Administrator

Administrator

 ህዝቡ ራሱን ከኢላማዎቹ እንዲያርቅ ጥሪ ቀርቧል

        የህወሓት ታጣቂ ቡድን የተኩስ አቁም ስምምነቱን በይፋ በማፍረስ የጀመረውና እስከአሁንም በዘለቀው ጦርነት ጉዳት ማድረስ መቀጠሉን የገለፀው የፌደራል መንግስት፤ በታጣቂ ቡድኑ ወታደራዊ ተቋሞች ላይ እርምጃ ሊወስድ መሆኑን አስታውቋል፡፡
በትግራይ ክልል ውስጥ በተለይም የታጣቂ ቡድኑ ወታደራዊ መሳሪያዎችና ማሰልጠኛዎች ባሉበት ስፍራዎች የሚኖሩ ወገኖች ራሳቸውን ከኢላማዎቹ እንዲያርቁም መንግስት መክሯል፡፡
በተያያዘ ዜና፤ የመንግስት  ኮሚዩኒኬሽን አገልግሎት፣ ዓለማቀፍ ማህበረሰብ፣ ህውሃትን ወደ ሰላም መንገድ እንደሚያመጣው ጥሪ ለሰላማዊ መንገድ እንዲያዘጋ ዓለማቀፍ ማህበረሰብ ህውሃትን ወደ ሰላም ለመንገድ እንዲያመጣው ጥሪ ያቀረበ ሲሆን ይህ ካልሆነና ህውሃት በጥቃቱ ከቀጠለ መንግስት በህግ የተለበትን ግዴታ ለመወጣት ሲል ማንኛውንም እርምጃ ለመውሰድ እንደሚገደድ አስታውቋል። ጽ/ቤቱ ትናንት ባወጣው መግለጫ ላይ እንደተገለጸው፤ ህውሓት ለሰላም የተከፈቱ በሮችን ሁሉ በመዝጋት የመከላከያ ሃይሉ ይዞ በቆየባቸው ቦታዎች ላይ ጥቃትፐ
 እየፈጸመ መሆኑን ገልጾ አለማቀፉ ማህበረሰብ “ሁለቱ ወገኖች” ከሚል ፍርደ ገምድል  ጥሪ ተላቆ ህውሓት መንግስት ወደያዘው የሰላም አማራጭ እንዲመጣ ግፊት ያደርግ ዘንድ ጠይቋል።


 ተኩስ እንዲቆምና ንግግሩ እንዲቀጥል ጠይቀዋል

         በሰሜን ኢትዮጵያ ዳግም የተቀሰቀ  በሰው ጦርነት አስደንግጦኛልም አሳዝኖኛልም ያሉት የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሀፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ፤ ጦርነቱ በአስቸኳይ እንዲቆምና ንግግሩ እንዲቀጥል ጥሪ አቅርበዋል፡፡
አስቸኳይ የተኩስ አቁም እንዲደረግ ያሳሰቡት ዋና ፀሀፊው፤ የሰብአዊ እርዳታዎች እንዳይስተጓጎሉ እንዲሁም ችግሩ በውይይትና ድርድር የሚፈታበት መንገድ ላይ ሁለቱም ወገኖች እንዲያተኩሩም በአፅንኦት ጠይቀዋል፡፡
ባለፈው ረቡዕ ማለዳ ላይ ትግራይን በደቡብ በኩል በአማራ በሚያዋስኑ አካባቢዎች ለተጀመረው ጦርነት የፌደራል መንግስት ህወሓትን በተንኳሽነት ተጠያቂ ሲያደርግ፣ የህወሃት ቡድን በበኩሉ የፌደራሉን  መንግስት ተጠያቂ ማድረጉን ያነሱት ጉቴሬዝ፤ ከአምስት ወራት የተኩስ  ማቆም አቋም ሂደት በኋላ ድንገት ግጭት መቀስቀሱ እጅግ አስደንጋጭ እንደሆነባቸው ተናግረዋል፡፡
የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር ሙሳ ፋኪ በበኩላቸው፤ ግጭቱ በአስቸኳይ ቆሞ በንግግር ብቻ መፍትሄ እንዲመጣ ጥሪያቸውን አቅርበዋል፡፡
የአፍሪካ ህብረት በቀድሞ የናይጄሪያ ፕሬዚዳንት ኦሊሴንጎ ኦባሳንጆ በኩል ድርድር የሚፈጠርበትን ሁኔታ በማመቻቸት ጥረት ሲያደርግ መቆየቱን አስታውሰውም፤ ሆኖም ነገር ግን በህወሓት እምቢተኝነት እንዳልተሳካ ሊቀ መንበሩ በመግለጫቸው ጠቁመዋል፡፡
አሁንም የአፍሪካ ህብረት ጦርነቱ በሚቆምበት ሁኔታ ላይ አበክሮ እንደሚሠራ፣ ለዚህም ሁለቱም ተፋላሚ ሀይሎች ከህብረቱ ተወካይ ኦሊሴንጎ ኦባሳንጆ ጋር  እንዲተባበሩ ጥሪ አቅርበዋል፡፡ ላለፉት 5 ወራት የነበረው የተኩስ አቁም የበርካቶችን ህይወት መታደጉንና እርዳታ እንዲደርስ ማስቻሉን ያወሱት የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አንቶኒ ብሊንከን፤ ዳግም የተቀሰቀሰው ግጭት አሜሪካንን ስጋት ውስጥ እንደከተታት ገልጸዋል። የኢትዮጵያ መንግስትና ህወሓት ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ዘላቂ የሆነ የተኩስ አቁም ስምምነት ላይ ለመድረስና በመጨረሻም ግጭቱን በዘላቂነት ለማስቆም ጥረታቸውን አጠናክረው እንዲቀጥሉ ብሊንከን ጥሪ አቅርበዋል።
“እንደገና ወደ ጦርነት መግባት የኢትዮጵያን ሰላምና ደህንነት ለማደፍረስ በሚጥሩት ላይ ሚና እንደሚጫወት፣ የሰዎችን መጠነ ሰፊ ስቃይ፣ የሰብአዊ መብት ረገጣና ተጨማሪ ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን ያስከትላል” ብለዋል-ብሊንከን።
አንቶኒ ብሊንከን አክለውም “አሜሪካ ለኢትዮጵያ ሉአላዊነትና የግዛት አንድነት መጠበቅና ለአገሪቷ ሰላምና መረጋጋት እንዲመጣ ቁርጠኛ አቋም  አላት። አገሪቷ ያጋጠማትን ሁለንተናዊ ተግዳሮቶች፤ ታሪካዊ ድርቅን ማሸነፍና ክልላዊ ደህንነትን ማስፈንን ጨምሮ ከሁሉም ኢትዮጵያውያን ጋር በጋራ ለመስራት ዝግጁ ነን።” ብለዋል።
የአውሮፓ ህብረት የውጭ ጉዳይና የደህንነት ፖሊሲ ከፍተኛ ተወካይና  የአውሮፓ ኮሚሽን ምክትል ፕሬዚዳት ጆሴፍ ቦሬል በበኩላቸው፤ በሰሜን ኢትዮጵያ ዳግም ግጭት ማገርሸቱን የሚገልፁ ሪፖርቶች የሰላም ተስፋ ላይ ጥላቸውን ያጠላሉ ብለዋል።
ሁሉም ወገኖች ሁኔታው ይበልጥ ከመባባሱ በፊትና ወደለየለት ጦርነት ሳይገባ ግጭቱን እንዲያረግቡም ጠይቀዋል።
“ወቅቱ ለሰላም ውይይት የሚደረግበት ጊዜ ነው” ብለዋል-ቦሬል።
በሰሜን ኢትዮጵያ ዳግም ግጭት መቀስቀሱ እንደሚያሳስባት የገለጸችው እንግሊዝ በበኩሏ ሁኔታው ወትሮም አስከፊ ነበረውን የሰብአዊ ሁኔታ ይበልጥ ያባብሰዋል ብላለች።
የኢትዮጵያ መንግስትና የህወሓት ግጭት እንዲያቆሙና የፖለቲካ መፍትሄ ይመጣ ዘንድ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ወደ ድርድር እንዲመጡ እንግሊዝ አሳስባለች።
ቱርክ በበኩሏ በፌደራል መንግስት ለሰብአዊነት ሲባል የተኩስ አቁም ከታወጀ በኋላ ድግም ግጭት መቀስቀሱን የሚገልፁ ሪፖርቶች መውጣታቸው እንዳሳሰባት ገልጻ፤ ሁለቱም ወገኖች ግጭት በዘላቂነት እንዲቆም ለማድረግና በአገሪቱ ሰላና መረጋጋት እንዲሰፍን ወደ ንግግር እንዲመለሱ ጠይቃለች።
በኢትዮጵያ ሰላምና መረጋጋት ለማስፈን በሚደረገው ጥረት ድጋፏን አጠናክራ እንደምትቀጥልም ቱርክ ገልጻለች።


      - የዘረፈውን ነዳጅ በአስቸኳይ እንዲመልስ ተጠይቋል
        -“ለዓለም ምግብ ድርጅት ያበደርኩትን ነው መልሼ የወሰድኩት”

      የዓለም የምግብ ፕሮግራም ለእርዳታ ማጓጓዣ  ያጠራቀመውን 570 ሺህ ሊትር ነዳጅ ህውሓት መዝረፉ ከዓለማቀፍ ተቋማትና ተቆርቋሪዎች ውግዘትን አስከትሎበታል።
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ ቃል አቀባይ  ስቴፋን ዱጃሪክ ከትናንት በስቲ ማለዳ ከጀኔቫ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፤ ነሐሴ 18 ቀን 2014 ዓ.ም ማለዳ ህውኃት በመቀሌ ከሚገኘው የዓለም ምግብ ፕሮግራም መጋዘን 12 ታንከሮችና 570 ሺህ ሊትር ነዳጅ መዝረፉን ማስታወቃቸውን ተከትሎ፣ የአሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ መስሪያ ቤትና የአፍሪካ ህብረትን ጨምሮ የተለያዩ አለማቀፍ ተቋማትና፣ የሰብአዊ መብት  ተቆርቋሪዎች ድርጊቱን ክፉኛ አውግዘዋል። ቃል አቀባዩ በሰጡት መግለጫ፣ ህውሐት የዘረፈው 570 ሺህ ሊትር ነዳጅ በክልሉ ለእርዳታ ማሰራጨት ተግባር ማሳለጫ፣ እንዲሁም ለአርሶ አደሮች ማዳበሪያና የተለያዩ ግብአቶች ማሰራጫ ሊውል የነበረ መሆኑን ጠቁመዋል። ነዳጁ መሰረቁ የዓለም ምግብ ፕሮግራምን ተግባር በእጅጉ የሚያደናቅፍ በመሆኑ ህውሐት የዘረፈውን ነዳጅ አንድም ሳያስቀር በአስቸኳይ እንዲመለስ ቃል አቀባዩ በመግለጫቸው አሳስበዋል።
ህወሃት በሰጠው ምላሽ፤ ለዓለም ምግብ ድርጅት ከወራት በፊት ያበደርኩትን ነዳጅ ወሰድኩ እንጂ አልዘረፍኩም ሲል አስተባብሏል።ህውሐት ነዳጁን ከመዝረፉም ባሻገር በመጋዘኑ የነበሩ አለማቀፍ የእርዳታ ሰራተኞችንም ማሰሩን መረጃዎች አመልክተዋል።በአሁኑ ወቅት በትግራይ ከ5 ሚሊዮን በላይ ዜጎች የእለት ደራሽ እርዳታ ጠባቂ  መሆናቸው ይታወቃል።



ከዕለታት አንድ ቀን፣ የዱር አራዊት ሁሉ ንጉሥ አያ አንበሶ ታሞ አልጋ ላይ ይውላል፡ የጫካው አውሬዎችና እንስሳት በሙሉ ሊጠይቁት ይመጣሉ፡፡  ከቀበሮ በስተቀር፡፡
ተኩላ የቀበሮን አለመምጣት ተመልክቶ አጋጣሚውን ሊጠቀም ፈለገ፡፡ የረዥም ጊዜ ቂሙን ለመወጣት አስቦ ነው፡፡ ስለዚህም ወደ አያ አንበሶ ጠጋ ብሎ፤
«የዱር አራዊት ሁሉ የእርሶ ጤንነት አሳስቧቸው ሊጠይቁዎት ሲመጡ፣ ቀበሮ ግን ምን ንቀት አድሮበት እንደሆን አይታወቅም በአካባቢውም የለች፡፡ በጣም የሚገርም ነገር ነው» አለ፡፡
አያ አንበሶም፤
«የሆነ ችግር ገጥሟት ይሆን?» ሲል ጠየቀ፡፡ ሁሉም አራዊት፤ «እረ ምንም ችግር የገጠማት አይመስለንም» አሉ፡፡
ተኩላ እንደገና ለማጠናከር፤
«ደን ውስጥ በመዝናናት ወዲያ ወዲህ ስትል ታይታለች፡፡ የሷ ሽርሽር ከጌታዬ ከአያ አንበሶ ጤና ይብሳል እንዴ? ንቀት ነው እንጂ!» አለ፡፡
አያ አንበሶ ተናደደና ፈልጋችሁ ጥሯት ብሎ አዘዘ፡፡
ተኩላ ቀጥሎ፤ «መች እሺ ብላ ትመጣለች፡፡ ልቧ አብጧልኮ፡፡ ጥግብ ብላለች» እያለ አሁንም ነገር በማባባስ ላይ ሳለ፤ ቀበሮ መጣች፡፡ የመጨረሻውን የተኩላን ንግግር ሰምታለች፡፡
አያ አንበሶ በቁጣ፤
 «የት ቆይተሽ ነው እስካሁን?! የኔ ጤንነት ነገር ምንም አያሳስብሽም ማለት ነው?»
ቀበሮ ነገሩ ስለገባት በጣም በመለማመጥና በልመና አንደበት፤
«ጌታዬ አያ አንበሶ፤ የዘገየሁበትን ምክንያት ላሳውቅና የፈለጉትን እርምጃ ይውሰዱብኝ”
አያ  አንበሶም፤ «አጥጋቢ ምክንያት ካልሆነ ግን በክርኔ ደቁሼ አደቅሻለሁ» አለ፡፡
ቀበሮም፤
«ምክንያቴ በቂ መሆኑን አልጠራጠርም» አለች፡፡
«ቀጥይ በይ ተናገሪ» ተባለች፡፡
ቀበሮ እንዲህ ስትል ገለፀች:-
«ጌታዬ አያ አንበሶ፤ ከዱር አራዊት ሁሉ ለእርሶ ጤንነትና ደህንነት የተጨነቅሁ እኔ ነኝ። እዚህ ከመምጣት ይልቅ በየቦታው እየተዘዋወርኩ ለርሶ መድሐኒት እንዲነግሩኝ ሐኪሞች ሳነጋግር ነው የቆየሁት»
«እና ምንድነው መድሐኒቱ አሉሽ? አገኘሽ መድሐኒቱን?» አለና አያ አንበሶ በጉጉት ጠየቀ፡፡
«አዎን ጌታዬ፡፡ ከብዙ ድካም በኋላ አንድ አዋቂ ሀኪም አገኘሁ፡፡ እሱም ‹ለአያ አንበሶ መድሐኒት የሚሆናቸው አዲስ የተገፈፈ የተኩላ ቆዳ ለብሰው ሽፍንፍን ብሎ መተኛት ነው፡፡ በነጋታው ያላንዳች ሕመም ተነስተው መንቀሳቀስ ይችላሉ› አለኝ» ስትል አስረዳች ቀበሮ፡፡
አያ አንበሶ ይህን ሲሰማ ያላንዳች ማመንታት የተኩላውን አናት በክርን ብሎ ዘረረውና፤ «በሉ ቆዳውን ግፈፉልኝ» አለ፡፡
ቀበሮም በሆዷ «በሌላው ላይ ክፉ ማሰብ እንዲህ የራስን ክፉ ያሳያል» አለች፡፡
***
ክፉ አስቦ የራሱን ክፉ ከሚያይ ይሰውረን፡፡ እርስ በርስ ከመጠላለፍ ያድነን፡፡ ሣር ፈልጐ አሣር ከሚገጥመው ይሰውረን፡፡ ከክፉ መድሐኒተኛ ያድነን፡፡ ትምህርታችንን ለበጐ እንጂ ለተንኮል እንዳናውል ልቡናውን ይስጠን፡፡ ተመክሮአችንን ሌላውን ለማጥቂያ እንዳንጠቀምበት ታሪክ ይምከረን፡፡ በሸረኞች ተመክረን እርጥብ የተኩላ ቆዳ ከመልበስ ያድነን፡፡ የፖለቲካም፤ የኢኮኖሚም የባህልም ተስፋችን በቅንና በጐ ልቦና የሚታሰብ መሆኑን ለማየት ዐይናችንን ይግለጥልን፡፡
ከቶውንም፤ ከፖለቲካ ጭካኔ፣ ከኢኮኖሚ ምዝበራ፣ ከባህላዊ ድንቁርና ይሰውረን ዘንድ የነጋ-ጠባ ጉዟችንን ያለወገናዊነት እንመርምር፡፡ ያወጅናቸውን አዋጆች፣ ያወጣናቸውን መመሪያዎች  እኛው አፍራሽ እንዳንሆን እንጠንቀቅ፡፡ እንግሊዞች A LAW – MAKER IS A LAW - BREAKER የሚሉት እንዲህ አይነቱን ነው፡፡ ከዚያ ይሰውረን፡፡ አንድ ወደፊት ሁለት የኋሊት እንዳንሄድ ፍሬን ይኑረን፡፡ አንድ ችግር ለመፍታት ከመተኮሳችን በፊት ተጓዳኞቹን ችግሮች ለማየት ማስተዋል ይገባናል፡፡
«አጋዘን ሳድን መጀመሪያ ብቅ ያለው ላይ አልተኩስም፡፡ መንጋዎቹ እስኪሰበሰቡ እጠብቃለሁ።» ይለናል ኦቶ ማን ቢስማርክ፡፡
የከተማንና የገጠርን ዕድገት ማጣጣምና ማዋሃድ ከብዙ ውጣ ውረድ ያድነናል፡፡ በትምህርት፣ በጤና፣ በመሠረተ-ልማት ወዘተ. . .፡፡ ተመጋጋቢ እድገት ካልፈጠርን እየናጠጠ ከሚሄደው የህዝብ ብዛትና እየተስፋፋ ከመጣው የኑሮ ውድነት ጋር የነገ ተስፋችን እንዳይቀጭጭና ብርሃናችን እንዳይጭለመለም ዛሬ መጠንቀቅ ያባት ነው፡፡ በገጣሚ ፀጋዬ ገ/መድህን የከርሞ ሰው ውስጥ፣ አብዬ ዘርፉ የተባሉ ገፀ-ባህሪ የገጠሬና ከተሜ ነገሮች ሲዛቡባቸውና የልባቸው ሳይደርስ ሲቀር:-
«…ተስፋዬ እንደጉም መንጥቃ
ምኞቴ እንደጉድፍ ወድቃ
የወንድሜን ልጆች እንኳ፤
 ለርስታቸው ሳላበቃ
 የእኔ ነገር በቃ በቃ!» ይሉናል፡፡
The “far future” is already upon us ይላሉ፤ የሃይድሮ ኤሌትሪክ ሊቃውንት፡፡ ሩቁ ነገ ዛሬውኑ ተጭኖብናል እንደማለት ነው፡፡
ተስፋችን፡-
 ፍትሕ ርትዕ የሰፈነባት የሰማች አገር እንድትኖረን ነው፡፡
ምኞታችን፡-
 የፕሬስ ነፃነት የሚከበርባት አገር እንድትኖረን ነው፡፡
ተስፋችን፡-
“በቸሃ ዳፋ እነሞር ተደፋ´፣” (አይጥ በበላ ዳዋ ተመታ)  የሚለው ተረት ዕውን እንዳይሆን ነው፡፡
ምኞታችን፡-
“በህግ ከተወሰደ በሬዬ፣ ያለህግ የተወሰደች ጥሬዬ” የሚለው ተረት ዕውን እንዳይሆን ነው፡፡ ተስፋችን፡- ሰብዓዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች የሚከበሩባት አገር እንድትሆን ነው፡፡ ተስፋችን፡- ተስፋ የማንቆርጥባት አገር እድትኖረን ነው፡፡
“የሀገራችን ፖለቲካ ችግር በአንድ አቅጣጫ መክረሩ ነው፡፡´ አሉና፣ ሊብራላይዝ´ መደረግ አለበት፤” አሉ፡፡
አንድ በሳል ሰው፤
“ሊብራሊዝሙንም አታጥብቁት” አሏቸው አሉ፡፡
ከአንድ ፅንፍ አንድ ፅንፍ በመሄድ ማክረር አደገኛ ነው፡፡ እጅግ ማክረርም፣ እጅግ መላላትም የየራሳቸው አደጋ አላቸው፡፡ ሚዛናዊ አካሄድን መልመድ አለብን። የወረት ጉዞን መናቅ አለብን፡፡ የችኮላን ውሳኔና ድምዳሜን መራቅ አለብን፡፡ አንድን ጥፋት የፈፀምነው አዲሱ መሀንዲስ በቀደደው መንገድ ግራ ግራውን ብቻ በመሄዳችን ከሆነ፤ ሌላው መሀንዲስ የቀደደው መንገድ ደግሞ ቀኝ ቀኙን ብቻ ሂድ፤ የሚል ከሆነ፤ ሁለቱም የፅንፍ መንገድ ይሆንና ሁለተዜ ጥፋት ሊሆን ይችላል፡፡ “የተረገመችን እግር  በቅሎ ነስቶ ጫማ ይሰጣታል” ማለት እንግዲህ ይሄ ነው። ቆም ብለን መካከለኛ መንገድ እናይ ዘንድ ዐይናችንን ይክፈትልን! የዐባይን ሁለት ሶስተኛ ውሃ የምትጠቀመው ግብፅ፣ አንድ ሶስተኛ ውሃ የምትጠቀመው ሱዳንና፣ ምንም የማትጠቀመው ኢትዮጵያ፤ አንድም ሶስትም ናቸው፤ የሚለውን እንመረምር ዘንድም ልቦናውን ይስጠን!!

Saturday, 20 August 2022 14:01

የማለዳ እንጉርጉሮ

    የማለዳ እንጉርጉሮ

አንዳንዴ ደግሞ ጎህ ቀዶ
አብሮኝ ያደረው ደወል ፥ ከራስጌየ ተጠምዶ
ከወፍ ቀድሞ ሲያመጣልኝ፥ ነግቶብሀል የሚል መርዶ
ብትት ብየ ደንብሬ፥
ግማሽ ፊቴን፥ ትራሴ ውስጥ ቀብሬ
“ እኮ ዛሬም እንደ ወትሮ
ካውቶቢስ ወደ ቢሮ
ከኬላ ወደ ኬላ
ዛሬም በግንባሬ ወዝ ልበላ
እሺ ከዚያስ በሁዋላ
እያልሁ ስሞግት ልቤን፥ መልሱን አያመለከትተኝ
ይሄን ያህል ነው የታከተኝ።
ጉዞየ ካዋላጅ እቅፍ፥ እስከ ገናዦች አልጋ
ባራት እግር ተጀምሮ፤ ባራት ሰው ሸክም እስኪዘጋ
መንገዱ መንገድ እየሳበ
ትንንሹ ዳገትም፤ ለትልቁ እያስረከበ
እንደ ሐረግ ስጎተት፥ እንደ ጥንቸል ስፈጥን፥
ምን ሽልማት ታሰበልኝ ?” ይህ ልፋቴን የሚመጥን፥
እያልሁኝ ሳውጠነጥን ፥
አንዳንዴ ደግሞ ሲመረኝ፥
እንደ ለማዳ ፈረስ ፥ ሞትን በፉጨት መጥራት ሲያምረኝ፥
ዛፉን የተቀማ አሞራ
በኮረንቲ ምሶሶ ላይ፥ ቤቱን ባዲስ መልክ ሲሰራ
ማሯን የተዘረፈች ንብ፥ በያበባው ስትሰማራ
አይና
እንዲህ እንዲህ እላለሁኝ፤ ራሴን በራስ ሳጽናና
‘ ሺህ ጊዜ ብትራቀቅ፥ ቃላት መርጠህ ብትገጥም
ከዚህ አሞራ አታንስም፥ ከዚች ንብም አትበልጥም
ተፈጥሮ ትግልን እንጂ፥ የድል ዋስትናን አትሰጥም’’
ቻለው!
(በእውቀቱ ስዩም)


      የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ዘመነ ክህነት፣ የአንጾኪያ ቀውስ በጥልቀት ተዳሶበታል፤
ከአገራችንና ከቤተ ክርስቲያናችን ወቅታዊ ኹኔታ ጋራ በእጅጉ ተመሳሳይ ነው፤
ተቋማት እና ልሂቃን፣ ማኅበረ ፖለቲካውን ማረቅ ባለመቻላቸው ዕዳ ኾነዋል፤
የሃይማኖት ልሂቃንም የፖሊቲካዊ መካሰስ አዋላጅ መኾናቸው እጅግ ያሳስባል፤
ከሚያቋስለን ርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ ወደ ፈዋሽ ታሪክ ሽግግር ማድረግ አለብን፤

ከታሪክ እና ከታሪካዊ ትርክቶች በመነጩ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውሶች እየተናጠች ለምትገኘው ኢትዮጵያ መድኃኒቱ፣ “ፈዋሽ ታሪክ” መቀመም እንደኾነ ተጠቆመ፡፡
ጸሐፊ እና መምህር ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ “ጽዋዔ” በሚል ርእስ ሰሞኑን ለኅትመት በአበቁት እና በሥርጭት ላይ በሚገኘው መጽሐፋቸው፣ ታሪክንና ትርክትን ለፖሊቲካዊ ውጥረት እና የእርስ በርስ ፍጅት ከመጠቀም ልሂቃን-መር ብሔራዊ እብደት በመውጣት፣ ከታሪክ የሚወለዱ ማኅበረ ፖሊቲካዊ መድኃኒቶችን በፈዋሽ የታሪክ ፈለግ ማሠሥ እንደሚያስፈልግ ጠቁመዋል፡፡
ያለፉት ኀምሳ ዓመታት የሀገራችን ፖለቲካ፣ በርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ (Ideological History) የሚመራ እንደኾነ ጸሐፊው አመልክተዋል፡፡ ይህም፣ ታሪክን የፖሊቲካዊ ርእዮተ ዓለም ማስፈጸሚያ በማድረጉ እና ታሪካዊ በደሎችንና ቁስሎችን ብቻ በማነሣሻ መሣሪያነት በመጠቀሙ፣ በሒደት ወደ አስከፊው ማኅበራዊ ኢ-እኩያዊነት ሊባባስ የሚችል ፖሊቲካዊ ኢ-እኩያዊነት እያሰፈነ እንደሚገኝ አስገንዝበዋል፡፡ በደስታውም በኀዘኑም ‘የእኛ’ እና ‘የእነርሱ’ የሚል ፍንክት ማኅበረሰባዊ ሥነ ልቡና መቀረጹን፣ የአዝማናት ዕሴቶቻችንና ጥሪቶቻችን አውዳሚ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ሥርዓት ማዋለዱን ገልጸዋል፡፡
የግራ ፖለቲከኞች ለአገዛዝ የበቁበት የርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ ፈርጅ፣ ሀገራዊ አንድነትንና የሕዝብን አብሮነት በመስበር፣ ብዝኀ ማኅበረሰብ የኾነውን ኢትዮጵያዊ ለጉስቁልናና ለእልቂት፣ የሃይማኖት ተቋማቱንም ለዘውጌያዊ ልዩነት እና ክፍፍል የሚዳርግ ነዳጅ ኾኖ እያገለገለ እንደሚገኝ አትተዋል፡፡ በሥልጣን ላይ ያለው አገዛዝም፣ ከቅርጹ በቀር በይዘቱ ሳይለወጥ፣ ዘውጌያዊ ማንነትን ከሃይማኖታዊ ጽንፈኝነት ጋራ የሚያቆራኝ አማሳኝ ፖሊቲካዊ ሥርዓት እና ሥነ ልቡና (Ethnodoxy) በመተግበሩ፣ የአገራችንም ኾነ የቤተ ክርስቲያናችን ዘመንና መስክ ወለድ ችግር፣ ከቀን ወደ ቀን በለየለት መዋቅራዊ እና ሥርዓታዊ ጥቃት (አድልዎ እና ማግለል፤ ማሳነስ እና ማንኳሰስ) የበለጠ እየተወሳሰበ እና በጥልቀት እየተባባሰ መቀጠሉን ጸሐፊው አስታውቀዋል፡፡
ሀገርንና ቤተ ክርስቲያንን ወደማይኾን አቅጣጫ የሚወስደውን ይህን ስሑት እና እጅግ አሳሳቢ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውስ የሚያርቅና መላ የሚመታ ዕሴታዊ እና ክሂሎታዊ ብቃት ያለው ተቋም፤ በርቱዓዊ መንገድ እና ማዕከላዊ ፈሊጥ የግፉዓን ድምፅ እና የማኅበራዊ ፍትሕ አራማጅ የኾነ የሃይማኖትም ኾነ የፖሊቲካ ልሂቅ በየደረጃው አለመፍጠራችን እንደሚያሳስባቸው ዲያቆን ታደሰ ገልጸዋል፡፡ “በተለይ በእንዲህ ያለ ወቅት ለአገራችን ጸጋ መኾን የሚገባው ቤተ ክህነት እና ሌሎችም ተቋማት፥ ተፈጭተው ያልተነፉ ዱቄት፤ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃኑም ቢኾኑ፥ ተበራይተው ያልተመተሩ የሀገር እና የቤተ ክርስቲያን እብቅ እና ግርድ ኾነው ተገኝተዋል፤” ሲሉ ተችተዋል፡፡ ስለ ዕርቀ ሰላም የሚሰብኩ ዜጎች ተሸማቀው እና ተሳቀው የሚኖሩበት፤ ካህኑ፣ ሼሁ፣ ፓስተሩ ሳይቀር ተጨምረውበት ጥላቻንና ዕልቂትን የሚያውጁ ወገኖች ደግሞ ታፍረው እና ተከብረው የሚንጎማለሉባት ሀገር እና ማኅበረ ፖለቲካዊ ሥነ ልቡና አዋልደናል፤ ብለዋል፡፡
“ሀገር እና ቤተ ክርስቲያን ከገቡበት ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቅርቃር የሚወጡበትን መፍትሔ የመፈለግ ጽኑዕ ረኀብ አለብኝ፤” ያሉት ጸሐፊው እና መምህሩ ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ “ጽዋዔ - የማኅበረ ፖለቲካዊ ቀውስ ምንጭ፣ ተገብሮት፣ ክትያ እና ምላሽ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ዘመነ ክህነት” በሚል ርእስ፣ በአንጾኪያ እና በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ መስተዋትነት፣ ባለፈው ሒደታችን፣ በደረስንበት ኅሊናዊ እና ነባራዊ ኹኔታ እንዲሁም በወደፊት አዝማሚያችን ላይ ሰፊ ጥናት እና ዳሰሳ ያደረጉበት መጽሐፋቸው ታትሞ በሥርጭት ላይ ይገኛል፡፡
ከዛሬ አንድ ሺሕ ስድስት መቶ ዓመታት በፊት፣ በቅዱስ ዮሐንስ ዘመነ ቅስና፣ አንጾኪያ እና የአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን የነበሩበት እያንዳንዱ ታሪካዊ ክሥተት እና ኹነት፣ ለዘመናችን ቤተ ክህነት እና ቤተ መንግሥት ትእምርታዊ ውክልና ያለው የአኹኑ ኹኔታችን የካርቦን ግልባጭ እንደኾነ ጸሐፊው አስረድተዋል፡፡ በማኅበራዊ ፍትሕ ትምህርቱ እና የድኾች ጠበቃ ሊያሰኘው በሚችለው ሥራው የታወቀው ቅዱስ ዮሐንስ፣ ከአንጾኪያው ሊቀ ጳጳስ ፍልቪያኖስ እና ከጊዜው ባሕታውያን ጋራ በመኾን፣ ለማኅበረ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲ‘ኮ’ ሃይማኖታዊ ስንጥቆች መፍትሔ የኾኑበት ዕሴታዊ እና ክሂሎታዊ ብቃት፣ ለሀገራችን የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃን ትምህርት ሊኾን እንደሚችል አመላክተዋል፡፡
በሮም ግዛተ ዐፄ ጂኦፖለቲካዊ ተፈላጊነት የነበራት ሦስተኛዋ መናገሻ ከተማዪቱ አንጾኪያ፥ ብዝኀ ማኅበረሰብ እና ብዝኀ ሃይማኖት (የአሕዛብ፣ የአይሁድ እና የክርስቲያኖች መናኸርያ) የነበረች፤ የግሪካውያንና የሮማውያን ልሂቃንን የተዋሥኦ ፍጥጫ ያስተናገደች የጠበብት መዲና እንደመኾኗ፣ የብዝኀነት ጸጋዎችንና ዕዳዎችን የማስተዳደር እሳቤዎችን፣ ተግባራዊ ልምዶችንና ክሂሎችን ለመቅሰም እንደምታስችል ዲያቆን ታደሰ እምነታቸውን ገልጸዋል፡፡ በዚኽ ረገድ፣ በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያናዊ እና ሀገራዊ አንድነት እንዲጠበቅ፣ ፍትሕ ርትዕ እንዲሰፍን፣ ቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ የተከተለውን የማዕከላዊነት ፈሊጥ እና የከፈለውን ዋጋ በጉልሕ በማውሳት፣ ለታሪካዊ እና ወቅታዊ ሕመሞቻችን፣ ፈውስ የሚኾን ታሪክ ለመቀመም፣ እንደ ዜጋ ለኢትዮጵያውያን፣ እንደ አማኝ ለኦርቶዶክሳውያን ልሂቃን ጥሪ (ጽዋዔ) መቅረቡን ጠቁመዋል፡፡
ፈዋሽ የታሪክ ፈለግ (Healing History)፣ ታሪካዊ በደሎችንና ቁስሎችን በማከም ላይ የሚያተኩር ሲኾን፣ በሀገረ መንግሥት ግንባታ ውስጥ ማኅበረሰብን የሚያጣብቅ ሙጫ ኾኖ እንደሚያገለግል ገልጸዋል፡፡ ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ዕዳዎችን በመገነዛዘብ የመዝጋት እና ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ጸጋዎችን በመድኃኒትነት የመጠቀም ባህል፣ በሃይማኖት እና በፖለቲካ ልሂቃን ሲዳብር፣ ሀገርንና ቤተ ክርስቲያንን ሰላማዊ ነፋስ የሚነፍስባቸው የተረጋጉ ወደቦች ማድረግ እንደሚቻል ጸሐፊው አስረድተዋል፡፡ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃን ከዘውጌያዊ ወገንተኝነት ርቀው፣ ቤተ ክህነት እና ቤተ መንግሥት ከሥርዓተ ሙሱን (አማሳኝነት) ተላቀው፣ ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ዕዳዎችን በመገነዛዘብ የሚዘጉበት የተዋሥኦ መድረኮችን እንዲያበጃጁ ጥሪ (ጽዋዔ) አቅርበዋል፡፡
በመኾኑም፣ ጸሐፊው ዲያቆን ታደሰ በመጽሐፉ መግቢያ ላይ እንደጠቆሙት፣ የተላለፈው ጥሪ፣ ሀገራዊ መተማመንን መሠረት በማድረግ ከማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውስ ሙሻዙር የመውጣት፤ በብሔራዊ መግባባት እና እርቅ ታሪካዊ እና አኹናዊ ቁርሾን የማከም፤ በማዕከላዊነት እና በገለልተኝነት ሕዝባዊ በደልን የማበስ እና የመሻር ነው፡፡ ሀገርንና ሕዝብን ከብተና፣ ከመፈናቀል፣ ከስደት እና ከእልቂት የመታደግ፤ ሀገራዊ አንድነትንና የሕዝብ አብሮነትን የሚያጸኑ፣ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃንን የማበጃጀት አማናዊ ጥሪ ነው፡፡ መጽሐፉም በየምዕራፎቹ እንዲህ ዓይነቱን ጥሪ ስለሚያዘክር፣ “ጽዋዔ” ተብሏል፤ ትርጓሜውም ጥሪ ማለት ነው፡፡
የመጽሐፉ በኩረ አሳብ፣ በትምህርተ መለኰታዊ ፖሊቲካ የተቀነበበ በመኾኑ፣ “መነበብም ያለበት በሀገራችንና በቤተ ክርስቲያናችንን ማኅበረ ኢኮኖሚያዊ ወይም ፖለቲ‘ኮ’ ሃይማኖታዊ ማሕቀፈ እይታ እና መጽሔተ አእምሮ ነው፤” ብለዋል ጸሐፊው። አያይዘውም፣ “የመጽሐፉ ወገንተኝነቱ እና ትኩረቱ ለሀገር እና ለቤተ ክርስቲያን እንጂ ማንንም የማኮሰስ፣ ማንንም አክሊል የማቀዳጀት ሥራ አይደለም፤ መነሻዬ፣ መገስገሻዬ እና መድረሻዬ ቤተ ክርስቲያንና ሀገር ናቸው፤” በማለት አሳስበዋል፡፡
ስለ መጽሐፉ አስተያየታቸውን የሰጡ ሓላፊዎች እና የነገረ መለኰት ምሁራን በበኩላቸው፣ መጽሐፉ፣ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ የአንጾኪያ የተጋድሎ ሕይወት አንጻር ካህናት ሕዝባቸውን በአስቸጋሪ ኹኔታዎች ውስጥ እንዴት መምራት እና ማሻገር እንደሚገባቸው፣ በሰፊ ጥናት እና ዳሰሳ ተደግፎ ተግባራዊ ትምህርት ሊሰጥ በሚችል መልኩ በመዘጋጀቱ ጸሐፊውን አመስግነዋል፡፡ የታሪኩ ፍሰት፣ በየገጹ የሚታዩት ማራኪ ንኡሳን አርእስት እና የተወሳሰበው ታሪክ ተብራርቶ የቀረበበት መንገድ፣ መጽሐፉን በብዙ አንባብያን ዘንድ ተወዳጅ እንደሚያደርገው ተስፋቸውን ገልጸዋል፡፡ የቤተ ክህነት ሓላፊዎች፣ የነገረ መለኰት ተማሪዎች እና መምህራን፣ ሰባክያን፣ እንዲሁም የሰንበት ትምህርት ቤት ተማሪዎች፣ የቤተ ክርስቲያናቸው ታሪክ አካል የኾነውን የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅን ዕድገት፣ ትምህርት እና የክህነት አገልግሎት፣ እንዲሁም በማኅበራዊ እኩልነት እና በምጣኔ ሀብት ፍትሐዊ ክፍፍል ላይ ያለውን አስተምህሮ እና ሙግት በአጽንዖት እንዲያጠኑት ለማድረግ ታላቅ አስተዋፅኦ ይኖረዋል፤ ብለዋል፡፡
አስተያየታቸውን ከአሰፈሩት አንዱ የኾኑት፣ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መገናኛ ብዙኀን አገልግሎት ሥርጭት ድርጀት ዋና ሥራ አስኪያጅ ሊቀ ማእምራን ፋንታሁን ሙጬ፣ “ጽዋዔን ሳነብ ሀገሬ ትዝ አለችኝ፤” ይላሉ፡፡ አክለውም፣ “ከአንድ ሺሕ ስድስት መቶ ዓመት በፊት አንጾኪያ እና አንጾኪያውያን የገቡበትን ኹለንተናዊ አረንቋ፣ ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያውያን ዛሬ ገብተንበታል፡፡ በርግጥም ከልብ አንብቦ ለተረዳው ለትንሣኤያችን መነሻ አሳብ አበርካች መጽሐፍ ነው፡፡ የጳጳሳቱን፣ የካህናቱን፣ የምእመናኑን፣ የመለካውያኑን ጠባዕያት በገሃድ ያሳያል፡፡ ኢትዮጵያውያን ከአዚማችን ከአልነቃን፣ እንደ አንጾኪያ የሰዓታት ሳይኾን የዓመታት ዐመፅ አይቀሬ መኾኑን ያመላክታል፡፡ ሀገሬ ዛሬም ዮሐንስ አፈወ ርቅን ታሥሣለች፡፡ ዘረኝነት፣ ክፋት፣ ምቀኝነት፣ መጠፋፋት፣ አሳልፎ መሰጣጣት፣ ኀጢአት የተባለው ሁሉ የሚከወንባት ሀገሬ ከመጥፋቷ፤ እኛም ከመጥፋታችን በፊት መድኃኒት የሚኾን መጽሐፍ ነው፤” በማለት አንብበው ሊጠቀሙበት እንደሚገባ መክረዋል።
በ10 ምዕራፎች እና በ415 ገጾች የተቀናበረው “ጽዋዔ” መጽሐፍ፣ ከ200 በላይ በሀገር ውሰጥ እና በባዕዳን ቋንቋዎች የተጻፉ መጻሕፍትን በማጣቀሻ ምንጭነት ተጠቅሟል፡፡ ከእኒህም ውስጥ፣ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ በራሱ የተጻፉ እና በዘመኑ የነበሩ ጸሐፍት የጻፏቸው ቀዳሚ ምንጮች፤ በርካታ ጥንታውያን ድርሳናት፣ የጥናት እና ምርምር መጣጥፎች፣ የጥናት መጽሔቶች፣ የዐረብ ተጓዦች የጉዞ ማስታወሻዎች፣ በሮማ ግዛተ ዐፄ የአንጾኪያንና የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅን ዘመንና ሕይወት በተመለከተ የተሠሩ ዘጋቢ ፊልሞች፣ በኦርቶዶክሳውያን አብያተ አክርስቲያንና በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ድረ ገጾች የተጫኑ ሕዝባዊ እና ትምህርታዊ ገለጻዎች ይገኙበታል። የተጣረሱ የታሪክ እይታዎችን ይፈትሻል፤ ይሞግታል፤ ይበይናል፡፡ ዐዲስ ቃላት፣ ፅንሰ ሐሳቦች፣ ኹነቶች፣ የሰው እና የቦታ ስሞች በ644 የግርጌ ማስታወሻዎች ተተርጉመዋል፤ ተብራርተዋል፡፡
በ385 ብር የሽፋን ዋጋ ለገበያ የቀረበው መጽሐፉ፣ አምስት ኪሎ ቅድስት ማርያም ሸዋ ዳቦ ቤት ፊት ለፊት የሚገኘው አርጋኖን መጻሕፍት መደብር በዋና አከፋፋይነት እያሰራጨው እንደሚገኝ ተገልጿል፡፡ ከቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ሥራዎች ጋራ የሚተዋወቁት ከኹለተኛ ደረጃ ተማሪነታቸው ጀምሮ እንደነበር ያወሱት ጸሐፊ እና መምህር ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ የቅዱሱ ሥራዎች አእምሯዊ ሥሪቴንና ሥነ ልቡናዊ ውቅሬን ቀርጸዋል፤ ብለው ያምናሉ፡፡ በመንፈሳዊ እና ዓለማዊ መጽሔቶች እና ጋዜጦች ላይ ያቀረቧቸው ወደ 170 ያህል ልዩ ልዩ መጣጥፎችም፣ የዚኹ ሥሪት እና ውቅር ተገብሮት ይመስሉኛል፤ ብለዋል፡፡


• በባቢሎን፣… የዓመታት አሰያየም፣ ከግንባታ ጋር የተዛመደ ነበር። “የከተማዋ ግንብ በታነፀ በሁለተኛ ዓመት”፣ በሦስተኛ ዓመት ብለው
    ዓመታትን ይሠይማሉ፤ ይቆጥራሉ። የግድብና የመስኖ ግንባታዎችም፣ ለሥያሜ ያገለግለሉ።
   • ነነዌ ግን፣ በየዓመቱ ለጦርነት የመዝመት ልማድ ስለነበረ፣… “1ኛው የዘመቻ ዓመት”፣… “2ኛው የዘመቻ ዓመት”፣ “3ተኛው የዘመቻ     ዓመት”፣… እያሉ ዓመታትን ይቆጥራሉ፤ ይሰይማሉ። ከዚህስ ይሰውረን። የግንባታ ዑደት ይሻላል።

         ቀንና ማታን የሚያፈራቅ እለታዊ ዑደት ላይ እንጀምር።
እያንዳንዱ እለት፣ “ራሱን የቻለ እለት” መሆኑን ለመግለፅ፣… እሁድ እለት፣ ሰኞ እለት…እያልን እንናገራለን።
ግን፣ ለእያንዳንዱ እለት የግል መጠሪያ ስም እያወጣን፣ የት እንደርሳለን?
እሑድ፤ “አንድ” እንደማለት አይደል? አሐዱ ብሎ ይጀምራል። ሰኞ፣… ሁለት እንደማለት ነው። የሰኞ ማግስት ደግሞ አለ። ማክሰኞ ብለውታል። ሠሉስ ተብሎም ይታወቃል። ሶስተኛ ቀን ነው።
ረቡዕ እና ሐሙስ፣ አራተኛ እና አምስተኛ ቀናት ናቸው።
አርብ፣ መገባደጃ እንደማለት ነው። ምዕራብ እንል የለ!
ቅዳሜ እለት፣ ድሮ ድሮ ሰንበት ተብሎ ይታወቅ ነበር። ሰባተኛ ቀን ስለሆነ።
በዚሁ መንገድ፣ ስምንተኛውን ቀን “ሰሙን”፣ ከዚያም “ዘጡኝ”፣ “አሱር”፣ … እያለን ብንሰይማቸውስ? 11ኛውን ቀን “አሱር እሁድ”፣ ከዚያም “አሱር ሰኞ… እያልን መቀጠል አያቅተንም። ግን፣ እንዲህ ቀናትን በቅደም ተከተል እየሰየምንና እየቆጠርን እስከየት እንዘልቃለን? ሂደት ወይም ጉዞ ነው።
ግን “ጉዞ” ብቻውን፣ ከተፈጥሮ ጋ ሙሉ ለሙሉ አይገጥምም። የዑደት ባህርይም ያስፈልጋል። ዑደት የሌለው ጉዞ ለአእምሮም ያስቸግራል። ምዕራፍ እንደሌለው መጽሐፍ ነው።
በቅደም ተከተል ብቻ ሳይሆን፣ ነገሮችን በረድፍ መልክ ለማስያዝ፣ በክፍል በፈርጅ ጠቅለል ሰብሰብ ለማድረግ የሚችል ዑደት ያስፈልጋል።
ለእያንዳንዱ ቀን፣… አንድ፣ ሁለት፣ ሦስት እያልን እስከ ሠላሳኛ ቀን ድረስ በቁጥር እንሰይማቸዋለን፤ እንቆጠራቸዋል። ከዚያ በኋላ ግን፣ እንደገና አንድ ብለን ዑደቱን እንጀምራለን። ሠላሳዎቹን ቀናት አንድ ላይ የሚያጠቃልል፣ “ወር” የተሰኘ የዑደት ስም እንጠቀማለን።
የወር ዑደትም ግን መብዛት የለበትም። ከመስከረም ጀምረን ነሀሴ ድረስ እንሄዳለን። ወይም 1ኛ ወር፣ 2ኛ ወር ብለን መቁጠር እንችላለን። ነገር ግን ይሄም ከልክ ማለፍ የለበትም። ጠቅለል የሚያደርግ ሰፊ ዑደት ያስፈልጋል። እንደገና 1ኛ ወር ብለን የምንጀምርበት ነው ዓመታው ዑደት። ነሐሴ ብለን መስከረም እንላለን።
በነገራችን ላይ፣ የኢትዮጵያ የወር እና የዓመት አቆጣጠር በተወሰነ ደረጃ ከጥንታዊ የግብጽ አቆጣጠርና አሰያየም ጋር ይዛመዳል።
በጥንቱ የግብጽ አቆጠጠር ላይ፣ የአዲስ ዓመት በዓልን ተከትሎ “መስከር” የተሰኘ ትልቅ “የፌሽታ” በዓል ነበራቸው። በእርግጥ፣ የመስከረም ወር ስያሜ ከክረምት ጋር ቢቀረረብም፣ ከጥንታዊው በዓል ጋር የተዛመደም ሊሆን ይችላል። በተለያዩ የደቡብ አካባቢዎችም “መስጋር”፤ “መስቃሮ” የተሰኙ ትልልቅ የአዲስ ዓመት በዓሎች አሉ።
መስከረም የተሰኘው ቃል፣ የወር ስያሜ ከመሆኑ በፊት፣ የበዓል መጠሪያ የነበረ ስም ይሆን? ለማንኛውም፣ የቁጥር ወይም ሌላ የመጠሪያ ቃላት እየተጠቅመን፣ ከእለታዊና ከወርሃዊ ዑደት ወደ ዓመታዊ ዑደት ተሸጋግረናል።
ከዚህ በኋስ ምን እናድርግ? ለእለታትና ለወራት እንዳደረግነው፤ ለዓመታትም መጠሪያ ስም ማውጣት አለብን? ቁጥሮችንስ እንጠቀማን? ታሪኩ እንደዚያ ነው።
የአዋቂዎችና የጥበበኞች አቆጣጠርን ማየት እንችላለን። “አጼ እገሌ በነገሱ በሁለተኛው ዓመት”፣… በሶስተኛው ዓመት እያሉ ጽፈዋል።
ከኃይማኖታዊ መጻሕፍት፣ ከአዳምና ከሔዋን ትረካ ተነስተው፣ ዓመታትን ቆጥረው፣ “7 ሺ ምናምን ዓመት” ብለውም ዘግበዋል። ዓመተ ዓለም ብለው ይሰይሙታል።
የኢየሱስን ልደት እንደ መልሕቅ በመጠቀም፣ “በ2 ሺ ምናምን ዓመት” ብለን እንጽፋለን። ዓመተ ምህረት የሚል ነው ሥያሜው።
ከዚህ ጎን ለጎን፣ “የፓርላማ የአራተኛው ዓመት፣ ሃያኛ ስብሰባ” የሚል ዘገባ ሰምታችሁ ይሆናል። “በነገሠ በአራተኛው ዓመት” ከተሰኘው የድሮ አሰያየም ጋር ይመሳሰላል።
“ከታህሳስ ግርግር በአስረኛው ዓመት” የሚል የድሮ ጽሑፍ ካጋጠማችሁ፤ 1963 ዓ.ም ማለት ነው።
“የጣሊያን ወረራ የመጣ ጊዜ”፣ “የነጻነት አርበኞች ድል ያገኙ ጊዜ”፣ … እንዲህ የሚሉ የዓመት ስያሜዎችም ጥቅም ላይ ውለዋል። ግን ከቁጥር ጋር ነው። “ካሌብ በነገሠ በ5ኛው ዓመት፣ በሶስተኛው ወር፣ በ20ኛው ቀን”…. ተብሎ ይጻፋል።
“የህዳሴ ግድብ ግንባታ አስረኛ ዓመት”፣… “ሦስተኛው ዙር የውኃ ሙሌት”፣… ብሎ መናገርም ይቻላል። የዑደት ስያሜዎች ናቸው።
የጥንት ዘመን አዋቂዎችም፣ ተመሳሳይ ሥያሜና አቆጣጠር ይጠቀሙ እንደነበር ታሪክ ይነግረናል። ያው፣ እዚህ ላይም ቀዳሚዎቹ የሥልጣኔ ፈር ቀዳጆች፣ የመሰፓታሚያ ከተሞች ናቸው - እነ ባቢሎን እነ ነነዌ።
“እገሌ በነገሠ 1ኛ ዓመት”፣ በ2ኛ ዓመት እያሉ ይቆጥራሉ።
ነገር ግን፣ በባቢሎን ዘንድ እጅግ የተለመደው የዓመት አሰያየም፣ ከግንባታ ጋር የተዛመደ ነበር። “የከተማዋ ግንብ በታነፀ በሁለተኛ ዓመት”፣ በሦስተኛ ዓመት ብለው ዓመታትን ይሠይማሉ፤ ይቆጥራሉ። የግድብና የመስኖ ግንባታዎችም፣ ለሥያሜ ያገለግለሉ።
በነነዌም ተመሳሳይ ልማድ ነበረ። ነገር ግን፣ የጦርነት ዘመቻዎችን ነው የሚያዘወትሩት። በየዓመቱ ለጦርነት መዝመት እንደ ልማድ አድርገውት ነበር።
እናም “አንደኛው የዘመቻ ዓመት”፣… “ሁለተኛው የዘመቻ ዓመት”፣ “ሶስተኛው የዘመቻ ዓመት”፣… እያሉ ዓመታትን ይቆጥራሉ፤ ይሰይማሉ።
ከዚህስ ይሰውረን። የግንባታ ዑደት ይሻላል።

Saturday, 20 August 2022 12:59

“በመተሳሰብ መተሳሰር”


       አንድ ጊዜ አንድ ንጉስ የአገሩን አዋቂዎች ሁሉ ሰብስበው “ስለ እኔ ዙፋን የሚሰማችሁን ማንኛውምን ነገር ተናገሩ” አሏቸው አሉ። እኚህ ንጉስ፤ “ዙፋኔን ያማሉ፤ ከባለስልጣኖቼ ጋር ሆነው ይዶልቱብኛል… በሚል በየጊዜው እንዲህ እየጠሩ የመጠየቅ ልምድ አላቸው። የአገሩ አዋቂዎች አብዛኞቹ ፈርተዋል። ተጨንቀዋል፤ ተንዘርዝረዋል። ምክንያቱም እኒህ ንጉስ በሶስት ነገር ይታወቃሉ፡
1ኛ ውሸት አይወዱም። 2ኛ ስለመንግስታቸው ድክመት እውነትን የተናገረ ብዙ ጊዜ ነክሰው ይይዛሉ። ሊገድሉትም ይችላሉ። 3ኛ ከስብሰባ የቀረ ሰው ወዮለት።
አብዛኞቹ አዋቂዎች፤ “ምንም ይምጣ ምን እውነት ተናግሮ ከመሞት እሳቸውን ቢያስቀይምም ባያስቀይምም፣ ውሸት ከመናገር የቀጡንን ቢቀጡን ይሻላል ብለዋል። በየሆናቸው። ስለዚህም፡- የላይኛው “እንዲህ ያለ መንግስት ጥንትም አልነበረንም፤ ወደፊትም የሚመጣ አይመስለኝም” አለ።
ንጉሱም፡- “ወደፊትም የሚመጣ አይመስለኝም ስትል ምን ለማለት ነው? እኛ ወዴት ሄደን ነው ሌላ የሚመጣው? ይች ይች ሳትገባን ትቀራለች ብለህ ነው? በል ማነህ ባለሟል? ማረፊያ ቦታ ስጡት!” አሉ። አዋቂው ታሰረ።
ቀሪዎቹ ይንቀጠቀጡ ጀመር። ዞሮ ዞሮ በዚህም ቢባል በዚያ፣ የሀሰት ምስጋና ከሌላ ከምን ይሻላል በሚል፣ ንጉሡንና ዙፋናቸውን “ሺ ዓመት ይኑርልን!” እያሉ መረቁ። ምንም ነቀፋ አልተሰነዘረም። ሁሉም ተናግሮ ጨርሶ አንድ የታወቀ ብልህ ፈላስፋ ብቻ ቀረ። ይህ ፈላስፋ አንዴ መሬት መሬት፣ አንዴ ደግሞ ወደ ንጉሱ እግር ስር አተኩሮ እያየ ጸጥ አለ።

ንጉሡም፡-
“አንተ የምትናገረው የለህም እንዴ? ምን እግር እግሬን ታያለህ?” ብለው ጠየቁት።
ፈላስፋውም፤
“ንጉሥ ሆይ፤ ስለ ዙፋንዎ ለመናገር ወደ ዙፋንዎ ዘንድ ለመድረስ የሄዱበትን መንገድ፣ የረገጡትን ምንጣፍ ባይ ይሻላል ብዬ ነው፤ እግርዎንና ደረጃ ደረጃውን የማስተውለው”
ንጉሥ፡- “ለምን?” ብለው በጉጉት ጠየቁ።
ፈላስፋ፡- “ወደ ዙፋኑ የመጡበት የመንገድዎ ቀና መሆን አልያም እሾህ እንቅፋት የበዛበት መሆን የዙፋኑን ጥንካሬ ያሳያል። የእርስዎንም ማንነት ይገልጻል። ምንም አይነት ለውጥ ቢመጣ ፍጥረትን አይለውጠውም። እንዲያውም የበለጠ ወደ አደባባይ ያወጣል” አላቸው።
ንጉሡም፤ አመስግነው ሸለሙትና “ከሌሎቹ ምስጋና ሁሉ ያንተ ነቀፋ ይሻለኛል። ሌሎች አስብቶ አራጆች ናቸው። አንተ ትክክል ነህ። የትላንቱ እኔ ነኝ” ብለው አሰናበቱት።
ይህ የሀበሻ ምሳሌ የአንድ የፈረንጆች ምሳሌ ተገላቢጦሽ ነው። “ውጤትና ፍጻሜው አካሄዱን ያሳየናል” (The end Justify the means) ይላሉ። አበሾች ደግሞ “አካሄዱ ውጤትና ፍጻሜውን ነግረናል” (The means justify the end) ይላሉ። ያም ሆነ ይህ ሀበሾችም ፈረንጆችም ፍጻሜውና መንገዱ የተያያዙና የተሳሰሩ መሆናቸውን ነው በምሳሌዎቹ የሚያስረዱት። ለልጅ አስተዳደግ ወሳኝ እንደሆነና ወደ ማንኛውም የስልጣንና የኃላፊነት ሰገነት ለሹመትም ሆነ ለልፋ፣ በእድገትም ሆነ በእርገት. በእድልም በትግል ሲወጣ የሚኬድበት መንገድ ንጹህ ቀናና አድልኦ- አልባ ካልሆነ፣ ውሎ አድሮ ድክመትና ችሎታ ማነስ መከሰቱ አይቀርም። የሃላፊነት ቦታ ላይ ከተቀመጡ በኋላ “የዛሬ እኔ የትላንቱ እኔ ነኝ” ማለት ግድ ይሆናል። ያ መንገድ ዝምድናና ወገናዊነት ሙስናና እከክልኝ- ልከክልህ የነበረበት ከሆነ፣ ሃላፊነቱን እንደዚያው ድክመት የበዛበት መሆኑ አይቀርም። ሹሙ ዜጋውን የሚበድለውና “ ስለ እኔ ምን ታስባለህ” እያለ የሚጠይቀው የራሱን ችሎታ፣ ወንበሩንና ማንነቱን ሲጠራጠር ነው። ባለስልጣን ነጋዴውን ለምን አተረፍክ?” ብሎ የሚያኮርፈው፣ እንደዚሁ ከራሱ አሉታዊ አንጻር እያየ ነው። ወደ ታች የሰራተኛ ደመወዝ የማይጨመረውም ይህንኑ መሰረት በማድረግ ነው። ፖለቲከኛም ቢሆን የጧት የማታ መመሪያው “ጠርጥር!” ብቻ ነው። ይህም ግንኙነታቸውም አንድም የጌታና የሎሌ፣ አንድም የሌባና የፖሊስ ያደርገዋል። አንድ መስሪያ ቤትና ድርጅት ውስጥ የሚሰሩ አለቃና ምንዝር፣ ለአንድ መስሪያ ቤት አንድ አላማ ብለው በመተሳሰብ አይሰሩም። ለአንድ መንግስት ለአንድ አገር ብለው አይፈቅዱም። የየራሳቸውም ጠባብ ጎጆ እንጂ ስለቀረው ሰፊ አዳራሽ አያስቡም። የበታቹ ሰራኛ “ዜጋና ሹም ተጋጭቶ ድንጋይና ቅል ተላፍቶ አይሆንም” ብሎ በፍርሃት እንደተሸማቀቀ ይከርማታል እንጂ የበላዩን ድክመት አይናገርም። አለመተማመን፣ መካካድና መወነጃጀል ይለመዳል። ድክመቶችና ችግሮች ካልተወሰኑና በጊዜ ካልፈቱ አለመያዝ መያዣ መጨበጫ የሌለው፣ መግቢያና መውጪያው የማይወቅና የበለጠ በነገርና በተንኮል የተተበተበ ስርዓት ውስጥ ይከተናል። ወጣም ወረደ ሁሉም የመጣንበትን መንገድና ጥንካሬ ነው የሚናገሩት። “ እባብን መቅጨት እንጭጩ እንዲሉ ይህ ዘመዴ፣ ይህ የስልጣን-ይህ አማቼ ይህ የድክመት-አጋሬ፣ ይህ የግምገማ ቀኝ እጄ- ሳይሉ በየመስሪያ ቤቱ፣ በየድርጅቱና በየመስተዳድሩ ያሉትን ድክመቶች፣ ያለ-ጉቦ አንስቶ የመወያየት ባህል በተለይ ዛሬ እጅግ ያስፈልጋል። ይሄ ደግሞ ት/ቤት፣ ልጆች ስናስገባ፣ ሆስፒታል በሽተኛ ልንጠይቅ ስንሄድ ወይም ሰው ለማስተኛት ስንቸገር፣ በንግድ ቦታ ገማች ሲመጣብን፣ ሰራተኛ ሲቀጠርና ሲባረር፣ ምርጫ ሲካሄድ፣ የፍ/ቤት ፋይል ሲመረመር… ሁሉ የሚያጋጥመን ችግር ነው። ትላንት ዜጋ የነበረው የበታች ሰራተኛ “ ስልጣን በሸተተው ማግስት አካሄዱ ሁሉ እንደ ድመት ኮርማ መጎማለል” ሆኖ ሲገኝ፣ ይሄስ የጤና አገር አይደለም ያሰኛል። ነገ ምን ሊያደርግ እንደሚችል ጥርጥር የለውም። ሲነጋ ልፍለጥ- ልቁረጥ- ልዘዝ- ላናዝ ማለት ያመጣል። መቆራቆዝ ፣ መመራረዝ፣ መውጋት፣ መወጋጋት፣ መጠላለፍ፣ መዝረፍ፣ መዘራረፍ፣ መመዝበር ይከተላል። ከዚያ “ መንገዶች ሁሉ ወደ ወህኒ ቤት ያመራሉ” ማለት ብቻ ይተርፈናል። አንድ እውቅ የሀገራችን ገጣሚና የቴአት ደራሲ በአንደኛው ተውኔት ውስጥ፤ የሀገሪቱ ንጉሥ ወህኒ ቤት ሲመርቁ የተናገሩት ነው በሚል እንደሚከተለው በገጸ- ባህሪው ልሳን ያናግራቸዋል፡-
“ይህን የሀገር ወህኒ ቤት መርቀን ስንከፍትላችሁ፤ እናንተም በተለመደው ጨዋ ባህላችሁ በመተሳሰብ እንድትተሳሰሩበት!”
ከመተሳሰር ይሰውረን!!

 "ቡድኑ ዳግም በህዝብ ላይ ጥቃት እንዲፈፅም ሊፈቀድለት አይገባም” - ኢዜማ

         የፖለቲካ ልዩነቶችና አለመግባባቶች ሁሉ በጠረጴዛ ዙሪያ መፈታት አለባቸው ብሎ እንደሚያምን የጠቆመው ኢዜማ፤  ለዚህም ነው ሃገራዊ ምክክሩ ልዩ አትኩሮት ሊሰጠው ይገባል የሚለውን እምነቱን ባገኘው አጋጣሚ ሁሉ አጽንኦት ሰጥቶ የሚያስረዳውም በዚህ ምክንያት ነው ብሏል።
“ሁሌም ቢሆን ለሰላም ቅድሚያ መስጠት አግባብ ነው። ለሰላም ሲባል የሚደረጉ ድርድሮችም ሆኑ ስምምነቶች ግን ህውሃት በሃገር መከላከያ ሰራዊት ላይ በፈጸመው ክህደት ተገድደን የገባንበትን ጦርነት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ዘላቂ መፍትሄ የሚያመጡ መሆናቸው ሊረጋገጥ ይገባል” ሲል አሳስቧል። ፓርቲው ትላንትና ባወጣው መግለጫ ህወሃት የሰላም ድርድሩን አማራጮች እየገፋ እራሱን ለጦርነት እያዘጋጀና በተለመደው አውዳሚ መንገድ የጥፋት ነጋሪት እየጎሰመ መሆኑን መረጃዎች እንደሚጠቁሙ ያመለከተው  ኢዜማ፤ መንግስት በአካባቢው ያለውን ማህበረሰብ ዳግም ለከፋ ሰብአዊ ጉዳትና መፈናቀል እንዳይዳርግ ወቅታዊ ሁኔታውን ያገናዘበ ጥንቃቄ እንዲወስደን አስጠንቅቋል።
“የህወሃት መሰረታዊ ባህርይ ሰላም ጠል ቢሆንም፣ የእውነት ለትግራይ ህዝብ የሚቆጣጠር ከሆነ ከጦርነት ይልቅ ሰላም አማራጮችን ተቀብሎ ተግባራዊ ማድረግን ቅድም ቅድሚያ መስጠት ይጠበቅበታል ሲል ለአማጺው ቡድን ምክር የለገሰው ኢዜማ፤ “መንግስትም ለሰላም እያሳየ ያለውን ጥረት  አጠናክሮ መቀጠሉ የሚበረታታ ቢሆንም፤ ቡድኑ እንደዚህ ቀደሙ በህዝብ ላይ  አስከፊ ጉዳትና ስቃይ እንዲፈጽም ቅንጣት ዕድል ሊሰጠው አይገባም ብሏል- በአጽንኦት።
“በአሸባሪነት የተፈረጁ ቡድኖች ለአገር ህልውናና ቀጣይነት እንቅፋት እየሆኑ፣ ዜጎች ደህንነትና ሰላም ጥያቄ ውስጥ እየከተቱ፣ ህዝቡን በስጋና ፍርሃት ውስጥ እንዲኖር ማድረጋቸውን እንዲቀጥሉ ፈጽሞ መፍቀድ የለበትም” ሲል ኢዜማ መንግስትን በአጽንኦት አሳስቧል- ትላንት ባወጣው መግለጫው።

    ከሃምሌ 29 እስከ ነሀሴ 5 ቀን 2014 ዓ.ም በነበረው የአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ በተለያዩ የሃሪቱ አካባቢዎች በተከሰቱ 14 ያህል ግጭቶች፣ የ157 ሰዎች ህይወት ማለፉን የኢትዮጵያ የሰላም ሁኔታ ሳምንታዊ ግምገማ ሪፖርት ያመለክታል፡፡
ተቀማጭነቱን በአሜሪካ ባደረገው እና ከ192 በላይ ሃገራትን የሠላም ሁኔታ በየጊዜው የሚከታተለው ACLED የተሰኘው ተቋም ይፋ ባደረገው የኢትዮጵያ ሳምንታዊ የሠላም ሁኔታ  ግምገማ ሪፖርቱ ካለፉት ጊዜያት አንጻር በሃገሪቱ ግጭቶች መቀነሳቸውን አመላክቷል፡፡
በሪፖርቱ መሰረት፤ ከሐምሌ 29 እስከ ነሀሴ 5 ባለው የአንድ ሳምንት ጊዜ በተከሰቱ 14 ግጭቶች 131 ጎራ ለይተው በግጭቱ የተሳተፉ ግለሰቦችን ጨምሮ፣ 26 በግጭቱ ተሳትፎ ያልነበራቸው ንፁሃን ተገድለዋል፡፡
ሠፊውን የግጭት መጠን የያዘው  የኦሮሚያ ክልል ሲሆን በመንግስት ሃይሎችና በሸኔ ታጣቂዎች መካከል በሳምንቱ 11 ያህል ጊዜ ግጭቶች ተፈጥረዋል ብሏል- ሪፖርቱ
ግጭቱ የተፈጠረባቸው አካባቢዎችም ቄለም ወለጋ፣ ምስራቅ ወለጋ፣ ምዕራብ ወለጋ፣ ሆሮ ጉደሩ ወለጋ እና ኢሉባር ዞኖች እንዲሁም ምዕራብ ጎጂ እና ምዕራብ አርሲ ዞን ተጠቃሽ ሆነዋል፡፡
በግጭቱ ወቅት ከሞቱትና ከተገደሉት ንፁሃን ባሻገር በመቶዎች የሚቆጠሩ የአርሶ አድሮች መኖሪያ ቤቶችን ጨምሮ ሌሎች እና ንብረትም መውደማቸው ሪፖርቱ ያመለክታል፡፡
በቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል፣ጋምቤላ አፋር እና ሶማሌ ክልል አዋሳኞችም በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በተፈጠሩ ግጭቶች የሰዎች ህይወት መጥፋቱ ተዘግቧል፡፡

Page 5 of 621