Administrator

Administrator

Saturday, 10 April 2021 13:32

"የሚመጣው አልፏል"

   “--ይቅርታ ንጉሥ ሆይ፤የንጉሥ ግድያ እኮ ህይወት ነው፡፡ በንጉስ እጅ መሞት ታላቅ ዕድል ነው፡፡ የሕዝቡም ጥያቄ “ሞታችን በንጉሥ እጅ መኾን ሲገባው ለምን ዐማፂያኑ ይገድሉናል? እኛ፣ ንጉሥ መቼ መጥተው እንደ በግ ይባርኩናል? በጉጉት የምንጠብቀው ጥይታቸው መች ይገድለናል? በንጉሥ እጅ የመሞት ዕጣ መች ይደርሰናል? እያልን በተስፋ ስንጠብቅ እንዴት በተረገሙ ዐማፂያን ጥይት ሕይወታችን ይጠፋል?--"


             -- ንጉሡ  በቤተ መንግስቱ የአትክልት ስፍራ ውስጥ ከአማካሪው ጋር እየተንሸራሸረ እጁን የአማካሪው ትከሻ ላይ አድርጎ፡-…. “ሕዝብ ኹሌም ተስፈኛ ነው፤ ለዚኽም ነው ተስፋ የሚቆርጠው፡፡ ተስፋ ላለመቁረጥ ተስፋ አለማድረግ ነው፡፡”
“ንጉሥ ሆይ፤ ሕዝባችን እኮ አማኝ ነው። አማኝ ደግሞ ተስፋ አይቆርጥም” ፈገግ ብሏል፤ አማካሪው፡፡
“የሚገርመኝም እሱ ነው፡፡ ሰው እንዴት በሚያጠፋውና በሚገድለው አምላክ ተስፋ ያደርጋል? ይደንቃል! ተስፋቸውን እየነጠቃቸው እያዩ ተስፋ ያደርጉታል፡፡”
“ሕዝቡማ፣ የፈጠረን ቢገድለን ትክክል ነው ብሎ ስለሚያምን ነው፡፡” በአማካሪው ምላሽ ንጉሡ ሳቀ፡፡
“እንዲያውም የፈጠራቸው ሲገድላቸው ነበር ተስፋ መቁረጥ የነበረባቸው፡፡ ይገርማል! የፈጠራቸው ያልራራላቸውን እኔ እንድራራላቸው ይሻሉ፡፡ ጨካኝ እንደኾንኹም አድርገው ያምናሉ፡፡ በእውኑ እኔ ከአምላክ ይልቅ እጨክናለኹኝ? እስቲ ክቡር አማካሪዬ ሆይ፣ ምክርኽን ወዲህ በለኝ፡፡”
“ታላቁ ንጉሥ ሆይ፤ ከሕዝብ ይልቅ ንጉሥ ለፈጣሪ ቅርብ መኾኑን ፈጣሪም ያውቃል። ንጉሥን የሚያነግሰው ፈጣሪ  በመኾኑ የልቡን አሳብ ያጫውተዋል፡፡ ንጉሥ ተጠሪነቱም ለፈጣሪ በመኾኑ ሕዝብ የንጉሥ ባሪያ ነው፡፡ ንጉሥ…” ንጉሡ ያቋርጠዋል፡፡
“አማካሪ ሆይ፤እኔው አንተኑ መምከር ሳይኖርብኝ አይቀርም፡፡ እኔ ራሴን በራሴ የቀባኹ ንጉስ ነኝ እንጂ በፈጣሪ የተቀባኁ አይደለኹም፡፡ በአምላክ የተቀባኹ እንደኾንኹ ሕዝቡ የሚያምን ከሆነ ግን ሰጥ ለጥ ብሎ መገዛት አለበት፡፡”
#ዐማፂያኑ የሀሰት ፕሮፓጋንዳ እየጋቱት እንጂ ሕዝቡማ ንጉሡን እንደ ፈጣሪ የሚያይ ነው፡፡;
“ይህን ሕዝብ እኔ አልፈጠርኹትም፤ እንደ ፈጣሪ እንዲያየኝ አልሻም። እኔ የፈጠርኹትን አልገድልም፡፡ የምገድላቸውም ስላልፈጠርኋቸው ነው፡፡”
“ንጉሥ ሆይ፤ በአንተ ተጠቅሞ የሚገድላቸው ፈጣሪ እንጂ አንተ እኮ አይደለኽም፡፡”
“ስማ ሥራዬን ከንቱ እያደረግኽብኝ እንደኾነ ታውቃለኽ? በኃይሌና በጥበቤ የማደርገውን ኹሉ ለፈጣሪ እየሰጠኽብኝ ነው፡፡”
“ይቅርታ ንጉሥ ሆይ፤የንጉሥ ግድያ እኮ ህይወት ነው፡፡ በንጉስ እጅ መሞት ታላቅ ዕድል ነው፡፡ የሕዝቡም ጥያቄ “ሞታችን በንጉሥ እጅ መኾን ሲገባው ለምን ዐማፂያኑ ይገድሉናል? እኛ፣ ንጉሥ መቼ መጥተው እንደ በግ ይባርኩናል? በጉጉት የምንጠብቀው ጥይታቸው መች ይገድለናል?
በንጉሥ እጅ የመሞት ዕጣ መች ይደርሰናል? እያልን በተስፋ ስንጠብቅ እንዴት በተረገሙ ዐማፂያን ጥይት ሕይወታችን ይጠፋል? እንዴት በሰይጣን ቁራጮች እንሞታለን? ልጆቻችን የንጉሥ ሰይፍ ሊበላን በደጅ ነው ብለው በደስታ እየቦረቁ፣ በተስፋ እየጠበቁ ሳለ፣ እንዴት በአረመኔዎች እጅ እንወድቃለን?  ንጉሡ ይድረሱልንና ህይወታችንን ይረከቡን” እያለ ነው፡፡”
"አየኽ፣ ሕዝብ እንዲኽ ተስፋ ሲያደርግ ደስ ይላል፡፡ እመነኝ ተስፋቸው ይፈፀማል፤ እየተፈፀመም ነው፡፡” ንጉሡ እጆቹን ትከሻው ላይ እንደ ማኅተም አኖረ፡፡---
(ከደራሲ ዳዊት ጸጋዬ "የሚመጣው አልፏል" የተሰኘ አዲስ የፖለቲካ ልቦለድ መጽሐፍ የተቀነጨበ)

  ውድ አንባቢያን፡- ይህ ጽሁፍ፤ ቅዳሜ መጋቢት 25 ቀን 2013 ዓ.ም ሆሄ የስነ ጽሁፍ ሽልማት ድርጅት፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ባዘጋጀው የዶ/ር ዐቢይ አህመድን “የመደመር መንገድ” (2013) የተሰኘውን መጽሐፍ ለመዳሰስ በከፊል የተዘጋጀ ነው። ጽሁፉ ረጅም በመሆኑ በዝግጅቱ ላይ ያቀረብኩት በጣም አነስተኛውንና ወሳኙን ክፍል ብቻ ነው። ረዘም ያለ ጽሁፍ የማንበብ ልምድ እየጠፋ መሆኑን አውቃለሁ። ትልልቅ ሃገራዊ ጉዳዮችን በአንድ መስመር የትዊተር ወይም የፌስቡክ መስመሮች ማቅረብ ግን አይቻልም። ይህን ተረድታችሁ በትዕግስት እንድታነቡ በአክብሮት እጋብዛችኋለሁ፡፡
                አንዳርጋቸው ጽጌ


          መንደርደሪያ
“መደመር” የሚል ርእስ የተሰጠው የጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ መጽሐፍ በ2012 ሲወጣ በሃገር ውስጥ አልነበርኩም። ወደ ኢትዮጵያ ስመለስ የመጽሐፉ መታተምና መሰራጨት የቀሰቀሰው መቁነጥነጥ ረግቦ ነበር። የመጽሐፉ ግምገማና ዳሰሳም አልቆ ነበር። እኔም ይህን መጽሐፍ በወጉ ለመዳሰስ ፍላጎቱ ቢኖረኝም የዳሰሳው ወቅት ያለፈ ስለመሰለኝ ፍላጎቴን መግታት ነበረብኝ።
ሆኖም ግን በወቅቱ በመጽሐፉ ዙሪያ የተሰጡ አስተያየቶችን፣ ዳሰሳዎችንና ግምገማዎችን ከማዳመጥና ከማንበብ አልቦዘንኩም። በርካታ ዳሰሳዎች ወይም አስተያየቶች በአድርባይነት የተሞሉ፣ የማይተናነሱት በጋጠ ወጥነት፣ ከዛ የተረፈው በገምጋሚዎች የእውቀት ልኬት የተወሰኑ እንደሆነ ለመታዘብ ችያለሁ።
በኢትዮጵያ መጽሐፍትን በአድርባይነትና በግብዝነት መገምገም፣ ከዛም አልፎ ፈጽሞ አንድም መስመር ሳያነቡ ወይም ከአንድ ትልቅ መጽሐፍ ሁለት መስመሮችን ወስደው ዳሰሳና ትችት ለማቅረብ በየትኛውም መድረክ ላይ በድፍረት መቅረብ የማያሳፍራቸው ሰዎችን እያየሁ ነው። የመደመር መጽሐፍ ዳሰሳም ከዚህ የተለየ እጣ አላጋጠመውም። ይህ የግል ግንዛቤዬ ነው።
“መደመር” ሰፊ አንባቢ የማግኘት እድል ያለው መጽሐፍ ነው። ተጽእኖ አሳዳሪነቱ ግዙፍ እንደሚሆን አያጠያይቅም። መጽሐፉ በወጉ ሳይዳሰስ ቀረ የሚል ቁጭት እንዲያድርብኝ ያደረገውም ይህ ነጥብ ነበር። ሰሞኑን ግን ከዚህ ቁጭት የሚገላግለኝ አጋጣሚ ተፈጠረ። ይህ አጋጣሚ የሁለተኛውና ከመደመር ጋር ግንኙነት ያለው የጠቅላይ ሚኒስትሩ “የመደመር መንገድ” የሚለው መጽሐፍ ከጥቂት ሳምንታት በፊት ለንባብ መብቃቱ  ነው። ሁለቱ መጽሐፎች ተያያዥነትና ተደጋጋፊነት ስላላቸው እግረ መንገዴን የመጀመሪያውን ጭምር ብዳስሰው አግባብነት ያለው መሰለኝ። በመሆኑም ይህን “የሁለቱ መደመሮች” የተሰኘውን ዳሰሳ አቀረብኩ።
የመጽሐፎቹ ተመሣሣይነትና ልዩነት
መጽሐፎቹ በጣም ተደጋጋፊ ሃሳቦችን የሚያነሱ ናቸው። ይህን ስል ልዩነት የላቸውም ማለት አይደለም። አላቸው። ልዩነታቸው ግን ከኔ ዋነኛ የዳሰሳ ቅኝት አኳያ አይደለም። የመጀመሪያው “መደመር” ትኩረት፣ መደመር ለሚለው ቃል ትርጉም በመስጠትና በዚህ ትርጉም አማካይነት የሃገሪቱን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊ፣ የባህላዊና የሌሎችንም ስብራቶቿን መፈተሽና የመጠገኛውን መንገድ ማመላከት ነው። ሁለተኛው “የመደመር መንገድ” መደመር የሚለውን ቃል በተለያዩ ትረካዎች አማካይነት የበለጠ ማብራራትና ማጎልበት እንዲሁም ተጨማሪ ትርጉም መስጠት ነው። ሁለተኛው መጽሐፍ “መደመርን” በተመለከተ በመጀመሪያው መጽሐፍ ላይ ያልተካተቱ ነገሮችን አካቷል። የመጽሐፉ ዋና ትኩረት ግን እዚህ ላይ አይደለም።
“የመደመር መንገድ” አብዛኛዎቹ ገጾች የጠፉት በማሰላሰል ጉዳዮች ላይ ሳይሆን በሚተረኩ ጉዳዮች ላይ ነው። ትረካው የመደመር ሃሳብ በዐቢይ አእምሮ ውስጥ እንዴት እያደገ እንደመጣ ከልጅነቱ እስከ ጎልማሳነቱ ካለፈባቸው የህይወትና የስራ ተሞክሮዎች ጋር እያዛመደ የሚያቀርብበት ነው። እነዚህ ጉዳዮች በመጀመሪያው መደመር ነካ የተደረጉ ቢሆንም፣በሁለተኛው መደመር ሰፋ ተደርገው ቀርበዋል።
“የመደመር መንገድ” ውስጥ ሌሎች የተለያዩ በርካታ ትረካዎች አሉ። ኢህአዴግ ውስጥ ህይወት ምን ይመስል እንደነበር፣ ኢህአዴግን ለመቀየር ስለተደረገው ትግል፣ ከሶስት አመት በፊት ስለመጣው ለውጥ፣ ፈተና እና ድሎቹ፤ ከለወጡ በኋላም ስለተደረጉ ትግሎችና ድሎች ይተርካል። ስለተከናወኑ ስራዎች፣ ሌሎች የመደመርን ሃሳብ ስላበለጸጉት የዶ/ር ዐቢይ ግላዊ ገጠመኞች፣ ስለ ወደፊት ህልሞችና ስለ ሌሎችም ጉዳዮች ተተርኳል። በነዚህ ትረካዎች መሃልም የመደመር ሃሳብ በተደጋጋሚ ይነሳል።  
ሆኖም ግን እነዚህ ትረካዎች በመደመር ላይ ከሚሰጡን ተጨማሪ ማብራሪያ ወይም መግለጫ  ይልቅ በሚሰጡን አዳዲስ መረጃዎች የላቀ ፋይዳ አላቸው። እነዚህ ትረካዎች ጸሃፊው ምን አይነት ሰው? ምን አይነት እውቀትና ክህሎት አለው? ምን ያልማል? ህልሙን ለማሳካት ምን ያህል እልህና ቁርጠኛነት አለው? የሚሉ ጥያቄዎች ለሚያነሱ በቂ መልስ የሚሰጡ ናቸው።
ሃገራችን ውስጥ መጽሐፍ በገለልተኛነት የሚያነቡ ብዙ ዜጎች መኖራቸውን ብጠራጠርም ከተገኙ ግን በዐቢይ ነገሮችን እርስ በርሳቸው አጎናጉኖ ለአንባቢ በሚጥም ለዛና ውበት ደረቅ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ጉዳዮችን ማቅረብ በመቻሉ መገረማቸው አይቀርም የሚል እምነት አለኝ።  
እነዚህ ትረካዎች “የመደመር መንገድ” ሲመረቅ ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ፣ በማህበረሰባችን ውስጥ አንዳንዶች እያነሱት ነው በማለት ላነሳው ጥያቄ መልስ ይሰጣሉ። ዳኛቸው ጥያቄውን “ጠቅላይ ሚኒስትሩ ስራ የላቸውም ወይ በዚህ አይነት አስቸጋሪ ወቅት መጽሐፍ የሚጽፉት? እያሉ ነው” በማለት ነበር ያቀረበው፡፡ እነዚህን ትረካዎች የሚያነብ ሰው የሚያነሳው ጥያቄ፤ “ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለምን ይጽፋሉ” የሚል ሳይሆን “ባይጽፉ ምን ይሆኑ ነበር” የሚል ይሆናል። ጉዳዩን በደንብ የተረዳው “ባይጽፉ ሊያብዱም ይችሉ ነበር” ሊል ይችላል። ቀልዴን አይደለም።
 ዶ/ር ዐቢይ በሁለቱ መጽሐፎች ውስጥ ያሰፈሯቸውን ከጭንቀት፣ ከቁጭት፣ ከእልህ፣ ከቁጣ፣ ከምኞት፣ ከፍላጎት፣ ከህልም፣ ከትልምና ከሌሎች ነገሮችና ስሜቶች ጋር የተያያዙ ህልቆ መሳፍርት የሌላቸውን ሃሳቦች በጭንቅላታቸው ይዘው በምንም አይነት ጤነኛ ሆነው የጠቅላይ ሚኒስትርነቱን ስራ ሊሰሩ እንደማይችል እነዚህ ትረካዎች ማስረጃ ናቸው። ሃሳባቸውን በማጋራታቸው ከሚያገኙት ጥቅም ባሻገር ጽሁፎቹ ጠ/ሚኒስትሩ ለራሳቸው የሰጡት የስነ አይምሮ ቴራፒ ተደርገው መወሰድ የሚችሉ ናቸው። ይህ ቴራፒ የዐቢይን የጠቅላይ ሚኒስትርነት ስራ ያቀለለው እንጂ ያከበደው እንደማይሆን እምነቴ ነው።
የዳሰሳው ዳራ
የዐቢይ መጽሐፎች ከበርካታ የዳሰሳ አቅጣጫዎች ሊታዩ የሚችሉ እጅግ በርካታ ጉዳዮች አጭቀው የያዙ ናቸው። አጭቀው ስል በቀላሉ መወሰድ የለበትም። የኔ የዳሰሳ ትኩረት በሁለቱም መጽሐፎች ርእስና በውስጥ ገጻቸው ዐቢይ ትልቅ ትርጉም በሰጠው “መደመር” በሚለው ጉዳይ ላይ ብቻ ያተኮረ ነው። ይህን የማደርገው በሁለቱ መጽሐፎች ውስጥ ዐቢይ በሚያነሳቸው በሁሉም ጉዳዮች ላይ ዳሰሳ ማድረግ፣ ከዳሰሳ ክልል አውጥቶ ሌላ መጽሐፍ የሚያጽፍ ሆኖ ስላገኘሁት ነው።
ክዚህ በመነሳት የዳሰሳዬን ዳራ እንደሚቀጥለው በሁለት ርዕስ ከፍዬ አቀርበዋለሁ። የመጀመሪያው ከይዘት ባሻገር የሁለቱን  መጽሐፎች ጥንካሬና ድክመት የምዳስስበት ይሆናል። ሁለተኛው  የሁለቱንም መጽሐፎች የይዘት ዳሰሳ የማቀርብበት ክፍል ነው። አስፈላጊ ሆኖ ሳገኘው በሁለቱም የዳሰሳ ክፍሎች ሁለቱንም በአንድ ላይ፣ አስፈላጊ ሆኖ ሳይገኝ በተናጠል የምዳስስበት አግባብ እንደምከተል አስቀድሜ መግለጽ እሻለሁ።
“መደመር” 2012 እና “የመደመር መንገድ” 2013፤ ከይዘት ባሻገር “የመደመሮቹ” ጥንካሬና ድክመቶች
ወደ ይዘቱ ሳልገባ ሁለቱም መጽሐፎች በበርካታ ጥንካሬዎች የታደሉ ሆነው ያገኘኋቸው ሲሆን  እነዚህን አጠር አጠር አድርጌ አቀርባቸዋለሁ፡፡  
ጉዳዩ የገንዘብ አቅም እንደሆነ ቢገባኝም፣ ለህትመት ጥራት የተሰጠው ትኩረት በከፍተኛ የጥራት ልቀት የተዘጋጁ መጽሐፎች እንዲሆኑ አድርጓቸዋል። ከመጽሐፎቹ  አጠራረዝ ጀምሮ፣ የሽፋኖቹን የምስል ጥራት አካቶ፣ እያንዳንዱ ገጽ የታተመበት የህትመት ጥራት፣ ለእይታ ማራኪነትና ለመነበብ ያለው ሳቢነት የመጽሐፎቹ መልካም ጎን ነው።
መጽሐፎቹ አግባብነት ባላቸው ክፍሎች፣ ምእራፎችና ንኡስ ምእራፎች የተከፋፈሉ ናቸው። እንዲያም ሆኖ ሁለቱም መጽሐፎች ከአጠቃላይ ቅርጻቸውና ይዘታቸው ጋር የማይሄዱ ክፍሎችና ምዕራፎች መያዛቸው እንደ ድክመት ሊታይባቸው ይችላል። በኔ እይታ።
በመጀመሪያው መጽሐፍ የወጭ ጉዳይን በተመለከተ የገባው ክፍል እንዳለ መቅረት ይችል ነበር። ምክንያቱን በሚቀጥሉት ገጾች አቀርባለሁ። “የመደመር መንገድ”ም የተወሰኑ ምእራፎች ተመሳሳይ ችግር ያለባቸው ናቸው። በመጽሐፉ የምረቃ ወቅት የተጠቀሰው “የብልጽግና ተረክ” የተሰኘው ምእራፍ፣ በውስጡ ብዙ ቁም ነገሮችን የያዘ ቢሆንም፣ የፕሮፓጋንዳ ጎኑ ያየለ ስለሚመስል ቢቀር ጥሩ ነበር። የመጽሐፉን የአጻጻፍ ወጥነት ያደናቀፈው ይመስላል፡፡ ሌሎችም ይህን ንኡስ ምእራፍ ተከትለው የመጡ ሌሎች ንኡስ ምእራፎችም የስራ ዘገባ የሚመስል ነገር አላቸው። በውስጣቸው ብዙ ቁም ነገር ቢኖራቸውም፣ ከትረካ የራቁ ስለሚመስሉ እነሱም ባይገቡ መጽሐፉን በውበትም ሆነ በይዘት የሚያደኸዩት አይሆንም ነበር።
በሁለቱም መጽሐፎች፣ አረፍተነገሮች በቀላሉ አንባቢ ሊረዳቸው የሚችሉ፣ አጫጭር፣ የሚደጋገሙ አታካች ስንኞችና ቃላት ያልበዙባቸው ናቸው። የፊደል ግድፈት ወይም ስህተት የማይታይበት ምልኡ የአርትኦት ስራ ተካሂዶባቸዋል። ሁለተኛው መጽሐፍ ትንሽ የአርትኦት ችግር ቢኖርበትም።
የመጀመሪያው መጽሐፍ “መደመር” በተለይ፣ በተበጣጠሰ መልኩ እዚህም እዚያም ሲወረወሩ የምናያቸውን የፖለቲካና የኢኮኖሚ እሳቤዎችን አመለካከቶችን፣ ጽንሰ-ሃሳቦችን በአንድ መጽሐፍ ውስጥ በጥቂት ገጾች በቀላሉና በተደራጀ መንገድ ማቅረብ ችሏል።
በሁለቱም መጽሐፎቹ ዐቢይ በግብዝነት ላይ ለተመሰረተ አዋቂ ሊያስመስለው ስለሚችል ጉዳይ አልተጨነቀም። ራሱም ሆነ ማንም ግለሰብ ሊያቀርባቸው የሚችሉ አመለካከቶችን፣ አባባሎችን፣ አስተያየቶችን፣ የአዋቂዎች ድጋፍ ያላቸው ለማስመሰል ጽሁፉን አላስፈላጊ በሆኑ ጥቅሶች አልሞላውም። ይህ አጻጻፍ ለትረካው ያልተደነቃቀፈ አፈሳሰስ ጉልህ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ብዙ ጊዜ በባእድ ቋንቋ ውይይት የሚደረግባቸውን፣ የሃገራችን ምሁራን “በአማርኛ ለማቅረብ አስቸጋሪ ናቸው” በማለት በባእድ ቋንቋ ሲያስተናግዷቸው የኖሩ የሃገራችንን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ችግሮች፣ እይታዎች፣ እሳቤዎችና መፍትሄዎችንም፣ ደራሲው በአማርኛ ብቻ ሳይሆን በኦሮምኛ ጭምር ማቅረብ መቻሉ ትልቅ ክንዋኔ ነው።
በመጽሐፎቹ ውስጥ በተለይ በመጀመሪያው መጽሐፍ የቀረቡ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና ማህበራዊ ነክ፣ የተለያዩና የረቀቁ አተያዮች፣ ንድፈ ሃሳባዊ መሟገቻዎች በቀላሉ ምሁር ያልሆነ አንባቢ ሳይቀር ሊረዳው በሚችል ሃገራዊ ቋንቋ በመጻፍ፤ በርከት ያለ አንባቢ ሌላ ጊዜ የማይደፍራቸውን የሃሳብ ዘርፎች ደፍሮ ማንበብ እንዲችል፤ አንብቦም የራሱን አቋም እንዲወስድ፣ ከሌሎች ጋር ሃሳብ እንዲቀያየርና እንዲከራከር የሚያስችል አቅም የሚሰጠው ሆኖ አግኝቸዋለሁ።
 የመጽሐፎቹ  ጸሃፊ የሃገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር መሆኑ፣ ከዚህ ቀደም መሰረታዊ በሆነ ሃገራዊ ጉዳዮች ላይ የተጻፉ መጽሐፍትን ለማንበብ ፍላጎት የማይኖረውን የህብረተሰብ ክፍል፣ እነዚህን መጽሐፎች እንዲያነብ ያደርገዋል። ይህ  ብቻ ሳይሆን ከዚህም ንባብ ተነስቶ በሃገሩ ጉዳይ ዙሪያ የተጻፉ ሌሎች መጽሐፎችን የማንበብ ፍላጎት እንዲኖረው የሚያበረታታ፣ የአንባቢን ቁጥር በማሳደግ በጎ ተጽእኖ ማሳደር የሚያስችል እንደሆነ  አምናለሁ፡፡
መጽሐፎቹ በተለይ “መደመር” በንድፈ ሃሳብ ደረጃ ብቻ ሳይሆን የሃገራችንን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ችግሮችንና  (ዶ/ር ዐቢይ እንደሚለው “ስብራቶች”) መፍትሄዎቻቸውን  በዝርዝር ያቀረበ በመሆኑ ምንም አይነት የረባ የድርጅት ፕሮግራምና ፖሊሲዎች ለሌላቸው የሃገራችን በርካታ የፖለቲካ ድርጅቶች፣ ሌላው ቢቀር ፍላጎቱ ካላቸው፣ ለፕሮግራም መጻፊያ ወይም ለፖሊሲ ጥናት መነሻ የሚሆኑ መንደርደሪያ ሃሳቦችን የሚያስታጥቃቸው እንደሚሆን አስባለሁ፡፡ ከየትም ተቆርጦ በሚለጠፍ ስልት ከሚዘጋጅ የፖለቲካ ፓርቲዎች ፕሮግራም፣ በተወሰነ ደረጃም ቢሆን በሃገሪቱ ተጨባጭ ሁኔታ ላይ የተመሰረተ ፕሮግራም መጻፍ እንዲችሉ ያግዛቸዋል። የፖለቲካ ድርጅቶች ከጥቅል ፕሮግራም ወደ ዝርዝር የሴክተር ፖሊሲዎች ጥናት የመሻገር ግዴታ እንዳለባቸው ይጠቁማቸዋል። ፖለቲካ ከስሜት ወጥቶ በምክንያት ላይ የተመሰረተ እንዲሆን በጎ ጫና ያሳርፋል።
ትልቁ የመጽሐፎቹ ጥንካሬ በስልጣን ላይ የሚገኝ አንድ መሪ “የሃገራችን ዋና ዋና ችግሮችና መፍትሄዎቻቸውም እነዚህ ይመስሉኛል” በማለት ሃገሪቱን ወዴት ሊወስዳት እንደሚሻ ሁሉም ዜጋ በአደባባይ እንዲያየው ጽፎ ማሳተሙ ነው። እንኳን ሃገር የሚመሩ ፖለቲከኞች ቀርተው ህይወታቸውና ሙያቸው ሃሳብን በሃሳብ መሞገት የሆነው የአካዳሚ ሰዎችም፣ መሰረታዊ በሆኑ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ሃሳብ ለመሰንዘር ድፍረት ባጡበት ሃገርና ዘመን፣ የሃገሪቱ መሪ የሆነ ሰው ሃሳቡን፣ ጨዋውም ባለጌውም፣ አዋቂውም አላዋቂውም እንዲያነበውና የፈለገውን አስተያየት እንዲሰጥበት በማድረግ ለህዝብ ማቅረብ መቻሉ ትልቅ ፋይዳ አለው።
መጽሐፎቹ የደራሲውን ደጋፊዎች በጽናት ከጎኑ እንዲቆሙ፣ ተቃዋሚዎቹ ለምን እንደሚቃወሙት ምላሻቸውን በአግባቡ፣ በጽሁፍ እንዲሰጡ ያበረታታሉ። በጨበጣ የሚደረግን የተቃውሞ ባህል ያዳክማሉ። ከዛም አልፎ ሀገርና ህዝብን ሊያሻግሩ የሚችሉ ሃሳቦችን በአአምሮዋቸው ወይም በቢሮ መሳቢያቸው አስቀምጠው፣ የአላዋቂን ትችትና የባለጌን ስድብ ፈርተው ምንም ላለማለት በፍርሃት ተሸብበው የሚኖሩ የሃገሪቱ ልሂቃን፣ ከፍራቻ ቆፈናቸው ወጥተው በሃሳብ ማህበረሰብን የመምራት ሃላፊነታቸውን እንዲወጡ ያበረታታሉ።
“የመደመር” ጥንካሬ ተደርጎ መታየት ቢችልም፣ በሌላ በኩል የድክመት ጎን የታየበት ጉዳይ፣ ከዐቢይ እምነቶች ጋር የማይስማሙ አመለካከቶች በንጽጽር በሚቀርቡበት ወቅት ደራሲው በተቻለ መጠን ሃሳቦችን በገለልተኛነት የማቅረቡ ጉዳይ ነው። በሃገራችን የተለመደው የራስን አመለካከት ትክክለኛነት ለማስረገጥ የሌላውን የማጣጣል፣ የማንቋሸሽ፣ በአሽሙር፣ በስድብና በፍረጃ የሚያቀርብ አለመሆኑ ከመጽሐፉ ጠንካራ ጎኖች ጋር የሚመደብ ሃቅ ነው። ይህም ለሰለጠነ የተዋስኦ ባህል የራሱን ድርሻ ተጫውቷል።
ይህን ስል ግን፣ “ዐቢይ ከራሱ እምነት ጋር ተቃራኒ የሆኑ የፖለቲካ ይሁን የኢኮኖሚ ነክ አመለካከቶችን ወይም እሳቤዎችን በሚገባ ያላቀረበባቸው ቦታዎች የሉም” ማለት አይደለም። ከይዘት ውጭ ባሉ ጉዳዮች ላይ በድክመት ማቅረብ የምችለው አንድ ነጥብ ቢኖር ይህ ብቻ ነው። ይህ ድክመት አንድ ይሁን እንጂ ትልቅ ድክመት ይመስለኛል።  ይህ ድክመት ተቃራኒ  አመለካከቶችን በደንብ ካለማወቅ ወይም ካለመረዳት ወይንስ “በተሟላ መንገድ ማቅረቡ የራስን አቋም ያዳክማል” ከሚል ይሁነኝ ተብሎ የተደረገ መሆኑን  ማወቅ አይቻልም። ለምሳሌ “ኢህአዴግ በረጅም የስልጣን ዘመኑ ምንም አልሰራም” የሚሉ ወገኖች ከጭፍን ጥላቻ ወይም ሌሎች የሰሩትን በበጎ ከማያይ ባህላችን የሚመነጭ አመለካከት ብቻ አድርጎ በሚያየው አተያይ ላይ ዐቢይ ያተኩራል። ይህ የዐቢይ እምነት እውነትነት የለውም ማለት አይደለም።
በሌላ በኩል ግን “ኢህአዴግ ከቆየበት የስልጣን ዘመን ርዝማኔ፣ ካገኘው መልካም አጋጣሚ አኳያ ሲታይ፣ ሃገሪቱ በሁሉም ዘርፎች ማስመዝገብ ትችል ከነበረው እድገት መጠነኛ ሊባል የሚችል እድገት ማስመዝገብ ባለመቻሉ፣ የሃገሪቱን እድገት ወደ ኋላ የጎተተ እንጂ ወደፊት ያመጣ ተደርጎ ትንሽም እውቅና ሊሰጠው አይገባም” የሚለውን ምክንያታዊ ክርክር በሚገባ አይፈትሸውም።
በኢህአዴግ ላይ የሚቀርበው ነቀፋ “ድርጅቱ ካለማው ያጠፋው በዝቷል። ሃገሪቱ ያስመዘገበችው አሉታዊ እድገት ነው” የሚለው ክርክር በዚህ አይነቱ አመክንዮ ላይ የተመሰረተ ጭምር መሆኑን የሚያሳየው ክርክር በመጽሐፉ ውስጥ ቦታ አላገኘም፡፡ (መደመር ገጽ 25፣ ገጽ 33 ገጽ 155-156 በሌሎችም ገጾች ከሁኔታዎች ማእቀፍ ውጭ ኢህአዴግ ያስመዘገባቸውን ድሎች በአንጻራዊነት የሚያቀርቡ ትረካዎች የቀረቡባቸው ገጾች ናቸው። “በመደመር መንገድ” ገጽ 25 #ቤተኛ ባይተዋር; በሚለው ርእስ ስር ተመሳሳይ እይታ ይንጸባረቃል።)
ዛሬ በፖለቲካ ሆነ በኢኮኖሚ መስኩ ሃገሪቱ የምትገኝበት እጅግ አስፈሪ የሆነ ረግርግ (ሌላው አካባቢ ቀርቶ 30 አመት ሙሉ ወያኔ የተሻለ አመራር ሲሰጠው ነበር በሚባልበት በትግራይ ውስጥ ያለውን እጅግ አሰቃቂ የድህነት ረግርግ እያየን ነው። ይህን እያየን በ30 አመት ስላደገ የሃገሪቱ የነፍስ ወከፍ ገቢና ስለተከናወኑ የልማት ስራዎች ማውራት እንችላለን ወይ∙?) በኢህአዴግ ዘመን መሰራት ሲገባቸውና መሰራት  እየተቻሉ ካልተሰሩ ወይም ሆን ተብሎ ለግል ጥቅም ሲባል በሃገር ኪሳራ ከተሰሩ እኩይ ተግባራት ጋር በቀጥታ ስለሚያያዙ፣ ኢህአዴግ መለካት ያለበት የኢህአዴግ የስታቲስቲክስ ጽህፈት ቤት በሚያቀርበው ወገንተኛ የእድገት አሃዝ ሳይሆን የኢትዮጵያ ህዝብ በሙሉ አቅሙ፣ ሃብቱ፣ እውቀቱና በነበረው የተመቻቸ ሃገራዊ ሁኔታ በኢህአዴግ ዘመን ሊያከናውን ይችል ከነበረው ተአማኒነት ካለው ግምታዊ የእድገት አሃዝ አኳያ ብቻ ነው። በመጽሐፉ የተለያዩ ገጾች ዐቢይ ሃገሪቱ በከንቱ ስላባከነቻቸው እድሎች በቁጭት የጻፈ ቢሆንም ይህ ቁጭት የኢህአዴግን ተጨባጭ ክንዋኔዎች መለኪያ አድርጎ አያቀርብም፡፡  
ሌላ አንድ ምሳሌ ልጨምር።
በግለሰቦችና በቡድን መብቶች ቀዳሚነት በሚደረገው ሙግት ዙሪያ “የግለሰብ መብት ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል” የሚሉ ወገኖችን ሃሳብ በተሟላ መንገድ በመጽሐፉ የቀረበበት ሁኔታ አይታይም። በተለይ የግለሰብ መብት ተሟጋቾች “ለቡድን መብት ለመቆም መሰባሰብ የሚቻለው ለቡድን መብት የሚቆረቆሩ ግለሰቦች በቅድሚያ መብታቸው ተከብሮ ለቡድን መብት የሚቆም ማህበራዊ እንቅስቃሴ ሲጀምሩና ድርጅት ሲፈጥሩ መሆኑን፣ ከዛም አልፎ በቡድን መብት በቆመው ድርጅት ውስጥም የግለሰቦች መብት ካልተከበረ “የቡድን መብት አስከባሪ ነን” የሚሉ መሪዎች፣ በእውን የቡድኑን መብት እያስከበሩ እንደሆነ መጠየቅ፣ በቡድኑ ውስጥ የሚነሱ ሌሎች የቡድን መብቶች ጥያቄ ማቅረብ የማይቻልበት፣ አባላቱ የቡድኑን እንቅስቃሴ በነጻነት መፈተሽ የማይችሉበት አፋኝ ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል” በማለት ለሚያቀርቡት ክርክር ዶ/ር ዐቢይ ቦታ አልሰጠውም።  
“የቡድን መብቶች መከበር የግለሰቦችን መብት እንደማያስከብር፣ እንደውም በቡድን መብት ማስከበር ስም የተጀመሩ እንቅስቃሴዎች ትልቁ አደጋቸው የግለሰቦችን መብት፣ የሌሎችን ቡድኖች መብት የመጨፍለቅ አደጋ መሆኑ ስፋት ካለው የሰው ልጆች ተመክሮ የሚያቀርቡትን መከራከሪያ ጸሃፊው አይመለከተውም። የሃገራችንም ተመክሮ የሚያረጋግጠው ይህንኑ ሃቅ መሆኑ በደራሲው እውቅና አልተቸረውም።
በተቃራኒው የግለሰቦች መብት መከበር ግን በተደራጀ መንገድ የቡድን መብት ለማስከበር ለሚንቀሳቀሱ በሩን እንደሚከፍት፣ ከዛም አልፎ የቡድን መብት በሚገባ ለመከበሩ ከቡድኑ ውስጥም ይሁን ከቡድኑ ውጭ የሚገጥሙትን ተግዳሮቶች ለመፍታት የግለሰብ መብት መከበር ወሳኝ መሆኑን በምክንያት ላይ ተመስርቶ ለሚቀርበው ክርክር መጽሐፉ ቦታ አይሰጠውም። እንደውም ዶ/ር ዐቢይ “የግለሰብ መብት አቀንቃኞች የቡድን ማንነትን በማጥፋት … ጭቆናውን የሚያድበሰብስና የጭቆና ቅሪትን የሚተው…” በሚል የግለሰብ መብት መቅደም አለበት የሚሉትን ከሚዛናዊነት በራቀ አቀራረብ ይተቻቸዋል። (መደመር ገጽ 90)
እራሱ ዐቢይ እንደጻፈው፣ ኢህአዴግ ከልጅነቱ ጀምሮ መላው ህይወቱን ያሳላፈበት፣ ልምድም፣ እውቀትም የገበየበት፣ ራሱም የወጣትነት ጉልበቱንና እውቀቱን ኢንቨስት ያደረገበት ድርጅት ከመሆን ጋር የተያያዘ ከስሜት ተላቆ ያላለቀ አመለካከት ውጤት ይመስላል። (“የመደመር መንገድ”፣ “ሰሚ ፍለጋ” በሚለው ርእስ ስር ገጽ 5 የዐቢይና የኢህአዴግ ቁርኝት ምን ያህል ጥብቅ እንደሆነ ከፖለቲካ ሀሁ ቆጠራ፣ ከምንዝር እስከ አለቃነት ያደረሰውን የስራ ተመክሮዎች በዚህ ድርጅት ውስጥ ማግኘቱን በበጎ ትውስታ -with fondness - መልኩ ጽፎታል)፡፡
ዐቢይ የኢህአዴግ ህገ መንግስት፣ የዘር ፌደራላዊ አስተዳደር፣ ዝግ የዘር የፖለቲካ ኢኮኖሚና ማህበራዊ አደረጃጀት “እውን በዚህ ሃገር ውስጥ ብዝሃነትን ያስጠበቀ፣ ለቡድኖች መብት መከበር ጥያቄ መፍትሄ የሰጠ ወይንስ ሁሉም ተያይዞ ወደሚጠፋፋበት የዘሮች ፍጥጫ የሚወስድ የጥፋት መንገድ?” የሚል ጥያቄ አያነሳም። “መደመር” ከገጽ 116-117 ላይ የቀረበው ሰፋ ያለ ሃተታ፤ ህገ መንግስቱ የብሄረሰቦችን መሰረታዊ መብቶች ያስጠበቀ፣ የሚጎድሉት ነገሮች የአፈጻጸም እንጂ የፖሊሲ ችግር እንደሌለበት የሚገልጽ ነው።  
በዚሁ መጽሐፍ  ገጽ 117 ላይ ዐቢይ፣ የአፈጻጸም የሚላቸውን ችግሮች ለመፍታት ከለውጡ በኋላ “የተወሰዱት “የዴሞክራሲያዊ ማሻሻያ እርምጃዎች” ያበረከቱትን አስተዋጽኦ “ሃገራዊ መግባባትን በማጠናከር ሰላማችንን ያመጡ ናቸው” ይለናል። አዎን መደመር በተጻፈበት ወቅት የነበረው ሃገራዊ ሁኔታ ይህን ቢመስልም፣ መደመር የተጻፈበት ቀለም ሳይደርቅ፣ በሃገሪቱ የተከሰቱ ሁኔታዎች ግን ይህን አባባል ጥያቄ ውስጥ የሚያስገቡ ናቸው።
ዐቢይ ኢህአዴግን ለመመዘን ከውጭ ተመልካች ይልቅ “ቤተኛ ባይተዋር” መሆኑ የተሻለ አቅም እንደሚሰጠው ቢያቀርብም (የመደመር መንገድ ገጽ 25) ከዚህ በላይ ባቀረብኳቸው ምሳሌዎች እይታ፤ ከባይተዋርነቱ ይልቅ ቤተኛነቱ በማየሉ የኢህአዴግን መሰረታዊ ጉድለቶች ማየት እንዳይችል አድርጎታል ለማለት ተገድጃለሁ። ምክንያቱ ይህ ሊሆን አይችልም ብለው ለሚጠረጥሩ ሌላው ምክንያት መሆን የሚችለው የሚቀጥለው ብቻ ነው።
ችግሩ የወቅቱ የዐቢይ የፖለቲካ ስልጣን የቆመበት መሰረትና በወያኔ ዘመን በተሟላ የመንግስት ድጋፍ፣  ስር እንዲሰድ የተደረገው ዘርን ተኮር ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ እንቅስቃሴ በቀላሉ መጋፋት የሚችሉት እንዳልሆነ ከመረዳት ከመጣ የፖለቲካ ስሌት ጋር የተገናኘ ይመስለኛል። ዐቢይ በመጽሐፉ ብዙ ነገሮችን ያየበትን ስፋትና ጥልቀት ለተመለከተ አንባቢ፣ ከላይ ባቀረብኳቸው ምሳሌዎች ዙሪያ ጸሃፊው የወሰዳቸው አቋሞች “ከእውቀትና ተመክሮ ማነስ የመነጩ ናቸው” ብሎ ለመቀበል ይከብደዋል። እነዚህ ምሳሌዎች ቁልፍ የሆነውን የሃገሪቱን አንኳር የኢኮኖሚና የፖለቲካ ጉዳዮች የሚመለከቱ መሆናቸው ጉዳዩን የበለጠ አሳሳቢ ያደርገዋል።
ይህንንም ብዬ ግን መጽሐፉ የሌሎችን ግለሰቦችና ቡድኖች ሃሳቦችና አመለካከቶች በተቻለው መጠን ሃቅን ተመርኩዞ በገለልተኛነት ለማቅረብ የሄደበት ከፍታ በጎ ለሆነ በሚዛናዊነት ላይ ለተመሰረተ የተዋስኦ ባህል ማበረታቻ ሆኖ እንዲታይ ያደርገዋል።
“የመደመር መንገድ”ን የሥነ ጽሁፍ ውበት አለማድነቅ አይቻልም። የዶ/ር ዐቢይ የጸሃፊነት ክህሎት የታየበት መጽሐፍ ነው። ከዛም አልፎ ጸሃፊው በሃገራችን የተንሰራፋውን የማንበብ ባህል ችግር በመረዳት አንባቢን ለመሳብ በርካታ ቁምነገሮችን እያዋዛ በመጻፉ፣ መጽሐፉ ተነባቢ እንዲሆን  ያደረገው ጥረት ተሳክቶለታል የሚል እምነት አለኝ። ለሌሎች በተመሳሳይ ጉዳዮች ላይ ለመጻፍ ለሚፈልጉ ጸሃፍት በጎ ምሳሌ ሊሆን ይችላል።
ከይዘት ውጭ ያልኩትን ዳሰሳ ሳሳርግ፣ አንድ መጽሐፍ ሲዳሰስ መጽሐፉ የተገለጸባቸው እጅግ በርካታ ጥንካሬዎች እያሉት ጥቂት ድክመቶች ላይ አተኩሮ መጽሐፉን በድክመት የተሞላ አድርጎ የማቅረብ ሌላው ከአድርባይነት የመጽሐፍ ዳሰሳ ባህላችን በተቃራኒው የቆመው አፍራሽ የዳሰሳ ባህላችን ነው። ይህ ባህል ሊታረም የሚገባው ነው። ከዚህ እይታ በመነሳት የዶ/ር ዐቢይ  መጽሐፎች ከይዘት ውጭ ባሉት መመዘኛዎች እጅግ የተዋጣላቸው ናቸው ማለት ይቻላል። ቀጥሎ የማልፈው ወደ ይዘት ዳሰሳ ነው።        

አንድ ሰባ ሰማኒያ ዘመን የሆናቸው ሽማግሌ፤ ተማሪ ቤት ገብተው ሲማሩ አንድ ተማሪ፤
“አባቴ ፤ ዛሬ ተምረው ከእንግዲህ ወዲህ ሊሾሙበት ነው? ወይስ ሊከብሩበትና ሊታዩበት?” ቢላቸው፤ ሽማግሌው፡-
“ልጄ ልሾምበት፣ ልከብርበትና ልታይበትስ ብዬ አይደለም። ነገር ግን የማይቀረው ሞት ሲመጣ፣ መልአክ-ሞቱ ይዞኝ ወደ ፈጣሪ ሲቀርብ ወዴት አገኘኸው?” ሲለው “ከአትሮኑሱ (መጽሐፍ ማስቀመጫና መግለጫ ገበታ) እግር አገኘሁት” ብሎ እንዲመሰክርልኝ ብዬ ነው” አሉት።
ሽማግሌው “በየትኛውም እድሜ መማር ራሱ ጽድቅ ነው”፤ ነው የሚሉት። እውነት ነው። የድንቁርና ዳር ድንበር በየትኛውም እድሜ አለመማር ነው። መማር ግን ፊደል መፈደል ፣ ቀለም መቅለም ብቻ አይደለም። ከመከራችን መከር፣ ከአሳራችንም ሳር ለማብቀል ይቻላል። ደንቆሮ አእምሮዬን ይዤ ሰማይ ቤት አልገባም። እጌታም ፊት አልቀርብም ያሉት አዛውንት፤ ይህ ገብቷቸዋል። አንድ ጊዜ ደግሞ አንድ የዩኒቨርስቲ ተማሪ የአክስቱ ልጅ ወደአለችበት ሄዶ አንድ የምስራች ይነግራታል።
“ስሚ ዛሬ ምን ሰማሁ መሰለሽ?”
“ምን ሰማህ?”
“ዘንድሮ ሀሌ ኮሜት የተባለችው ኮከብ፣ በኢትዮጵያ ሰማይ ላይ ልትታይ ትችላለች” ሲሉ የጃፓን የስነ-ሊቃውንት ገለጹ አላት። የአክስቱ ልጅ የሳይንስ ተማሪ ናት። ዜናው እጅግ አስደሰታት። ከተቀመጠችበት ተነስታ አቅፋ ሳመችው። ይህ ሁሉ ሲሆን ቁጭ ብላ ከርቀት ታስተውል የነበረችው ታናሽ እህቱ፣ የ12ኛ ክፍል ተማሪ እንዲህ ያስፈነደቃቸው ነገር ምን እንደሆነ ለማወቅ ጓጉታ ስትሮጥ ትመጣና፤
“ምንድነው እንዲህ ያስደሰታችሁ? እስቲ ለኔም ንገሩኝ?” ብላ ትጠይቃቸዋለች። ታላቅ እህቷ እንዲህ ስትል አስረዳቻት፡-
“ምን መሰለሽ፤ ሃሌ ኮሜት ማለት በ76 ዓመታት አንድ ጊዜ በዓለም ላይ እንደ ፀሀይ ልታበራ የምትችል ብሩህ ኮከብ ናት። ታዲያ ይህቺ ኮሜት እንደ አጋጣሚ ዘንድሮ ኢትዮጵያ ላይ ልትታይ ትችላለች። ብለው ሳይንቲስቶች ገመቱ። የእኛ ትውልድ እድለኛ ትውልድ ነው። ከእንግዲህ እኮ ሃሌ ኮሜት በዓለም ለመታየት ሌላ 76 ዓመት ያስፈልጋታል። የእኔና የአንቺ ትውልድ ደግሞ አያያትም ማለት ነው። ደስ አይልም?”
“ግን ይቺ ኮከብ በመታየቷ ከሌላው ጊዜ ምን የተለየ ነገር ይኑራት?”
“ለውጡማ ምናልባት በዚያ ቀን 24 ሰዓት ሙሉ ብርሃን ይኖረናል። 24 ሰዓት ፀሀይ ይሆናል እንደ ማለት ነው።” እህትየዋም ፊቷን ቅጭም አደረገችና፤
“ወይ መከራ!! 24 ሰዓት ሙሉ ልንማር ነው ማለት ነው?” አለች ምርር ብላ።
ያለንበት ዘመን ትምህርት እንደ ጦር የሚፈራበት ሆኗል።
“በጠቅል ጊዜ ያልተማረ ማዘኑ አይቀርም እያደረ።” እያለ እየዘመረ ያደገ፣ ትንቢቱ ተፈጸመ እንዴ? ይል ይሆናል። ትምህርት በትምህርት ቤት የምናገኘው ብቻ አይደለም። የትምህርት ቤቱም ትምህርት ቢሆን ማጣጣሚያው ኑሮ ነው። የዛሬውን ከመስማት ከማየት እንደምንማር፣ የትላንቱን ከታሪክ መማር አለብን። ለዚህ ደግሞ የማንበብ ባህላችንን ማዳበር ግድ ይለናል። ያየነውን አላየንም፣ የሰማነውን አልሰማንም ያልን እለት ነው የመጨረሻ የድንቁርና ደረጃ። መማር ዘርፈ-ብዙ ነው። “ለምን ሆነ?” ማለት፣ “እንዴት ሆነ?” ማለት መልመድ አለብን። “ብልህ ሰው ትክክለኛ መልስ የሚሰጥ አይደለም። ትክክለኛውን ጥያቄ የሚጠይቅ እንጂ” እንዲሉ ትክክለኛ ጥያቄ መጠየቅ መልመድም አንድ የሚያስፈልገን ትምህርት ነው፤ በስተ እርጅናም ሆነ በወጣትነት።
የእያንዳንዷ ቀን ልምዳችን አስተማሪያችን ናት። ወህኒ ቤት ታስሮ የነበረ አንድ እብድ “ሞኝ ያስራል ብልጥ ይማራል!” ይል ነበር። ትምህርት የትም አለ። ከምንም ነገር መማር ይቻላል። ዋናው ማየት፣ ማስተዋልና ማዳመጥ ነው። ድርቁ ካደረሰብን ጥፋት መማር አለብን። ስለ ድርቁ ከማናገሩ የዘንድሮ ተመራጮችም። እህል አግኝተን ውሃ ማቅረብ ሲያቅተን ከማየትም መማር አለብን። እንደ ኢትዮጵያ ባለች የምርጫ መርህና አተገባበር ገና ጥሬ በሆነባት ሀገር ማሸነፍ ሳይሆን መወዳደር የነገር ሁሉ አሀዱ መሆኑን መማር ያስፈልጋል። የአሁኑ ምርጫ ተመረጥኩም አልተመረጥኩም ለመጪው 5 ዓመት ከዛሬው መዘጋጀት ጀምሬአለሁ ብሎ ማሰብ ብዙ ኪሳራ እንደሌለው መማር ተገቢ ነገር ነው። እጂን አጣጥፎ ከመቀመጥ፤ የተሻለ አወዳደቅን ማየትና መማር ይበጃል። ስርዓት መገንባት ሂደት እንጂ በአንድ ጀምበር ፊርማ “አበጀህ-አበጀሽ” ተባብሎ የሚያበቃ ጉዳይ አይደለም። ለስንት ማህበራዊ ድርና ማግ የተሳሰረን ህዝብ ጉዳይ “እኔ ነኝ መፍትሄህ! ምልክቴ ይሄ ነው! ይሄን እሰራለሁ” የሚለውን ፈሊጥ ለልመና ዜማ ብቻ ከተጠቀምንበት የወረቀት ጨዋታ ነው።
“እምነት ሲታመም ሺ ወረቀት መፈራረም!” እንዲል የሀገራችን ደራሲ።
“ሁሉ ነገር አልቆለታል” የሚል ተስፋ ቆራጭ አካሄድም ጨለምተኛ ነው። አገር ያለ ተስፋ የትም አትደርስም። ተስፋ ደግሞ ባካበትነው ልምድና የችግራችን ጓዳ ሁሉ ለመማር ካለን ዝግጁነት ይመነጫል። ለመማር እልህ እንጂ ቁጣ አያስፈልገንም። ከሰከነ መንፈስ ነው ጠንካራ ጥያቄ የሚወለደው። ጠንካራ ጥያቄ የሚለወጥ መንግስት፣ የሚያስብ ትውልድ ይፈጥራል። በዚህ መንገድ ላይ የሚማር፣ የሚወያይ ዜጋ ለማፍራት እድሉ አለን። በአለው አቅምና የእውቀት ጥሪት የመላወስ ሙከራ ማቆም የለበትም። የጠፋው ጠፍቷል- በቀረው መራመድ ያሻል። አንዲት አሮጊት እንዳሉት ነው፤ ጎረቤታቸውን ሊጠይቋት ጎራ ብለዋል። በጨዋታ መሃል፤
“ምነው መውለዱን አቆምሽ?” ይሏታል።
“ኧረ ምን በወጣኝ ብዙ ወልጃለሁ፤ ከእንግዲህ ንክችም አላደርግም” ትላለች፤ ጎረቤታቸው በምሬት።
አሮጊቷም፡- “አዬ ልጄ ተይ እንዲህ አትማረሪ!”
አሁን ከምትወልጅው ልጅ
ሞኝ ወጥቶለት
ክፉ ወጥቶለት
ሞት ወስዶለት
የሚተርፈው ትንሽ እኮ ነው!!” አሏት።
የተረፈንን የተማረ ሃይል አስተባብረን ለመማር ዝግጁ መሆን ያስፈልጋል። መልአከ ሞት “ከአትሮኖሱ እግር አገኘሁት” ብሎ እንዲመሰክር እንማር። እስካሁን ከአለመማራችንም ቢሆንም እንማር!!
የወቅቱ ጥቅስ፡- “ሁሉ ነገር አልቆለታል” የሚል ተስፋ ቆራጭ አካሄድም ጨለምተኛ ነው። አገር ያለ ተስፋ የትም አትደርስም።”


 በሶማሌ ክልል የእስረኞችን አያያዝ በተመለከተ የተወሰነ መሻሻል የታየባቸው ቦታዎች ቢኖሩም፤ አሁንም ብዙ ማሻሻያዎች የሚስፈልጋቸው ጉዳዮችና ቦታዎች መኖራቸውን የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) አስታወቀ፡፡
 ኮሚሽኑ መጋቢት 13 ቀን 2013 ዓ.ም. በጅግጅጋ ከተማ ፖሊስ ጣቢያዎች ያደረገውን ፈጣን ክትትል ጨምሮ በተደጋጋሚ ጊዜያት በክልሉ የተለያዩ አካባቢዎች የፖሊስ ጣቢያዎችንና ማረሚያ ቤቶችን በመጎብኘት፣ የእስረኞችን የሰብአዊ መብቶች አያያዝ ሁኔታ በተመለከተ ክትትል አድርጓል፡፡ ከእስረኞች፣ የፖሊስ መምሪያዎችና የማረሚያ ቤቶች ኃላፊዎች እንዲሁም ከሌሎች ጉዳዩ ከሚመለከታቸው የክልሉ የሕግ አስከባሪና የአስተዳደር አካላትም ጋር መወያየቱ ተጠቁሟል፡፡  
በክትትሉ ከተጎበኙት ቦታዎች በተለይም በጅግጅጋ ከተማ ካውንስል ፖሊስ መምሪያ በተለምዶ ሃቫና ተብሎ በሚታወቀው የተጠርጣሪዎች ማቆያና በ04 ቀበሌ አቅራቢያ የሚገኘው የካውንስሉ ማቆያ የተጠርጣሪዎች አያያዝ እጅግ አሳሳቢ መሆኑን ኮሚሽኑ አመልክቷል፡፡
በእነዚህ እስር ቤቶች ተጠርጣሪዎች ንፅህናቸው ባልተጠበቀና በጣም በተጨናነቁ ክፍሎች ለጤና ጎጂ በሆነ መልኩ እንደሚያዙ፣ ከፍተኛ የምግብ እጥረት መኖሩንና በወንጀል ተጠርጥረው የታሰሩ ሕጻናት በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀፅ 172 መሰረት ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ በዋስ እንዲለቀቁ ቢጠበቅም፤ ከዚህ በተቃራኒ ከ 18 አመት በታች ያሉ ሕጻናት እስረኞች፣ ለአካለ መጠን ከደረሱ ሰዎች ጋር ተቀላቅለው እንደሚያዙ ኮሚሽኑ አረጋግጧል፡፡
በተጨማሪም፤ በጅግጅጋ ከተማ 04 ቀበሌ አቅራቢያ በሚገኘው የካውንስሉ ማቆያ የሚገኙ ተጠርጣሪዎች፤ የቤተሰብ ጉብኝት መከልከል፣ ፍርድ ቤት በጊዜ ያለመቅረብና በተወሰኑ እስረኞች ላይ ድብደባም ጭምር እንደደረሰባቸው ኮሚሽኑ ከታሳሪዎች አሳማኝ ምስክርነት መቀበሉን አስታውቋል፡፡
ኮሚሽኑ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በግንባር ካደረገው ውይይት በተጨማሪ ለሚመለከታቸው የከተማውና የክልሉ አስተዳደር አካላት በተጻፈ ደብዳቤ፤ ከላይ የተጠቀሱት የሰብአዊ መብቶች ጥሰት በአስቸኳይ እንዲታረሙ ምክረ ሃሳቦችን አቅርቦ ነበር። በተለይም የሃቫና ፖሊስ ጣቢያ ካለበት አስቸጋሪ ሁኔታ አንጻር በአፋጣኝ እንደሚዘጋ በተደጋጋሚ ለኮሚሽኑ ቃል የተገባ ቢሆንም፣ እስካሁን ድረስ ተግባራዊ አለመሆኑን አመልክቷል፡፡
ከሀቫና ፖሊስ ጣቢያ እስረኞችን ወደ ጎዴ ማረሚያ ቤት በመላክ የጣቢያውን መጨናነቅ ለመቀነስ የተሞከረ ቢሆንም፤ ይህ የተደረገው ከእስረኞችና  ከቤተሰቦቻቸው ጋር በቂ ምክክር ሳይካሄድ መሆኑንና የጎዴ ማረሚያ ቤት በራሱ ከፍተኛ መጨናነቅ ያለበት በመሆኑ ታሳሪዎች ቅሬታቸውን ለኮሚሽኑ ተናግረዋል፡፡ በጎዴ ማረሚያ ቤት 14 ክፍሎች ያሉ ሲሆኑ በጉብኝቱ ወቅት 470 እስረኞች እንደነበሩ ኮሚሽኑ ጠቁሟል።  
በወንጀል ውስጥ ገብተው በመገኘታቸው በፍርድ ቤት እስራት የተፈረደባቸውና ከ50 በላይ  የሆኑ ሕፃናት በጎዴ ማረሚያ ቤት ለአካለ መጠን ከደረሱ እስረኞች ጋር ተቀላቅለው እንደሚገኙ የጠቆመው ኮሚሽኑ፤ ይህም ወጣት አጥፊዎች (ከ18 ዓመት በታች የሆኑ ሕጻናት) ለአካለ መጠን ከደረሱ እስረኞች ተለይተው መያዝ እንዳለባቸው የሚደነግገውን ህግ የሚጥስ በመሆኑ አፋጣኝ ትኩረትና መፍትሄ የሚሻ መሆኑን አሳስቧል፡፡   
በሌላ በኩል ኮሚሽኑ፣ በክልሉ ውስጥ ተዘዋውሮ ክትትል ባደረገባቸው የፖሊስ መምሪያዎች የሚገኙ ተጠርጣሪዎች አያያዝ ላይ የተደረጉ መሻሻሎች እንዳሉ መመልከቱን ጠቁሞ፤ ቢያንስ በአንድ ጣቢያ በተወሰኑ ታሳሪዎች ላይ ድብደባ ስለመፈጸሙ ቢገለጽም፤ ስልታዊና የተስፋፋ አካላዊ ጥቃት ስለመኖሩ መረጃ አልተገኘም ብሏል፡፡ በተለይ በጅግጅጋ ከተማ በሚገኙት የዞንና የክልል ፖሊስ ጣቢያዎች፣ ተጨማሪ የማቆያ ቦታዎችን በማዘጋጀትና በእስረኞች ሰብአዊ አያያዝ ረገድ አበረታች እርምጃዎች መታየታቸውን ኢሰመኮ ገልጧል፡፡    
እነዚህ አበረታች እርምጃዎች በሁሉም የእስር ቦታዎች እንዲስፋፉና በተለይም የንጽህና ችግርና የቦታ ጥበት መጨናነቅ ለመቅረፍ፣ የቤተሰብ ጉብኝት መብት በሁሉም ቦታዎች በተሟላ መንገድ ለማረጋገጥ፣ እንዲሁም ታሳሪዎች ፍርድ ቤት በጊዜው መቅረባቸውንና የጥፋተኛ ፖሊስ አባላትን ተጠያቂነት ለማረጋገጥ ተገቢውን እርምጃዎች ሁሉ መውሰድ ያስፈልጋል ብሏል -ኮሚሽኑ፡፡
በተጨማሪም በጅግጅጋ ካውንስል ፖሊስ መምሪያ ስር የሚገኙ በወንጀል ነክ ጉዳዮች ተሳታፊ ናቸው በሚል ተጠርጥረው የታሰሩ ሕጻናት፣ በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀፅ 172 መሰረት በአፋጣኝ በዋስ ሊለቀቁ እንደሚገባ ኢሰመኮ አስታውቋል፡፡
የሶማሌ ክልላዊ መንግስት፣ ሰብአዊ መብቶችን በማክበርና በማስከበር ረገድ በወሰዳቸው እርምጃዎች የታዩ መሻሻሎች የሚያበረታታ መሆኑን የገለጹት የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ፤ በተለይ ወንጀል ውስጥ ገብተው የተገኙ ሕፃናት እስር ጉዳይ ልዩ ትኩረትና ፈጣን እርምጃ ያስፈልገዋል ብለዋል።

   የቀብር ስነ ስርአታቸው ዛሬ ይፈፀማል

               የኮሪያ ዘማቾች ማህበርን ላለፉት 10 ዓመታት በፕሬዝዳንትነት ሲያገለግሉ የቆዩትና በቃኘው ሻለቃ ጦር ወደ ኮሪያ በመዝመት አርበኛ ወታደር ኮሎኔን መለሰ ተሰማ ከዚህም ዓለም በሞት ተለዩ፡፡
ማህበሩ በትናትናው ዕለት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደተናገረው ኮሎኔል መለሰ አገራቸው ወደ ኮሪያ ባዘመታቸው ወቅት ከሌሎች ጓዶቻቸው ጋር በመሆን ታሪክ የማይዘነጋው ታላቅ ድል አስመዝግበዋል፡፡ ኮሎኔል መለሰ የኮሪያ ዘማቾች ማህበርን በማጠናከር፣የማህበሩን ህንጻና መዝናኛ ፓርክ ባመረ ሁኔታ እንዲሰራ ከፍተኛ ጥረት ያደርጉና ለኮሪያ ዘማች ልጆችና የልጅ ልጆች በስኮላር ሽፕ የትምህርት ዕድልና ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች እንዲያገኙ በማድረጉ ረገድ ከፍተኛ ሲያደርጉ መቆየታቸው ተናግሯል፡፡
ኮሎኔል መለሰ በደረሰባቸው ህመም ምክንያት መጋቢት 30 ቀን 2013 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩ ሲሆን የቀብራቸው ስነ-ስርዓትም በዛሬው ዕለት በቅድስት ስላሴ ካቴድራል እንዲፈፀም ተገልጿል፡፡

 ባለፉት ሦስት ዓመታት በተለያዩ የሀገራችን አካባቢዎች በተለይም በኦሮሚያ እና በቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል ዜጎች በማንነታቸው እየተለዩ በአሰቃቂ ሁኔታ በተደጋጋሚ ጥቃት ሲደርስባቸው ቆይቷል። በአጣዬና በሌሎችም አካባቢዎች ተመሳሳይ ድርጊቶች የተፈፀሙ ሲሆን ሁሉም ዜጎች በሕይወት የመጠበቅ እና በሁሉም የሀገራችን አካባቢዎች በነፃነት የመንቀሳቀስ፣ ኑሮ የመመስረት እና የመሥራት ሰብዓዊ መብት እንዳላቸው በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት የተደነገገ መብት መሆኑ ይታወቃል። ነገር ግን ይህ መብት ከምንም ነገር በላይ ሊከበርላቸው የሚገቡ ዜጎች በተደጋጋሚ በተከሰቱት ማንነት ተኮር ጥቃቶች ውድ ሕይወታቸውን ሲያጡ፣ አካላቸው ሲጎል እና ከቤት ንብረታቸው ሲፈናቀሉ ቆይተዋል። ንፁሃን ላይ የሚደርሰው ማንነት ተኮር ጥቃት መብታቸውን የሚጥስ ብቻ ሳይሆን አሰቃቂ እና ዘግናኝ በሆነ ሁኔታ የሚፈፀም መሆኑ እጅግ ልብ የሚሰብር እና በሰብዓዊ ፍጡር የሚፈፀም መሆኑን ለማመን የሚያስቸግር አድርጎታል።
በያዝነው ሳምንት መግቢያም በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ወለጋ ዞን ባቦ ገንቤል ወረዳ በቦኔ ቀበሌ በአካባቢው የሚኖሩ ዜጎች ላይ ማንነት ላይ መሰረት ያደረገ ጥቃት ተፈፅሞ ብዙ ንፁሃን ዜጎች መተኪያ የሌለው ሕይወታቸውን እንዲያጡ እና ለትውልዶች ከኖሩበት ቀያቸው እንዲፈናቀሉ ሆነዋል። ከዚህ ከጥቃት ከተረፉ ዜጎች ቃል ለመረዳት እንደተቻለው ጥቃቱ ከመፈፀሙ በፊት አካባቢውን ለቀው እንዲወጡ አካባቢው እንዲያስተዳድሩ ኃላፊነት ከተሰጣቸው የቀበሌና ወረዳ አስተዳዳሪዎች ማስፈራሪያ ደርሷቸው ነበር። ይህም፣ ጥቃቱ ሆን ተብሎ እና ታቅዶበት ለመፈፀሙ እና እና የአካባቢው ደህንነት የማስጠበቅ ኃላፊነት ያለባቸው ሰዎች ተሳትፎ አንዳለበት ማሳያ ነው። እስከአሁን በዜጎች ላይ በተደጋጋሚ የተፈፀሙ ለከት ያጡ ኢሰብዓዊ የወንጀል ድርጊቶች የተፈፀሙት በታወቁ ውሱን በሆኑ ቦታወች መሆናቸው በክልሉም ሆነ በፌደራል መንግሥት በኩል ችግሩን የሚመጥን ትኩረት ላለማግኘቱ አመላካች ነው።
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትህ (ኢዜማ) በንፁሃን ዜጎቻችን ላይ በደረሰው ግድያ እና መፈናቀል የተሰማውን ጥልቅ ሀዘን እየገለፀ በጥቃቱ ወዳጅ ዘመዶቻቸውን ላጡ እና ለመላው ኢትዮጵያዊያን ልባዊ መፅናናትን ይመኛል። 2 በተደጋጋሚ የተከሰቱት ማንነትን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች እንደሀገር እንዳንረጋጋ እና ዜጎች ከፍርሃት ተላቀው የዕለት ተለት ሕይወታቸውን እንዳይመሩ እንቅፋት ከመሆኑም በተጨማሪ ከውጭ ለሚመጣብን ሉዓላዊነታችን እና የሀገር ደህንነታችን ላይ ላነጣጠረ አደጋ ተጋላጭ አድርጎናል።
እነዚህ ጥቃቶች የሚፈጽሙት በመንግሥት መዋቅር ውስጥ ያሉም ሆነ ከመንግሥት በተፃራሪ የቆሙ አካላት በድርጊቱ ማሳካት የሚፈልጉት ዓላማ በሀገራችን ውስጥ እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት እንዳይፈጠር እንቅፋት መሆን ሲሆን ከዚህ ከፍ ሲልም የማያባራ የእርስ በርስ ብጥብጥ በማስነሳት ሀገራችን ለማፍረስ ነው። ይህን ዓላማቸውን ለማሳካት በሀገራችን ውስጥ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ማኅበረሰቦች መካከል የእርስ በርስ ግጭት ሊያስነሱ የሚችሉ ጥቃቶችን ሆን ተብሎ በተቀነባበረ መንገድ እየፈፀሙ ይገኛሉ። ይህን ዕኩይ የፖለቲካ ዓላማቸውን ለማሳካት እስከመጨረሻው እስኪሸነፉ ድረስ ምንም ነገር ከማድረግ ወደኋላ እንደማይሉ ከመቼውም ጊዜ በላይ አሁን ግልፅ ሆኗል።
ይህንን እና ሀገራችን ያለችበትህ አጠቃላይ ሁኔታ ከግምት በመክተት የሚከተሉት እርምጃዎች እንዲወሰዱ አጥብቀን እንጠይቃለን።
1. የዜጎችን በሕይወት የመኖር መብት፣ ሰላም እና ደህንነት መጠበቅ የመንግሥት ተቀዳሚ ተግባር ነው፡፡ በመሆኑም በዜጎች ላይ ጥቃት እየተፈፀመባቸው ባሉ አካባቢዎች ያለው የመንግሥት መዋቅር በጥልቅ ተፈትሾ በየደረጃው የሚገኙ ኃላፊዎች ላይ ተጠያቂነትን የሚያሰፍን የእርምት እርምጃ መንግሥት በአስቸኳይ እንዲወስድ እንጠይቃለን።
2. ጥቃት ለደረሰባቸው ዜጎች መንግሥት ተገቢውን ክትትል፣ ካሳ እና መልሶ ማቋቋሚያ እገዛ በአስቸኳይ እንዲደረግላቸው፤ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችም ዜጎችን መልሶ ለማቋቋም በሚደረገው ጥረት ውስጥ አስፈላጊውን ርብርብ እንዲያደርጉ እንጠይቃለን።
3. ጥቃት በተደጋጋሚ የደረሰባቸውን እና ሊደርስባቸው የሚችል አካባቢዎችን በመለየት በአስቸኳይ በፌደራል መንግሥት የፀጥታ አካላት ቁጥጥር ስር በማድረግ እና በአካባቢው ያሉ ጥቃት ፈፃሚዎች ላይ የማያዳግም እርምጃ እንዲወሰድ እና በእነዚህ አካባቢዎች አስተማማኝ እና ዘላቂ ሰላም ለማምጣት የደህንነት ዕቅድ እንዲቀረፅ እና በአስቸኳይ ተግባራዊ እንዲደረግ እንጠይቃለን።
4. ስጋት ያለባቸው አካባቢዎች የፌደራል መንግሥት ከሚሠራዉ የሰላም እና የደህንነት ማስጠበቅ ሥራ በተጨማሪ በአካባቢው ነዋሪዎች ጋር በመተባበር የማኅበረሰብ አቀፍ 3  ሰላም እና ደህንነት ሥራ የሚሠራ ኃይል የማደራጀት፣ የማሠልጠን እና የማስታጠቅ ሥራ እንዲሠራ እንጠይቃለን።
5. የፌደራል መንግሥት የፀጥታ መዋቅር በኃይል እጥረት ምክንያት ማስፈር በማይችልባቸው ቦታዎች ላይ ማኅበረሰቡ እራሱን መከላከል የሚያስችለው አደረጃጀት እና ትጥቅ እንዲኖረው እንዲደረግ፤
የተፈጠሩ ችግሮችን እና አጠቃላይ የሀገሪቱን ሉዓላዊነት እና ደኅንነት በተመለከተ ኢዜማ በቀጣይ በየደረጃው ካሉ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች ጋር ተመሳሳይ ማንነትን መሠረት ያደረጉ ጥቃቶች በዘላቂነት ማስቆም በሚቻልበት ሁኔታ ላይ ውይይት የሚያደርግ ይሆናል። ኢዜማ በእነዚህ ውይይቶች ችግሩን በመሰረታዊነት ለመፍታት እንዲቻል ዝርዝር ማብራሪያ የሚጠይቅ ሲሆን በየጊዜው በተፈፀሙት ጥቃቶች ውስጥ አስተዋፅዖ ያደረጉ አካላት ተጠያቂ የሚሆኑበት ውሳኔ እንዲሰጥም ክትትል ያደርጋል። ለሰላም እና የዜጎች ደህንነት መረጋገጥ ማድረግ የሚችለውንም ኃላፊነትም ይወጣል፡፡
የችግሩን ጥልቀት እና ሊኬድባቸው የሚገባ መንገዶችን የሚያብራራ እና ችግሩን የሚመጥን ግብረመልስ እንዲሰጥ የሚጠይቅ ደብዳቤ ለኢፌዴሪ ሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ የፌደሬሽን ምክር ቤት፣ ለፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት፣ ለሰብዓዊ መብት ኮሚሽን አዘጋጅተን የምንልክ መሆኑን እና አፈፃፀሙን የምንከታተል ይሆናል።
በሀገራችን ማንነትን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች ለአንዴ እና ለመጨረሻ ጊዜ የሚቆመው ሁሉም ዜጎች በሁሉም የሀገራችን አካባቢዎች በዜግነታቸው በዕኩልነት የታዩበት የፖለቲካ ሥርዓት ሲመሰረት ብቻ እንደሆነ እና ሁሉም ኢትዮጵያዊያን ሀገራችን ያለችበትን አስቸጋሪ ሁኔታ በመረዳት የምናደርጋቸው እንቅስቃሴዎች በሙሉ የበለጠ ችግሩን የሚያባብስ እና ወደ እርስ በርስ ግጭት የሚከተን እንዳልሆነ እንድናረጋግጥ እና ማንነትን መሰረት ያደረገ ጥቃት የሚፈጽሙ ኃይሎች መጠቀሚያ እንዳንሆን የአደራ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን።
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትህ (ኢዜማ)
መጋቢት 24 ቀን 2013 ዓ.ም

 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ የጀልባዎች እሽቅድድም ተካሂዶ ነበር፡፡ ውድድሩ በጀልባዎች የባንዲራ ቀለም ነበር፡፡ በሰባት ቀለማት ተሰይመው ነበር የሚወዳደሩት፡፡
ውድድሩ ተቀለጣጠፈ!
እየተወዳደሩ እየተሸቀዳደሙ - ቀይ ሰማያዊ አረንጓዴ ብርቱካንማ ፣ቡናማ፣ ጉራማይሌ፣ ወይናማ ቀለማት ባንዲራ ይዘው ይሯሯጡ ጀመረ፡፡
በመካከል ከባድ ማዕበል ይነሳል፡፡ ማዕበሉም ጀልባዎቹን ገለባበጣቸው፡፡ ባንዲራ ከባንዲራ ተደበላለቁ፡፡ የት የት እንዳለ አልታወቀም፡፡ ማዕበሉም አላርፍ አለ!
እንዲህ ባንዲራዎቻችን  ተዋህደው አንድ ሲሆኑ ልቦቻችን አንድ ሊሆኑ ያልቻሉበትን ምክንያት ማጣራት መልካም ነው!
አንድነታችን አይቀሬ ነው፤ የምናሸንፈው ለዚሁና ለዚሁ ብቻ ነው! ማዕበል የፈጠረው አንድነት ይሄው ነው፡፡
አንድነታችንን ከፍቅር እንውለደው፡፡ የይስሙላ አንድነት የትም አያደርሰንም፡፡ በእርግብ ላባ፤ በአበባ አልጋ ተኝተን የምናፈራው ምቾትና ህይወት የለም፡፡
ምሁራን ይወያዩ ይግባቡ፤ ቀና ቀናውን ይዩ! አንዘናጋ፡፡ አንዶለል መሰረት ያለው ህይወት ጥርጥር የለውም፡፡ በጥንት ጊዜ የነበረ የግድግዳ ላይ ፅሁፍ፤
“ፅድቅና ኩነኔ ቢኖርም ባይኖርም፣
ከክፋት ደግነት ሳይሻል አይቀርም
ይለናል፡፡
ደግ ነገር የመስራት ዝግጁነት አገርን ከክፋት ከማዳን አንድ ነው። ይሄ ደግሞ ወጣቱን ከማስተባበር፣ ሴቶችን ከማገዝ፣ አረጋውያኑን ከሟቋቋምና ምሁራኑን ከማጠናከር ጋር የተያዘ ነው፡፡ ስለዚህ ሚዲያው፣ ት/ቤቶች፣ የተለያዩ መንግስታዊና መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በዚህ መልኩ እጅ ለእጅ መያያዝ አለባቸው!
ማዕበል የፈጠረው አንድነት የምንለው ይሄንኑ ነው!!


• በ1997 ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በፍልስፍና የመጀመሪያ ዲግሪ
    • በ1998/99 በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር፤
    • በ2000 መጨረሻ ላይ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ኮሚሽን በሚሰጠው የራመስ ምንደስ ስኮላርሺፕ፣ በኖርዌይና ስዊድን በApplied Ethics ልዩ ዘርፍ 2ኛ   ዲግሪ፤
    • በ2005 ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በፍልስፍና 2ኛ ዲግሪ፤
    • ከወራት በኋላ በሚመረቅበት (አሁን በጥናትና ምርምር ላይ) በፍልስፍና 3ኛ ዲግሪውን እየሰራ ይገኛል፡፡ በአሁኑ ወቅት የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ  (አብን)ን በሊቀ መንበርነት እየመራ ይገኛል፡፡

             ቴዎድሮስ፡- የአማራ ንቅናቄን (አብን) መቼ ነው የተቀላቀልከው?
አቶ በለጠ፡- አብንን ከመሰረቱት ውስጥ አንዱ ነኝ፡፡ በ2010 ዓ.ም የመጀመሪያ ወራት አካባቢ (ለውጡ ከመምጣቱ በፊት) የህቡዕ  እንቅስቃሴ እናድርግ ነበር፡፡ በወቅቱ በፖለቲካው መድረክ ላይ የአማራው ወኪል የፖለቲካ ድርጅት ስላልነበረና በአማራም ሆነ በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ የተጫነው አምባገነናዊ ስርዓት መውደቅ አለበት ብለን ስለምናምን፣ አንዳንድ ጓደኛሞች ተገናኝተን እንነጋገር ነበር፡፡ በወቅቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ስለነበረም፣ በግልጽ ተገናኝቶ ሰብሰብ ብሎ ለመወያየት የሚያስችሉ ሁኔታዎች ስለነበሩ፣ በየካፌው 5/6 ሆነን እየተገናኘን እንነጋገራለን፡፡ የደህንነት ሰዎች ይከታተሉናል፡፡ ቤት ውስጥ እንገናኛለን፡፡ እኔ ቤት ውስጥ 5 ስብሰባዎች አድርገናል፡፡
መጨረሻ ላይ በግልጽ የምንወያይበት ሰፋ ያለ ቦታ ስላልነበረ ማንንም ላለመረበሽ (መንግስትንም  ጭምር) ቦታ ፍለጋ ባህርዳር ጣና ላይ ሔደን ከደሴ፣ከደብረ ታቦር፣ ከባሕርዳር፣ ከአዲስ አበባም ተገናኝተን፤ አብንን የመመስረቻ የምክክር ስብሰባ፣ ጣና ሀይቅ ጀልባ ላይ  ስናደርግ  “የአስቸኴይ ጊዜ አዋጁን ጥሳችኋል” ተብለን ለ2 ሳምንት አስረውናል፡፡ ማሰር ብቻ ሳይሆን ደብድበውናል፡፡ ዶ/ር ዐቢይ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ንግግር ሲያደርጉ፣ እዚያው እስር ቤት ሆነን ነው ያዳመጥናቸው፡፡ እንግዲህ ከዚያን ጊዜ ወዲህ በአብን ውስጥ ግንባር ቀደም ተሳታፊና አሁን ደግሞ ሊቀ መንበር ሆኜ በማገልገል እገኛለሁ፡፡ አብን ሰኔ 2 እና 3 ቀን 2010 ዓ.ም በባህር ዳር ሙሉ ዓለም አዳራሽ በተደረገው ጉባኤ ነው በይፋ የተመሰረተው፡፡ በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ህጋዊ የእውቅና ምስክር ወረቀት ያገኘው ደግሞ በታህሳስ /2011 ዓ.ም ነው፡፡
ቴዎድሮስ፡- አብንን በንቅናቄ ቅርፅ ለመመስረት ለምን ፈለጋችሁ? ለምን ፓርቲ አላደረጋችሁትም?
አቶ በለጠ፡- የአማራ ሕዝብ ሁለንተናዊ መገፋት ደርሶበታል ብለን ነው የምናመንው። ላለፉት 30 ዓመታት በርካታ ገጽታዎች ያሉት መገፋት ደርሶበታል፡፡ ወደ ፓርቲ ከመሄዳችን በፊት አጠቃላይ ሕዝባዊ ንቅናቄ መፍጠር ነበረብን፡፡ ህዝቡ በኢትዮጵያዊነት እሳቤ ውስጥ የሚኖር በመሆኑ፣ በአማራነቱ እየደረሰበት ያለውን ጉዳት በአማራነቱ ለመተርጎም ስለተቸገረ፣ እኛ በአማራነቱ መደራጀት አለበት የሚለውን ሀሳብ አነሳን፡፡
ቴዎድሮስ፡- የአማራ ሕዝብ ራሱን እንደ ኢትዮጵያዊ ብቻ ቆጥሮ መቀመጡ ችግር  ነው?
አቶ በለጠ፡- አይደለም፡፡ እንደ ሕዝብ በኢትዮጵያዊነቱ አምኖ መቀመጡ ጤናማነቱን የሚያሳይ ነው፡፡ ምክንያቱም ኢትዮጵያን በመገንባት ሂደት ውስጥ ከሌሎች ሕዝቦች ጋር ሆኖ ሰፊ አስተዋፅኦ አበርክቷል፡፡ ትናንት እኮ አማራው ብቻ ሳይሆን ሌላውም ሕዝብ በኢትዮጵያዊነት ጥላ ውስጥ ነበረ፡፡ ግን ደግሞ ሌሎች በማንነታቸው ተደራጅተው ፖለቲካውን ሲሰሩ፣ አማራው በኢትዮጵያዊነቱ ብቻ ተሰልፎ በመገኘቱ ከባድ መስዋዕትነት ከፈለ፡፡ በማንነታቸው የተራጁ ሀይሎች የመንግስት ስልጣን ተቆጣጠሩ፡፡ አድራጊ ፈጣሪ ሆኑ፡፡ ይህ ሕዝብ (አማራው) ወኪል አጣ፡፡ ኢትዮጵያዊ ኃይል መንበር ላይ አልመጣም፡፡ ስለዚህ በማንነት የተደራጁ ኃይሎች ስልጣን ሲያገኙ፣ በኢትዮጵያዊነቱ የቆመውን ሕዝብ በአንድም ሆነ በሌላው መንገድ ገፉት፡፡ በማንነቱ ተደራጅቶ፣ግን ደግሞ ኢትዮጵያን እያለመ፣ ትግል ማድረግ አለበት የሚል እንቅስቀሴ አደረግን፡፡ ይህ አጠቃላይ እንቅስቃሴ፣ በንቅናቄ መልክ መካሔድ መቻል ነበረበት፡፡
በፖለቲካ ብቻ ሳይሆን ማህበራዊ ጉዳዮችንም እንዲገነዘባቸው ማስቻል ነበረብን፡፡ ኢኮኖሚያዊ ጉዳቶችም ጉልህ በሆነ ሁኔታ ህዝቡ ላይ ተፈፅመዋል፡፡ እነዚህን ትርጓሜ ሰጥቷቸው በዚያ ልክ ሰፊ ንቅናቄ ፈጥሮ፣ አንድ ወጥ የሆነ ትግል ማድረጉ አስፈላጊ ስለነበር፣ ከዚያ አጠቃላይ ሁለንተናዊ የሆነ የመገፋት ማዕቀፍ እንዲወጣ ሰፊ ንቅናቄ መፈጠር ነበረበትና፣ ፓርቲ በማደራጀት አስቻይ የሆነ ተጨባጭና ፈጣን  ለውጥ መምጣት ይችላል ብለን አላሰብንም፡፡ የአማራው ሁኔታ ሲታይ እንደ ኢትዮጵያዊነቱ ተጎድቷል፡፡ ከኢትዮጵያዊነቱ እንዲወርድ ሰፊ የሆነ ዘመቻ ሲከፈትበት ቆይቷል፡፡ በግልፅ በአደባባይ ነው የሚነገረው፡፡ በኢትዮጵያዊነቱ ጠንካራ የሆነ አደረጃጀት እንዲፈጠር አይፈቀድለትም ነበር፡፡ በዚህ ሂደት ብዙ ወንድሞቻችን አማራዎችም፣ ከአማራነት ውጭ ያሉትም፣ በአንድነት ፖለቲካ ውስጥ ተሳትፈው ብዙ ዋጋ ከፍለዋል፡፡ ይህ ዋጋ ግን ወደ መንበር እንዲቀርቡ አላደረጋቸውም፡፡ በኢትዮጵያ አሁናዊ ፖለቲካ፣ መሬት ላይ ያለው የማደራጃ መርሁ፣ የብሔር ፖለቲካ ነው፡፡ የብሔር ፖለቲካ ይዘትና ቅርጽ ኖሮት የሚሰራበት ፖለቲካ ነው፡፡ ይህን ማንም አይክደውም፡፡ መሪ የሆነውም ግለሰብ ለመሪነቱ የሚያበቃው የሆነን የብሔር ድርጅት ወክሎ ነው የሚመጣው። አቶ መለስ ዜናዊም፣ አቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝም፣ ዐቢይ አህመድም የብሔር ድርጅት ወክለው ነው የመጡት፤ ስለዚህ የኢትዮጵያ ፖለቲካ የሚጋብዘው፣ ማደራጃ መርሁ እንደዚህ ያለውን የብሔር ፖለቲካ ነው፡፡ ይህን ተገነዘብን፡፡ አማራ መደራጀቱ የግድና አስፈላጊ ነበር፡፡ ተደራጅቶ ሰፊ ንቅናቄ መፍጠር ነበረበት፡፡ አብን ተፈጠረ፡፡
ቴዎድሮስ፡- ስለዚህ አብን የተፈጠረው ለአማራው መብትና ጥቅሞች ሲል ብቻ ነው? ኢትዮጵያዊነትንስ የት አስቀመጠው?
አቶ በለጠ፡- የትም አላስቀመጠውም። እንደያዘው ነው፡፡ በአማራነት ስንደራጅ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን ገፍተን አይደለም፡፡ ኢትዮጵያን ከእሳቤያችን አውጥተን አይደለም፡፡ ብንፈልግም አንችልም፡፡ መጨረሻችን ኢትዮጵያዊነት ነው፡፡ በእርግጥም አማራ ጠንካራ ሆኖ ባልተደራጀባቸው ጊዜያት ኢትዮጵያ አጠቃላይ ቁመናዋ ዝቅ ብሎ መታየቱን አይተናል፡፡ አማራ ተጎዳ ማለት ኢትዮጵያ እንደ ሀገር ተጎዳች ማለት ነው፡፡ ኦሮሞም ተጎዳ ማለት ነው፡፡ ጠንካራ የአማራ አደረጃጀት ከተፈጠረ፣ ምናልባትም ባለመፈጠሩ የመጣውን ጉዳት መቀልበስ የሚችል እድልም ይዞ ይመጣል፣ የሚል እምነት ይዘን ነው እንደ ንቅናቄ ልንፈጠር የቻልነው፡፡
ቴዎድሮስ፡- ባለንበት ነባራዊ ሁኔታ፣ የብሔር ድርጅቶች እያሸነፉ፤ ሀገራዊ ፓርቲዎች ደግሞ አቅም እያነሳቸው የመጣው የብሔሮቹ ከሀገራዊዎቹ በምን ተሽለው ነው?
አቶ በለጠ፡- የብሔር ፓርቲዎች ተሽለው ነው ማለት አልችልም፡፡ ኢትዮጵያዊ ፓርቲዎችም ሳይሻሉ ቀርተው አይደለም። ወቅቱ ነው ማለት  እችላለሁ፡፡ ለ27 ዓመታት ሀገሪቱን እየመራ የነበረው ህወሃት፣ ቀደም ሲል በብሔር ንቅናቄ የተፈጠረ ድርጅት ነበር፡፡ ትግራይን ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ማዕቀፍ ገንጥሎ ራሱን የቻለ ሀገር ለማድረግ የተጠነሰሰ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ነበር፡፡ 1950ዎቹ፣ 60ዎቹ እና 70ዎቹ በብሔር የተደራጁ ድርጅቶች ተፈጥረዋል፡፡ ዛሬ ላይ በዚህ ሂደት መጥተው ነው ስልጣን የተቆጣጠሩት፡፡
እነዚህ ሰዎች ሲደራጁ የእነሱን ጥቅም ለማስጠበቅ ብቻ ሳይሆን ያልተደራጀውና በኢትዮጵያዊነት ጥላ ስር የተሰበሰበውን ኃይል ለመጉዳትም ጭምር እንደነበር ለመገንዘብ ጊዜ ወስዷል፡፡ እነዚህ አናሳ ቡድኖች ስልጣን ከያዙ በኋላ ተቋቁመው መቀጠል የሚችሉት ጠንካራ የሆነ የኢትዮጵያዊነት አደረጃጀት እስካልመጣ ድረስ ብቻ ነበር፡፡ ስለዚህ ህዝቦች እርስ በእርስ እንዲጋጩ እንዳይተማመኑ፣ እንዲጠራጠሩ፣ በታሪክ እንዲጣሉ፣ በምልክቶቻቸው እንዳይስማሙ፣ በታሪክ ውስጥ በምናውቃቸው ታላላቅ ሰዎቻችን ላይ ወጥ የሆነ መረዳት እንዳይኖረን፣ እንድንጣላበቸው የሚያደርጉ ትርክቶች መፍጠር ነበረበት፡፡ ህዝቡ በራሱ ጉዳይ ባተሌ መሆን ነበረበት፡፡ ስለዚህ ይህ ሂደት ጠንካራ የሆነ ኢትዮጵያዊ ኃይል ጉልበት አግኝቶ፣ ወደፊት እንዳይመጣ አንድ ምክንያት ነው ማለት እችላለሁ፡፡
ቴዎድሮስ፡- አብን መጀመሪያ ወደ ፖለቲካው መድረክ ሲመጣ ከአሁን አንፃር ድምፁን ጮክ በማድረግ ነበር፡፡ ይህን እንደ አንድ ፖለቲካዊ ስልት አድርጎ መውሰድ ይቻላል? ወይስ ሌላ ምክንያት አለው?
አቶ በለጠ፡- ልክ ነው፡፡ በወቅቱ አብን ሲመሰረት በጣም ክፍ ያለ ድምጽ ነበረው። ይህን በሁለት መንገድ ማየት ያስፈልጋል፡፡ አንደኛ፤ ይህ ሕዝብ አማራ ተብሎ ተፈርጆ፣ “ነፍጠኛ” እና “ትምህክተኛ” እየተባለ በአደባባይ በመሪዎች ጭምር ይዘልፉት የነበረ ሕዝብ ነው፡፡ አማራን በአደባባይ መዝለፍ አንዳንዴ የስልጣን ማግኛ አቋራጭ መንገድ ነበር፡፡ በዚህ ብቻም አላበቃም። የአማራ ልጆች በአደባባይ ጥያቄ ያነሱ፣ የሞገቱ፣አምባገነኑን ስርዓት የጠየቁ ሁሉ “ቶርች” ተደርገዋል፤ ተሰቃይተዋል፤ ተገድለዋል፤ የጠፉት ጠፍተዋል፡፡
በአጠቃላይ በኢትዮጵያ እስር ቤቶች በአማራው፣ በሌላውም ህዝብ ላይ የተፈፀመውን ግፍ ሕዝብ ስለሚያውቀው መዘርዘር አያስፈልግም፡፡ ይህ ግፍ  ተጠራቅሞ ህዝቡ ላይ የአዕምሮ ቁስለት (Trauma ) ፈጥሮ ኖሯል ብዬ አምናለሁ። መደረግ የሌለበት ግፍ ተፈፅሞባቸው ከእስር ቤት ሲወጡ፣ ያን ምስክርነት ሲሠጡ ህዝብ ስሜት አለው፡፡ ከፍ ያለ የህዝብ ቁጣ ፈጥሯል፡፡ አብንም ይህ ስሜት የወለደው ነው፡፡ ከሕዝብ የወጣ ድርጅት ነው። ሕዝባዊ ንቅናቄ እየፈጠረ ያለ ድርጅት ስለሆነ፣ የሕዝቡ ህመም የሚሰማው ነው፡፡ ወደ ፖለቲካው መድረክ ስንመጣ፣ እንዲህ ከፍ ያሉ ድምጾች ሲሰሙ፣ ከዚህ አንጻር መረዳት ያስፈልጋል፡፡ ከዚያ ውጪ እንደ ስልትም ከታየ በእርግጥም ልክ ነው፡፡ እንደ ስልት መውሰድም አለበት፡፡
በተለይ መጀመሪያ ስንመጣ “በአማራነት መደራጀት አስፈላጊ አይደለም; የሚለው እሳቤ፤ ከአማራ ውጭ ካሉት ብቻ ሳይሆን ከአማራ ልሂቃንም ይሰማ ነበር፡፡ አብዛኛው የአማራ ልሂቅ “የብሔር ፖለቲካ አያስፈልግም፤ በኢትዮጵያዊነት ነው መደራጀት ያለባችሁ” ብሎናል፡፡ የደገፉንም አልጠፉም፡፡ የእኛን አስተሳሰብ ተደራሽ ለማድረግና ንቅናቄው ትኩረት እንዲሰጠው እንደ ስልት ብንጠቀምበትም ትክክል ነበር። በአማራነት መደራጀት አማራጭ መሆኑን እንዲነቃና እንዲያስበው፣ የትኛውንም ስልት መጠቀም ያስፈልገን ነበር፡፡ ይሁንና ምክንያቱም አንድ ሳይሆን የተለያየ ነው። አሁን ላይ በተነሳው ደረጃ ተግዳሮት አለብን ማለት አልችልም፡፡ መጀመሪያ ላይ ግን የአማራው እንደ አማራ መደራጀት፣ ለኢትዮጵያ አንድነት ህልውና ስጋት ነው ብለው ከተቃወሙን ውስጥ ሰፊ የአማራ ልሂቃን ነበሩ፡፡
(ከጋዜጠኛ ቴዎድሮስ ተ/አረጋይ "ፍልስምና" የተሰኘ አዲስ መጽሐፍ የተቀነጨበ)


As a founding member state of the United Nations and a member of the League of
    Nations, Ethiopia has always been an ardent supporter of multilateralism. It is a
    staunch devotee to the principles enshrined in the United Nations Charter including
    the principle of collective security. Ethiopia is hugely proud of its historic and
    weighty contributions to the UN, especially its peacekeeping operations. It also
    joined the Alliance for Multilateralism with a firm belief that only cooperation can
    help us solve shared challenges.
    Notwithstanding this, Ethiopia has also experienced the consequences of the failure
    of multilateralism to act in the interest of collective security. In late 1935, the
    forces of Fascist Italy invaded Ethiopia – while the pleas of the late Emperor Haile
    Selassie to the League of Nations went largely ignored.
    The Emperor appealed to the international community not to abandon Ethiopia
    while the invading fascist forces were using mustard gas on its people. In his
    impassioned speech to world leaders at the League of Nations in 1936, he
    described how “women, children, cattle, rivers and pastures were drenched with
    this deadly rain”.
    But while Fascist Italy’s devastating invasion was in clear violation of international
    law, Ethiopia’s appeal remained unanswered.
    And now, some 86 years later, history appears to be repeating itself, albeit with a
    different set of circumstances. This points to the same lack of multilateralism and
    absence of awareness of the security challenges Ethiopia and the region face.
    The vital reforms implemented by Prime Minister Abiy Ahmed and his team were
    very much lauded by the international community. They brought real changes on
    the ground for which the Ethiopian prime minister received the Nobel Peace Prize.
    These reforms rescued Ethiopia and its people from the grip of the repressive
    Tigray Peoples’ Liberation Front (TPLF), which had dominated the Ethiopian
    government since the 1990s.
    However, we are now witnessing a U-turn by the international community. Misled
    by orchestrated TPLF misinformation and propaganda, the international
    community tends to put the blame on Prime Minister Abiy’s administration for
    going after this grave threat to Ethiopian and regional security.
    Last November’s brutal attack by TPLF Forces against the Ethiopian National
    Defense Force (ENDF) Northern Command in the Tigray region was quite simply
    a declaration of war. Such an attack against a sovereign country’s national defence
    forces, the ultimate guarantors of a constitution and of any nation, is not something
    a government can ignore easily. Our constitution stipulates “the armed forces shall
    protect the sovereignty of the country” so the government had to take action as part
    of fulfilling its basic constitutional duty, which was regrettably not welcomed by
    some in the international community.
    According to a report by Foreign Policy magazine, in a confidential memo to the
    UN secretary-general, Achim Steiner, Head of the UNDP, wrote that the TPLF’s
    attack would have been “an act of war everywhere in the world, and one that
    typically triggers military response in defense of any nation”. This happened in
    Ethiopia and no one appeared to care about this high crime.
    Days after the Ethiopian government started the law enforcement operation in the
    Tigray region, a TPLF-orchestrated massacre took place in Mai Kadra, which
    claimed the lives of more than 600 Amhara  civilians. Yet, the international
    community largely ignored it and few dared to condemn it. There was silence also
    when Sudanese troops violated Ethiopia’s sovereignty and territorial integrity in
    November 2020. It appears it has become easy these days to table one-sided
    motions at international organizations, mainly at the UN Security Council (UNSC),
    before exhausting all available local mechanisms and platforms for resolving such
    issues. The recent open debate at the UNSC on Ethiopia’s internal affairs typifies
    the lesser attention given to the principle of subsidiarity and exhaustion of local
    remedies as customary international law and established trend in the modus
    operandi of the Security Council.
    Not only this, but the UNSC also discussed the Grand Ethiopian Renaissance Dam
    – a hydroelectric dam that aims to change the lives of tens of millions of poverty-
    stricken Ethiopians who lack basic access to food and millions more living under
    Safety Net programs (including 1.8 million Tigrayans  long before the current
    situation.
    However, thanks to the Ethiopian government’s robust diplomatic efforts and the
    support of some principled partners, the African Union (AU) has stepped in to
    facilitate trilateral negotiations on the dam.
    The international community’s support for the humanitarian situation in Tigray far
    from matches its incessant condemnation. It even fails to acknowledge the
    government’s stepped-up humanitarian response that has reached more than 4.2
    million people to date despite limited resources.
    David Beasley, head of the World Food  Programme  (WFP), has called for scaled-
    up humanitarian support to Tigray, amounting to $107m. However, the
    international community and the UN have not made adequate support. In fact, as
    the UNDP memo points out, their confrontational approach “is likely to be
    counter-productive and will yield no results”.
    Access to the Tigray region has been adequately provided to both international
    humanitarian agencies and the media. Yet some in the international community are
    still calling on the government for unfettered humanitarian access.
    The Ethiopian government has strongly expressed its full commitment to undertake
    an in-depth investigation to get to the bottom of the allegations and bring those
    responsible for any crime to justice. It has also called for a constructive
    engagement from the international community to support its investigation. The
    government welcomes the recent understanding between the National Human
    Rights Commission and the UN Human Rights chief to conduct joint
    investigations. But it appears some actors are still adopting double standards in
    their public opinions on the situation in Ethiopia.
    By contrast, the AU has been quite responsive. The AU Commission heeded Prime
    Minister Abiy’s call to undertake an investigation jointly with the Ethiopian
    Human Rights Commission. This instance shows that our future undeniably lies in
    the “African solutions to African problems” maxim.
    Although the international community is failing it by the day, Ethiopia will neither
    lose trust nor revert in its commitment to global values. As former Ethiopian
    Foreign Minister Gedu Andargachew once said: “Despite its painful experience
    during its membership in the League of Nations, Ethiopia has never lost confidence
    in multilateralism.”
    Therefore, if multilateralism is alive, the international community should provide
    significant support to Ethiopia, whose commitment to this principle has not
    wavered. International actors that consider democracy, peace and security, and
    development as crucial tools of the global order, should in principle be ready for
    constructive engagement and providing much-needed assistance to Ethiopia – a
    country of more than 110 million people in one of the most geopolitically sensitive
    regions of the world.
    Yet, we would be remiss not to commend the most principled positions of some of
    our trusted partners during this critical time.
     (Samia Zekaria Gutu is Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Federal
    Democratic Republic of Ethiopia to the State of Qatar)


    ለ27 ዓመታት ያህል ገዢ ኃይል ሆኖ አገሪቷን በተለያየ  መንገድ ጠፍኖ ይዞ የነበረው ህውሐት/ኢህአዴግ፣ እስከ ቅርብ ወራት ድረስ፣ “የትግራይ ክልልን በሕግና በስልጣን የምወክል ፓርቲ ነኝ፤” ይል ነበር። አሁን በተግባር እንደታየውም ፍጻሜያቸው አላማረም። የትግራይ ሕዝብ በሙሉ በምቾት በተድላ፣ በፍሥሐ ፣ የሚኖር አድርጎ የሚቆጥር የህብረተሰብ ክፍል ቀላል አይደለም። ጀነራል ሳሞራ የኑስን የመሳሰሉ የህወሓት ታጋዮች፤ ለፖለቲካ ትርፋቸው ሲሉ፣ “ህወሓት ማለት የትግራይ ሕዝብ ነው፤ የትግራይ ሕዝብም ሕወሓት ነው። ሁለቱም የማይነጣጠሉ ናቸው፤” በሚል፣ህወሓትንና የትግራይ ሕዝብን በአንድ ላይ  በመግመድ፣ በዐደባባይ ደጋግመው ሲገልጹ ተስማምተዋል። ዓረና ትግራይ ለዴሞክራሲና ሉአላዊነት (ዓረና) እና የትግራይ ዴሞክራሲዊ ፓርቲ (ትዴፓ)፣ እንዲሁም ሌሎች በክልሉና ከክልሉ ውጪ የሚኖሩ ተወላጆች፣ ህውሓት እና የትግራይ ህዝብ የተለያዩ መሆናቸውን ደጋግመው ለማስረዳት ይጥራሉ። ሁለቱን ነጥሎ ማየት እንደሚገባ ያስረዳል። የህወሓት ነባር አመራሮችም፣ ህውሓት እና መላው የትግራይ ሕዝብ በሙሉ አንድ አለመሆናቸወን፣ አዘውትረው በግልጽ ባይናገሩም፣ በልባቸው እውነቱ እንደማይጠፋቸው መገመት ይቻላል።
ህውሓታውያን (ሁሉም ላይሆኑ ይችላሉ)፣ እንደ አይን ብሌን የሚሳሱለትና በንቃት የሚጠብቁትን ስልጣናቸውን አስጠብቀው ለማስቀጠል፣ የብሔር ቅራኔንና ከፋፋይ ፖለቲካን እንደ ዋነና መሳሪያ አድርገው ላለፉት 29 ዓመታት ተጠቅመውበታል። ለዚህ የፖለቲካ ጨዋታም ፣ በትግራይ  ሕዝብ ስም መነገድ ሁነኛ ስልታቸው ነው። በትግራይ ሕዝብ ስም ካልተጠለሉ በስተቀር ፣ ድብቅና ግልጽ ዓላማቸውን ማስፈጸም እንደማይችሉ ያውቁታል።
ይህን መሰሪ ሐሳባቸውን ጠንቅቀው የተረዱ የትግራይ ሰዎች እንዳሉ ሁሉ የተባሉትን ሁሉ እንደ ፈጣሪ ቃል አምነው የተቀበሉና የቀድሞ አገዛዝን የሚደግፉ መኖራቸው አይዘነጋም። በብዙ አገራዊ ችግሮች ዝምታን ከመረጡቱ መካከል፣ ሁሉም ባይባሉም የዚህ ማሳያዎች መኖራቸው አይጠረጠርም።
በአጠቃላይ በአሁኑ ወቅት ውጥንቅጡ በወጣው ብሔርተኝነት ሳቢያ፣ ችግሩ ስር ሰድዶ መራራ ፍሬው እየታጨደ በመሆኑ ፣ የጎሳው መተላለቅ ጨርሶ ከቁጥጥር ውጪ ከመሆኑ በፊት ፣ በሐቅ ዘላቂ መፍትሔ ለማበጀት በርጋታ ማሰብን ይጠይቃል።
ልዩነት በአንድነት
ማንነት ተኮር ግጭትና ጥቃት በልዩ ልዩ ጊዜያት እየተቀሰቀሰና እየተስፋፋ፣ የዜጎቻችንን ሕይወት እየቀጠፈ ነው፤ ቤት ንብረታቸውን እያወደመ ከመኖሪያ ቀዬያቸው እያፈናቀለ ፣ ለተለያየ አካላዊ ጉዳትና ስነ-ልቡናዊ ቀውስ እየዳረጋቸውም ይገኛል። ለችግሩ ሁነኛ እልባት መሻት ግዴታችን ነው። የጉልበቱን መንገድ ትተን፣ በሐሳቦቻችን ፍጭት ብርሃን የጋራ የሆነ ቤታችንን እንገንባ፤ በሀሳብ ባንስማማም እንኳን፣ ልዩነታችን በአንድነታችን ማዕቀፍ ውስጥ እንዲከበር እንግባባ። ከአንድ ማህጸን የወጡ መንትዮች ሳይቀሩ የአስተሳሰብ ልዩነት አላቸው። እንዲህ ከሆነ ዘንድ ከ80 በላይ ብሔር ብሔረሰቦች ባሉባት አገራችን የተለያየ የአስተሳሰብና እምነት መኖሩ የማይቀር ሀቅ ነው። እነኚህ ልዩነቶች ሕብር እስካላቸው ድረስ ፣ በየፊናቸው ለአገር ግንባታ የሚኖራቸው ጠቀሜታ የላቀ ይሆናል። ለዚህም ሐሳብን በሐሳ ነጥሎ ማስረዳት ፣ መወያየት፣ መከራከርና መሟገት ፣ ሁሉንም አመለካከት ለማስተናገድ የሚያስችል ምህዳር መፍጠር አስፈላጊ ነው። የተለየ አመለካከት ለአደባባይ ሲቀርብ “ለምን ተነሳ፣ ለምን ቀረበ?” ብሎ በእልክ መንቀጥቀጥ መሳደብና በሃይል እርምጃዎች ማፈን፣ ትክክለኛና ዘለቄታዊ መፍትሔ የሚያመጣ አይደለም።
ሁለቱ መንገዶች
የብሔር   ወገንተኝነት፣ ሁለት የተለያዩ የተግባር ምላሾችን አነቃቅቷል። አንደኛው በዚያው የብሄርተኝነት አሳቤና አደረጃጀት፣ ሌላውም ብሔርተኛ ተደራጅቶ እንዲታገል ማነሳሳቱ ሲሆን ፣ ሁለተኛው ደግሞ፣ ሰፋ ባለ ህብረ ብሔራዊ አገራዊ አደረጃጀት ቅርጽ ተደራጅቶ መታገል ነው።
የመጀመሪያው አማራጭ መንገድ፣ ለአገር ሰላምና ለሕዝብ አንድነት ትርጉም ያለው ለውጥ አላመጣም። በተጨባጭ ሲታይ፣ አንዱን የብሔር ፖለቲከኛ ስብስብን (ብሔሩን ሕዝብ በሙሉ የማይወክል) በሌላ መተካት ሆኗል። ይህ ደግሞ አገርንና ሕዝብን በተመሳሳይ የጨቋኝ አዙሪት ውስጥ በማቆየት መበደል ይሆናል። “ተጨቁኗል” ብሎ የታገለለት ብሔር ልዩ ጥቅምና የበላይነት እንዳገኘ በማስመሰል ፤ ጨቁኖኛል ያለውንና ሌሎች ጭቁን የሆኑ ብሔሮችን በአንድነት ጨፍልቆ ወደ መጨቆን ያመራል። ብሔሬ ያለውን ከፍ ለማድረግ መንቀሳቀሱ ተገማች ነው። ሌላውን ሳይበድ እና ሳይጋፋ የራሱን ከፍ ለማድረግ አይችልም። ለፖለቲካ ትክክለኝነት ሲል፣ በቃል ባይገልጸውም በገቢር ግን ይከውነዋል። ሌላኛውም የህብረ ብሔራዊና አንድት አማራጭ የተሞከረበት መንገድ ፣ ከውድቀት አልታደግንም። ሶስተኛ አማራጭ መፈለግ ሳያሻን አይቀርም።
ብዝሃን ቋንቋና ማንነት ባለበት አገር፣ ዜጎች እኩልነት በተግባር መረጋገጥ ካልቻሉ፣ ኢ-እኩልነት መስፈኑ በገሃድ የሚታይ እውነታ ይሆናል። አንዲት ሉአላዊት አገር መጠንከር፣ ማደግና መበልጸግ የምትችለው፣ በዜጎቿ መካከል በተግባር የተረጋገጠ እኩልነት ሲኖር ነው። በትላንቷና በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ፣ በወረቀት ላይ በደማቅ ቀለማት ተጽፎ የሚነበበው የዜጎች እኩልነት ጉዳይ፣ አማካይ ሜዳ ተፈልጎለት የተግባር እውነታና ልምምድ ሆኖ መታየት ይኖርበታል።
(ከጋዜጠኛ ኤልያስ ገብሩ ጎዳና “የአገዛዞች ቀይ መስመር” የተቀነበበ)

Page 4 of 523