ቅኔ እንዘርፍ ዘንድ› በሚል ይስተካከል፡፡
የምልከታዬ ማጠቃለያ
መጽሐፉ፣ ደራሲው እንዳለሙት፣ ከጽሑፍ ጋር የተያያዘ ሥራ ለሚከውኑ ጠቃሚና አንቂ መኾኑን እመሰክራለኹ። በዐማርኛ እንከን አልባ ኅትመት ለማየት (ብዙም) ባንታደልም፣ አንዳንዶች የሚያደርጉት ትግል ቀስ እያለ ለፍሬ እንደሚበቃ ተስፋ አደርጋለኹ፡፡ ስለዚኽ፣ መጽሐፉን ገዝታችኹ እንድትጠቀሙበት ከልቤ እመክራለኹ፡፡ እኔም በተለያየ መንገድ ለመግዛት ሞክሬ ሲያቅተኝ አሜሪካ ለሚኖር ወዳጄ፣ ፍስሐጽዮን ፋንታሁን፣ ‹‹አቤት›› ብዬ ገዝቶ ያለኹበት አገር ድረስ በብላሽ ስለሰደደልኝ አድናቆቴ ይድረሰው። ዶ/ር ተስፋዬም ላበረከቱት አስተዋጽኦ ምስጋናዬ ይድረሳቸው፤ አምላካችን ዕድሜና ጤና ሰጥቶም ለሌላ ሥራ እንዲያበቃቸው ምኞቴ ነው፡፡
ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢሜይል አድራሻው፡ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡

   ዋጋው ከአንድ የአሜሪካ አዲስ መኪና መሸጫ በ307,000% ይበልጣል



             ታዋቂው የጀርመን የመኪና አምራች ኩባንያ መርሴድስ እ.ኤ.አ በ1955 የተመረተችዋንና መርሴድስ-ቤንስ ኤስኤልአር የተባለችዋን ጥንታዊ እጅግ ውድ መኪና ክብረ ወሰን ባስመዘገበ ሽያጭ በ143 ሚሊዮን ዶላር መሸጡን አስታውቋል፡፡
ኩባንያው ለረጅም አመታት በልዩ ቅርስነት አስቀምጧት የኖረችዋን ይህቺን ውድ መኪና በቅርቡ ጀርመን ውስጥ ማንነቱ ላልታወቀ አንድ ግለሰብ በ142 ሚሊዮን ዶላር መሸጡን እንዳስታወቀ የዘገበው ሲኤንኤን፤ ይህም በአለማችን የመኪኖች ሽያጭ ታሪክ ከፍተኛው ሆኖ መመዝገቡንና መኪናዋ የተሸጠችበት ዋጋ ከአንድ የአሜሪካ አዲስ መኪና አማካይ የመሸጫ ዋጋ በ307,000% ብልጫ እንዳለው መነገሩንም አመልክቷል፡፡
በታዋቂው አጫራች ኩባንያ ሱዝቤይ በኩል ከተከናወነው ሽያጭ የተገኘው ገንዘብ የሜርሴድስ-ቤንዝ ፈንድ የተባለውንና ነጻ አለማቀፍ የትምህርት ዕድል የሚሰጠውን በጎ አድራጊ ተቋም ለማቋቋም እንደሚውል የጠቆመው ዘገባው፤ ከዚህ በፊት በአለማችን በከፍተኛ ዋጋ የተሸጠች መኪና ተብላ የተመዘገበችው በ1963 የተመረተችዋና በ2018 ላይ በ70 ሚሊዮን ዶላር የተሸጠችው ፌራሪ 250 ጂቲኦ መኪና እንደነበረችም ዘገባው አስታውሷል፡፡


Page 10 of 615