Administrator

Administrator

 በቀድሞው የኢህአፓ መሥራችና ደራሲ ሃማ ቱማ (እያሱ አለማየሁ) የተጻፉ የእንግሊዝኛ ግጥሞች በቤተማርያም ተሾመ  ወደ አማርኛ ተተርጉመው፣ "የሃማ ቱማ ስብስብ ግጥሞች" በሚል ርዕስ ታትሞ ለሽያጭ ቀረበ፡፡ በመጽሐፉ የእንግሊዝኛ ግጥሞችና ትርጉማቸው ጎን ለጎን መታተማቸው ታውቋል፡፡  
ሀማ ቱማ በእንግሊዘኛ ግጥሞቹ አለም አቀፍ ዕውቅናን የተቀዳጀ  ደራሲ ሲሆን በበርካታ የፖለቲካ ስላቅ  መጣጥፎቹም  ይታወቃል። ብዙዎች “የሶሻሊስቱ ጠንቋይ ታሪክ” በሚለው ስራው ይበልጥ ያውቁታል።
በሙያው መካኒካል መሀንዲስ የሆነው ቤተማርያም፤ ከዚህ ቀደም  “ሦስተኛው ቤተመቅደስ” የተሰኘ መጽሐፍ ለንባብ ማብቃቱ ይታወሳል፡፡ በቅርቡ ደግሞ “ጠያይም መላእክት" የተሰኘ አዲስ ስራውን ለንባብ እንደሚያበቃ ለማወቅ ተችሏል፡፡ ቤተማርያም በፌስ ቡክ ገፁ በሚያስነብባቸው ግጥሞቹም ይታወቃል።
የሃማ ቱማ ስብስብ ግጥሞች  በጃፋርና ሌሎች መጻህፍት መደብሮች እየተሸጠ ሲሆን መጽሐፉ  በቅርቡ በደማቅ ሥነስርዓት እንደሚመረቅም  ቤተማርያም ለአዲስ አድማስ ተናግሯል፡፡ ከዚህ በታች ከመጽሐፉ የተወሰደ አንድ የእንግሊዝኛ ግጥም ከእነ ትርጉሙ ቀርቧል፡፡
 ***
Just a Nobody
The dead man was no one,
just a man in tattered clothes,
no shoes,
just a coin in his pocket,
no id cards, no bus ticket.
He was a nobody,
dirty and skinny,
a no one, a nobody
who clenched his hand before he died?
When they pried open his fingers
this nobody,
they found a whole country.
***
ማንም ምንምነት
ቡትቶ የለበሰ አካሉ የገረጣ፣
ጫማ የማያውቀው እግሩ መጅ ያወጣ።
ምንም ‘ማይታወቅ “እከሌ” ‘ማይባል፣
ከስቶና ታርዞ አንድ ምስኪን ሞቷል።
አባከና ሊለው ማንም የማይደፍር፣
ኪሱ አንዳች የሌለው ከድንቡሎ በቀር።
ከቁብ የማይፃፍ ማንም ያልነበረ፣
ከመሞቱ በፊት ጣቶቹን ቆልፎ ጨብጦ ነበረ።
እጆቹን ፈልቅቀው ሲፈታ ጭብጡ።
ከጣቶቹ መሀል ሀገሩን አገኙ ፣ሀገሩን አወጡ።



መቀመጫውን በአሜሪካ ዳላ ቴክሳስ ያደረገው አድዋ የባህልና የታሪክ ህብረት፤  የአርአያ ሰው ሽልማት መስራች ነው፡፡
ከኢትዮጵያ የባህል አልባሳት ውጭ መልበስ፣ እራስን ካለማክበር ይቆጠራል  ይላል። ለሀገር ለወገን ብዙ የሰሩን ባመሰገንን ቁጥር፣ ብዙ የሚሰሩ ዜጎችን እንፈጥራለን ብሎ ያምናል ዲያቆን ፍሬው ሰይፉ፡፡  የአርአያ ሰው ሽልማት መርሃ ግብር ላለፉት አምስት ዓመታት በአሜሪካ ነበር የተካሄደው ስድስተኛው የአርአያ ሰው ሽልማት በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ይካሄዳል።  አዲስ አድማስ ጋዜጣ ከመስራቹ ዲያቆን ፍሬው ሰይፉ ጋር ተከታዩን ቃለመጠይቅ አድርጓል።



                  ከምን ያህል ጊዜ በኋላ ነው ወደ አገርህ ከመጣህ?
በመሃል አንድ ሁለቴ ብመጣ  ስድስት ዓመት ያህል  ሳልመጣ ቆይቻለሁ፡፡ ወደ ኢትዮጵያ ከተመለስኩ ሁለት ሳምንትንት ሆኖኛል። እስካሁን ነገሮች ጥሩ እየሄዱ ነው።
ባህላዊ አልባሳትን ታዘወትራለህ፡፡ ሁሌም ነው?
ይሄ ልምድ አስራ አራት አመታትን አስቆጥሯል፡፡ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ከ2000 ጀምሮ እነደዚህ ነው የምለብሰው፤ 365 ቀናት በአራት ዓመት አንዴም 366 ቀን ማለት ነው፡፡
ለስራና ለዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ?
አይከብድም! ምክንያቱም ለኔ በጣም ተመችቶኝ ነው የምለብሰው፡፡ መመቸት ወይንም ያለመመቸት ጭንቅላት ውስጥ ነው የሚያልቀው፡፡ በትክክል አሁን ትውልዱ የሚያደርገው ነገር የሚመች ነው ወይ ካልን ብዙ ምቾት የሚነሱ ነገሮች እናያለን፤ ግን ትውልዱ ደግሞ ተመችቶኛል ብሎ እየለበሰ ነው፤ ስለዚህ መመቸት ወይንም ያለመመቸት መጀመሪያ ጭንቅላት ላይ ነው የሚሰራው። ዓለም የሚያከብርሽ መጀመሪያ ራሽን ስታከብሪ ነው የራስነ ጥሎ ስልጣኔ የለም፡፡ ስልጣኔ ማለት የራስን እያከበሩ መኖር ማለት ነው፡፡ ምን አልባት እኛ ያለን የህይወት ዘይቤ እንዳይመች አደርጎት ሊሆን ይችላል፡፡ የሆነው ሆኖ ግን ስራዬ ብለሽ ከያዝሽው ግን  ለዛ ነገር የሚያስፈልገውን እያበጀሽ ትሄጃለሽ፡፡ እርግጥ ቀላል አይደለም አብዛኞቹ ልብሶች ነጭ እንደመሆናቸው ጥንቃቄ በጣም ይፈልጋሉ ሲታጠቡ እነኳን ከሌላ ልብስ ጋር ተደባልቀው መታጠብ ላይኖርባቸው ይችላል። ደረቅ እጥበት ብቻ ሊፈልጉም ይችላሉ፡፡ እሱ ደግሞ ራሱን የቻለ ሌላ ወጪ ነው፡፡ ስለዚህ በጣም በጉዳዩ ላይ ማመን ያስፈልጋል፡፡
ወደ አርአያ ሰው ሽልማት እንምጣ። መቼ ተመሰረተ አላማውስ?
የተመሰረተው እንደ ኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር በ2006 ዓ.ም ነው አስካሁን ዘጠነኛው መሆን ነበረበት ግን በመሃል እኔ ወደ አሜሪካ ስሄድ እዛ ያለውን ማህበረሰብ እስካውቅና ማን አንዴት ነው የሚሸለመው የሚለው መልስ እስኪያገኝ ለሶሰት ዓመታት ተቋርጦ ቆይቷል፡፡ ዋና ዓላማም ምንድን ነው? እኛ እንዳለመታደል ሆኖ ከመመሰጋገን ከመከባበር ይልቅ መጠላለፍ ነው የሚቀናን። ብዙ ጊዜ ሰዎች ብዙ መልካም ነገሮችን ከማመስገን ይልቅ የተሳሳቷትን ጥቂት ነገር አጉልተን እያሳየን፣ ሰዎች ለተሻለ ነገር እራሳቸውን እንዳያዘጋጁ እናደርጋለን፡፡ ስለዚህ ይህን ለመቅረፍ ምን እናድር አርአያ ሰዎች፤ ምሳሌ የሚሆኑ ሰዎች ያስፈልጉናል፤ ቢኖሩንም ግን ሳናመሰግናቸው ሃሳባቸው ተቀብሮ እንዳለነ ሲገባን የአርአያ ሰው ሽልማት በ2006 ዓ.ም አርአያዎቻችን ለማመስገን ተወለደ፡፡ ያኔ እኔ ካለሁበት ነው የተነሳው። ለረጅም ዓመታት የኢትዮጵያን ባህላዊ አልባሳት ዲዛይን በማድረግ፣ የቆዩት እማማ ፅዮን አምዶም (ኮሎኔል አማረ ኣምዶም እህት)  በኢትዮጵያ የመጀመሪያዋ ሞዴልና ዲዛይነር የነበሩት፣ የክብር ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ወላጅ እናት እማማ ቅድስት የታወቁ ዲዛይነር ነበሩ። እሳቸው በህይወት ባይኖሩም፣ ይህንን መንገድ የክብርት ፕሬዚዳንቷ  እህት ወ/ሮ ራሔል አስቀጥለውት፣ አሁንም “ቅድስት ጥበብ” አለ፣ እማማ ደስታ (ዲዛይነር ደስታ) “የህዝብ ለህዝብን” ሙሉ ልብስ ያዘጋጁ እና ለ365 ቀናት የጥበብ ልብስ በመልበስ ከወንድ ፕ/ር ኤፍሬም ይስሀቅን ከሴት  ደግሞ የህሊና ገንቢ ምግቦች ፋብሪካ ባለቤት ወ/ሮ ገነት በለጠን በዛን ጊዜ ለ13 ዓመታት ጥበብ በመልበስ፣ ለ53 ዓመታት ብራና ዳምጠው ቀለም በጥብጠው፣ ብዕር ቀርፅው ታሪክን የዘገቡ መምህር ጌታ መክብብ የሚባሉ  ታዋቂ የብራና ፀሃፊ …. እነዚህ እነዚህን የመሳሰሉ የሙካሽ ሠራተኞች ከቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ጀምሮ ለነገስታቱ ይሠሩ የነበሩ ትልልቅ የሀገር ባለሙያዎችን ፈልጎ፣ እነሱን በማግኘት ያመሰገንበት ሁኔታ ነው የመጀመሪያው ሽልማት፡፡
በቀጣይ ዓመት ሁለተኛው ሽልማት ደግሞ መታሰቢያነቱን ለቱሪዝም አባት አቶ ሀብተስላሴ ታፈሰ እንዲሁም፣ ለኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች፣ ለኢትዮጵያዊቷ ሆሜር ተብለው ለሚታወቁት ልበ ብርሃኗ እማሆይ ገላነሽ እና ለፊደል ገበታ አባት ተስፋ ወልደስላሴ እንዲሁም አወዘ ውስጥ እነ ጋሽ አበራ ሞላ፣ ጌታ መሳይ አበበ፣ ዮሐንስ አፈወርቅ፣ እነ አለሙ አጋ እና ሌሎችም ዘርፈ ብዙ የሆኑ ባለውለታዎች የተሸለሙበት ነበር፡፡
ከዛ ሶስተኛው ሽልማት ደግሞ በአሜሪካ ሀገር ተደረገ ኮሚኒቲውን በፍፁም ተህትና ሲያገለግሉ የነበሩ ከዛ እልፍ ሲል ደግሞ እንደ ማህበረሰብ እንደ ዜጋ ማህበራዊ ኃላፊነታቸውን ሲወጡ ለነበሩ እንደነ ታማኝ በየነ፣ የአምባሰሏ ንግስት ማሪቱ ለገሰ የመሳሰሉት ተሸልመዋል፡፡
ይኸው ዘንድሮ ስድስተኛው የአርአያ ሰው ላይ ደርሰናል፡፡ ዘንድሮስ ሽልማቱ በምን መስፈርት ነው የሚሰጠው?
እንደ ተቋም አድዋ የባህልና የታሪክ የሚባል አለ፤ መቀመጫውን አሜሪካን ሀገር ያደረገ ለትርፍ ያልተቋቋመ፣ መሰረቱ ቴክሳስ የሆነ፣ በሃገሩ እውቅና ያለው፤ አርአያ ሰው የዛ ተቋም አንድ አካል ነው፡፡ በዋናነት ታሪክ ባህልና ቅርስን ነው የሚያስተዋውቀው ተቋሙ፡፡ ይልቁንም አሜሪካን አገር ተወልደው ለሚያድጉ ህፃናት እራሳቸውን ወደ ማወቅ እንዲመጡ፣ በራሳቸው እውቀት ላይ ተመስርተው ታሪካቸውን እንዲያውቁ በትምህርት ቤት ከሚማሯቸው ልጆች ጋር ስለ ማንነታቸው በደንብ እንዲናገሩ፣ ክህሎታቸውን ማሳደግ ነው፡፡ በዘርፉ ደግሞ በባህል በቱሪዝም በቅርስ አይተኬ የሚባል ትልልቅ ስራዎች ሰርተው ያለፉ እንዲሁም በህይወት ያሉ ኢትዮጵያውያን በዚህ ዝግጅት ላይ የሚዘከሩበት የሚታሰቡበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ወደ መስፈርት  ስንመጣ  የኛ ሽልማት ውስጥ ምንም አይነት የተለየ ማወዳደሪያ የለም የሚወዳደርም የለም ሲጀምር፡፡ ዋናው ነገር አይተኬነት ነው። ለዘርፉ ዋጋ እየከፈሉ የሚያገለግሉ፣ እየተከፈላቸው ሳይሆን አስከ ህይወት መስዋትነት እየከፈሉ የሚያገለግሉ ናቸው። እርግጥ እንደዚህ አይነት ሰዎች ኢትዮጵያ ውስጥ በብዛት አሉ ወይ ቢባል የሉም ነው መልሱ፡፡ ለዛም ነው በብዛት የማናወዳድረው። በጣም ትንሽ ከመሆናቸው አንጻር እንሳሳላቸዋለን። ድንገት በሆነ ዘርፍ ላይ  ሁለት ሰዎችን ብቻ ልናገኝ እንችላለን፤ እነዚህ ሰዎች ደግሞ በየተሰማሩበት የቱሪዝም መስክ በጣም የሚገርም አይነት አቅም ያላቸው እየተከፈላቸው ሳይሆን እየከፈሉ እንደዜጋ ኃፊነታቸውን እየተወጡ ያሉበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ታዲያ እንደዚህ አይነት ዜጎችን ማወዳደር በራሱ የነሱን ድካም ዋጋ ማሳጣት ነው፡፡ የሚሰሩት ለገንዘብ ሳይሆን ለኢትዮጵያ ቱሪዝም እድገት ነው፡፡ ስለምንሳሳላቸው በአንደኛው አመት አንዱን ካመሰገንን በሚቀጥለው አመት አንደኛውን ከነሙሉ ክብራቸው እናመሰግናለን ማለት ነው፡፡ ለምሳሌ የዛሬ ሁለት ዓመት ተጓዡ ጋዜጠኛ ሔኖክ ስዩም ተሸላሚ ነበር በዘንድሮ ደግሞ የህይወት ዋጋ እስከመክፈል የደረሰው ታዋቂው የፎቶግራፍ ባለሙያ አዚዝ አህመድ በቱሪዝም ዘርፍ ተሸላሚ ነው፡፡ አዚዝን ከሄኖክ ጋር ማወዳደር አትችይም፡፡ ሁለቱንም በተሰማሩበት ዘርፍ  እንቁዎች ናቸው፡፡ ስለዚህ እንሳሳላቸዋለን፤ ለማወዳደር፤ እራሱ አንደፍርም! ሀበሻ ልብስ ላይ ብትሄጂ በጣት የሚቆጠሩ ናቸው፤ ሶስት አራት አይሞሉም፤ ሶስት መቶ ስልሳ አምስት ቀን የሚለብሱ፡፡ ለምሳሌ ወ/ሮ ገነት በለጠን ከዘንድሮ ዓመት ተሸላሚ ጋር ብናወዳድራት፣ ሁለቱም የየራሳቸው ነገር ስላላቸው ለማወዳደር ይከብዳል፡፡ ስለዚህ እነዚህን ሰዎቸ እየቆጠብን ነው ወደ ሽልማት የምናመጣቸው፡፡
የሽልማት ሥነ ሥርዓቱ መቼና የት ነው የሚደረገው?
ጥቅምት 11 ቀን 2014  በዮድ አቢሲንያ የባህል አዳራሽ ይከናወናል፡፡
በዕለቱ የአለባበስ ህግም እንዳለ ሰምቻለሁ?
እውነት ነው፡፡ አንዱና ዋናው አላማችን፣ የራሳችን የሆነውን ነገር ማስተዋወቅ ስለሆነ፣ በዕለቱ ከባህላዊ ልብስ ውጪ መልበስ አይፈቀድም፡፡
ውድድሩ  የዳኞችና የህዝብ ድምጽስ አለው?
የህዝብ ድምፅም ዳኝነትም የለውም፤ ምክንያቱም ቅድም እንደገለፅኩት ተሸላሚዎቹ አይወዳደሩም፡፡ በስራቸው ይመረጣሩ፡፡
የዘንድሮ ሽልማት ለሶስት ሰዎች መታሰቢያነት እንደሚውል ገልፀሃል..
አንደኛው የተሰበረ ልብን የሚጠግኑት የመጀመሪያው የልብ ማዕከል መስራች ዶ/ር በላይ አበጋዝ፤ በርግጥ እኛ ከተነሳንበት የቱሪዝም ሃሳብ ጋር ምንም አያገናኛቸውም፤ ግን አይተኬ የሚባል ክስተት ናቸው፡፡ ብዙ የተሻለ ነገር ወደሚያገኙበት ቦታ መሄድ እየቻሉ ኢትዮጵያ ሀገሬን ብለው እያገለገሉ ያሉ ናቸው፡፡ እነሱ ኢትዮጵያ ውስጥ ሳይሆን ኢትዮጵያ እነሱ ልብ ውስጥ ያለች እስኪመስል የሚያገለግሉ ናቸው፡፡ አንድ ልቡ የተሰበረ ህፃን ልቡ እየተጠገነ ያለው እሳቸው በጣሉት መሰረት ነው፡፡ ድንገት ዶ/ር በላይ አበጋዝ ባይኖሩ ኖሩ፣ የኢትዮጵያ ልብ ህሙማን መርጃ ህልም ሆኖ ይቀር ነበር፡፡  ሁለተኛው ብ/ጄኔራል ፍሬሰንበት አምዴንም ስንመለከት ትውልድና ትውልድን እንደ ድልድይ ያገናኙ ሰው ናቸው፤ ግን ያልተዘመረላቸው፡፡ ሌላው አለም ላይ ቢሆን አሁን የምናነሳቸው ሰዎች ሳስተው ሙዚየም ውስጥ  ያስቀምጧቸው ነበር፡፡ ግን ያልሆነ ቦታ ሆነና እነዚህን ሰዎች አጉልቶ ማውጣት አልቻልንም፡፡
ሌላ ሀገር ስትመለከቺ፤ መዝናኛ ፓርክ አበባና ዛፍ ብቻ ሳይሆን ለዛ ሀገር ውለታ የዋሉ ሰዎች ሁሉ መታሰቢያ ሐውልት ቆሞላቸው በየፓርኩ ቦታ አላቸው፡፡  ወደኛ ስንመጣ ለሀገር ውለታ የዋሉ ብዙ ሰዎች አሉን፤ ግን ለዛ የሚሆን እውቅና መስጠት ነው ያልቻልነው፡፡
ጠቅላይ ሚኒስተር ዶክተር ዐቢይም ያለፈው ዓመት ሰፊ ሽፋን ተሰጥቶት የርዕሰ ብሔሯ መኖሪያ የሆነው ቤተ መንግስት ውስጥ ያለውን ቅርስ ሲያስጎበኙን ነበር፡፡ በቀጣይ ልክ እንደ ላይኛው ቤተ መንግስት የቱሪዝም መዳረሻ እንዲሆን እየታደሰ ነው። እዛ ውስጥ ያየናቸው የጎበኘናቸው ቅርሶች ሁሉ  ለዚህ ትውልድ የደረሰው በብ/ጄ ፍሬሰንበት አምዴ ነው፡፡ እሳቸው 34 ዓመት ሙሉ አንድ ክፍል ቤት ተኝተው ነው ያንን ቅርስ ጠብቀው ያቆዩልን፡፡ ምን አልባት እሳቸው ያንን ስራ ባይሰሩ ኖሮ፣ ዛሬ ያሉት ቅርሰች ቦታቸው ላይ ላይገኙ ይችሉ ነበር። ግን አልተዘመረላቸውም! የኢትዮጵያን ነገር ማስቀደም አልቻልንም፤ ለዛም ነው እንዲህ ያሉ ሰዎችን በባትሪ ፈልገን ማግኘት ያልቻልነው፡፡ እሳቸው በሕይወት ባይኖሩም ልጆቻቸው ከአሜሪካ መጥተው ሽልማታቸውን ይቀበላሉ፡፡ ሶስተኛዋ የዘመን ክስተት፣ የእስክስታዋ ንግስት እንዬ ታከለ ናት፡፡ አሁን ላይ የባህል ውዝዋዜያችን የቱ ጋ ነው ያለው ብንል፤ ብዙ መወያያዎች ሊነሱ ይችላሉ፡፡ ስለዚህ እንደነዚህ ያሉ ሰዎች ምልክቶች ናቸው፡፡ የሆነ ጊዜ ይመጣሉ፤ ከዛ እንደ ቅርስ ነው የምታያቸው፡፡ ስለዚህ የዘንድሮ የአርአያ ሰው ሽልማት የእነዚህ ሶስት ሰዎች መታሰቢያ ይሆናል፡፡
የክብርና ልዩ ተሸላሚ ተብለው የየታሰቡ አሉ?
አዎ ከዚህ ዘርፍ ውጪ የሆነ ለሌሎች ምሳሌ የሚሆን ስራ የሰሩ  አሉ፡፡ ለምሳሌ ወደ ኪነጥበቡ ብንመጣ ፣ ህዝቡ እውቅና ሰጥቷቸው ህዝቡን የማያገለግሉ አሉ፤ በዛው ልክ ደግሞ በተሰጣቸው እውቅና ልክ ለህዝቡ የሚያገለግሉ ክብር ዝና ህዝብ እንደሆነ የሚያውቁ አሉ፡፡ ማህበራዊ ኃላፊነትን በመወጣት ግንባር ቀደም የሆኑ ሰዎችን በማመስገን፣ እነሱን በሚመስሉ ሰዎች ዙሪያ ንቃተ ህሊናን መፍጠር ነው። ከኪሳቸው አውጥተው የሚጠቀሙት ምንም ነገር የለም፤ እነሱ የሚጠቀሙት ስማቸውነ በቻ ነው፡፡ ህዝቡ ደግሞ ስምሽን ተጠቅሞ ሊደግፍሽ የሆነ ነገር ሊያደርግልሽ ይቆማል፡፡ ለምሳሌ “ዛሬ ልደቴ ነው፣ ልደቴን በማስመልከት አንድ ብር በማዋጣት ይህን ተቋም ይደግፉ” የሚል አናገኝም ግን ቀላሉ መንገድ ይህ ነው፡፡ በሚሊዮን የሚቆጠር የኢንስታግራም ተከታይ ኖሯቸው፣ ህዝብን የሚጠቅም ስራ ሳይሆን የሚሰሩት የራሳቸውን ፍላጎት የሚያሟሉ የኪነጥበብ ሰዎች በሞላባት ሀገር ውስጥ ጥቂት ብቅ ያሉትን አውጥተን ስናጎላቸው ስናመሰግናቸው፣ ሌሎችን ማንቂያ፡፡ ነው እነሱን ደግሞ በርቱ ከዚህ የተሻለም አንጠብቃለን ለማለት ነው፡፡ ስለዚህ የክብር ተሸላሚያችን ሲስተር ዘቢደር ነች፡፡ በበጎ አድራጎት ስራ ይልቁንም ራሳችን ለራሳችነ መፍትሄ እንደምንሆን ያሳያችን፣ ለ27 ዓመት ምንም የውጭ ተቋም ሳታስገባ ራሷን ችላ  በአገር ውስጥ ደጋፍ ብቻ  መስራት እንደሚቻል አረጋግጣለች፡፡
ሌላኛዋ በኪነጥበብ ዓለም ተፅእኖ ፈጣሪና የኢትዮጵያ ልብ ህሙማን ማዕከል አምባሳደር የሆነቸው  አርቲስት መሰረት መብራቴም ተሸላሚ ናት። በዚህም ሌሎች የኪነጥበብ ሰዎችን የበለጠ ለማነቃቃት ይረዳናል ብለን እናምናለን። ስራዎችን እያየን እንደሆነና ያ ስራ ደግሞ እንደ ሀገር እየጠቀመን እንደሆነ ለማሳየትም ለማመስገንም ይረዳናል፡፡
በሀገራችን ሰባት ያህል የሽልማት ተቋማት አሉ ሰስለዚህ ማመስገንን ስላሳዩን ስላመሰገኑን ሰባቱን የሽልማት ተቋማት እናመሰግናቸዋለን፡፡ የሰሩ ሰዎችን ባመሰገንን ቁጥሩ ብዙ የሚሰሩ ሰዎችን እናፈራለን  እንፈጥራለን፡፡
ብዙ ጊዜ እንዲህ አይነት ስራዎች ስፖንሰር (ድጋፍ) ሲያገኙ አይታይም፡፡ ለምን ይመስልሃል?
ድጋፍ የሚሰጡ ተቋማት የንግድ ተቋም እንደመሆናቸው ምንድነው የማገኘው ትርፍ ብለው ያስባሉ፡፡ ለምሳሌ አንድ የቢራ ፋብሪካ ስፖንሰር ቢያደርግ በዕለቱ ቢራውን ለታዳሚያን በነፃና በብዛት ማቅረብ ይፈልግ ይሆናል፡፡ ያ ደግሞ አርአያ ሰው ሽልማት ላይ የማይታሰብ ነገር ነው፡፡ ስለዚህ ሊያደርጉን አይፈልጉም፡፡ማህበራዊ ኃላፊነትን ከመወጣት ሳይሆን ትርፍን ብቻ  ስለሚያስቀድሙ እንዲህ አይነት ነገሮች አይሳኩም፡፡ የሆነው ሆኖ ሌሎች  የዚህ አይነት እሳቤ የሌላቸው ተቋማት አሉ፡፡ ለምሳሌ ዮድ አቢሲንያ ያለምንም ክፍያ አዳራሹን ሲፈቅድልን፣ የኛን ስራ እየሰራህ ነው ብሎ ነው፡፡ እንደዚህ አይነት ሽልማቶች ድጋፍ ካላገኙ ቀጣይነታቸው እራሱ አጠራጣሪ ነው የሚሆነው፡፡ በኛ በኩል ግን ለቀጣይ 5 ዓመታት ስፖንሰር ቢኖርም ባይኖርም ይቀጥላል፡፡ የኛ ተቋም ሲመሰረት ባለቤቴ 1000 የአሜሪካን ዶላር ሰጥታ ነው የተቋቋመው፡፡ ስለዚህ እንደዚህ የባሎቻቸውን ህልም የሚኖሩ ሚስቶችንና የሚስቶታቸውን ህልም የሚኖሩ ባሎችን ያብዛልን፡፡
ሰው ቤተሰቡ የሚሰራው ስራ ውስጥ እጁ ከሌለ በምትፈልጊው ልክ ሀሳብሽ አይሳካም። እና ሁሉን ነገር ፈቅዳና አምናበት “ያንተ ልፋት የኔ ልፋት ነው፤ ውጤትህ ውጤቴ ነው” ብላ የበኩሏን ስለምታደር ምስጋናዬ እጅግ ላቅ ያለ ነው፡፡


በሰምና ወርቅ ሚዲያና ኢንተርቴይመንት በየወሩ ሚካሄደው የኪነ- ጥበብ ምሽት ሰኞ ትቅምት 1 ቀን 2014 ዓ.ም ከ11 ጀምሮ በብሔራዊ ቴአትር ይካሄዳል፡፡
“ታሪክ ምን ይለናል” በሚል መርህ በሚካሄደው የኪ-ጥበብ ምሽት ላይ ወግ ግጥም ዲስኩርና ሙዚቃ ለታዳሚ የሚቀርብ ሲሆን፣በዕለቱም ሲሳይ መንግስቴ (ዶ/ር)፣ የህግ ባለሙያው ወንድሙ ኢብሳ፣ገዛኸኝ ፀጋው(ዶ/ር)፣አርክቴክት ዮሐንስ መኮንን፣ ደራሲና ጋዜጠኛ ግሩም ተበጀ፣ ተጓዡ ጋዜጠኛ ሄኖክ ስዩም፣ ጋዜጠኛ የኑስ መሃመድ፣ ገጣሚያኑ መንበረማሪያም ሀይሉ፣ መዝገበቃል አየለ ገላጋይ፣ ሀይማኖት አሰፋና ምንሊክ ብርሃኑ ከአድዋ ባንድ ጋር በመሆን ስራዎቻቸውን ያቀርባሉ፡፡ በዶ/ር ሙሉ የጥርስ ህክምና ስፖንሰር የተደረገው በዚህ ፕሮግራም ላይ ለመታደም የመግቢያ ዋጋው 100 ብር ሲሆን የመግቢያ ቲኬቶቹ በጃዕፋር፣ በዮናስ በዘወዱ መፃህፍት መደብሮች እንደሚገኙም ታውቋል፡፡


በመላው አፍሪካ የሚገኙ የጥበብ፣ የባህል፣ የቅርስና የቢዝነስ ሰዎች የሚሳተፉበት “አፍሪካ ሰለብሪቲስ” ልዩ መርሃ ግብር በአዲስ አበባ ለስምንት ቀናት ይካሄዳል፡፡የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን 2021 ዓ.ምህረትን የጥበብ፣የባህል፣ ቅርስና የቢዝነስ ዓመት አድርጎ በአጀንዳ 2063 ስር ማካተቱን ተከትሎ ይህ በርካታ ሁነቶች በአንድ ላይ የሚከወኑበት መርሃ ግብር መሰናዳቱን አዘጋጆቹ  ረቡዕ ረፋድ ላይ በቤስት ዌስተርን ፕላስ ሆቴል በሰጡት መግለጫ አስታውቀዋል፡፡ አፍረካ ሰለብሪቲ ሁነት በሁሉም አፍሪካ አገራት የሚገኙ የቢዝነስ የመዝናኛ የባህልና ቅርስ እንዲሁም የቢዝነስ ሰዎች የሚሳተፉበት ሲሆን “ክለብ አዲስ” እና ሌጀንደሪ ጎልድ ሊሚትድ ናይጀሪያና ፕሪስቲን ማርኬቲንግ በጋራ እንዳዘጋጁት ተገልጿል፡፡ በሁነቱ ላይ ከተለያየ የአፍሪካ ሀገራት የሚመጡ ተሳታፊዎች የየሀገራቸውን ባህል፣ቅርስ፣የቱሪስት መስህቦች፣የቢዝነስ ስራዎችና የፋሽን ስራዎችን ለእይታ  የሚቀርቡበት ነውም ተብሏል፡፡

 የታዋቂው የፊልም ባለሙያ  ዳንኤል ክሬግ ወይም ጀምስ ቦንድ የመጨረሻ ፊልም እንደሆነ የተነገረለት “No time to die” የተሰኘውን አዲስ ፊልም፣ ሃይኒከን ኢትዮጵያ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ለኢትዮጵያ ፊልም አፍቃሪያን  ለእይታ አበቃ።
ፊልሙ ትናንት በሸራተን አዲስ በተከናወነ የቀይ ምንጣፍ ሥነሥርዓት ዝነኛ አርቲስቶችና ታዋቂ ግለሰቦች በተገኙበት  ታይቷል፡፡
የአገራችንን የእግር ኳስ አፍቃሪያን ፍላጎት ለማርካት የሻምፒዮንስ ሊጉን ዋንጫና እነ ሮናልዲኒዮን የመሳሰሉ በዓለም ዝናቸው የናኘ ተጫዋቾች ወደ ኢትዮጵያ በማመጣት የሚታወቀው ሃይንከን ኢትዮጵያ፤ አሁን ደግሞ በመላው ዓለም እጅግ ከፍተኛ ተቀባይነትን ያገኘውን “No time to die” የተሰኘ የጀምስ ቦንድ አዲስ ፊልም ወደ ኢትዮጵያ በማምጣት ለፊልም አፍቃሪያኑ አቅርቧል።
ሃይንከን ኢትዮጵያ፤ የፊልም አፍቃርያንን ፍላጎት ለማርካትና ከደንበኞቹ ጋር ያለውን ቤተሰባዊ ቅርርብ ይበልጥ ለማጠናከር በማሰብ፣ ፊልሙን ወደ ኢትዮጵያ በማምጣት ለእይታ ማብቃቱ ታውቋል።
በሸራተን አዲስ በተከናወነው የቀይ ምንጣፍ ስነ-ስርዓት ላይ ታዋቂ ግለሰቦችን ጨምሮ የሃይኒከን ኢትዮጵያ ቤተሰቦችና የምርቱ ተጠቃሚዎች ታድመው ነበር፡፡ በእንግሊዝ በመጀመሪያ ቀን እይታ ብቻ ከ5 ሚሊዮን ፓውንድ በላይ ገቢ ማስገኘቱ የተነገረለትና ባለፈው ሳምንት በእንግሊዝና አየርላንድ በሚገኙ 772 ሲኒማ ቤቶች ውስጥ ለእይታ የበቃው አዲሱ የጀምስ ቦንድ “No time to die” ፊልም፤ በኤድናሞል ሲኒማና በጋስት ሲኒማ ለተመልካቾች እንደሚቀርብ ለማወቅ ተችሏል፡፡
ሃይኒከን፤ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ ከጀምስ ቦንድ ፊልም ጋር ባለው የአጋርነት ስምምነት መሰረት ነው ፊልሙን ወደ ኢትዮጵያ ያስመጣው ተብሏል፡፡



Monday, 11 October 2021 11:15

ቀዳሚ ምኞቱ

   "--ጡረታ ወጥቼ በየማኪያቶ ቤቱ ለምን ላውደልድል? አለ። ከጓሮ የጸሎት ምንጣፍ የምታክል ሥፍራ አበጃጅቶ ዘንጋዳ ዘራባት፤ ዘንጋዳዋ ጊዜዋን ጠብቃ ራሷን ቀና አደረገች። አንድ ቀን፣ ከዳር ያለችዋ ያማረባት ዘንጋዳ ተቀንጥሳ ወድቃ አገኘ።--"
    ቀዳሚ ምኞቱ አራሽ መሆን ነበር። በወቅቱ መሬት ለባላባት እንጂ ላራሽ ስላልነበረ የቀለም ትምህርቱ ላይ ተጋ። ጊዜው ሲደርስ እርሻ ኮሌጅ ገብቶ ተመረቀ። ቤተሰብ ሲል፣ ሹመትና ዝውውር ሲል፣ አለቃ ሲጠምበት፣ ከተማ ለከተማ፣ ሚኒስቴር መ/ቤት ለሚኒስቴር መ/ቤት ሲንፏቀቅ፣ ከዚያ ለኮርስ ውጭ አገር፣ ልጅ ሲያስተምር፣ ለልጁ ሥራ ሲያፋልግ፣ ሲድር፣ አብዮት መጣ። መሬት ለመንግሥት እንጂ ላራሽ ሁሉ አይደለም ሲሉት፣ ልማታዊ መንግሥት መጣ። አሁን ቀናኝ ብሎ፣ በድብቅ ሲያስታምማት የኖረችውን የሙያ ፍቅሩን ቢቀሰቅሳት፣ በክልልህ የሚሉት መጣ። ለአንዳንዶች እንደ ሆነላቸው፣ ብሔሩ ሎተሪ ቀርቶ የሚሳቀቅባት ያልለየች ሰንካላ ዕጣ ሆነበችበት። በዚህ መሃል ጡረታህ ደርሷል፣ መንገድ ልቀቅ ተባለ።
በማህበር ተመርቼ  ያሠራሁት ቤቴ ነው ክልሌ፤ ለኔ ገነት የዐፀዴ ሥፍራ ነው ብሎ በሩጫው ዓመታት ሎሚ ተክሎ ነበር። ግቢው የፈረስ ከንፈር ታክላለች፤ ግን እንደ ዐቃቢት መቀነት ብዙ ጉድ አሸክሟታል። የአበሻ ጎመን ካመት ዓመት አጥቶ አያውቅም፤ የአበሻ ጎመን ያለ ቃርያ ምን ያደርጋል ብሎ ቃርያ ጨምሯል። ቡና ያለ ጤና አዳም፣ ክረምት ያለ በቆሎ፤ የበቆሎ ወዙ ዱባ። ወፎች እንኳን ከመሳፈርያቸው ጎራ ብለው እንደ ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ፓርክ የሚያደንቁለት ሆነ።
ጡረታ ወጥቼ በየማኪያቶ ቤቱ ለምን ላውደልድል? አለ። ከጓሮ የጸሎት ምንጣፍ የምታክል ሥፍራ አበጃጅቶ ዘንጋዳ ዘራባት፤ ዘንጋዳዋ ጊዜዋን ጠብቃ ራሷን ቀና አደረገች። አንድ ቀን፣ ከዳር ያለችዋ ያማረባት ዘንጋዳ ተቀንጥሳ ወድቃ አገኘ። አንስቶ፣ ማ ቀነጠሳት? ከብት አይመስልም፤ ከብት በየት በኩል ገብቶ? ወፍም ሊሆን አይችልም፤ በምን አቅም?
ሌላ ቀን ሁለት ራስ ከሥር ተመንቅረው ወዲያ ተጥለው አገኘ። ኮቴ ባገኝ ብሎ ላይ ታች አለ፤ እንኳ የወፍ የሰይጣንም ኮቴ የለም። አሽክላ አጠመደ፤ አሽክላው እስከ ዛሬ ምንም አልያዘም።
(በምትኩ አዲሱ፤ ፋቡላ ከንደገና፣  ገጽ 269-270.)

የ2021 የፈረንጆች አመት የኖቤል ሽልማት አሸናፊዎች ከሳምንቱ መጀመሪያ አንስቶ ይፋ እየተደረጉ ሲሆን እስካሁንም የህክምና፣ የፊዚክስ፣ የኬሚስትሪ፣ የስነጽሁፍና የሰላም ዘርፎች አሸናፊዎች ታውቀዋል፡፡
የሽልማት ድርጅቱ ባለፈው ሰኞ ይፋ ባደረገው የዘንድሮው የኖቤል የህክምና ዘርፍ አሸናፊዎች መረጃ እንዳስታወቀው፣ በዘርፉ ሽልማቱን የተጋሩት ከስሜት ህዋሳትና የነርቭ ግንኙነት ጋር በተያያዘ በሰሩት ፈርቀዳጅ የምርምር ውጤት የተመረጡት በዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ መምህር የሆኑት ፕሮፌሰር ዴቪድ ጁሊየስና በካሊፎርኒያ ተመራማሪ የሆኑት አርደም ፓቶፖቲያን ናቸው፡፡
ማክሰኞ ማለዳ ይፋ በተደረገው የአመቱ የፊዚክስ የኖቤል ተሸላሚዎች መረጃ፣ ሱይኩሮ ማናቤ፣ ካሉስ ሃሴልማን፣ ጂኦርጂኦ ፓራሲ የተባሉ ሶስት ተመራማሪዎች ሽልማቱን በጋራ ማሸነፋቸውን አስታውቋል።
ረቡዕ ዕለት ከስቶክሆልም ይፋ የተደረገው መረጃ ደግሞ በሞሎኪውሎች ግኝት ዘርፍ አዲስ ፈጠራቸውን ያበረከቱት  ትውልደ ጀርመናዊው ቤንጃሚን ሊስት እና እንግሊዛዊው ዴቪድ ማክሚላን በጋራ የዘንድሮ የኖቤል የኬሚስትሪ ዘርፍ ተሸላሚ እንደሆኑ ያሳያል፡፡
ሃሙስ እለት ይፋ የተደረገው መረጃ ደግሞ የስነጽሁፍ ዘርፍ ተሸላሚ  መሆናቸውን አመልክቷል፡፡
የሽልማት ኮሚቴው ትናንት ይፋ ባደረገውና 329 ያህል ዕጩዎች እንደቀረቡበት በተነገረው የሰላም ዘርፍ አሸናፊ ውጤት ደግሞ፣ ለመሸለም የበቁ ሲሆን፣ የኢኮኖሚክስ ዘርፍ አሸናፊ ከነገ በስቲያ ይፋ እንደሚደረግ ይጠበቃል፡፡


በስልጣን ላይ ያሉ እና የቀድሞ 35 የአገራት መሪዎችና ከ300 በላይ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት ከህዝብ እጅግ ከፍተኛ መጠን ያለው ሃብት መመዝበራቸውንና በውጭ ኩባንያዎች በድብቅ በቢሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ማፍራታቸውን ባለፈው እሁድ ያጋለጠው የፓንዶራ ሰነዶች የተሰኘ የምርመራ ጋዜጠኝነት ሪፖርት፣ ስማቸው የተጠቀሰ የአለማችን መሪዎችን ሲያንጫጫና ሲያተራምስ ሰንብቷል።
በአለማቀፉ የምርመራ ጋዜጠኞች ጥምረት ፊታውራሪነትና ከ140 በላይ የመገናኛ ብዙሃን በተውጣጡ 650 ያህል ጋዜጠኞች ተሳትፎ አመታትን ፈጅቶ የተሰራውና ከ12 ሚሊዮን በላይ ድብቅ ፋይሎችን በአደባባይ የዘረገፈው ይህ ሪፖርት፣ ከ91 በላይ የአለማችን አገራትና ግዛቶች መሪዎችና ከፍተኛ ባለስልጣናት ድብቅ የሃብት ሚስጥሮችና የንግድ ሰነዶች አጋልጧል።
የፓንዶራ ሰነዶች የኬንያውን ኡሁሩ ኬንያታ፣ የሩስያውን ቭላድሚር ፑቲን፣ የፓኪስታኑን ኢምራን ካሃን፣ የዩክሬኑን ቭላድሚር ዜለንስኪ፣ የአዘርባጃኑን ኢሃም አሊቭ እና የዮርዳኖሱን ንጉስ አብዱላህ ቢን አል ሁሴንን ጨምሮ የ35 የቀድሞና የአሁን የአገራት መሪዎች ስውር የንግድ ስምምነትና የሃብት ምዝበራ ሴራዎች አጋልጧል፡፡
የፓንዶራ ሰነዶች ይፋ መደረጉን ተከትሎ መላው አለም ጉዳዩን መነጋገሪያ ያደረገው ሲሆን፣ ስማቸው በሰነዱ ውስጥ የተጠቀሰ የአገራት መሪዎችም ከያቅጣጫው የየራሳቸውን እየቅል ምላሽ በመስጠትና ጉዳዩን በማስተባበል ተጠምደው ሰንብተዋል፡፡
በውጭ አገራት በሚኖሩ ኩባንያዎች በድብቅ ከ100 ሚሊዮን ዶላር በላይ ሃብት አፍርተዋል ተብለው በሪፖርቱ የተጠቀሱትን የዮርዳኖሱ ንጉስ አብዱላህ በተመለከተ ምላሹን የሰጠው ቤተ መንግስታቸው፣ "ንጉሱ በውጭ አገራት ሃብት ቢኖራቸው ምን ይገርማል፤ ነገሩ ያልተመለደም ነውርም አይደለም" ማለቱን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የሩስያው ክሪሚሊን ቤተ መንግስት በበኩሉ፤ የሪፖርቱን አስተማማኝነት እንደሚጠራጠር በመግለጽ፣ ፕሬዚዳንት ፑቲን ህዝብ የማያውቀው ድብቅ ሃብት አላቸው ብሎ እንደማያምን አስታውቋል፡፡
በውጭ አገር በሚገኝ ኩባንያ ውስጥ ከፍተኛ የሃብት ድርሻ እንዳላቸውና በኩባንያው አማካይነት በ12 ሚሊዮን ዶላር ፈረንሳይ ውስጥ ሁለት ቤቶችን መግዛታቸው በሰነዱ የተጋለጡት የቼክ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚኒስትር አንድሬጅ ባቢስ በበኩላቸው በትዊተር በሰጡት ምላሽ፤ ምንም አይነት መሰል ወንጀል አለመስራታቸውን በመግለጽ፣ ውንጀላቸው በዚህ ሳምንት ሊካሄድ የታቀደውን ምርጫ ለማስተጓጎል ተብሎ የተሸረበ ሴራ ነው ማለታቸው ተዘግቧል፡፡
የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ደግሞ ከ6 ሌሎች የቤተሰብ አባላት ጋር በመመሳጠር ከህዝብ የመዘበሩትን ከፍተኛ ሃብት በ13 የውጭ አገራት ኩባንያዎች ኢንቨስት አድርገዋል ሲል ያጋለጣቸውን ይህን ሪፖርት፤ በአዲስ አበባው በዓለ ሲመት ላይ ሆነው እንደሰሙ፣ ወደ አገር ቤት ልመለስና ዝርዝር ምላሽ እሰጥበታለሁ፣ እንዲህ ያለ ቅሌት ውስጥ እንደማልገባ ግን ህዝቤ ይወቅልኝ ማለታቸው ተነግሯል፡፡
በስውር ያቋቋሙት በዲያመንድ ማዕድን ልማት ዘርፍ የተሰማራ ኩባንያ ባለቤት ናቸው የተባሉት የኮንጎ ብራዛቪል ፕሬዚዳንት ዴኒስ ሳሱ ኑጌሶ በበኩላቸው፤ ያለ ስሜ ስም ሰጥተውኛል ባሏቸው መገናኛ ብዙሃን ላይ ከባድ እርምጃ ሊወስዱ መዘጋጀታቸውን የፈረንሳይ ሬዲዮ ጣቢያ ዘግቧል፡፡
በሰነዱ ውስጥ ስማቸው ከተጠቀሰ የድብቅ ሃብት ባለቤት ናቸው የተባሉ የአለማችን ታዋቂ ሰዎች መካከል ታዋቂዋ ኮሎምቢያዊት ድምጻዊት ሻኪራ፣ የቀድሞው የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ቶኒ ብሌርና ባለቤታቸው ቼሪ ብሌር እንዲሁም ጀርመናዊቷ ሱፐር ሞዴል ክላውዲያ ሺፈር ይገኙበታል፡፡


 “ተቃዋሚዎች በካቢኔው መካተታቸው ጥቅም የለውም”
        (አቶ ሙላቱ ገመቹ፤ የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር)


“አዲሱ የመንግስት አካሄ የሚበረታታ ነው
   (ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌው፤ የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር)

 መስከረም 24 ቀን 2014 ዓ.ም የተቋቋመው የፌደራል መንግስት፤ ዶ/ር ዐቢይ አህመድን በጠቅላይ ሚኒስትርነት የሰየመ ሲሆን አቶ ታገሰ ጫፎ አፈጉባኤ፣ ወ/ሮ ሎሚ ቢዶ፣ ምክትል አፈ ጉባኤ ወ/ሮ ሎሚ ባዶ ምክትል አፈጉባኤ ሆነው ተመርጠዋል። የመንግስት ምስረታውን ተከትሎም፣ በጠ/ሚኒስትርነት የተሰየሙት ዶ/ር ዐቢይ አህመድ፣ አብረውኝ ቢሰሩ የተሻለ ያግዙኛል፣ ሃገራቸውንም ይጠቅማሉ ብለው ያመኑባቸውን 22 ሚኒስትሮች፣ ባለፈው ረቡዕ መስከረም 26 ቀን 2014 ዓ.ም ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት አቅርበው ሹመታቸውን አጽድቀዋል። ከእነዚህ የካቢኔ አባላት መካከልም ሦስት የተቃዋሚ ፓርቲ መሪዎች የተካተቱ ሲሆን የኢዜማ መሥራችና መሪ ፕ/ር ብርሃኑ ነጋ የትምህርት ሚኒስቴር፣ በሰኔው የአማራ ክልል ምርጫ ከብልጽግና ቀጥሎ ከፍተኛ ድምጽ ያገኘው የአብን ሊቀ መንበር አቶ በለጠ ሞላ፣ የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ  ሚኒስትር እንዲሁም በራሱ የአመራር ውዝግብ በምርጫው ሳይሳተፍ የቀረው ኦነግ ም/ሊቀመንበር አቶ ቀጀላ መርዳሳ፣ የባህልና ስፖርት ሚኒስትር ሆነው ተሹመዋል።
ጠ/ሚኒስትሩ በካቢኔያቸው ውስጥ ዋና ዋና የተቃዋሚ ፓርቲዎች አመራሮችን ማካተታቸው፣ በአዲስ አበባ መስተዳደርና በክልል መንግስታትም ተቃዋሚዎች ሹመት ማግኘታቸውን እንዲሁም አጠቃላይ የመንግስት ምስረታውን አስመልክቶ በምርጫው የተወዳደረው የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌውንና በመንግስት ተገፍቼአለሁ በሚል ራሱን ከምርጫው ያገለለው የኦፌኮ ም/ሊቀ መንበር አቶ ሙላቱ ገመቹን የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ እንደሚከተለው አነጋግሯቸዋል፡፡ እነሆ፡-
   

      “ተቃዋሚዎች በካቢኔው መካተታቸው ጥቅም የለውም”
        (አቶ ሙላቱ ገመቹ፤ የኦፌኮ ም/ሊቀመንበር)

       የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮች በመንግስት ሥራ አስፈጻሚ ውስጥ መካተታቸው ፋይዳው ምንድን ነው?
ብልፅግና ተመርጫለሁ ብሎ ሲያውጅ፣ ፖሊሲውንና ዓላማውን ለማስፈጸም ወስኖ ነው የሚነሳው።  የራሱን አላማም ማስፈጸም ያለበት ዓላማውን አምነው በተቀበሉ  ሰዎች ነው፡፡ በሌላ በኩል፤ ሹመት አግኝተው የተመደቡ የተቃዋሚ አመራሮችም ሲወዳደሩ የነበሩት፣ ከገዥው ፓርቲ የተለየ አላማ አለን ብለው ነው። ከዚህ አንጻር ለአላማቸው መቆም ይገባቸዋል። በሌላ የፓርቲ አስተሳሰብ ውስጥ ገብተው ያላመኑትን አላማና ራዕይ ማስፈጸም እንዴት እንደሚቻል አይገባኝም። ለምሳሌ የፌደራል አወቃቀሩ እንደዚህ መሆን የለበትም ብሎ ሲሟገት የነበረ ፓርቲ፤ ከክልሎች ጋር እንዴት ነው መስራት የሚችለው?
የሃገሪቱን ፖለቲካ በመግባባትና መተማመን ላይ የተመሰረተ ከማድረግ አንፃር፣ መንግስት አካታች መሆኑ በራሱ ትልቅ ፋይዳ አለው ብለው የሚያምኑ ፖለቲከኞች  አሉ፡፡ እርስዎ ምን ይላሉ?
ብዙም ትርጉም  የለውም። አውራ ፓርቲ ነኝ የሚል ፓርቲን አላማ ከማስፈጸም ውጪ እርባና የለውም። ከዚህ ጥቅም እስካገኘሁ ድረስ አብሬ እሰራለሁ በሚል ዘው ብሎ መግባት ዘላቂ ውጤት አያመጣም። በሰለጠኑ ሃገሮች ለምሳሌ በአሜሪካ፣ ሪፐብሊካን ፓርቲ ሲያሸንፍ፣ ዲሞክራቶቹ ተቃውሞ እያቀረቡ ይቀጥላሉ እንጂ የጎራ መደበላለቅ ብዙም አይታይባቸውም። ምናልባት ጥምር መንግስት ካልሆነ በስተቀር እንደዚህ አይነቱ  አካሄድ ጥቅሙ ብዙም አይታየኝም።
የተቃዋሚዎቹ ሹመት የአካታችነት አሰራርን እንዲሁም አብሮ የመስራት ባህልን ለመለማመድ ጉልህ አስተዋጽኦ እንደሚያበረክት የሚናገሩ ወገኖች አሉ ---
አካታች መንግስት ማለት የሚቻለው ፓርላማው ውስጥ በርከት ያሉ ተቃዋሚዎች ቢኖሩ ነበር፡፡ አሁን እኮ 410 ወንበር ያሸነፈው አንድ ፓርቲ ነው። ስለዚህ መንግስቱ አካታች ነው ማለት አይቻልም።
በሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ከተለያዩ የተፎካካሪ ፓርቲዎች የተወከሉ ድርሻ እንዲኖራቸው መደረጉ በራሱ የተመሰረተውን መንግስት አካታች አያደርገውም?
እንዳልኩት አካታች ሊሆን የሚችለው 40 በ60፣ 70 በ30 አይነት የመንግስት አወቃቀር ቢኖር ነበር፡፡ እንዲህ ሲሆን ቢያንስ በጉዳዮች ላይ ተመጣጣኝ ክርክሮች ይካሄዳል ተብሎ ይታሰባል። አሁን ሶስትና አራት ተቃዋሚ አካትቶ፣ ምን ጥቅም እንደሚኖረው ለኔ አይገባኝም። የእነዚህ ሰዎች ተጽዕኖ የትም አይደርስም፡፡ እኔን ከኛ ጋር ስራ ቢሉኝ በጣም እጨነቃለሁ። መስራት አልችልም። ለምሳሌ አንድ ፓርቲ አሁን ያለውን የትምህርት ፖሊሲ መቀየር ይፈልጋል። ዓላማው የራሱን የትምህርት ፖሊሲ በመተግበር ለውጥ ማምጣት ነው። ብልጽግና ደግሞ የራሱ ፖሊሲ አለው። አሁን የትምህርት ሚኒስትር የሆኑት የኢዜማ ተወካይ፣ ፓርቲያቸው፣ የራሱ የትምህርት ፖሊሲ ያለው ነው፡፡ ታዲያ ፕሮፌሰሩ የትኛውን ፖሊሲ ነው የሚተገብሩት? ሌላው አቶ ቀጀላን የባህልና ስፖርት ሚኒስትር አድርገው ሾመዋቸዋል።
እሳቸው አሁን የማንን ፖሊሲ ነው የሚተገብሩት። ለኔ ዋናው አስፈጻሚው ሳይሆን ፓርላማው ነው አካታች መሆን ያለበት። ለምሳሌ የ97ን ምርጫ ተከትሎ የተመሰረተው ፓርላማ፤ በርካታ ተቃዋሚዎችን ያካተተ ነበር። ብዙ የተቃውሞ ድምጾችና ክርክሮች የሚስተጋቡበትም ነበር፡፡ በኢኮኖሚ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ ጠንካራ ክርክሮች ይካሄዱበታል፡፡ አሁንም ያን አይነት ፓርላማ መፍጠር ነበር የሚሻለው። አስፈጻሚው በጠቅላይ ሚኒስትሩ በጎ ፈቃድ የሚቋቋም ነው። ካልፈለጉ ይሽሩታል። ፓርላማው ግን ህግ አውጪ አካል ነው። በህዝብ ተመርጠው የሚገቡበት በመሆኑ በየትኛውም መንገድ ለመረጣቸው ህዝብ ለህዝብ ናቸው የፓርላማ አባላቱ በህዝብ የተመረጡ በመሆናቸው ጠ/ሚኒስትሩንም ካቢኔያቸውንም በሚገባ ይሞግታል። አሁን ግን ስልጣን ያገኙ አካላት በሾማቸው መንግስት ቁጥጥር ስር ናቸው። በሱ በጎ ፈቃድ ስር ናቸው። የተለየ ሙግት አቀርባለሁ ቢሉ ሊሻሩ ይችላሉ። ስለዚህ ለኔ የተቃዋሚዎች በአስፈጻሚ አካል ውስጥ መካተት ያን ያህል ትርጉም የሚሰጥ አይደለም።

______________________

          “አዲሱ የመንግስት አካሄ የሚበረታታ ነው

   (ዶ/ር ሰይፈስላሴ አያሌው፤ የእናት ፓርቲ ም/ሊቀመንበር)


            አዲስ የተቋቋመው መንግስት ተቃዋሚዎችን በስራ አስፈጻሚ ውስጥ ማካተቱን እንዴት ይመለከቱታል?
በመጀመሪያ አንድ ነገር ግልጽ አድርገን መነሳት አለብን። በአገራችን ህገ መንግስት፣ አብላጫውን ወንበር ያገኘ ፓርቲ፣ መንግስት ይመሰርታል ነው የሚለው። በዚህ መሰረት በተደረገው ምርጫ አሸናፊው የፖለቲካ ፓርቲ ተለይቷል። የኛ እናት ፓርቲም፣ አሸናፊውን ብልጽግና ፓርቲ፣ ባልተለመደ መልኩ እንኳን ደስ አለህ በማለት የደስታ ስሜቱን ገልጿል። በዚሀ መሰረት አሸናፊው ፓርቲ መንግስት መስርቷል። ይሄ መንግስት ደግሞ የአሸናፊው የብልፅግና መንግስት ነው። በዚህ መሃል ግን ከዚህ ቀደም ያልነበረ ለየት ያለ አሰራር ታይቷል፡፡ አሸናፊው ፓርቲ ብቻዬን ከምሆን ሌሎችንም ባካትት ብሎ ተቃዋሚዎችንም በራሱ መስፈርት እያካተተ መሆኑን እየተመለከትን ነው፡፡ ከዚህ በፊት በነበረው አሰራር ወይም ፓርቲ እንዲህ አይነቱ ነገር እምብዛም የተለመደ አይደለም። ከዚህ አንጻር አሁን እየተደረገ ያለው ነገር፣ የአገሪቱን የፖለቲካ ባህል የሰበረ ነው ብለን እናምናለን። ይሄ ባህል መሰበሩን ደግሞ እጅግ የምናደንቀው ነው።
ተቃዋሚዎች በስራ አስፈጻሚው ውስጥ መካተታቸው ብዙም ፋይዳ የለውም፤ በፓርላማው በቁጥር በርከት ብለው ቢገቡ የበለጠ ጠቃሚ ነበር የሚሉ ወገኖች አሉ፡፡ እርስዎ  ምን ይላሉ?
እርግጥ አንድ ነገር ቢሆን ጥሩ ነበር። የምርጫ መደላደሉ ተስተካክሎ፣ የተወካዮች ም/ቤት ስብጥሩ ተመጣጣኝ ቢሆን፣ ማለትም በዛ ያሉ ተፎካካሪዎች የሚሳተፉበት ቢሆን፣ እጅግ በጣም ተመራጭ ይሆን ነበር። አሁን ወደ ኋላ ተመልሰን ይሄ ቢሆን፣ ያ ቢሆን ማለቱ ብዙም አይጠቅምም። ባለው ሁኔታ  ለሃገር የሚበጀውን ማሰብ ነው የሚሻለው። አሁን ያለው ነገር ለኔ ጥሩ ነው። ቢያንስ ተፎካካሪ ፓርቲዎች በምርጫ አሸንፈው ስልጣን መያዝ ባልቻሉበት ሁኔታ፣ ከእኔ የፖለቲካ አመለካከት ውጪ ሌሎችም የፖለቲካ ፓርቲዎች፣ በሃገራቸው ጉዳይ ያገባቸዋል በሚል ተፎካካሪ ፓርቲዎችን በመንግስት ሥልጣን ውስጥ ማካተት ለኔ አንድ እርምጃ ወደፊት ነው፡፡ በጎ ጅምር የሚባል ነው።
ተቃዋሚዎች በስራ አስፈጻሚ ውስጥ መካተታቸው ምን ያህል የሃሳብ ፍጭት ማስተናገድ የሚያስችል ይሆናል?
የሃሳብ ፍጭት ያለበት መንግስት ለመፍጠር አሁን ከተሾሙት ካቢኔ ውስጥ ቢያንስ ሶስት የተቃዋሚ ፓርቲ ሰዎች አሉ። ቁጥሩ አነስተኛ ቢሆንም፣ ካቢኔው ውስጥ የሃሳብ ፍጭት ሊፈጥር ይችላል ብለን መገመት እንችላለን። ከዚህ አኳያ ለሃገርም ለመንግስት ስርአታችንም የተሻለ ነገር ይፈጥራል ብለን እናስባለን። በሌላ በኩል ግን አሸናፊው ፓርቲ የራሱን የፖለቲካ ፕሮግራም ነው ማስፈጸም የሚፈልገው። ስለዚህ በዚህ ካቢኔ ውስጥ የተካተቱ ተፎካካሪዎች ከራሳቸው የፖለቲካ ፕሮግራም ጋር ሊጋጭባቸው እንደሚችል ምንም ጥርጥር የለውም።
ዋናው ነገር፣ ይሄን ልዩነት አስታርቆ ለሃገር በሚበጅ መንገድ ወደፊት መራመድ የሚቻልበትን መላ መፈለግ ላይ መትጋት ነው፡፡ ይሄ በመንግስት አስተዳደር ውስጥ ለተካተቱ የተፎካካሪ አመራሮች፣ የመጀመሪያ የቤት ስራ ይሆናል ማለት ነው። እንደ ፖለቲካ ፓርቲ አመራር የራሳቸውን ማንነት ሳያጡ፣ እንደገና ደግሞ የመንግስትን ፕሮግራም የማስፈጸምን ጥበብ ሊካኑበት ይገባል። በአጠቃላይ ግን በጎ ጅምር ነው ብለን መውሰድ እንችላለን።


(በተለይ ለአዲስ አድማስ)

             ከፍተኛ ትምህርት
የመጀመሪያ ድግሪ- መካኒካል ኢንጂነሪንግ
ሁለተኛ ድግሪ- በኤር ትራንስፖርት ኢንጂነሪንግ
ሦስተኛ ድግሪ- በትምህርትና አመራር
የሥራ ልምድ
ለ10 ዓመት በኤሮፔስና ከአቬሽን ጋር የተገናኙ ሥራዎች- በኢትዮጵያ አየር መንገድ
ለ20 ዓመት በኢንጂነሪንግ ማኔጅመንት ማኔጀር ሊደር- በካሊፎርኒያ ኤሮስፔስ ኩባንያዎች
ለ20 ዓመት የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ዋና ሥራ አስፈፃሚ
አሁን የዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት
 
          የቃለመጠይቃችን መነሻ አዲሱ የኢትዮጵያ መንግስት ምሥረታና  የጠ/ሚኒስትር ዐቢይ  የአዳዲስ ካቢኔ አባላት ሹመት ይሁን እንጂ የማያነሱት ጉዳይ የለም። በተለይ ለመንግስት፣ ለተሿሚዎች፣ ለተፎካካሪ ፓርቲዎች፣ ለኢንቨስተሮች፣ ለህግ አውጪዎች… ለኢትዮጵያውያን የሚያስተላልፉት መልዕክት አላቸው። ከአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ትችቶችም  አድናቆቶችም፤ ገንቢ አስተያየቶችም ተንፀባርቀዋል፡ እነሆ ያንብቡት- ይወዱታል።
             

                አዲስ መንግስት በተመሰረተ ማግስት ነውና የተገናኘነው…በአጠቃላይ የአዲሱን መንግስት ምስረታና የካቢኔ ሹመቱን እንዴት አገኙት? ከሌላው ጊዜ በምን ይለያል?
በእርግጥ አዲስ መንግስት ምስረታው ለእኔ አዲስ አይደለም፡፡ ነገር ግን እንደ ማንኛውም ሰው ደስ ብሎኛል፤ ለዚህ ሽግግር በመድረሳችን፡፡ በተለይ በኮቪድም ሆነ በሰላም እጦት ውስጥ ሆነን ይህን ምርጫ ማካሄድም ሆነ አዲስ መንግስት መመስረት የሚደነቅ ነው፡፡ በአጠቃላይ ደስ ብሎኛል፡፡
እርስዎ ከኃይለ ስላሴ ዘመን  ጀምሮ በደርግም ጊዜ ነበሩ። በዘመነ  ኢህአዴግም አምስት ጊዜ የተካሄዱ ምርጫዎችንና የመንግስት ምስረታዎችን የማየት እድል ነበረዎትና የዘንድሮው  በምን  ይለያል?
የዘንድሮውን ምርጫ ካለፉት ምርጫዎች ለየት የሚያደርገው ተሻሽሏል፤ መሻሻልም ነበረበት፡፡ ዴሞክራሲ ሂደት ስለሆነም ብዙ በጎ ጎኖች አሉት። ሰው እንደሚለው፤ መቶ በመቶ ፍፁም ነው ማለት አይቻልም፡፡ ምክንያቱም እንኳን እዚህ ያለው፣ አሜሪካ ያለውም ምርጫ ፍጹም አይደለም። በመሆኑም አሁን ድረስ እያነዛነዛቸው ነው ያለው፡፡ የሆነ ሆኖ የዘንድሮው ዕመርታ ያለው ሆኖ ነው የተሰማኝ፡፡ ይበልጥ የሚደነቀው ደግሞ በኮቪድ ዘመን፣ አለመረጋጋት ባለበት ወቅት ብዙ ተፅዕኖዎች ባሉበት ወቅት ይሄን ማድረግ መቻሉ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡
በአዲሱ መንግስት የካቢኔ ሹመት ውስጥ አብን፣ ኢዜማና ኦነግን የመሳሰሉ ተቃዋሚ (ተፎካካሪ) ፓርቲዎችን ማካተቱ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው ይላሉ?
በዚህ ጉዳይ በዛ ያለ ነገር ነው የምንነጋገረው፤ ነገር ግን አዲስ አይደለም። አሜሪካን ብትወስጂ የሪፐብሊካን ፓርቲ ፕሮፌሽናል ነው፤ ይጠቅማል የሚሉትን ከሌላ ፓርቲ ይወስዳሉ፤  እኛ አገር እንደ አዲስ ታይቶ ይሆናል እንጂ በሌላው ዓለም የተለመደ ነው፡፡ መርሳት የሌለብን የዚህም ፓርቲ አባል ሁኚ የዛኛው ለሀገር አገልግሎት ነውና የምትሰሪው፣ የሚጠቅም ነገር አለሽ ከተባለ መመረጥ መካተት አለብሽ፡፡ ከባህል አኳያ መለመዱ ቆንጆ ነው፤ አስፈላጊም ነው፡፡ ፓርቲዎች ቅድም እንዳልሽው ቀድሞውንም ተቃዋሚ መባላቸው የተሳሳተ ቃል ነው፤ ተፎካካሪ ማለቱ የተሻለ ይሆናል። ለምን ከተባለ የኔ ሀሳብ ይሻላል፣ የኔ የበለጠ ጠቃሚ ነው እንጂ የሚሉት መቃወም  አይደለም፤ እሱንም እያጠራን ነው መሄድ ያለብን፡፡ እንዲያውም ማይኖሪቲ ፓርቲ፣ ማጆሪቲ ፓርቲ እየተባለ ነው መጠራት ያለበት እንጂ ተፎካካሪ ተቃዋሚ እየተባሉ መቀጠሉም በራሱ አስፈላጊ አይመስለኝም። ከዚህ አንጻር ሁሉም አላማና ችሎታ ያላቸው፣ በቂ ልምድ ያካበቱ ፓርቲዎች አሁን ስልጣን ከያዘው ፓርቲ ጋር ገብተው በጋራ መስራታቸው ቆንጆ ነው፡፡ ይህም ሲባል ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋቸዋል። ከዚያኛው ፓርቲ ሄደው ስለገቡ ብቻ ያልተመረጠውን ፓርቲ ፖሊሲ ሊያራምድ አይችልም፡፡ የተመረጠው ብልጽግና ከሆነ፣ ሰውየው ከየትም ይምጣ ከየትም  የሚያራምደው የብልጽግናን ፖሊሲ ብቻ እንጂ የራሳቸውን አይደለም። የራሱን  ሊያራምድ አይችልም። ይህን ጥንቃቄ እስካደረጉ ድረስ ሌላ ችግር ይገጥማቸዋል ብዬ አላስብም፡፡
የካቢኔ ምርጫውን በተመለከተ ላነሳሽው ጥያቄ በመጀመሪያ ምርጫ ቦርድ እራሱ አነሰም በዛም ስራውን በተገቢው መንገድ ማከናወኑ አንድ ነገር ነው። የካቢኔ ምርጫን በተመለከተም ቅድም ያልሽው ከሌሎች ፓርቲዎች ሚኒስትሮችን መሾሙ ብቻ አይደለም፤ ሌሎችም ጥሩ ጥሩ ነገሮች አሉት፡፡ ለምሳሌ ባለፈው ጊዜ በነበረው ካቢኔ 50 በመቶ ሴቶች መሆናቸው እንዳስደነቀን ማለቴ ነው፡፡ በአዲሱ የካቢኔ ሹመትም ፆታን ሳይሆን ችሎታን መሰረት ያደረገ መሆኑ፣ ከተፎካካሪ ፓርቲዎች መሾሙ፣ አንዳንድ የተዛቡ የሚኒስቴር መስሪያ ቤት መጠሪያዎች መስተካከላቸው ተጠቃሽ ናቸው፡፡
ከተስተካከሉት ውስጥ የሚጠቅሱልኝ ይኖራል?
ጥሩ! ምሳሌ ትምህርት ሚኒስቴርን ብንወስድ ሁለት መጠሪያ ነው የነበረው፡፡ እኔ በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙ ስብሰባዎች ላይ ተናግሬያለሁ። እንደሚታወቀው ትምህርት ሚኒስቴር እያለ “ሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር” የሚል ሌላ ነበር። እኔ አስፈላጊ አይደለም  እያልኩ ነበር አሁን ወደ “ትምህርት ሚኒስቴር” መመለሱ አንዱ መልካም ነገር ነው፡፡ “ሰላም ሚኒስቴር” የሚለው እንዲሁ ሌላው ግራ የሚያጋባ ስያሜ ስለሆነ ሊታሰብበት የሚገባ ጉዳይ ነው። ለምን የተባለ እንደሆነ… ሰላም ሚኒስቴር ብለሽ ከጠራሽ፤ ሰላም የለም፣ ሰላም ላይ ትኩረት ያደረገ ነው ማለት ነው። ስለዚህ ሌላ ስያሜ ቢሰጠው ይመረጣል ብዬ አምናለሁ። በሌላው ዓለም የተለመደ አይደለም። የትራንስፖርትና ሎጅስቲክ ሚኒስቴር የሚል ሰምቻለሁ፡፡ ነገር ግን “የትራንስፖርት ሚኒስቴር” የሚለው በቂ ነው፡፡ ምንድን ነው ሎጀስቲክስ? እንደዚህ ዓይነቶቹ በሂደት ይሻሻላሉ ብዬ አስባለሁ፡፡ ለምሳሌ የሀገር የትምህርት ጉዳይ አንድ ነው ብለው ወደ ትምህርት ሚኒስቴር መምጣታቸው መልካም ነው፡፡ በሌላ በኩል፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የካቢኔ አባላቶቻቸውን ሹመት ባስጸደቁበት ወቅት በፓርላማ የተናገሯቸውን ጥሩ ጥሩ ነገሮች ማስታወስ መልካም ይመስለኛል። ሚኒስትሮች የሚያገለግሉት ኢትዮጵያን እንደሆነ፣ የተለየ የክልል ኢንተረስት ማስተጋባት እንደሌለባቸው ገልፀዋል፡፡ ይሄ እስከ ዛሬ ድረስ ቋሚ ችግር ስለነበረ መነሳቱ ተገቢ ነው፡፡ እኔ ባለፉት 20 ዓመታት እስከማውቀው ድረስ፣ ሚኒስትር ሆኖ የተሾመ ሁሉ የሚያንጸባርቀው የክልሉን የአካባቢውን ፍላጎት ነበር፡፡ ይሄ እንደ ሀገር ትልቅ ፈተና ሆኖ ቆይቷል፡፡ ይህን ለመቅረፍ አስተዳደሩ አወቃቀሩ ታስቦበት እንደተሰራና መዋቅር እንዳለው መግለፃቸው ጥሩ ነው ብዬ አምናለሁ፡፡
ዞሮ ዘሮ ሰዎቹ ላይ ብቻ ማተኮሩ በቂ አይመስለኝም ገቨርናንሱ ከዚህ በኋላ ምን ይመስላል የሚለውም  ትኩረት ይፈልጋል። የሚኒስቴር መ/ቤቱ ሥራው አገልግሎት መስጠት ከሆነ ይሄ ገብቶታል ወይ? ጊዜን በአግባቡ ከመጠቀም፣ ማህበረሰቡን ከማገልግል አኳያ ምን ያህል ተለውጧል? ሚኒስትሩ አለቃን ማገልግል ነው ወይስ ፓርቲን ማገልግል ወይስ ህዝብን የሚለው ተለይቶ ከታወቀና ሚኒስትሩም ሚናውን ካወቀ ጥሩ ይሆናል፡፡
ሌላውና መደረግ ያለበት ዶ/ር ዐቢይም ያደርጋሉ ብዬ የምጠብቀው፣ ቢሮክራሲውን የሚመራው (ፕሮፌሽናል) የግድ የፓርቲ አባል መሆን የለበትም፡፡ የፓርቲውን ፖሊሲ መተግበር ግን ይኖርበታል። ከዚህ ቀደም  የፓርቲ አባል ካልሆንክ የሚባለው ነገር፣  ቀስ እያለ መጥፋት አለበት፡፡ ፓርቲ ይቀየር፣ ሌላም ይምጣ ሙያተኛ የሆነ ሰው ከሙያው ጋር ነው መቀጠል ያለበት። አንድ ፕሮፌሽናል መሃንዲስ የፓርቲ አባል ሲሆንና ሳይሆን እይታው የተለየ ነው። ስለዚህ የቢሮክራሲ ማሽነሪውን ማሻሻል ተገቢ ይመስለኛል።  እስከ ዛሬ የለመድናቸው አንዳንድ ነገሮች መጥፋት አለባቸው ብዬም አምናለሁ፡፡ ለምሳሌ ግምገማ፣የስብሰባ ብዛትና መሰል ነገሮች መጥፋት አለባቸው፡፡  “ግምገማ” የሚለው ቃል ራሱ አስቀያሚ ነው። ሰው “appriase” ነው እንጂ የሚደረገው አይገመገምም፡፡
እስኪ በደንብ ያብራሩልኝ?
ይሄ ማለት አንድ ሰው በመጀመሪያ የሰራው ጥሩ ጥሩ ስራ ተነግሮት ከዚያ በኋላ ወደ ጎደለው ይኬዳል እንጂ መጀመሪያ ወደ ግምገማ አይደለም የሚገባው። አንድ ሰራተኛ ወደግምገማ ልሄድ ነው ብሎ ሲያስብ፣ እየተሸማቀቀ ነው የሚሄደው፣ ምክንያቱም ቃሉ እራሱ አሉታዊ ነው። ስለዚህ ይሄ ነገር መሻሻል አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡
ሌላው ማንሳት ያለብን ነገር ጠቅላይ ሚኒስትሩ በስራ ያሳዩት ጉዳይ አለ፡፡ አንድን ነገር ጀምሮ መጨረስ። ስራው ምንም ይሁን ምንም  ከጀመሩ በኋላ መጨረስ። ይሄ ትልቅ ነገር ነው፡፡ መጨረስ የማይችል ከሆነ ሚኒስቴሩ ቀድሞውንም መጀመር የለበትም። ስለዚህ “መጨረስ” የሚለው… ፈረንጆቹ “ሴንስ ኦፍ ክሎዠር” የሚሉትን አይነት አሰራር ከፈጠርን፣ የፓርቲ አፍሌሽኑ ግልጽ እየሆነና ጥገኝነት እየጠፋ ከሄደ መልካም ይሆናል፡፡ ጥገኝት ማለት አንዳንዱ ከግል ሴክተሩ ጋር ይጠጋል አንዳንዱ ከመንግስት ይጠጋል፡፡ ይሔ አደገኛ ነው። አንድ ሰው ከጥገኝነት ነፃ ሆኖ ራሱን ችሎ መቆምና መስራት ነው ያለበት፡፡
ሌላው ደግሞ አንዳንድ ሚኒስትሮች ባሉበት ሃላፊነት መቀጠላቸው ደስ ብሎኛል።
ለምሳሌ የትኞቹ?
ለምሳሌ የግብርና ሚኒስትሩን በደንብ አውቀዋለሁ። ጥሩ  ስራ ሲሰራ የቆየ ነው። ስራው ቀጣይነት እንዲኖረው፣ በዚያው መቀጠሉ መልካም ,ነው ባይ ነኝ። ያለው ብቃት ላይ ጨምሮ፣ ጉድለቶችን አስተካክሎ መሄድ እንጂ እንዲህ ብቃት ያላቸውን አንስቶ እንደገና አዲሱን ከዜሮ ማስጀመር ውጤታማ አያደርግም ይበል የሚያሰኝ ነው። ይሔ ባህል መለመድና መቀጠል አለበት አሁንም ወደዚያ እያመራን ስለሚመስለኝ የሚበረታታ ነው ባይ ነኝ፡፡
እርስዎም እንደገለፁት ሁሉ መንግስት ምስረታው ተስፋ ሰጪ መሆኑን ብዙዎች ይስማሙበታል። ነገር ግን ከፊት ለፊት ብዙ ፈተናዎች ተጋርጠውበታል፡፡ ለምሳሌ የሰሜኑ ጦርነት፣የህዳሴው ግድብ ውዝግብ፣ የኑሮ ውድነት፣ የዋጋ ግሽበት፣ስራ አጥነት ዓለም አቀፍ ውትረትና ጫና… የሚጠቀሱ ናቸው። እነዚህን ፈተናዎች እንዴት ነው የምንወጣቸው ይላሉ?
በነገራችን ላይ የማንወጣው ችግር፣ የማናልፈው ፈተና የለም፡፡ ነገር ግን ችግሩን የምንወጣው፣ ችግሮችን ቅደም ተከተል በማስያዝ ነው፡፡ በእኔ አስተሳሰብ አሁን የተመሰረተው መንግስት ከሁለት የተከፈለ ፈተና አለበት ብዬ አምናለሁ። አንዱ በቅርብ ጊዜ መስራትና መፈታት ያለባቸው ጉዳዮች አሉ። ሌላው በሂደት የሚከናወን ነው፡፡
እስኪ ቀዳሚና ተከታይ የሚሏቸውን ጉዳዮች እንያቸው?
በአንድኛ ደረጃ ሰላም ማስፈን ላይ መሰራት አለበት። ይሄ በቀዳሚነት ሊሰራ የሚገባው ነው፡፡ ሁለተኛው ጉዳይ የኮቪድ ወረርሽኝን መታገል ነው፡፡ ኮቪድን የረሳነው ይመስለኛል፡፡ እሱ ግን እኛን አልረሳንም። በሶስተኛ ደረጃ አንድነትን ማጠናከር ነው ያለብን፡፡ ብዙ ጊዜ የሀገር የችግር ምንጭ ስለሆነ አንድነትን ማጠናከር የግድ ያስፈልጋል፡፡ በቀጣይ የምናነሳው እንደምታውቂው የተፈናቀሉ ወገኖች አሉ። እኔ ከወልዲያ አካባቢ ነኝ እስከ አሁን ወልዲያ እንዳልተረጋጋች አውቃለሁ፡፡ ስለዚህ ይህን ችግር ባስቸኳይ መፍታት አለባቸው ብዬ አምናለሁ፡፡ ከዚህ ቀጥሎም ቅድም ያነሳሽው የኑሮ ውድነት ችግር በከፍተኛ ሁኔታ አለ  የወጣቱ ስራ አጥነት ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ጉዳዮች የሚመደብ ነው። እስካሁን የገለፅናቸው ወደ ስድስት ያህል ችግሮች አንገብጋቢና ቅድሚያ አግኝተው ሊሰሩ የሚገባቸው ጉዳዮች ናቸው- በእኔ እምነት፡፡ እነዚህን ችግሮች እየፈታን ቅድም ያነሳሻቸው ዓለም አቀፍ ተፅዕኖዎችንና ሌሎቹንም እንሰራለን፡፡ ችግሩን ቅደም ተከተል ካላስያዝነውና እነዚህን መሰረቶች ካልጣልን ችግሩን መቅረፍ ያስቸግራል እነዚህ ችግሮች ሰው ሰራሽ ናቸው እኛው የሰራናቸው ችግሮች ናቸው ማስተካከል አለብን፡፡
ከእነዚህ ቀጥሎ መሰራት ያለበት ነገር መከላከያን አንድ ዓይነት መስመር  ማስያዝ ያስፈልጋል፡፡ በብዛት ሰዎች እየተቀጠሩ ነው፤ ወጣቶች እየተመለመሉ ነው የተለያየ የፀጥታ ቡድንም እየተቋቋመ ነው፡፡ ለጊዜው አስፈላጊ ነው፤ ጥሩም ነው፡፡ መጨረሻ ላይ ተቀናጅቶ፣ አንድ አይነት አመራር ውስጥ ካልገባች ግር ሊፈጥር ይችላል፡፡
“ልዩ ሀይል”  የሚባሉትን ማለት ነው?
አዎ እርግጥ ነው አሁን ላለብን ችግር ያስፈልጉናል። ነገር ግን ማሰብ የሚያስፈልገው ይሄ ቁጥር ይሄ ብዛት ደሞዝ ያስፈልገዋል። አንድ ላይ መቀናጀትና መዋቀር ይኖርበታል። አለበትም፡፡ ይሄ ጉዳይ በአጽንኦት ሊታሰብብት ይገባል ብዬ አምናለሁ፡፡ በቀጣይም የኢኮኖሚውን ጉዳይ በዝርዝርና በጥልቀት መመልከት ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ ሁሉ በኋላ ቅድም ወደ ጠቀስሻቸው ፕሮጀክቶች ማለትም ወደ ህዳሴው ግድብ ፕሮጀክታችን፣ የግሉን ዘርፍ ወደ ማጠናከርና ሌሎች ጉዳዮቻችን እንሄዳለን። በእኔ እምነት ችግሮቹን እንዲህ ቅደም ተከተል በማስያዝ ነው የምንፈታቸው። እርግጠኛ ነኝ እነሱም የ10 ዓመት ቆንጆ እቅድ አላቸው አውቃለሁ እነ ዶ/ር ፍጹም የሰሩትን በዛ መልኩ መፍትሔ ማግኘት አለበት፡፡ አንቺ በተደጋጋሚ ያነሳሽው የሰሜኑ ጦርነት ለመንግስት አንድ ጉዳይ ነች፡፡ ነገር ግን ለፖለቲካ ጥሩ ስለሆነችና ለማውራት ስለምትመች ሁሉም እሷ ላይ ያተኩራል። መሆን ያለበት መንግስት ቁጭ ብሎ ቅደም ተከተል ማስያዝ ነው። ሰላም ዋነኛ ነገር ነው ሰላም ከሌለ መነቃነቅ አይቻልም፡፡ አሁንም አገሪቱን እንቅ አድርጎ  የያዛት ጉዳይ በአፅንኦት መታየትና መፈታት አለበት። ሰላም መፈጠር ይኖርበታል። ሰላም እንዲኖር ማድረግ ሲባል ደግሞ በጥበብ፣ በሆደ ሰፊነትና በማስተዋል መሆን አለበት፡፡ ምክንያቱም ይሔ የአገር ውስጥ የወንድማማቾች ችግር ስለሆነ፣ አፈታቱ ጥበብ የሚያስፈልገው ይመስለኛል። ያንን መንግስት ይሰራል ብዬ አምናለሁ፡፡ በአዲስ መንግስት አዲስ ሀሳብ ይመጣል፤ ይንሸራሸራል።  እልባት ይሰጣል ብዬ አምናለሁ፡፡ በተለይ  ፍጥጫ የበዛባቸው እንደ ወልዲያ ያሉ አካባቢዎች በጣም ያስጨንቁኛል፡፡ እኔ ለ”ሪፖርተር” ጋዜጣ አቤቱታና ግልጽ ደብዳቤ ፅፌያለሁ፡፡ ይሔ ነገር ያልፋል፤ እህትና ወንድማማቾች ደግሞ ይገናኛሉ፡፡ የማያልፍ ጠባሳና ስም ጥሎ እንዳያልፍ መጠንቀቅ ግን ያስፈልጋል፡፡
ቀደም ሲል በውይይታችን ኢኮኖሚውን ማስተካከል ብለው ብዙም ሳያብራሩ ነው ያለፉት። በአኛ አገር የኢኮኖሚው አካሄድና የንግድ ስርዓቱም  ሆነ በነጋዴውና በመንግስት መካከል ያው ግንኙነት ጤናማ ባለመሆኑ፣ ኢኮኖሚው መጎዳቱ በስፋት ይነገራል፡፡ ኢኮኖሚው የአንድ አገር የጀርባ አጥንት እንደመሆኑ ጤናማ አካሄድና እድገት እንዲያመጣ ምን መደረግ አለበት ይላሉ?
ቅድም ግምገማ የሚለው ቃል አሉታዊ ነው መቅረት አለበት ብያለሁ አይደለም? አገራችንን ስንገመግምም እየተሳሳትን ነው፤ ጤነኛ የሆነ ኢኮኖሚ የትኛውም አገር የለም፡፡ ሁሉም አገር ችግር አለበት፡ ዛሬ እዚህ ቁጭ ብዬ አሜሪካ በሶስት ቀን በጀቱ ስለሚጠፋ ይከራከራሉ፡፡ እንደ ሌላው አገር ሁሉ አኛም እንደ አቅማችን ችግር አለን፡፡ የሌላው አገር ወርቅ ነው አንበል፡፡ የሌላውም አገር ወርቅ አይደለም፤ እናውቀዋለን። እኔ ኢኮኖሚስት ባልሆንም የራሴን ሃሳብ መስጠት እችላለሁ። አሁን ላይ አገራችን ውስጥ የኑሮ ውድነት አለ፣ የዋጋ ንረት አለ፣ የዋጋ ንረትን የምንተነትንበት የራሱ ሳይንስ አለው፡፡ የዚህ ባለሙያዎችም አሉ። በቀላል ቋንቋ ለመነጋገር ግን የዋጋ ንረት የሚመጣው አንቺ ብዙ ብር ኖሮሽ  አንድ ልትገዢ የምትፈልጊው ነገር ትንሽ ከሆነ ግሽበት አለ ማለት ነው፡፡ ይሄ የሚስተካከልበት የራሱ ጥበብ አለው፡፡ አንዳንድ ቦታ ላይ የኑሮ ውድነት  ስንል አሁን በተጨባጭ ስንመለከተው የህዝቡ ችግር የቤት ኪራይ  ነው፡፡  በሁለተኛ ደረጃ ትራንስፖርት ነው። እነዚህ ነገሮች የሰውን ህይወት ፈታኝ ያደርጉታል፡፡ ሌላው ሥራ አጥነት ነው። ስራ አጥነት በስፋት አለ፡፡
በዚህ ችግር ውስጥ እያለን  ደግሞ ዓለም አቀፍ ተፅዕኖውም ይመጣና ችግሩን ያባብሰዋል፡፡ እነዚህ አይነት ፈታኝ ችግሮች በተጨባጭ አሉብን ቅድም ካነሳነው የሰላም እጦት ችግር በተጨማሪ። ስለዚህ እኔ ነገ ሄጄ ለሰራተኞቼ ደሞዝ ጨምሬ እጠጥፍ ባደርግላቸው የኑሮ ውድነቱን አያጠፋላቸውም ጭራሽ ያባብሳል እንጂ፡፡ ስለዚህ መፍትሔው ማምረት ነው። የሰውን ጉልበት የወጣቱን ሃይል ወደማምረት አዙሮ ምርትን ማሳደግ ይኖርብናል። ቁልፍ መፍትሔ እሱ ነው፡፡ አገራችን ደግሞ የምርት አገር ናት፡፡ የገበሬ አገር ናት፡፡ የሰው ልጅ መጀመሪያ የሚፈልገው በተፈጥሮም የሚገደደው ልብስ መልበስ አይደለም፤ ሆዱን መሙላት ነው። ሆድን ለመሙላት ደግሞ ከመሬት ጋር፣ ከዝናብ ጋር ፈጣሪ ከሰጠን ጸጋ ጋር መያያዝ ነው፡፡ እነዚህ ጉዳዮች ላይ ያለው ትኩረት በጣም ብዙና ከፍተኛ መሆን አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡ በአጠቃላይ ግን ሰው ስራ ከሌለው፣ ስራ ወደሚሰራበት ቦታ ሲሄድ፣ ትራንስፖርት ካላገኘ፣ በተለይ አዲስ አበባን ብንወስድ ህዝቡ፣ ከመሃል ወደ ዳር እየወጣ በሄደ ቁጥር አቅሙ እያነሰ ከመጣ ትራንስፖርት ስለሚያስቸግረው ይጨነቃል፡፡ ስለዚህ ሰዎች ማገዝ ይችላሉ። እኔ አሁን ዩኒቲ ዩኒቨርስቲን ነው የምመራው። ለሰራተኞቻችን አውቶቡስ አለን፡፡ ትልልቅ ድርጅቶች ካላቸው በጀት ቀንሰው ለሰራተኞቻቸው ተከራይተውም ሆነ በራሳቸው አውቶቡስ ቢያዘጋጁ ሰዎቹን ይረዳቸዋል፡፡ ለመስሪያ ቤቱም ውጤታማ አምራች ይሆናሉ፡፡ በትራንስፖርትና መንገድ ላይ የሚያጠፉትን ጊዜና ጉልበት ስራቸው ላይ ያውሉታል፡፡
ሌላው የቤት ኪራይ ማህበረሰቡን አስጨንቆ  ይዞታል ብዬ አስባለሁ፡፡ አሜሪካ ውስጥ አንድ ምሳሌ ልንገርሽ። ችግር እኛ አገር ብቻ አይደለም ብዬሽ ነበር፡፡ ኮቪድ መጣና አስቸገራቸው ቤት መዋል ጀመሩና ስራ አጡ። መንግስት ምን አደረገ? የተከራዩ ሰዎች ከተከራዩበት መውጣት  አይችሉም፤ እንዳታስወጧቸው አለ። ቤት በብድር ሰርተው እዳ ያለባቸው ባንኮች ለጊዜው ብድር እንዳይጠይቁ በማድረግ ችግሩን አለፉት። አሁንም እንደዛ እያደረጉ ነው። እንዲህ ዓይነት ችግር ሲከሰት እንደ ኮሶ መረር ያለች እርምጃ ወስዶ ማስተካከል ያስፈልጋል፡፡
ቤት አከራይ በየጊዜው ቁጭ ብሎ ኪራይ እየጨመረ፣ ህዝብ ሲያሰቃይ፤ ለኢንፍሌሽን አስተዋጽኦ ሲያደርግ አፋጣኝ እርምጃ መውሰድ ያለበት መንግስት ነው። አንዳንዴ መንግስትም ትንሽ ዘይት ትንሽ ዱቄት ያመጣና ሳይቆይ ይጠፋል አንድ ጊዜ “አለ በጅምላ” የሚል ተከፍቶ ሳይቆይ ጠፍቷል፡፡ ለችግሩ ዘላቂ መፍትሔ እንጂ በማስታገሻ የሚታለፍ አይደለም፡፡
 የሰሜኑ ጉዳይ ጥበብ ከታከለበት ይፈታል፡፡ ሁሉም ነገር ጨለማ አይደለም። ለዚህ ሁሉ ምስቅልቅል የሰሜኑ ጉዳይም ድርሻ  ይኖረዋልና፡፡ ይህቺ አገር ብዙ ሺህ ዓመት ችግር ሲገጥማት ስትፈታ ኖራለች፡፡ በደጃዝማቾች፣ መካከል በሳፍንቶች መካከል ጦርነት ሲነሳ ሲበርድ ነበር፡፡ በአሁኑ ወቅት በተነሳው ችግር ቁም ነገሩ እየተዋጉ ያሉት ወንድማማቾች ናቸው አንድ እናት አለች፣ ሁለት ልጆቿ ችግር ገጥሟቸዋል፤ ሁለቱንም ማጣት አትፈልግም ሁለቱ ችግሮቻቸውን  ፈትተው በጤና እንዲኖሩላት ትፈልጋለች። መፍትሔው ላይ ጥበበኛ መሆን እንጂ አፍራሽ የሆነ የሚያስተዛዝብ፣ ለታሪክ የማይመቹ ነገሮች መፈጸም የለባቸውም እላለሁ። እንደሌላው ችግራችን ሁሉ እሱም ይፈታል፤ ጨለማ አይደለም፡፡



Page 5 of 555