Administrator

Administrator

 መንግስት በአሸባሪነት የፈረጀው የህወሓት ቡድን ሶስት ወንድማማቾችን በአሰቃቂ ሁኔታ ገድሏል።
ቡድኑ ወደ ጋይንት ገብቶ በቆየባቸው አስር ቀናት በሀይል ከተደፈሩ ሴቶች÷ ከዘረፈው ንብረት ውጭ ንፁሃንን በመረሸን ዘመን የማይሽረው ጠባሳ በነዋሪዎች ላይ አሳድሯል።
ሟቾቹ በደቡብ ጎንደር ዞን ላይ ጋይንት ወረዳ የነፍስ መውጫ ከተማ ነዋሪዎች ነበሩ።
በወቅቱ መንገድ ላይ የነበሩትን ሙላት መንገሻ፣ ይበልጣል ባየ እና ገብሬ ተስፋ የተባሉትን የአንድ ቤተሰብ አባላት ቤተሰብ ጠይቀው ሲመለሱ መሳሪያ ሳይታጠቁ ‘‘ተማርካችኋል እጅ ስጡ’’ በማለት በአሰቃቂ ሁኔታ ረሽኗቸዋል።
የሟች ቤተሰቦች ለፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት እንደገለጹት÷ ‘‘የሶስቱን አስከሬን አናስነሳም፣ አታለቅሱም’’ በማለት ለሶስት ቀን ሜዳ ላይ ወድቀዋል።
ከሟቾቹ መካከል ሙላት መንገሻ በግል ድርጅት ተቀጥሮ የሚሰራ እና ሟቾችን ጨምሮ ሌሎች አናት አባት የሌላቸውን ቤተሰቦች ያስተዳድሩ ነበር።
የሽብር ቡድኑ ንፁሃንን በአሰቃቂ ሁኔታ ከገደለ በኋላም ወደ መኖሪያ ቤታቸው በመሄድ ንብረታቸውን ሙሉ በሙሉ ዘርፏቸዋል።
የሟች ሙላት መንገሻ ባለቤት ወይዘሮ ቦሴ ገላው በአሁኑ ሰዓት ምንም አይነት የተረፈ ሀብት ስለሌለ መንግስት አስፈላጊውን ድጋፍ እንዲያደርግላቸው ጠይቀዋል።
(ፋና ድሮድካስቲንግ ኮርፓሬት)

  የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትህ (ኢዜማ) ከፍተኛ አመራሮች በአፋርና አማራ ክልል ጉዳት የደረሰባቸውን ዜጎችና አካባቢዎች ጎብኙ፡፡
 በአፋር ክልል በኩል ጉብኝት ያደረጉት አመራሮች ሰመራ ከተማ በመገኘት ከክልሉ አደጋ መከላከልና የምግብ ዋስትና ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት እንዲሁም ከክልሉ ጸጥታ ዘርፍ ኃላፊዎች ጋር በክልሉ ያሉ ወቅታዊ ጉዳዮች ላይ የተወያዩ ሲሆን ወደ ጭፍራ በማምራት ሕወሃት በፈፀመው ጥቃት ከቤት ንብረታቸው የተፈናቀሉ ዜጎች የሚገኙበትን ሁለት ጊዜያዊ መጠለያ ጣቢያዎችን ጎብኝተው፣ ያለውን ሁኔታ ለመረዳት ችለዋል። ከዚህ በተጨማሪም በጭፍራ ከሚገኙ የኢፌዴሪ መከላከያ ሠራዊት አመራሮች ጋር ውይይት አድርገዋል።
 በጭፍራ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤትና በጭፍራ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተጠልለው የሚገኙ ዜጎች የክልሉ አደጋ ዝግጁነትና ምግብ ዋስትና ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ከፌደራል አደጋ ስጋት ሥራ አመራር ኮሚሽን ጋር በመተባበር፣ የተባበሩት መንግሥታት የምግብ ፕሮግራምና የቀይ መስቀል ማኅበር በኩል እገዛ እያገኙ ቢሆንም ተጨማሪ የምግብና የሕክምና እርዳታ እንደሚያስፈልጋቸው ለመረዳት ተችሏል።
በደሴ በኩል የተጓዙት አመራሮች ሕወሃት ጥቃት ከፈፀመባቸው የሰሜን ወሎ አካባቢዎች ተፈናቅለው በደሴ ከተማ በሚገኙ አምስት ጊዜያዊ መጠለያ ጣቢያዎች ውስጥ የሚገኙ ዜጎችን የጎበኙ ሲሆን በግዳጅ ላይ እያሉ አደጋ ደርሶባቸው በሕክምና ላይ የሚገኙ የመከላከያ ሠራዊት አባላትን አግኝተው አበረታተዋል።
 ሕወሃት ባደረሰው ጥቃት ከመኖሪያቸው ተፈናቅለው በደሴ ከተማ የሚገኙ ዜጎች ከደሴ ከተማ ነዋሪዎች  ድጋፍ እያገኙ የሚገኙ ሲሆን የከተማው ነዋሪ በራሱ ተነሳሽነት እያደረገ ያለውን ድጋፍ በተደራጀ መልኩ የሚፈፀም እንዲሆን ተጨማሪ ሥራ መሥራት እንደሚገባ በቦታው የተገኙት አመራሮች ተረድተዋል። መንግሥትና ግብረሰናይ ድርጅቶችም በመጠለያ የሚገኙ ዜጎች የሚያስፈልጋቸውን እገዛ ለማድረስ በበለጠ ፍጥነት መሥራት እንደሚገባቸው ታዝበዋል።
በጎንደር በኩል የተጓዙት አመራሮች በደብረ ታቦር፣ ጎንደርና ባሕር ዳር ከተሞች በመገኘት ከመኖሪያቸው የተፈናቀሉ ዜጎችንና በግዳጅ ላይ እያሉ ጉዳት ደርሶባቸው በሕክምና ላይ የሚገኙ ወገኖችን የጎበኙ ሲሆን እነዚህን ወገኖች ለማገዝ የሚሠራው ሥራ የተቀላጠፈና የተቀናጀ መሆን እንደሚገባው ታዝበዋል። አመራሮቹ በየአካባቢው ያሉ የኢዜማ አባላት በቀበሌና በወረዳ ደረጃ ሕዝብን ለማንቃት፣ አካባቢው ተደራጅቶ እንዲጠብቅ እንዲሁም የደጀንነት ሥራዎችን ከመንግሥትና ሌሎች ባለድርሻዎች ጋር በቅንጅት በመሆን እያደረጉ ያሉትን ተሳትፎ አበረታተዋል።  
ኢዜማ በአፋር፣ አማራና ትግራይ ክልሎች ከመኖሪያቸው ለተፈናቀሉና እገዛ ለሚያስፈልጋቸው ዜጎች የሚሆን ብር 250 ሺ ብር  በኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር በኩል ለመስጠት ቃል መግባቱ ይታወሳል።

ስንቅነህ እሸቱ (ኦ‘ታም ፑልቶ) “40 ጠብታዎች” የግጥም መድብል፣ "የፈላሱ መንገድ”፣“የኤላን ፍለጋ” “ኬክሮስና ኬንትሮስ” ጽሐፊ፣ “ሺህ የፍቅር ዲቃላዎች” “Catch With Thunder” የተሰኙ መጻህፍትን ለንባብ አብቅቷል፡፡ ለብዙ ጊዜያት ግን ጠፍቷል፡፡ ለመሆኑ የት ጠፋ? ከአዲስ አድማስ ጸሃፊ ሳሙኤል በለጠ (ባማ) ጋር በሕይወቱና የድርሰት ሥራዎቹ ዙሪያ አጭር ቆይታ አድርጓል፡፡

          እስቲ ስለ ልጅነትህ አጫውተን?
የተወለድኩት ኮንሶ ነው። ደብዛዛ ምሥሎች ኮንሶ ላይ ይታዩኛል። አንዳንዴ የማስታውሰውን ነገር ስናገር፣ "ይህንን ልታስታውስ አትችልም" ይሉኛል። ልጅ ሆኜ ኮንሶ ላይ አመጽ ያለ ይመስለኛል። ለአባቴ ስነግረው፤ "ከእኛ ሰምተህ ነው" ይለኝ ነበር፤ እኔ ግን አስታውሳለሁ፤ ፍዝዝ ብሎ ምሥሉ አሁንም አዕምሮዬ ላይ አለ፤ አባቴ ወታደር ነበር፤ ከቦታ ቦታ ይዘዋወራል። ኮንሶ ብዙ ሳንቆይ ወደ ጂንካ ሄድን፤ እስከ 3ኛ ክፍል ጂንካ ነው የተማርኩት። ጣፋጩን የልጅነት ጊዜዬን ያሳለፍኩት ጂንካ ነበር፤ ከተፈጥሮ ጋር ቅርበት ነበረኝ፤ አንዲት ትንሽ አበባ ነበረች፤ መሬት ተጠግታ የምትበቅል፤ አጠገቧ ሄደህ ስትዘፍንና ስታጨበጭብ አበባዋ ይዘጋል። የሆነ ዘፈን አለ እሱን ካልዘፈንክ አትሰበሰብም ይባላል። ቡልጋር ነው ዘፈኑ.. እኔ ግን በማጨብጨብ ሌላ ዘፈን እየቀየርኩ፣ በተለያየ መንገድ እሞክር ነበር፤ ትሰበሰባለች፤ ስለዚህ ሰዎች የሚሉት ነገር ልክ ላይሆን ይችላል ማለት ጀመርኩ፤ ”Catch with thunder” መጽሐፌ ላይ ሞኛሞኝ ገጸ ባህሪ አለ፤ ዝም ብሎ የከለከሉትን የሚሞክር ገጸ ባህሪ ነው። ገጸ ባህሪውን የሳልኩት ከራሴ የሕይወት ተሞክሮ ተነስቼ ነው። ለምሳሌ ወደ ሙሉ ጨረቃ ፊትህን አዙረህ ከሸናህ "መሽኒያህ ይደፈናል" ይባላል፡፡ እኔ ወደ ሙሉ ጨረቃ ፊቴን አዙሬ እሸና ነበር፤ ያው ሞኝነት ነው። ከተደፈነ ከሰርክ ማለት ነው! ግን በድፍረት እሞክረው ነበር፡፡ አንድ ኪንታሮት የነበረበት የጎረቤት ልጅ ነበር፤ "ኪንታሮት ከቆጠርክ ኪንታሮት ይወጣብሃል" ይለኛል፤ እኔ ግን እቆጥርለት ነበር፡፡ ወደ ወንዝ እንሄድ ነበር፤ "ገበሎ ዲንጋይ ላይ ቁጭ ብሎ አንገቱን ካሰገገ ሴቶችን እየመረቀ፣ ወንዶችን እየረገመ ነው" ይባላል፣ "ገበሎውን የገደለ ሠይጣን ይወጣበታል" ይባላል፤ እኔ ለመግደል እሞክር ነበር፤ እነዚህ የማረሳቸው የልጅነት ትውስታዎቼ ናቸው።
የትምህርት ቤት ቆይታህስ?
ሃይስኩል የተማርኩት አርባ ምንጭ ነው። አሁን ላለኝ አመለካከት መሠረት የሆነኝ ትምህርት ቤት ገብቼ የተማርኩት ትምህርት ሳይሆን፣ ከተፈጥሮ ጋር የነበረኝ ትስስር ነው። አባቴ ከቦታ ቦታ ሲሄድ ለእኔ ትልቅ ትምህርት ነበር፤ ምክንያቱም ከተረት ወደ ተረት፣ ከአንድ ባህል ወደ ሌላ ባህል፣ ከአንድ ጊዜ ወደ ሌላ ጊዜ እየተጓዝኩ ነበር። ጊዜን እንደ ተራራ ብታየው -- የሆነ ማሕበረሰብ ግርጌ ላይ ቢሆን፣ ሌላው አናት ላይ ቢሆን፣ አንድን አመት እየኖርክ የተለያየ ጊዜ ላይ ነው የምትኖረው፤ ይህ ነገር ሳስበው ያስገርመኛል። የተረት ዓለም ከትምህርቱ ዓለም ይስበኝ ነበር፤ አያቴ አተቴ ታመልክ ነበር፤ አንድ ጊዜ ታማ ከግድግዳ ጋር ያጋጫታል። "ገበያ ላይ አውጥቼ ዛፍ ላይ ሰቅዬ አሰቃያታለሁ" እያለ ይጮኻል። ከጎረቤት ሰዎች መጥተው ምስ ጠይቀው፣ ባሩድ ስታሸት ዳነች፤ አሁን ሳስበው ይደንቀኛል። ሙጼ የሚባል ስርዓትም ነበር፤ በሽታ መጦ ያወጣል ይባላል፡፡ እናቴ በሙጼ ስርዓት ትታከም ነበር፤ አንድ ቀን ሙጼውን አየሁት፤ እንዴት ይሆናል? ብዬ ተደምሜ ነበር፤ በመንፈሳዊ ዓለም ምንም ገደብ የለም ማለት የጀመርኩት ያኔ ነው። እኒህን ነገሮች ወደ ታሪክ እቀይራቸዋለሁ፤ በትምህርት ቤት ተማርኩኝ አልልም፤ ገብስና ስንዴን ሳልለይ ነው ግብርና ተማርኩ የምል የነበረው፡፡ ትምህርቱ ብዙም ስለማይስበኝ አነብ ነበር፡፡
ድርሰት የሙሉ ጊዜ  ሥራህ ነው?
አይደለም፤ ተጨማሪ ሥራ እሰራለሁ። መቀሌን ጨምሮ በተለያዩ ክፍለ አገራት እየተዟዟርኩ ሰርቻለሁ፤ በእነዚህ ቦታዎች ላይ መስራቴ ጠቅሞኛል። ግብርናን የተፈጥሮ ሃብትን በደንብ ያወቅኩበት ጊዜ ነበር፤ የገጠሩ ሕይወት ያስደንቀኝ ነበር፤ ጽሑፎቼ ላይም ይንጸባረቃል፤ ያጠናሁት “Landscape architecture” ነው። አሁን የምሰራው በዚሁ ዘርፍ ነው።
"40 ጠብታዎች" የግጥም መድበልህ  ከታተመ በኋላ፣ ወደ ቻይና ሄድክ፤ እዚያ ምን ሰራህ?
ይገርምሃል፤ በወቅቱ ለውጥ ፈልጌ ነበር፤ ዲቪ  ሞላሁ፤ ቻይና አገርም እስኮላርሺፕ ሞላሁ (ያኔ ወደ ቻይና መሄድ እምብዛም አይታወቅም) ዲቪውም የቻይና እስኮላሩም እኩል መጡ፤ ዲቪውን ትቼ በ1997 ዓ.ም ወደ ቻይና ሄድኩ፤ ቻይናን ማወቅ እፈልግ ነበር፤ እዚህ ሆኜም አነብ ነበር፤ "ግማሽ እስኮላርሺፕ እየከፈልክ ትማራለህ" ተብዬ ነበር፤ ነገር ግን እዛ ስሄድ እየተቸገርኩ የምበላው እያጣሁ ነው የተማርኩት፡፡ እንደዛም ሆኖ የሰውና የተፈጥሮ ትስስርን፣ ባህልንና ተፈጥሮን በቅጡ የተረዳሁት እዛ ነው። የቻይናውያን “Landscape History” ያስገርማል። ፍልስፍናቸው ይደንቃል። በአኗኗራቸው፣ በአለባበሳቸው፣ በሕክምናቸው Abstract (ሥውር አስተኔ) የሆኑ ነገሮች ሥጋ ይዞ ታያለህ፤ አጸዳቸውን ብትመለከት የብዙ ሃሳቦች ጥምር ነው። ቅኔያቸው ሰፊ ነው። ቻይናውያን “በጀበና ውስጥ ዓለምን መስራት” የሚል አመለካከት አላቸው፤ ቻይና መሄዴ እና “Landscape architecture” መማሬ ሰውና ተፈጥሮ የሚለውን ቃል ሰጠኝ። (ፊትም ሳላቀው እጠቀመው ነበር) የባህልና የተፈጥሮ ግንኙነትንም ድርሰቶቼ ላይ ታያለህ (ለምሳሌ የአርባ ምንጭን አቀማመጥ) ለምሳሌ ጉልቻ ሊኖር ይችላል፤ አንተ ምግብ ታበስልበታለህ በዛ ብቻ አይወሰን ጉልቻ ትዳር ነው። አድባርን ውሰድ መንፈስ ነው፣ የምትማማልበት፣ የምትታረቅበት ነው። ጋሞ ውስጥ አንዲት ሴት በአድባር አጠገብ ወተት ይዛ ስታልፍ ወተት ጠብ አድርጋ ነው። የምታልፈው ስለዚህ ይህ ዛፍ ውጪ ብቻ ያለ ዛፍ አይደለም ውስጣችንም ውስጥ ያለ ዛፍ ነው። ግንኙነቱ ይህ ነው።
እንዲህ ያሉ ባህሎች እየጠፉ መምጣታቸው--- ?
በጣም ጎድቶናል፤ የኔም ስራዎች ላይ ሰውና ተፈጥሮ ርዕሶቼ የሆኑት ለዛ ነው። አንዱ ወደዛ የወሰደኝ ነገር “Australian Aborigines practice" ነው። የኤላን ፍለጋ ላይም ጠቅሼዋለሁ፤ አገረ አውስትራሊያውያን አገራቸውን በተረት ቀድመው ካርታ ሰርተዋል። "Dream line Song line" የሚሉት ነገር አለ፤ አጠቃላይ ታሪኩ የሚያወራው ከሕልም ዓለም ወደ ምድር እንዴት እንደመጡ ነው። ለምሳሌ ስለ ተራራው ዘፈን ወይ ተረት አለ፤ ይህንን ካወክ የትም ብትሄድ አትጠፋም፤ በተረት አንተና ተፈጥሮ የአንድ ትልቅ ሕይወት የተለያዩ ገጽታዎች ናችሁ ማለት ነው። ይህንን ሳስብ ሰው ከተፈጥሮ ጋ ሲኖር አንዳች ትስስር መፍጠሩ አይቀርም፤ አስበው የተረትን ጉልበት፤ ይህንን ሃሳብ ወደ እኛ አገር ማምጣት እፈልጋለሁ፤ እኛም ያለውን እውነታ መመርመር አለብን፤ ከየት ተነስተን ወዴት እንደምንሄድ ማወቅ አለብን!
አንዳንዶች--- ሥራዎችህን ግራ ያጋባሉ ይላሉ፤ አንተ ምን ትላለህ ?
 እኔ በእድሜ ብዙ ከሄድኩ በኋላ ነው ወደ ሥነ ጽሑፍ ዓለም የገባሁት፤ ሥነ ጽሑፍ ባህል መፍጠር እንደሚችል ስላመንኩ ነው የምጽፈው፡፡ ጽሑፍ የግድ ትርጉም መስጠት አለበት ብዬ አስባለሁ፤ የገጠር ተረቶችን ስትሰማ ትርጓሜ ካልፈለክላቸው ስሜት ላይሰጡ ይችላሉ፤ ሥነ ጽሑፍ ለውበት ይጻፍ በሚለው አላምንም፤ የሰውንም ሕይወት መቀየር መቻል አለበት፤ ያለዛ አልጽፍም፤ ስለዚህ የምጽፈው- የሰውን አስተሳሰብ ያበለጽጋል ብዬ ስለማምን ነው። ወይም አንባቢ ካነበበ በኋላ “ውቅያኖስ ሃሳብና ራዕይ አዕምሮው ውስጥ ባይፈጥር እንኳን ጠብታ መፍጠር አለበት” ብዬ ስለማምን ነው። እንዲህ ካልሆነ መጻፍ ዋጋ አለው ብዬ አላስብም፤ ስለዚህ አንባቢ የራሱን ትርጓሜ መፈለግ አለበት!
ምን አይነት አጻጻፍና ጸሐፊ ይማርክሃል?
እኔ መጽሐፍ የሚማርከኝ በእያንዳንዱ መስመር ላይ የተጠቀመው ቃልና አገላለጽ ሃይል ሲኖረው። ቅኔ ሲኖረው፣ ውበት ሲኖረው--- እንዲህ ዐይነት ጽሑፎች ደስ ይሉኛል፡፡ አንድ ወዳጄ የጻፈውን ልንገርህ፡- ይሁዳን እንደ ቅዱስ አድርጎ ስሎታል። ከይሁዳ አንጻር የክርስቶስን ታሪክ ይተርክልናል። ጽሑፉ ላይ ይሁዳ ራሱን ልክዳ አልክዳ እያለ ሲያቅማማ ታያለህ፤ ይህ ለእኔ ከሚጮኸለት ታሪክ ባሻገር የማየት ችሎታ ነው። እንዲህ ዐይነት አጻጻፍ እወዳለሁ፤ ነገር ግን  አጻጻፉ ውበት ከሌለው ምንም ጥሩ ታሪክ ቢኖረው ለማንበብ ልቸገር እችላለሁ።
ለጥቂት ዓመታት ጠፍተሃል፤ በደህና ነው?
በድሮ ሂሳብ ከግማሽ ሚሊዮን ብር በላይ የትም ቀርቶብኛል። (ብሩ የኔ አልነበረም፤ ከቤተሰብ የተበደርኩት ነው።) አሁን መጽሐፍ የማሳትምበትም ገንዘብ የለኝም! ላሳትምልህ ብሎም የመጣ የለም እንጂ ይዤው የምቀርበው ስራ አላጣሁም! ይህ ነው ያጠፋኝ፡፡
መሰናበቻ "40 ጠብታዎች” ከሚለው የግጥም መድበል ----
- ሕብረ - ነፍስ
ሕብረ - ነፍስ
ተንሰቅሳቂ ልቤን
ፈረሰኛ ደስታ
አፍነከነከልኝ፤
በዓለም አንድ ጥግ
አንዲት ነፍስ አዜመች
ዘመረች መሰለኝ።

Saturday, 14 August 2021 00:00

የፖለቲካ ጥግ

ፖለቲካ ጨዋታ አይደለም፤ ኃይለኛ ቢዝነስ እንጂ።
   ዊንስተን ቸርቺል
 ፖለቲከኞችን በቃላቸው ሳይሆን በተግባራቸው መዝናቸው።
   www.Idlehearts.com
 የምንኖረው ፖለቲካ ፍልስፍናን በተካበት ዓለም ውስጥ ነው፡፡
   ማርቲን ኤል.ግሮስ
 ፖለቲካ ከፊዚክስ የበለጠ አስቸጋሪ ነው።
   አልበርት አንስታይን
 ትልቁ ሃይል የገንዘብ ሃይል አይደለም፤ የፖለቲካ ሃይል እንጂ።
   ዋልተር አኔንበርግ
 የመንግስት የመጀመሪያ ሃላፊነት ህዝብን መጠበቅ ነው፤ ህይወታቸውን መምራት አይደለም።
   ሮናልድ ሬገን
 ፖለቲካ የገንዘብ ወይም የሥልጣን ጨዋታ ጉዳይ አይደለም፤ የሰዎችን ኑሮ የማሻሻል ጉዳይ ነው።
   ፖል ዌልስቶን
 የፖለቲካ ሥልጣን ከጠብመንጃ አፈሙዝ ውስጥ ይወለዳል።
   ማኦ ትሱ-ቱንግ
 መንግስት ሲሳሳት ትክክለኛ መሆን አደገኛ ነው።
   ቮልቴር
 የፌደራል መንግስት የሰሃራ በረሃን እንዲቆጣጠረው ከተደረገ፣ በ5 ዓመት ውስጥ የአሸዋ እጥረት ይከሰታል።
   ሚልተን ፍሪድማን
 አክቲቪስት ወንዙ ቆሻሻ ነው የሚል ሰው አይደለም። አክቲቪስት ወንዙን የሚያፀዳ ሰው ነው።
   ሮስ ፔሮት
 አንድ ሳምንት ለፖለቲካ ረዥም ጊዜ ነው።
   ሃሮልድ ዊልሰን
 የሚቆሙለት ነገር የሌላቸው ሰዎች፣ ለማንኛውም ነገር ይወድቃሉ።
   ጄፍ ሪች
 በፖለቲካ ውስጥ በፍርሃት የተጀመረ በሽንፈት ይቋጫል።
   ሳሙኤል ቴይለር ኮልሪጅ

Sunday, 22 August 2021 13:08

የግጥም ጥግ

ጸሐይ ከንፈር አላት፥ እንጆሪ ሚመስል
ጨረቃ ጣት አላት፥ ቀጭን እንዳለንጋ
ሰማይ አለው እሳት፥ ምድርን የሚያከስል
ከጥጥ የተሰራ፥ ደመና አለው አልጋ።
ተራራ አንገት አለው፥ መቃ የመሰለ
አለቱ ሕብስት ነው፥ በጣይ የበሰለ
ዛፍ አለው ቁንዳላ፥ የተመሳቀለ
ድንጋይ ብርሃን አለው፥ የተንቀለቀለ
ጨለማ ግርማ አለው፥ እጅግ ሚያንፀባርቅ
ሰይጣን እምነት አለው፥ ከእግዜር የሚያስታርቅ
ሰው ባለግብር ነው፥ መልዓክ ሚተካከል
ብሳና ወይን ነው፥ ገነት የሚተከል።
ይኼ ነገር…
እንዴትም ብታስብ፥
የማይሆን ነው ብለህ እንዳትሞግተኝ
እንዴት ሆነም? ብለህ፥
ምስጢር እንዳወጣ እንዳትወተውተኝ።
የማይሆነው ሁሉ፥
ታምራቱ ሁሉ
በኢምንት ልኬት፥ ፊቴ የሚፈፀም እየተሰፈረ
ታምርን ያደርጋል፥ ፍቅሬ አፍቅሩ አንሶ፥ እግዜር እያፈረ።
ሳስብህ ይሆናል፥ ይኼ ሁሉ ታምር
ና ላሳይህ አንዴ፥ (ሚወደንን ሳይሆን፥)
ሚጠላንን ማፍቀር፥ እንዴት  እንደሚያምር
    ከዳግም ሕይወት

___________________


         ነጭ ገደል ሰካራም

ቅጂልኝ!
ትርፍ እማታሳዪ
ደንበኛ ‘ማትረሺ
አንቺ ቸር ኮማሪት፤
ሲሻሽ በሽክናሽ
በጅ ካልሽም በገንቦሽ።
እኔማ -’ንኮላሽ ነኝ
እኔማ ነጭ ገደል
ሰካራም ገደል ነኝ፤
ባንቆረቆርሽልኝ ቁጥር
መሞላት ‘ማይበቃኝ
ከስንቅነህ እሸቱ (ኦ ‘ታም ፑልቶ)


Saturday, 14 August 2021 00:00

የዘላለም ጥግ

ከራስህ በቀር ማንም ሰላምን አያመጣልህም።
   ራልፍ ዋልዶ ኢመርሰን
 የሌሎች ባህርይ የውስጥ ሰላምህን እንዲያጠፋብህ አትፍቀድ።
   ዳላይ ላማ
 ሰላም የሚጀምረው ከፈገግታ ነው።
   ማዘር ቴሬዛ
 ከራስህ ጋር ሰላም ስትፈጥር፣ ከዓለም ጋር ሰላምን ትፈጥራለህ።
   ማሃ ግሆሳናንዳ
 ሰላምና ፍትህ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ናቸው።
   ዲዋይት ዲ.አይዘንሃወር
 ከራሷ ጋር ሰላም የሆነች አፍሪካን አልማለሁ።
   ኔልሰን ማንዴላ
 እስላም ማለት ሰላም ማለት ነው።
   ማላላ ዮሳፍዛይ
 ድንቁርና አሳዳሪያችን ሲሆን የእውነተኛ ሰላም ዕድል አይፈጠርም።
   ዳይላይ ላማ
 ሰላም ካጣን፣ አንዳችን ለሌላችን መፈጠራችንን ዘንግተነዋል ማለት ነው።
   ማዘር ቴሬዛ
 የሁሉም ጦርነቶች ዓላማ ሰላም ነው።
   ሴይንት ኦጉስቲን
 ሁላችንም በ ሰላም እ ንኖር ዘ ንድ ሁላችንም ሰላምን መፍጠር አለብን።
   ዣን በርትራንድ አሪስቲዴ
 በሰላም ጊዜ ልጆች አባቶቻቸውን ይቀብራሉ። በጦርነት ጊዜ አባቶች ልጆቻቸውን ይቀብራሉ።
   ሔሮዶተስ
 ልብህን ካላዳመጥክ የአዕምሮ ሰላም አትቀዳጅም።
   ጆርጅ ማይክል
 ፈጣሪ አፍሪካን ይባርክ፤ ህዝቦቿን ይጠብቅ፤ መሪዎቿን ይምራ፤ ሰላም ይስጣት።
   ትሬቨር ሁደልስተን


Saturday, 14 August 2021 00:00

የስኬት ጥግ

የምትሰራው ገንዘብ የምትፈጥረው እሴት ተምሳሌት ነው።
   አይዶው ኮዬኒካን
 ገንዘብ ሁሉን ነገር ይለውጣል።
   ሲንዲ ላዩፐር
 ገንዘብን በአግባቡ የማትይዘው ከሆነ፣ ካንተ ይርቃል።
   ሮበርት ቲ.ኪዮሳኪ
 የገንዘብ እጥረት የሃጢያቶች ሁሉ ሥር ነው።
   ጆርጅ በርናርድ ሾ
 ገንዘብ ለሁሉም ነገር መልስ ነው።
   ሶሎሞን
 ባለፀጋነት በአብዛኛው የልማድ ውጤት ነው።
   ጆን ጃኰብ አስቶር
 ገንዘብ ሊገዛው የሚችል ምርጡ ነገር የፋይናንስ ነፃነት ነው።
   ሮብ በርገር
 ገንዘብ እወዳለሁ፤ ገንዘብም ይወደኛል።
   ሪቨረንድ አይክ
 ፍቅር የቱንም ያህል ገንዘብ ቢኖርህ ደንታው አይደለም።
   ሩመር ዊሊስ
 ጓደኝነትና ገንዘብ፤ ዘይትና ውሃ ናቸው።
   ማሪዮ ፑዞ
 ገንዘብ ሁሉን ነገር መግዛት ይችላል፤ “ደስታንም” ጭምር።
   ኦም ቢሃት
 ገንዘብ ማብቂያ የሌለው ችግር ነው።
   አልቪን አይሌይ
 ሰውን ከእንስሳ የሚለየው ነገር ገንዘብ ነው።
   ጌርትሩድ ስቴይን
 ገንዘብ መቆጠብ ስህተት ከሆነ፤ ትክክል መሆን አልፈልግም።
   ዊሊያም ሻትነር


የመፅሐፉ ርዕስ:- ”ነገረ ድርሰትና የዓለማተ አማንያን ተረኮች"
                                   የገፅ ብዛት:- 253
                                   ፀሐፊው:- ዶ/ር በጎሰው የሽዋስ
                                   የመጽሐፍ ዳሰሳዊ ገምጋሚ:- አለልኝ አሥቻለ (ዶ/ር)


                የመፅሐፉ ርዕስ:- ”ነገረ ድርሰትና የዓለማተ አማንያን ተረኮች"
የገፅ ብዛት:- 253
ፀሐፊው:-  ዶ/ር በጎሰው የሽዋስ
የመጽሐፍ ዳሰሳዊ ገምጋሚ:- አለልኝ አሥቻለ (ዶ/ር)
መግቢያ
መፅሐፉ በሁለት ክፍሎች የቀረበ ሲሆን  በእየአንዳንዱ ክፍል አስር እና አስራ አንድ በጥቅሉ ሃያ አንድ ንዑስ ርዕሰ ጉዳዮችን ይዟል፡፡ ደራሲው የመረጣቸው ሁለት ቁልፍ ይዘቶችን በያዙ ክፍሎች አማካኝነት ለተደራሲያን በግልጽ ለማቅረብ መርጧል::
በመጀመሪያው ክፍል፣ የድርሰትን ምንነትና የተለያዩ የድርሰት ዓይነቶችን በማብራራትና በምሳሌ በማስደገፍ ስላስቀመጠልን፣ እከሌ እንዳለው እከሌ እንዳለው ብቻ በማለት የአንድ ወይም የሁለት ደራሲያን መብቶችን ቁጥር ከፍ አድርጎ፣ ሀሳብ በተለያዩ ምሁራንና ከተለያዩ ምንጮች ፈልቀው በቀጣይ የደራሲያንና ተመራማሪዎች ስራዎች ውስጥ እንዲንፎለፎሉ አድርጎልናል (He has properly maintained discourses of evidentiality and sincerity)፡፡
ደራሲው ስራውን ሲያቀርብ በተለይ በመጀመሪያ የመጽሐፉ ክፍል ከዚህ ቀደም ቀርበው ከነበሩት የምሁራን ስራዎች ውስጥ ያልተካተቱትን በማካተት የበሰለ የአካዳሚክ እውቀት ምንጭ እንዲሆን ከማድረግ ባለፈ በትክክለኛና አማራጭ ምሳሌዎች በማስደገፍና በመተርጎም፣ በሰው ልጆች የጥናትና ምርምር እንዲሁም የተመስጦ ደረጃ ያልተመለሱ ጉዳዮችን በማንሳት ለመመለስ ያደረገው ከፍተኛ ጥረት ይበል የሚያሰኝ ነው፡፡ የዕምነት ጉዳዮችን በአካዳሚያው የትምህርት ስርዓት አላዝቦ በመተርጎም፣ በማወዳደር፣አተያይ በመቀየር፣ ምሳሌ በማቅረብና ምናባዊ ምስል በመቅረጽ ለማቅረብ የተጠቀመውም የአፃፃፍ ዘዴም አዲስ የጽሑፍ ሞዴል ነው። ይህ አቀራረብ የተመሳሳይ ጽሑፎችን መነሻ ትርጉም ለማያውቁ ወይም ጀማሪ ለሆኑ ስራቸውን ያቀለለና ለተማሪዎች፣ አስተማሪዎችና ተመራማሪዎች ቀዳሚ ዋቢ ስራ የሆነ እንዲሁም በጉዳዩ ላይ የቀደመ ንባብና ዕዉቀት ላላቸው ሁሉ አማራጭ እይታ የፈጠረና መርጠው የሚያነቡት ክፍል ያለው የፈጠራ የአቀራረብ / የአፃፃፍ ስልት ይዞ ቀርቧል፡፡
በሁለተኛው ክፍል ደግሞ የሐይማኖት ተረኮችን በአዲስ የአቀራረብ ዘዴ ይዞ ቀርቧል:: ይህ መጽሐፍ ዓለም በዕምነትና ኃይማኖት ጉዳይ ከማህበራዊ ሚዲያ እስከ ቴሌቪዥን ድረስ ድምጹን ከፍ አድርጎ በሚንጫጫበት በዚህ ወቅት መታተሙ ደግሞ የብዙ ጥንቁቅ አንባቢያንና ሰባኪያንን አይን ይገልጣል፤ የዕይታ አድማስንም ያሰፋል፡፡ በተለይ በዚህ በሁለተኛው ክፍል የተካተቱት ኃይማኖታዊ ጉዳዮች በዳዊት፣ ጀማልና መገርሳ ተብለው በተሰየሙና የኢትዮጵያን አሁናዊ ሁኔታ ሊወክሉ በሚችሉ ተዋንያን መካከል በተደረገ ገለፃዊ ውይይት (Inclusive participation through objective symbolization and descriptive dialogue) መልክ ስለቀረቡ ሳቢ ከመሆናቸውም በላይ የእይታን አድማስ በማስተካከልና ንጽጽራዊ አረዳድን በማሳደግ የንባብ ጉሮሮን በሰፊው ይከፍታሉ፡፡
 
የመፅሐፉ ይዘትና ትንታኔ
“ነገረ ድርሰትና የዓለማተ አማንያን ተረኮች መጽሐፍ” ስለ ድርሰት ምንነትና የተለያዩ የድርሰት ዓይነቶች በግልጽ በማስረዳት ለተማሪዎች፣ ለመምህራን፣ ለተመራማሪዎችና የእምነት አባቶች/ ሰባክያነ ቃል በስፋት እንዲያግዝ አድርጎ የራሱን አሻራ ከማስቀመጡም በላይ በጉዳዮቹ ላይ ያለውን ለየት ያለ ያረዳድ መጠንና ጥልቀት አስፍሯል፡፡ በመሆኑም ይህ መጽሐፍ ማንበብ ለሚችሉትም ይሁን በዕውቀትና በክህሎት አንቱታን ላተረፉ ሁሉ ጠቀሜታው የትየሌለ ነው፡፡ በርግጥም በመጽሐፉ ውስጥ (በተለይም በክፍል ሁለት) ለቀረቡት የተለያዩ ተረኮች የግል ትንታኔ (Analysis)፣ ትርጓሜ (Interpretation) እና ድምዳሜ (Summary/Conclusion) ስላልቀረበ ግላዊ ፍረጃን ያስቀረ መሆኑ ለግል መተርጉማን ሰፊና ነፃ ቦታ ያተረፈ ነው። ይህም የበሳል ደራሲያን ባህሪ በመሆኑ የጽሁፉን ተዓማኒነት ጨምሮታል፡፡
በይዘት ደረጃ ደራሲው በመፅሐፉ ውስጥ ያካተታቸውን ቁልፍ ነገሮች በዲስኩራዊ ትንታኔ (Discourse Analysis) በዝርዝር እንመልከታቸው፡፡
ሀ) ይዘት
የመጽሐፉ ይዘት መረጣና ስደራን ስንመለከት በመጀመሪያው ክፍል ላይ የተካተተውና ስለ ነገረ-ድርሰት የሚያትተው ክፍል በቀደምት ደራሲያን (ጸሐፊያን) እና መምህራን በተደጋጋሚ የቀረበ ስለሆነ ገና ከጅምሩ የግልብጥብጦሽን (Copy and Paste) አባዜ የተጠናወተው ማስመሰሉ አልቀረም፡፡ ሆኖም ግን ከዚህ በፊት በአግባቡ ያልተካተቱና ያፃፃፍ ስልታቸው ያልተዳሰሱ እንደ ዜና መዋዕል፣ መልክአ መልክእ፣ ገድል፣ ድርሳንና ስንክሳር መካተታቸውና በምሳሌ በመቅረብ መገለፃቸው (መተንተናቸው) ይህን ስራ ልዩና ተመራጭ ያደርገዋል፡፡
በሁለተኛው ክፍል ግን ደራሲው ልዩ ሆኖ የቀረበበትና የተረክ እይታዎችን በአስደማሚ አቀራረብ ያስነበበበት ክፍል ነው፡፡ ይህም የክርስትና፣ የእስልምናና የዋቄፋና የእምነት አይነቶች ስለ ነፍስ አወጣጥና ጉዞ፣ ስለ ዓለማተ ምድር መገኛ፣ ስለ ዓለመ ዋቄፋና፣ ስለ ገነት/ጀነት ምንነትና መገኛ፣ ስለ ሲኦል መገኛና ምንነት፣ ስለ ዕለተ ምጽዓትና ዓለማተ ሰማያት፣ እንዲሁም ስለ ነገረ ሰይጣን/ሸይጣንና መልክአ ሳጥናኤል እንዴት እንደሚረዱት በግሩም ሁኔታ የቀረበበት ክፍል ነው፡፡ በዚህ ክፍል ውስጥ የይዘት ምጣኔን ስንመለከት በዳዊት የቀረበውና የክርስትና ሀይማኖትን ጉዳይ በማንሳት የተተነተነው የተረክ ክፍል እጅግ ከፍተኛ ሽፋን ተሰጥቶታል፡፡ ይህ ማለት ደራሲው ስለዚህ ይዘት ጠለቅ ያለ እውቀት፣ መረጃና ማስረጃ እንዳለው ያመላክታል፤ አልያም ጉዳዩ ደራሲውን እጅግ በተለየ መልኩ አሳስቦታል ወይም እንዲታወቅለት ፈልጓል ማለት ነው የሚል መነሻዊ ምልከታዬን አስቀምጣለሁ፡፡ በተጨማሪም በጀማልና በመገርሳ የቀረቡ ገለፃዊ ምልልሶች፣ ስለ ነገረ ሰይጣንና ስለ መልክአ ሳጥናኤል የቀረቡት ይዘቶች ጸሐፊውን በልዩ ሁኔታ አካታችና ደፋር በማለት እንድገልጸው አስገድዶኛል። በእርግጥ በጀማልና በመገርሳ የቀረበው ተረካዊ ምልልስ አቀማመጥና የጥልቀት ደረጃ እንደ ቫን ሊዊን (1996፤ 2008) የዲስኩር ትዕምርታዊ አመዳደብ መሰረት ኋሌ-ዳራዊ (backgrounding) የበዛበት ነው፡፡  
ለ) ዲስኩራዊ ይዘቶች
1ኛ) የጊዜና ቦታ ምጠና
በጊዜ ምጠና መሰረት ይህ ስራና ይዘቱ ህያው ነው፡፡ የሰው ልጅ መወለድ፣ ማደግና መሞት የቀን ከቀን ዕውነታ አድርጎ ተገንዝቦ እየኖረበት ስለሆነ ከሞት በኋላ ስለሚሆኑ ነገሮች በብዛት አጥብቆ ይጨነቃል፡፡ ይህን ጭንቀቱን የሚገላግለው ዓለማቀፋዊ ጥናትና ምርምር ስላላገኘ ሁሌም በተረክና መሰል ስራዎች ራሱን ለማሳመን (ለማጽናናት) ከፍተኛ ጥረት እያደረገ ቆይቷል፣ አሁንም እያደረገ ይገኛል፣ ወደፊትም ያደርጋል። በቃ ይህ የማይቋረጥ ተግባር ስለሆነ ይህ ድርሰትም ጊዜውን የተገነዘበ ታላቅ ስራ ነው፡፡
በተመሳሳይ ሁኔታ መሞት በስነ-ሥርዓት መቀበርን ወይም ከንቱ መጣልን፣ በእሳት መቃጠልን፣ በውኃ መወሰድና መበስበስን ወይም በአራዊትና አዕዋፋት መበላትን ያስከትላል፡፡ ብዙ ሰዎች “ከሞትኩ በኋላስ ለስጋዬ ምንም አልጨነቅም” በማለት ደንታቢስ መሆናቸውን ቢገልጡም፣ “አሟሟቴን አሳምረው” እያሉ የሚጸልዩ ደግሞ እጅግ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው እንደሆኑ እንገነዘባለን፡፡ ይህ የዕምነት ተረኮች ስደራ፣ ገለጣና ትንተና ስራ በመሆኑ በሞት ጊዜ ስጋ እንደለበሱ ከፈጣሪ ጋር መነጋገርን እንዲሁም ወደተለያዩ ብሔራት መወሰድን፡- ለምሳሌ ወደ ብሔረ ብጹዓን (ዞሲማስ ባህታዊ የጎበኛት ዓለመ ምድር ናት) እና ወደ ብሔረ-ሕያዋን (ሔኖክና ነብዩ ኤልያስ የሚኖሩባት ዓለመ ምድር ናት) የሁሉም ነገር ታላቅ ምድራዊ ክስተት አድርጎ ይጠቅሳል። አለማተ ገነትና ገሀነም፣ ጀነትና ጀሀነም እንዲሁም ምድር (ለምሳሌ እንደ ዋቄፋታ አመለካከት) እንደ እምነቱ ተከታዮች የተለያየ ቅርጽ፣ መልክ፣ ክብርና የአኗኗር ሁኔታ በግልጽ ስለሚያስረዳ አንባቢያን የራሳቸውን የመንፈስ እጣ ፋንታ እንዲወስኑ እንዲረዳ ተደርጎ ቀርቧል፡፡ አለማተ ሰማያት የሚባሉትን ጽርሐ አርያም፣ መንበረ ምንግሥት፣ ሰማይ ውዱድ፣ መንግሥተ ሰማይ፣ ኢዮር፣ ራማና ኤረር ደግሞ ልዩ ቦታ ሆነው የተቀመጡ ቦታዎች መሆናቸውን ድርሰቱ በግልጽ አመላክቷል፡፡  
ደራሲው በተለያዩ ሀይማኖቶች መካከል የተለያዩ መልካምነት (ልዩ የደስታና የፌሽታ ማሳለፊያ) ቦታዎችና የጊዜ ቆይታ ምሰላዎችን (use of positive diatopic–diachronic syntagmatic settings) መጠቀሙ የሰዎች ባህሪያት፣ አስተሳሰብና ድርጊቶቻቸው  ወደ መልካምነት፣ ታዛዥነት፣ እውነት፣ አመስጋኝነት፣ እና በጎነት እንዲያጋድል መፈለጉን መረዳት ይቻላል፡፡ ስሙስ በጎሰው የሽዋስ አይደል!
2ኛ) የአማንያን መረጣ
የተመረጡት አማንያን የሚወክሉት የክርስትናን፣ እስልምናን እንዲሁም ዋቄፋናን እምነት ነው፡፡ ሦስቱ ዕምነቶች ደግሞ በኢትዮጵያ ረዘም ያለ ታሪክና መስተጋብር ስላላቸው የስራውን ሀገራዊ ጠቀሜታ ያጎላዋል፡፡ በእርግጥ የሦስቱን ዕምነቶች ተረክ ከሌሎች እምነቶች፡- ለምሳሌ ከአይሁድ፣ ከሂንዱ ከቡድኻ፣ ከሽንቱ፣ ወዘተ ተረኮች ጋር ተሰናስሎ የመቅረብ እድል ቢኖር ኖሮ፣ ያለንን ከሌለን ጋር በማመሳከር የዕይታ መነጽራችንን እንድናስተካክል እድል ይፈጥርልን ነበር ብዬ እገምታለሁ፡፡ ከዚሁ ጋር ተያይዞ በአንድ ሀይማኖት ውስጥ ያሉ ልዩነቶች፡- ለምሳሌ በአንድ የክርስትና ኃይማኖት ውስጥ በኦርቶዶክስ፣ በካቶሊክና በፕሮቲስታንት (በጴንጤ) ኃይማኖቶች መካከል የማያለያዩ ልዩነት ካሉ ይህን በሚያንጸባርቅ መልኩ ቢቀርብ የበለጠ አትራፊ ልንሆን እንችላለን ብዬ እገምታለሁ፡፡
3ኛ) የአፃፃፍ ስልት ቅኝት
 በክፍል አንድ
ዶ/ር በጎሰው ጽሑፉን አጠር ባለች ምስጋናና ሰፋ ባለ መቅድም ጀምሮ ነገረ ድርሰትን ስለ ድርሰት ምንነት ዓይነቶች በተለመደው አፃፃፍ አስረድቶን ሲያበቃ፣ ወደ አዲስና የደራሲውን ስራ ለየት አድርጎ ወደሚያሳየው ስራ ያስገባናል፡፡ ይኸውም የደራሲው ስራ ስለ ዜና መዋዕል፣ መልክአ መልክእ፣ ገድል፣ ድርሳንና ስንክሳር ለየት ባለ መልኩ በማቅረቡ በተለይ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና ጽሑፎችን ስም፣ ይዘትና የአፃፃፍ ስልት የማወቅ ዕድል ላልገጠማቸው አንባብያን ከፍተኛ አበርክቶ ነው፡፡
የአፃፃፍ ስልቱም የእያንዳንዱን ድርሰት ዓይነት ትርጓሜ (Definition) በማስቀደም መፃፍ የተጀመረበትን ዘመንና የእድገት ደርጃውን (History)፣ ጸሐፊዎች እነማን እንደነበሩ፣ ስማቸውስ ምን ይባል እንደነበር በማስከተል ስለ ተመሳሳይ ስራዎች አፃፃፍና ዋና ዋና ስልቶች እንዲሁም ዋና ዋና ይዘቶች / ክፍሎች በምሳሌ በማብራራት (Content identification and exemplification) ያቀረበ ነው፡፡
ለምሳሌ፡- ዜና መዋዕል
- “ዜና” ዜነወ ነገረ፣ አበሰረ፣ አስረዳ ከሚለው የግእዝ ቃል የተገኘ ሲሆን “ዜና መዋዕል” ደግሞ የቀድሞ ነገሥታት የጦርነት፣ የፍርድ ችሎት እና የዕለት ውሏቸው ተመዝግቦ የሚገኝበት ጽሑፍ ነው፡፡ (ገጽ 22)
- በኢትዮጵያ ዜና መዋዕል መፃፍ የተጀመረው … (ገጽ 22)
- የዜና መዋዕል ጸሐፊዎች በሁለት ሊከፈሉ ይችላሉ፡፡ (ገጽ 26)
- የዜና መዋዕል አፃፃፍ …. (ገጽ 28)
- የዜና መዋዕል መክፈቻና መዝጊያ …. (ገጽ 30)
- የዜና መዋዕል ዋና ዋና የአፃፃፍ ስልቶች .… (ከገጽ 31 - 36) እያለ በማቅረብና በምሳሌ በማስረዳት ያስነብባል።
በክፍል ሁለት
በክፍል ሁለት ላይ የዓለማተ አማንያን ተረኮችን የልብ ጓደኛሞች የሆኑ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችን በመምረጥ (የሁላችንንም የልብ ጓደኝነትና ተማሪነትን ለማመስጠር ይመስላል) በገላጭ ውይይት፣ በተግባቦታዊ ጭውውት (Descriptive dialogue in consensus) መልክ መቅረቡ ኃላፊነት ያለበት የገላጭ - አድማጭ - ተደማማጭ - ስምምነት ንግግራዊ ሒደትንና ጥምር ተግባቦትን ለመፍጠር የተደረገው ጥረትና የተኬደበት ርቀት ይበል የሚያሰኝ ነው፡፡
 በክፍል ሁለት ላይ ደራሲው ማካተት የሚገባውን ይዘት ሲወስን፣ በነፍስ አወጣጥና ጉዞ (መንገድ) ይጀምርና በመልክአ ሳጥናኤል ማጠናቀቁ ግርምትን ፈጥሮብኛል፤ በግሌ ደስም አላለኝም (ሳሳቅቅቅ) “አጨራረሴን አሳምርልኝ” አይደል የሚባለው ፤ መዝጊያዬንሰ በመልክአ ሳጥናኤል አታድርግብኝ፡፡ እናም ደራሲው ሰው ከሞተ በኋላ ያሉት የተጋረዱ የምድርና የሰማይ ዓለማት እጅግ እንዳሳሰበውና ከፍተኛ ትኩረት ተደርጎ መጠናት እንዳለበት (ይህም ከተቻለ ነው) ለማሳሰብ የፈለገ ይመስላል፤ ይህንን መጽሐፍ በማቅረቡም የበኩሉን አስዋጽኦ አድርጓል፡፡ ቁልፍ ይዘቱ የሰው ልጅ ከሞተ በኋላ ነፍሱ እንዴት እንደምትወጣ፣ የወጣችዋ ነፍስ ወደ የትና ከማን ጋር እንደምትሄድ፣ ምንና እነማን እንደሚያገኟት እንዲሁም በሄደችበት ቦታ ምን ሊገጥማት እንደሚችል ይገልፃል፡፡
ደራሲው ከፈጣሪ በታች በመላእክትና በሰይጣናት፣ በቅዱሳንና በርኩሳን፣ በበጎና በክፉ (በመጥፎ) ነገር እንዲሁም በገነት (መንግሥተ ሰማይ) እና በሲኦል (በገሀነም) መካከል ያሉ ልዩ ሁኔታዎችን፣ ምስሎችንና ባህሪያትን በልዩ ሁኔታ መርጦና አመጣጥኖ ማካተት የፈለገው ምዕናባዊና ድምበር ተሻጋሪ የአውድ፣ የምስል፣ የባህሪና ድርጊት ግንኙነቶችን (Integrating metatextuality and hypertextuality systems of thought and actions) አሰናስሎ ለማስረዳት ያደረገው ብርቱ ጥረት ይመስላል፡፡ በዚህ ጥረት ደግሞ ሰዎች፡-
1ኛ) የእውቀት ምህዋር / ፈርጅ (Axis of knowledge) ውስጥ እየተሽከርከሩ የደረሱበትን ደረጃ እንዲያመላክታቸው ተደርጓል፡፡
2ኛ) በየትኛው የስነ-ምግባር/ግብረ ገብነት ፈርጅ (Axis of ethics) እንደሚገኙና መገኘት እንደሚገባቸው ይጠቁማል፡፡
3ኛ) የትኛው የክፋት፣ የተንኮል፣ የእርኩስ መንፈስ ወይም ሀጢአት ፈርጅ (Axis of evil) ውስጥ እንደሚገኙና ወደፊት ከማን ጋር ሊገናኙ እንደሚችሉ ያመላክታል፡:
4ኛ) የምድርና የሰማይ ህይወት የተመዛዛኝነት (ሚዛናዊነት) ወይም የተመጣጣኝነት ፈርጅና ተዛምዶ (Axis of symmetry) በቅድስና፣ ንጽህና፣ ደግነት፣ ታዛዥነት ፈርጅ (Axis of saint ship, purity, kindness and obedience) እና በእርኩሰት/ሀጢአት ፈርጅ (Axis of evil) ልኬታ ላይ የተቀመጠ ስለሆነ የእያንዳንዳችንን የህይወት መስመርና የጥራት ደረጃ እንድንፈትሽ አበክሮ ያመላክታል፡፡
5ኛ) እውነት ከሆነ ሁሉም የሰው ልጅ ከሞተ በኋላ መልካም ቦታ መግባትና ማረፍ (ጽድቅ ማግኘት) - ገነት/ ጀነት/ መንግሥተ ሰማይ መግባት ይፈልጋል፡፡ በመሆኑም ሁሉም ሰው ስህተት ተብለው የተቀመጡትን ቢሰራ ወይም ሕግ ቢተላለፍ ይቅርታ እንዲደረግለት፣ በፈጣሪው እንዳይረሳ - ፈጣሪው በምህረቱ እንዲያስበውና ይቅር ብሎ ወደ መልካም ቦታ እንዲያስገባው መማጸን፣ ንስሀ መግባት፣ መስገድ፣ መጸለይ፣ መልካም መስራት፣ ወዘተ እንዳለበት (Axis of appeal and excuse) ድርሰቱ ደጋግሞ ያሳስባል፡፡
“ነገረ ድርሰትና የዓለማተ አማንያን ተረኮች” ጽሑፍ በተለይ ዜና መዋዕል፣ መልክአ መልክእ፣ ገድል እንዲሁም ድርሳን በልዩ ሁኔታ መርጦና በአቀማመጥ ሰድሮ (maintaining discourses of content and relevance) እንዴት እንደሚፃፉ አመላክቷል፡፡ የደራሲው ትኩረትም ከላይ የተዘረዘሩት ነገረ ድርሰቶች ሲፃፉ እንዴት ራስን (የራስን) በልዩ ሁኔታ ከፍ አድርጎ ማንቆለጳጰስና ተዓምር ማሰራት (infinite self-glorification and miracle performances)፣ በልዩ ሁኔታ መቀደስና ማወደስ (unique personalization and acknowledgement)፣ ለንዋያተ ቅድሳት፣ ለጸሎት መጻሕፍት እና ለረቂቅ ሀሳቦችም የተደረሱ መልክኣት እንዳሉና ልዩ ዋጋ እንዳላቸው ማስረዳት (ገጽ 42) (personification, spiritual symbolization and functionalization)፣ ወዘተ እንደሆነ በምሳሌና በሚገባን ቋንቋ ለማስረዳትና ለማሳየት ነው፡፡
በመጨረሻም
ደራሲው ይህን መጽሐፍ ለመጻፍ የተነሳሳው (እኔ በተረዳሁበት ልክ ማለት ነው) ስለድርሰት ምንነት ለማስረዳት፣ ስለተለያዩ የድርሰት አይነቶች ገለፃ ለማድረግና በተለይም ከእምነት ጋር የተቆራኙ የድርሰት አይነቶችንና የአፃፃፍ መልካቸውንና ስንክሳራቸውን በግልጽ ለተለያዩ አንባቢያን በምሳሌ አስደግፎና 87 የሚሆኑ በተለያዩ ዋቢ መጽሐፍት ምንጭ አጣቅሶ ለማሳወቅ ነው፡፡ በመሆኑም የሀሳብ ዝናፌ የማይታይበት፣ የመረጃ ድርቀት የሌለበት (87 ዋቢ መጽሐፍትን በአግባቡ በመጠቀሙ)፣ ተዓማኒነቱ ከፍ ያለና በግልጽ የሰፈሩ ሀሳቦችን ያካተተ ወርቅ ስራ ነው። በመሆኑም ይህ መጽሐፍ የተለያዩ አካዳሚያዊ፣ ማህበራዊና መንፈሳዊ እውቀት እንድናገኝበት ተደርጎ በጥንቃቄ ተሰናስሎ የተጻፈ ስለሆነ ዘርፈ-ብዙ ጠቀሜታ አለውና የትምህርትና ምርምር ተቋማትና ማዕከላት፣ የመንግሥትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማትና ድርጅቶች፣  የህዝብ ቤተ-መጽሐፍትና ሌሎች ማህበራዊ አገልግሎቶች መስጫ ማዕከላት፣ እንዲሁም የኃይማኖት ተቋማትና ቤተ-ዕምነቶች መጽሐፉ ለብዙኃን ተደራሽ ቢሆን ዋጋው የላቀ መሆኑን በዚህ አጋጣሚ  መልዕክቴን አስተላልፋለሁ፡፡ ሰላም!!!



Thursday, 26 August 2021 00:00

የአፍጋኒስታን ነገር

በስተመጨረሻም፤ “ተማሪዎቹ” ከ20 አመታት በኋላ በድል ዝማሬ ታጅበው ወደ ቀደመ ርስታቸው፣ ወደ ተነቀሉባት መናገሻቸው ወደ ካቡል ተመለሱ። በአፍጋኒስታን፣ ፓኪስታንና ኢራን በብዛት ከሚነገረው ፓሽቶ የተሰኘ ቋንቋ የወሰዱትንና “ተማሪዎቹ” የሚል ትርጉም ያለውን “ታሊባን” የተሰኘ ቃል መጠሪያቸው ያደረጉት ታጣቂዎች፤ ከሁለት አስርት አመታት ደም አፋሳሽ ጦርነት በኋላ ዳግም በአፍጋኒስታን ምድር ከፍ ብለው ታዩ፡፡
እ.ኤ.አ በ2001 ወርሃ መስከረም መጀመሪያ በአሜሪካ ላይ የሽብር ጥቃት ለፈጸመው የአልቃይዳው መሪ ኦሳማ ቢን ላደን ከለላ ሰጥቷል በሚል በጥቅምት ወር ላይ በአሜሪካ መራሹ ጦር ክፉኛ መደብደብ የጀመረውና በሁለተኛ ወሩ ፍርስርሱ ወጥቶ ወደ ተራራ የሸሸው የአፍጋኒስታኑ የታሊባን አስተዳደር፤ ለሁለት አስርት አመታት በየተራራው ስር አድፍጦ በተወንጫፊ መሳሪያዎች ሲያደባያት ወደነበረችው ካቡል ሰተት ብሎ ገባ፡፡
ከሳምንታት በፊት የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን፤ ጦራቸው በአፍጋኒስታን የነበረውን የ20 አመታት ቆይታ አጠናቅቆ እንደሚወጣ በይፋ ሲያስታውቁ፣ አለም በመገረምም በመደነቅም ነበር የሰማቻቸው። ባይደን በተናገሩት መሰረት የአሜሪካ ጦርና የሌሎች የሰሜን አትላንቲክ ጦር ቃልኪዳን ድርጅት ኔቶ አባል አገራት ጦር አፍጋኒስታንን መልቀቅ በጀመሩበት ቅጽበት ነበር፣ የታሊባን ወታደሮች የአፍጋኒስታንን ቁልፍ ከተሞች መቆጣጠርና ወደፊት መግፋት የጀመሩት፡፡
አሜሪካ እጅግ ከፍተኛ ገንዘብ ፈሰስ አድርጋ ያቋቋመችው የአፍጋኒስታን መንግስት ጦር፣ የታሊባንን ጥቃት መቆጣጠር የሚችልበት አቅም አላገኘም፡፡
ባለፈው ዕሁድ ማለዳ…
ታሊባን በድል እየገሰገሰ መዲናዋን ካቡል ተቆጣጠረ፤ ፕሬዚዳንት አሽረፍ ጋኒ፣ ቤተ መንግሥታቸውን ለታሊባን ታጣቂዎች ትተው፣ ወደ ጎረቤት አገር ታጃኪስታን  ጥለው ተሰደዱ፡፡
ታሊባን እሁድ ዕለት ካቡልን መቆጣጠሩን ተከትሎ፣ ቀጥሎ የሚሆነው ነገር ያሳሰባቸውና የታሊባን ቀጣይ እርምጃ ለነፍሳቸው ያሰጋቸው በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ አፍጋኒስታውያን፣አገር ጥለው ለመሰደድ፣ ወደ አውሮፕላን ማረፊያዎች መጉረፍ ያዙ፡፡
ታሊባን ወደ ስልጣን መምጣቱን ተከትሎ የበቀል እርምጃዎችን ይወስዳል፤ የአክራሪነት አመለካከት የሚያንጸባርቁ ፈታኝ ህጎችን በመተግበር አስቸጋሪ ሁኔታን ይፈጥራል የሚለው ስጋት፣ ብዙዎች አገራቸውን ጥለው እንዲሰደዱ እንዳነሳሳቸው ነው የሚነገረው፡፡  
ከታሊባን መስራቾች አንዱ እንደሆኑ የሚነገርላቸውን ሙላህ ባራዳርን ጨምሮ ለአመታት በኳታር በስደት የኖሩ የቡድኑ ከፍተኛ አመራሮች ወደ አፍጋኒስታን መመለስ መጀመራቸውን ተከትሎ፣ ቡድኑ ለመጀመሪያ ጊዜ ባለፈው ማክሰኞ በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ፤ አካታች እስላማዊ መንግስት ለመመስረት እየተዘጋጀ እንደሚገኝ አስታውቋል፡፡
በአገሪቱ መረጋጋትን ለመፍጠር ሲል ከአውሮፓውያን መንግስታት ጋር ይሰሩ ነበር ያላቸውን ጨምሮ ለሁሉም የቀድሞ መንግስት የሥራ ሃላፊዎችና ባለስልጣናት ሙሉ ምህረትና ይቅርታ ማድረጉን በይፋ ያስታወቀው ታሊባን፤ በማንም ላይ የበቀል እርምጃ እንደማይወስድ በመግለጽ፣ የመንግስት የስራ ሃላፊዎችና ሰራተኞች ወደ ስራ ገበታቸው እንዲመለሱ ጥሪ አቅርቧል፡፡
ሴቶች በሸሪአ ህግ መሰረት መብታቸው ተከብሮላቸው እንደሚኖሩ ቃል የገባው ታሊባን፤ መገናኛ ብዙኃን በነጻነት እንዲሰሩ እንደሚፈቅድም ተናግሯል፡፡ ታሊባን በአፋጣኝ ህጋዊ መንግስት ለመመስረት ከቀድሞው የአፍጋኒስታን መንግስት አመራሮችና ፖለቲከኞች ጋር እየተነጋገረ እንደሚገኝ ቢያስታውቅም፣ በአብዛኛው ዜጋ ልብ ውስጥ ግን መጪው ጊዜ የጭቆና እና የእርስ በእርስ ብጥብጥ ይሆናል የሚል ስጋት መፈጠሩን ዘገባዎች ያትታሉ፡፡
አሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ አውስትራሊያ፣ ጀርመንና ፈረንሳይን ጨምሮ ቀጣዩ ሁኔታ ያሰጋቸው ከ60 በላይ የተለያዩ አገራት ዜጎቻቸውንና የኤምባሲ ሰራተኞቻቸውን ከአፍጋኒስታን ለማውጣት ርብርብ በማድረግ ላይ ሲሆኑ፣ አሜሪካ እስካለፈው ማክሰኞ ድረስ 3 ሺህ 200 ያህል ዜጎቿን ለማውጣት መቻሏን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
አገራቸውን ጥለው የሚሰደዱ አፍጋኒስታውያን ስደተኞችን ለመቀበል በራቸውን ክፍት እንደሚያደርጉ የሚያስታውቁ አገራትም እየተበራከቱ ሲሆን፣ እንግሊዝ እስከ 20 ሺህ የሚደርሱ አፍጋኒስታናውያን ስደተኞች ለመቀበል ማቀዷን አስታውቃለች፡፡ አፍሪካዊቷ ኡጋንዳ ከአሜሪካ በቀረበላት ጥያቄ መሰረት 2 ሺህ ያህል አፍጋኒስታናውያን ስደተኞችን ለመቀበል መስማማቷን ፕሬዚዳንት ዮሪ ሙሴቬኒ ማስታወቃቸውን ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
ለመሰደድ የተዘጋጁ አፍጋኒስታናውያን ቁጥር በእጅጉ በተበራከተበትና እነ ጀርመንን የመሳሰሉ አገራት ዜጎቻቸውን በጦር አውሮፕላኖች ጭምር ለማስወጣት ርብርብ በማደረግ ላይ በሚገኙበት በዚህ አደገኛ ወቅት፣ የተለያዩ አገራት አየር መንገዶች በአገሪቱ አየር ክልል የሚያደርጉትን በረራ ማቋረጣቸው ጉዳዩን አሳሳቢ እንዳደረገው እየተነገረ ነው፡፡
የአፍጋኒስታን የአየር ክልል ላለመጠቀም የበረራ አቅጣጫቸውን እየቀየሩ በፓኪስታንና ኢራን የአየር ክልሎች በረራ ማድረግ ከጀመሩ አየር መንገዶች መካከል ዩናይትድ ኤርላይንስ፣ ብርቲሽ ኤርላይንስ እና ቨርጂን አትላንቲክ እንደሚገኙበት ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ታሊባን አገሪቱን ተቆጣጥሮ መንግስት ለመመስረት ደፋ ቀና እያለ በሚገኝበት በአሁኑ ወቅት፣ እንግሊዝን ጨምሮ የተለያዩ የአለማችን አገራት ለቡድኑ ፈጥነው እውቅና መስጠት እንደማይፈልጉ በይፋ እያስታወቁ ነው፡፡
አሜሪካ ከ20 አመታት በፊት ታሊባንን ከስልጣን ለማውረድ ወደ አፍጋኒስታን ጦሯን ካዘመተችበት ጥቅምት ወር 2001 አንስቶ በነበሩት 20 ያህል አመታት፣ ከ3 ሺህ 500 በላይ የጥምር ጦር ወታደሮች በጦርነቱ መሞታቸውን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል። ከእነዚህ ወታደሮች መካከል 2 ሺህ 300 ያህሉ የአሜሪካ ወታደሮች መሆናቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ከ20 ሺህ 660 በላይ የሚሆኑ አሜሪካውያን ወታደሮች ደግሞ ቁስለኛ መሆናቸውን ያብራራል፡፡
በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ከአፍጋኒስታን ብሄራዊ ጦርና የፖሊስ ሃይል ከ69 ሺህ በላይ ወታደሮች እንዲሁም ከ47 ሺህ በላይ ንጹሃን ዜጎች በጦርነቱ ለሞት መዳረጋቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ ታሊባንን ጨምሮ ከአማጽያን ቡድኖች ደግሞ 84 ሺህ ያህል ታጣቂዎች መገደላቸውን አክሎ ገልጧል፡፡
አሜሪካ አፍጋኒስታንን ከወረረችበት ጊዜ አንስቶ ከጦርነት ጋር በቀጥታ በተያያዙ የተለያዩ ምክንያቶች ለሞት የተዳረጉ ሰዎች አጠቃላይ ቁጥር 241 ሺህ እንደሚደርስ ብራውን ዩኒቨርሲቲ በቅርቡ ባወጣው የጥናት ውጤት ማመልከቱንም ዘገባው አስታውሷል፡፡ ባለፉት 20 ያህል አመታት ከ2.7 ሚሊዮን በላይ አፍጋኒስታናውያን ጦርነቱን በመሸሽ አገራቸውን ጥለው ወደ ጎረቤት ፓኪስታን መሰደዳቸውን የዘገበው አልጀዚራ በበኩሉ፤ በአፍጋኒስታን በዚህ አመት የሰብዓዊ እርዳታ የሚያስፈልጋቸው ሰዎች ቁጥር 18.4 ሚሊዮን መድረሱንም አስነብቧል፡፡
አሜሪካ ባለፉት 20 ያህል አመታት በአፍጋኒስታን በየዕለቱ 300 ሚሊዮን ዶላር ያህል ለጦርነት ወጪ ታደርግ እንደነበር ያስታወሰው ፎርብስ መጽሄት፣ በጦርነቱ ያወጣችው ወጪ በድምሩ ከ2.26 ትሪሊዮን ዶላር በላይ እንደሚደርስም ባለፈው ረቡዕ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡ ከዚህ ወጪ መካከልም 85 ቢሊዮን ዶላር ያህሉን ያፈሰሰችው በሳምንታት ውስጥ ብትንትኑ ለወጣው የአፍጋኒስታን ጦር ስልጠና መሆኑንም ዘገባው ያስረዳል፡፡


 አፍሪካዊው ቼ ጉቬራ በሚል ስያሜ በሚታወቀው የቀድሞው የቡርኪናፋሶ መሪ ቶማስ ሳንካራ ግድያ ክስ የተመሰረተባቸውና በስደት ላይ የሚገኙት የቀድሞው የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ብሌስ ኮምፓዎሬ ጉዳይ ከ35 አመት በኋላ በፍርድ ቤት ሊታይ መወሰኑን ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
እ.ኤ.አ በ1987 በፈተጸመ ጥቃት ቶማስ ሳንካራን በመግደል ወንጀል የተከሰሱትንና ድርጊቱን እንዳልፈጸሙት በተደጋጋሚ ሲናገሩ የሚደመጡትን የቀድሞው የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ብሌስ ኮምፓዎሬን ጨምሮ  ክስ የተመሰረተባቸው 13 ሰዎች ጉዳይ በመጪው ጥቅምት ወር መጀመሪያ በጦር ፍርድ ቤት መታየት እንደሚጀምር የአገሪቱ አቃቤ ህግ ባለፈው ማክሰኞ ማስታወቁን ዘገባው አመልክቷል፡፡
ጉዳያቸው በፍርድ ቤት ከሚታየው ሌሎች ተከሳሾች መካከል የኮምፓዎሬ የቀኝ እጅ እንደነበሩ የሚነገርላቸው የቀድሞው የአገሪቱ ደህንነት ሃላፊ ጄኔራል ጊልበርት ዴንድሬ እንደሚገኙበት የጠቆመው ዘገባው፣ ጉዳዩ ከሶስት አስርት አመታት በላይ ለህግ ሳይቀርብ ከመቆየቱ ጋር በተያያዘ ክስ ቢመሰረትባቸውም ከዚህ አለም በሞት የተለዩ ተጠርጣሪዎች እንዳሉም አስታውሷል፡፡
እ.ኤ.አ በ1983 በመፈንቅለ መንግስት ስልጣን የያዘው ቶማስ ሳንካራ፣ ከአራት አመታት በኋላ በኮምፓዎሬ ሴራ በ37 አመት ዕድሜው መገደሉን ያስታወሰው ዘገባው፣ ኮምፓዎሬ በበኩላቸው ለ27 አመታት በስልጣን ላይ ቆይተው በ2014 በተቀሰቀሰ ህዝባዊ አብዮት ከስልጣን ከወረዱ በኋላ ወደ ኮትዲቯር ተሰድደው እስካሁን በዚያው በስደት ላይ እንደሚገኙም አክሎ ገልጧል፡፡


Page 6 of 546