Administrator

Administrator

ኢትዮ ቴሌኮም እና ኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት የውሃ አገልግሎት ሰጪ መሥሪያ ቤቶች የወርሃዊ አገልግሎት ክፍያን በቴሌብር ለመፈጸም የሚያስችል ስትራቴጂያዊ የአጋርነት ስምምነት ተደርጓል፡፡
በዛሬው ዕለት ግንቦት 10 ቀን 2014 ዓ.ም በሐረሪ፣ ፍኖተ ሰላም፣ እንጅባራ፣ ደሴና ኮምቦልቻ ከተሞች የሚገኙ የቴሌብር ደንበኞች የውሃ አገልግሎት ክፍያቸውን በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት በቴሌብር ለመፈጸም ይችሉ ዘንድ ኢትዮ ቴሌኮም እና የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር ስምምነት በመፈጸም አገልግሎቱን ተግባራዊ አድርገዋል፡፡


በዚህ ስምምነት መሠረት፤ የውሃ አገልግሎት ሰጪ መሥሪያ ቤቶች በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት የደንበኞቻቸውን ወርሃዊ ሂሳብ በቴሌብር ለመሰብሰብ የሚያስችላቸው ይሆናል ተብሏል፡፡
#ይህ አሰራር የማህበረሰባችንን የዲጂታል ክፍያ ተጠቃሚነት ፍላጎት ለማሳደግ፣ በጥሬ ገንዘብ የሚደረገውን ግብይት ለመቀነስና የቢዝነስ መረጃዎችን ፍሰት በቀላሉ ለማወቅና ለማሻሻል ትልቅ ፋይዳ የሚኖረው ይሆናል፡፡; ብሏል፤ ኢትዮ ቴሌኮም በመግለጫው፡፡
የቴሌብር አገልግሎት ከተጀመረ ባለፈው ሳምንት አንድ ዓመት የሞላው ሲሆን እስካሁን 19 ሚሊዮን ደንበኞችን እንዳፈራ ለማወቅ ተችሏል፡፡

 ከአጠቃላዩ የአለማችን ህዝብ 40 በመቶ ያህሉ የከፋ የውሃ እጥረት ችግር ሰለባ መሆኑንና በመላው አለም በመጪዎቹ ሰባት አመታት ጊዜ ውስጥ በድርቅ ሳቢያ 700 ሚሊዮን ያህል የተለያዩ አገራት ዜጎች ከመኖሪያ አካባቢያቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ ተነገረ፡፡
የአለም የጤና ድርጅት በቅርቡ ያወጣው አንድ የጥናት ውጤት እንደሚለው፣ በየአመቱ በመላው አለም 55 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በውሃ ወይም ዝናብ እጥረት ሳቢያ በሚከሰት ድርቅ ተጎጂ ይሆናሉ፡፡
የአለማችን ህዝብ ቁጥር በፍጥነት እያደገ ከመሄዱ ጋር ተያይዞ ውሃን የመሳሰሉ ውስን የተፈጥሮ ሃብቶች በከፍተኛ መጠን ጥቅም ላይ እየዋሉና ከፍተኛ እጥረት እየተከሰተ እንደሚገኝ የጠቆመው መረጃው፤ የአየር ንብረት ለውጥ በአለማችን የውሃ ሃብት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ እየፈጠረ እንደሚገኝም አመልክቷል፡፡
በመጪዎቹ 35 አመታት ከ570 በላይ በሚሆኑ የአለማችን ከተሞች የሚኖሩ 685 ሚሊዮን ያህል ሰዎች የንጹህ ውሃ አቅርቦታቸው በ10 በመቶ ያህል ይቀንሳል ተብሎ እንደሚገመት የጠቆመው መረጃው፤ ይህም በበርካታ የአለማችን አገራት ጥቅል የአገር ውስጥ ምርት ላይ ከፍተኛ የሆነ አሉታዊ ተጽዕኖ ያደርሳል ተብሎ እንደሚጠበቅ ያብራራል፡፡

በዚምባቡዌ በ5 ወራት ብቻ 60 ሰዎች በዝሆን ተገድለዋል



            በመላው አለም በሚገኙ የተለያዩ አገራት በየአመቱ 4.8 ሚሊዮን ያህል አህዮች በህገወጥ ንግድ እየተሸጡ ለባህላዊ መድሃኒት መስሪያ ተብለው እንደሚታረዱና በዚህም አህዮችን ጭነትን ጨምሮ በዕለት ከዕለት ኑሯቸው ለተለያዩ አገልግሎቶች የሚጠቀሙ በርካታ አርሶ አደሮች ተጎጂ መሆናቸውን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ዶንኪ ሳንክቿሪ የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ያወጣውን አለማቀፍ ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ የአህዮችን ቆዳ ጨምሮ የተለያዩ አካሎቻቸው ለተለያዩ ባህላዊ መድሃኒቶች መስሪያነት ለማዋል ሲባል ፌስቡክና ዩቲዩብን በመሳሰሉ ማህበራዊ ድረገጾች ሳይቀር በአሻሻጮች አማካይነት በህገወጥ መንገድ እየተሸጡ በስውር እርድ የሚከናወንባቸው ሲሆን፣ ብዙ አህዮች ከሚሸጡባቸው አገራት መካከል ቻይና ቀዳሚነቱን ትይዛለች፡፡
ቻይና የአህያ ግብይት ስምምነት የፈጸመችው ድርጊቱን በህግ ካጸደቁ 20 የአለማችን አገራት ጋር ብቻ ቢሆንም፣ ከ50 በላይ ከሚሆኑ አገራት አህዮች ወደ ቻይና እንደሚገቡም የተቋሙ ጥናት ያመለክታል፡፡
በርካታ አህዮች ከሚሸጡባቸውና ከሚታረዱባቸው አገራት መካከል አብዛኞቹ ድርጊቶቹን በህግ የከለከሉ መሆናቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ ከእነዚህ አገራት መካከልም ኬንያ፣ ናይጀሪያ፣ ቡርኪና ፋሶ፣ ሴኔጋልና ጋና ይገኙባቸዋል፡፡
ተቋሙ በአለማቀፍ ደረጃ አህዮችን የሚሻሽጡ 382 ያህል የግብይት ድረገጾች እንደሚገኙ የገለጸ ሲሆን፣ አሻሻጮቹ እንደ አደንዛዥ ዕጽና የህገወጥ የሰዎች ዝውውር ቡድኖች አለማቀፍ ስውር ትስስር እንዳላቸውም አመልክቷል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ በዚምባቡዌ ባለፉት 5 ወራት ብቻ 60 ያህል የአገሪቱ ዜጎች በተለያዩ አጋጣሚዎች በዝሆኖች  በደረሰባቸው ጥቃት ለህልፈተ ህይወት መዳረጋቸውን አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
በአለማችን በዝሆኖች ብዛት ከቦትሱዋና ቀጥላ ሁለተኛ ደረጃን በያዘችውና ከ100 ሺህ በላይ ዝሆኖች ባሉባት ዚምባቡዌ፣ ዝሆኖች በየአመቱ በ5 በመቶ ያህል ብዛታቸው እንደሚጨምርና ተገቢው ጥበቃ የማይደረግላቸው ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ወደ መኖሪያ መንደሮች እየገቡ ንብረት እንደሚያወድሙና ከሰዎች ጋር ከፍተኛ ግጭት እንደሚፈጥሩ፣ በዚህ አመት ብቻም፣ በዝሆኖችና በሰዎች መካከል በተፈጠሩ ግጭቶች 60 ሰዎች መገደላቸውንና ሌሎች 50 ሰዎች መቁሰላቸውን የአገሪቱ መንግስት ከሰሞኑ ማስታወቁ ተነግሯል፡፡
ባለፈው የፈረንጆች አመት 2021 በተመሳሳይ ሁኔታ ለሞት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር 72 እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ በከፍተኛ መጠን ለሚያድገው የዝሆን ብዛት መፍትሄ ካልተበጀለት ጉዳዩ አገር አቀፍ የግጭት ቀውስ ሊፈጥር ይችላል መባሉንም  አክሎ ገልጧል፡፡

 የቀድሞው የናይጀሪያ ፕሬዚዳንት ጉድላክ ጆናታን በቅርቡ በሚካሄደው የአገሪቱ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ በድጋሚ እንዲወዳደሩ ከአንድ የአገሪቱ ፓርቲ ደጋፊዎች ጥሪ ቢቀርብላቸውም ሳይቀበሉት መቅረታቸውን ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡
የአገሪቱ የምርጫ ኮሚሽን ፓርቲዎች ለቀጣዩ ምርጫ የሚያቀርቡትን ዕጩ እስከ ሰኔ 3 እንዲያሳውቁ ቀነ ገደብ ማስቀመጡን ያስታወሰው ዘገባው፤ ኦል ፕሮግረሲቭ ኮንግረስ የተባለውና ጉድላክ ጆናታን በ2015 ለድጋሚ የስልጣን ዘመን ባደረጉት ውድድር ያሸነፋቸውና በስልጣን ላይ ያለው ፓርቲ ደጋፊዎች የሆኑ ግለሰቦች ጆናታን ፓርቲውን ወክለው በድጋሚ እንዲወዳደሩ የምርጫ መወዳደሪያ ምዝገባ ሰነዱን ከሚመለከተው አካል ገዝቶ ቢወስድላቸውም እሳቸው ግን፣ "ትልቅ ንቀት ነው" በማለት ጥሪውን አጣጥለውታል፡፡
ጉድላክ ጆናታን እ.ኤ.አ በ2010 በተካሄደ ምርጫ አሸንፈው አገሪቱን ለ5 አመታት በፕሬዚዳንትነት ማስተዳደራቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ በምርጫ አሸንፎ ስልጣን የተረከባቸውን ፓርቲ ወክለው እንዲወዳደሩ ደጋፊዎቻቸው ሰነዱን በ240 ሺህ ዶላር ያህል ገዝተው ቢያመጡላቸውም ፈቃደኛ ሳይሆኑ መቅረታቸውን አመልክቷል፡፡

ዛሬ ምሽት
ከ11 ሰዓት ጀምሮ ፤ በአንጋፋው ብሔራዊ ትያትር
ሞሰብ ባህላዊ የሙዚቃ ቡድን በልዩ ተሰጥኦና ጥምረት ፣ በወዳጅነት እና በሙያ አክባሪነት ላለፉት አስር ዓመታት የሚታወቁ የሀገራችን ኪነ ጥበብ ድምቀቶች ናቸው።
የተመሰረቱበትን አስረኛ ዓመት ዛሬ ምሽት ከ11 ሰዓት ጀምሮ በአንጋፋው ብሔራዊ ትያትር ቤት በድምቀት ያከብራሉ ።
ሁላችሁም ተጋብዛችኩዋል።
መግቢያ 200 ብር ብቻ ነው ።
እንዳትቀሩ !

 አዲስ አለማየሁ እና ሳምራዊት ፍቅሩ Rest of World (RoW) ዘንድሮ ባወጣው አመታዊ ዝርዝር ውስጥ የተካተቱ ኢትዮጵያዊ ሆነዋል!
ይህ በአለም ዙርያ ያሉ እና ከካሊፎርኒያው ሲሊኮን ቫሊ ውጭ ያሉ 100 የቴክኖሎጂ ለውጥ አምጪ ሰዎች ዝርዝር በዘርፉ ከፍተኛ ውጤት ያስመዘገቡ ተመርጠው የሚካተቱበት ሲሆን የ Kazana Group ሊቀመንበር አዲስ እና የ Ride መስራች ሳምራዊት ዘንድሮ ተጠቅሰዋል።
አዲስ አለማየሁ በዚህ ድርጅት ስር 16 ኩባንያዎችን የሚመራ ሲሆን የ251 ኮሚኒኬሽን እና የቃና ቲቪ መስራች አባል ነው፣ የአፍሮ ኤፍኤም ሬድዮ መስራችም ነበር። በአሁኑ ወቅት የ Albright Stonebridge Group ሲኒየር አማካሪ በመሆን እያገለገለም ይገኛል። ሳምራዊት ደግሞ Ride ድርጅትን መስርታ ለስኬት የበቃች ናት።
ሰዎች እንዲህ ትልልቅ ቦታ ደርሰው ሲገኙ ደስ ይላል፣ እንኳን ደስ አላችሁ።



 ዓለማየሁ ገላጋይ የሚጽፈው ምናባዊ ይሁን እውናዊ ታሪክ፣ ለታሪኩ የሚያለብሰው የሐሳብ እና የስሜት ስጋ እና መንፈስ፣ ይህንኑም ለአንባቢ የሚያቀርብበት ቅርፅ (ማኅደሩ)፣ እነዚህን ሁሉ ወደ አንባቢው የሚያደርስበት ቋንቋ እጅግ የሚያሳስበው ደራሲ ነው፡፡ “አጥቢያ”፣ “ቅበላ”፣ “የብርሃን ፈለጎች”፣ “ወሪሳ”፣ “በፍቅር ስም”፣ “ታለ፤ በእውነት ስም”፣ “ሐሰተኛው፤ በእምነት ስም” የተባሉት ረጅም ልቦለዶቹ እና “ኩርቢት” እና “ውልብታ” የአጫጭር ተረኮች መድበሉ ሙያውን አውቆ ስለመጻፉ ምሥክሮች ናቸው፡፡
ደራሲው ከጠቀስኳቸው የፈጠራ ሥራዎቹ በተጨማሪ፣ በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ጉልህ ስፍራ የሚያሰጡት ሁለት ጥናታዊ መጽሐፎችም አሉት፤ ሁለቱም በደራሲ ስብሃት ገብረ እግዚአብሔር ሕይወት እና የሥነ ጽሑፍ አበርክቶዎቹ ላይ ያተኮሩ ናቸው፡፡ የመጀመሪያው “ስብሃት ገብረ እግዚአብሔር፤ ሕይወት እና ክህሎት” (2000 እና 2009) የተባለው በዋነኛነት የስብሃትን ሥራዎች ያሄሰበት መጽሐፉ ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ፣ ወደ ሠላሳ ገደማ ሐያስያንን፣ ደራስያንን፣ ገጣሚያንን እና ሰዓሊያንን አስተባብሮ የሠራው፣ የስብሃትን ገፀ ብዙነት የሚያሳየው “መልክአ ስብሐት” (2005) ሥራው ነው፡፡
ደራሲው ምናባዊ ሳይሆን እውናዊ መብሰልሰሎቹን፣ ቁዘማዎቹን፣ እሳቤዎቹን፣ ስሜቶቹን ያስተላለፈባቸው እና ከሰውየው ከአቶ አለማየሁ ገላጋይ ጋር ያቀራርቡናል፤ የልቦለድ ድርሰቶቹን ሳይቀር፣ ለመረዳት ያግዙናል ብዬ የማምንባቸውን “ኢህአዴግን እከሳለሁ” (2004) እና “መለያየት ሞት ነው” (2010) የመጣጥፍ ስብስቦቹን አሳትሟል፡፡
Michel de Montaigne “our life is nothing, but movement.” ይላል- ሕይወታችን ሌላ ሳይሆን እንቅስቃሴ ነው- ድርሰት የዚህ እንቅስቃሴ ማቆሚያ ልጓም ነው፡፡ በአለማየሁ ወጎች ተጽፈው በቃቸው ብሎ እስኪወስንባቸው ድረስ ውስጡ ሲሯሯጡ፣ ቁጭ ብድግ ሲሉ እና ሲያስብሉት የነበሩ ሐሳቦቹ፣ ስሜቶቹ፣ እምነቶቹ ከእንቅስቃሴያቸው ተገትተው የቀረቡባቸው ናቸው፡፡
እነዚህ ወጎቹ ሐያሲነቱ፣ ጥልቅ አንባቢነቱ እና ጨዋታ አዋቂነቱ ጭምር የታዩባቸው ናቸው፡፡ ዓለማየሁ ተርጓሚነቱ የታየበት “የፍልስፍና አፅናፍ” የተሰኘ መጽሐፍም አለው፡፡ ዓሌክስ ሌላው ቅጥያ ሁሉ ቀርቶብኝ ደራሲ ብቻ ልባል ቢልም፣ በአርታዒነት፣ በሐያሲነት፣ በተርጓሚነት እና በንግግር አዋቂነት እናውቀዋለን፤ 14 መጻሕፍቱን እና ሰውየውን በምልዓት ለማሳየት “መልክዐ ዓለማየሁ” የሚል መጽሐፍ መጻፍም አይበቃኝ፡፡
ድኅረጡፍ፡- አሁን አሌክስ “የተጠላው እንዳልተጠላ” የሚል ሥራ ሊሰጠን አጓጉቶናል፡፡ የአሌክስን አዲስ ሥራ እርግጠኝነት በተጫነው ጉጉት ለመጠበቅ የሚገፋፋን ይህ ከሽፎብን የማያውቅ አባባሉ ይመስለኛል፡- “የሚቀጥለው ሥራዬ ከአሁኑ አዲስ መሆን አለበት፤ ለምንድነው የምደጋግመው፤ የተሰጠኝ ብዙ ነው፡፡ መደጋገም መጀመሬን ጥሩ ወዳጅ የነገረኝ ቀን አቆማለሁ፡፡ ነባሮቹ ተደጋግመው ይታተሙ፡፡ መዘብዘብ ምን ያደርጋል!”

 “ብቻ መኪና የለኝም እንዳትለኝ…” ከሚሉ የሞራል አፍራሽ ብርጌዶች ተገላገልና! “አሁን አንተ የሦስት መቶ ሺህ ብር ቶዮታ ኤክስኪዩቲቭ ቢከብድህ አቶዝ አቅቶህ ነው!” ትሉ የነበራችሁ ወዳጆቻችን የት ናችሁ! ጥያቄ አለን...መኪና ‘ተፈትኖ የተመሰከረለት’ የእንትናዬዎች ማጥመጃ ዘዴ መሆኑ አሁንም አለ እንዴ!--;
            ኤፍሬም እንዳለ



             እንዴት ሰነበታችሁሳ!
ስሙኝማ...እንግዲህ ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ... ልክ እኮ የእኛ ሀገር የኑሮ መወደድ...አለ አይደል... “በህዝብ ጥያቄ የተደገመ...” የሚሉት የ‘ስንተዋወቅ አንተናነቅ’ ኮሜዲ አይነት ነገር አይሆንባችሁም፡፡ በቃ ይህኛው ትርኢት አልቆ መጋረጃ ሊወርድ ነው ስንል ደግሞ ተመልሶ ይመጣባችኋል። “ተመልካቾቻችን፣ የኑሮ መወደድ ይደገም ባላችሁት መሰረት ይኸው የተዋናዮቹን ቁጥር ጨምረን ደግመነዋል፣” የሚል ‘ኤም.ሲ.’ የሚሏቸው አይነት አስተዋዋቂ ነው የቀረው፡፡
ክፋቱ ደግሞ ምን መሰላችሁ...ከመደጋገሙና ‘እየተላመድነው’ ከመሄዳችን የተነሳ ‘ኖርማል’ ከሚባሉት ነገሮች አንዱ እንዳይሆን ነው፡፡
“አጅሬው በቃ ምኗንም፣ ምኗንም ቀባ እያደረግህ ሁልጊዜ ፈካ እንዳልክ ነው፡፡ ምናለ ሁላችንም እንዳንተ ኬሬዳሽ ብንሆን!”
“ጓደኛዬ፣ የጥንት የጠዋቱ ጓደኛዬ...እንደሱ ስትል ሰው ከሰማ ምቁነት እንዳይመስልብህ። ዘንድሮ እንደሁ ምቀኛ የሚመጣው ከጎረቤት ሳይሆን ከቤት ሆኗል።”
“እውነት እኮ ነው፡፡ ሩቅ ሳትሄድ እኔ አጠገብህ አለሁ አይደል... እስቲ ጠጋ ብለህ ፊቴን  ተመልከተው፡፡ ልክ ከረጢቱ ተቀዶ ሲሚንቶ የተደፋበት ይመስል ቡን ሲል አይታይህም?”
“ትያትሩን ተወውና ደህና አይደለህም እንዴ...ትንሽ ክብደትህ ቀነስብኝ ልበል!”
“አሹፍ፣ አንተ ምን አለብህ፡፡ ምን ደህንነት አለና ነው ደህና አይደለህም ወይ የምትለኝ! ጌታው እንደልቡ ንገረኛ፣ ምን ደህንነት አለ! የኑሮ መወደድ የሚሉት አልለቀን ያለ ጋኔን እያለ ምን ደህንነት አለ?”
“እኔ ደግሞ ቁም ነገር ይዘህ መጣህ ብዬ...”
“በአሁኑ ጊዜ ከኑሮ መወደድ የባሰ ቁም ነገር አለ እንዴ?”
“ጓደኛዬ...ጓደኛዬ...ምን ነካህ? የኑሮ መወደድ እኮ ‘ኖርማል’ ሆኗል፡፡ ብቻ እስከ ዛሬ አልለመድኩትም እንዳትለኝ!”
የምር ግን አንዳንድ ወገኖቻችን የማይቀር እንግዳ ነገር ያደረጉት ነው የሚመስሉት። የጓዳቸው እንዳለ ሆኖ በአደባባይ ግን አይሞቃቸው፣ አይበርዳቸው! ወይ ‘ኖርማል!’
እናማ...ይሄ የኑሮ መወደድ ነገር ፉክክር የያዙት ነጋዴዎቹ ናቸው ምርቶቹ? ቲማቲም ሆዬ “ሽንኩርት ሀምሳ ብር ገብታማ ዝም ብዬ ካየሁ ሞቻለሁ ማለት ነው፡፡ በቃ ሀያ አምስት ብር ገብቻለሁ!” አይነት ነገር ትል ይሆን እንዴ!
“ስማ፣ መቼም ሽንኩርት ሀምሳ ብር ገብቶ እንደነበር ሰምተሀል፡፡”
“ሰምተሀል! ከሚስቴ ጋር ቀንና ማታ ሀምሳ ጊዜ እያጨቃጨቀን ጭራሽ ሰምተሀል ወይ ትለኛለህ!”
“ምን ላድርግ ብለህ ነው፣ ግራ ቢገባኝ እኮ ነው፡፡”
“እና አንተ ግራ ገባህና እኔ  ምንድነኝ...አማካሪ ነኝ!... እንባ አባሽ ነኝ!...ሽንኩርት የመጠቀም መብት አስጠባቂ ኤን.ጂ.ኦ. ነኝ?”
“በቃ አንተ ቀጥ ብሎ የተነገረህን ነገር እንደ ቀለበት መንገድ ካላጠማዘዝክ አይሆንልህም?”
“ቆይ ቆይማ...ወይስ የሆነ ነገር አስበህ ኑዛዜህን እንድጽፍልህ ነው? አንተ አትኮሳተር፣ ስቀልድ ነው፡፡ እና..በሰላም ነው ያልለመደብህን ገና ቁርስ ሳይበላ እቤት የመጣኸው?”
“ምን መሰለህ... እንደው አንድ ሺህ ሁለት መቶ፣ ወይም ሁለት ሺህ ብር ብትፈልግልኝ ብዬ ነው፡፡”
“እንዴ አሳምሬ ነዋ! አንተ ጠይቀኸኝ እንዴት እምቢ እላለሁ”
“ቴንክ ! ቴንክ ዩ! እኔም እኮ ደረቴን ነፍቼ አንተ ዘንድ የመጣሁት እምቢ እንደማትለኝ ስለማውቅ ነው፡፡”
“ጓደኛህ አይደለሁ እንዴ! ምስጋና አያስፈለግኝም፡፡ ብቻ  የት ቦታ እንደጠፋብህ ንገረኝና ሀያ አራት ሰዓት ነው የምፈልግልህ! አንተ ሰውዬ ግን ይሄ እየሰነበተ ጭንቄህን ጦሽ የሚያደርግህ ነገር አልተወህም ማለት ነው!”
“እኔ ነኝ እኮ ሞኙ፣ አንተን ሰው ብዬ መጠየቄ!” (በአንድ ጊዜ ክርብት!)
“ምን አጠፋሁ?”
“ብር አበድረኝ  ነው ያልኩህ፡፡ ይሄን ሁሉ ያናግራል እንዴ?”
“በአሁኑ ዘመን እኔን ብድር ስትጠይቅ ትንሽ አይሰቀጠጥህም? ስማ ብር አበደርኝ አትበለኝ እንጂ ከፈለግህ ሌላውን ሙልጭ አደርገህ የምትሰድበበት ቀሽት፣ ቀሽት የሆነ ስድብ ላበድርህ እችላለሁ፡፡
“አየህ ማን ጭንቄውን ጦሽ እያደረገው እንደሆነ አሁን ታየ!”
እናላችሁ...እንዲህ ሲሆን ‘ቤስት ፍሬንድነት’ ውሀ በላት ማለት አይደል! አስቸጋሪ ነው፡፡ የምር በጣም አስቸጋሪ ነው።
እኔ የምለው... የምር ግን ለምንድነው በአስራ አምስት ሚሊዮን ብር መኪና ገዝታችሁ ገንዘብ የሚተርፋችሁ ወገኖች...አለ አይደል... ‘እስኪበቃው አጠጣው የስድብ ኤክስፖርት ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ምናምን የማታቋቁሙልንሳ! አሀ...ትንሹም፣ ትልቁም ይህን ያህል እየተካነበት ከሆነ ዶላሯንና ዩሮዋን እናግኝበታ!
“ስሚ ያ እንትና የሚሉት ልጅ መንገድ ላይ የሆነች ምስኪን አንቆ ይዞ ካልገደልኩ ሲል፣ ፖሊስ ብቅ ሲልበት እግሬ አውጪኝ አይል መሰለሽ!;
“እሱ ልጅ ግን የማን ልጅ ነው?”
“የዛች ከእኔ ቤት በታች ያለችው ሴትዮ...”
“ውይ ያቺ ፍየል ምላስ ተሳዳቢዋ!”
እናማ ለኤክስፖርት የሚያበቃ አቅም አለን ለማለት ያህል ነው፡፡ ቂ...ቂ...ቂ...
እንደው.. አለ አይደል...ለወራት ይቅርና ለጥቂት ሳምንታት “እፎይ...” ማለት ብርቅ ሆኖ ይቅር!
እኔ የምለው... ገና በቅጡ እንኳን ምን ልትሉት እንደፈለጋችሁ ሳያውቅ ተጣድፎ “እደውልልሀለሁ” እያለ እጁን እያውለበለብ የሚሄድ ሰው ምን ማለቱ መሰላችሁ፣ በቃ...”በህግ አምላክ እንዳትጠጋኝ! አይደለም ለአንተ የምሰጠው ብደር ሊኖረኝ ማሳጅ እንኳን ከገባሁ አራት ቀን ሊሞላኝ ነው፤” ማለቱ ሊሆን ይችላል፡፡ (ስሙኝማ... ስለ ማሳጅ ቤቶችማ “በእውነት ላይ የተመሰረተ ታሪክ” ነገር የሆነ ሰው ልቅም አድርጎ ሊነግረን ይገባል!) እኔ የምለው... ብድር ፈላጊዎች ... ገና ስንታይ እናስነቃለን እንዴ! ማለት እንደው ዓይናችንም፣ ግንባራችንም፣ ምናምናችንም “ብድር የምትሰጠው ገንዘብ ያለህ እዚህ ነኝ በል!” ብሎ ተጽፎብናል እንዴ! አሀ እንደዛ ትንፋሽ እስኪያጥረን እንተቃቀፍ እንዳልነበረው፣ በቃ በሩቁ ሀይ፣ ሀይ ሆኖ ይቅር! አሀ...ተፈራራና!
ስሙኝማ...እንግዲህ ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ አንድ አቶዝ ነው ምናምን የሚሏት መኪና ነበረች አይደል! አሀ...‘ፍሬንዶች’ ምንም ዘመን ቢገለባበጥ እንዴት ትረሳለች...ስንቷን ከስንቱ እጅ ያስነጠቀች! እና እሷ ስድሳ ሺህ ብር ነው ምናምን ነበረች አይደል! ጉድ! ጉድ ተብሎ! እናላችሁ.... አሁን ባለ አስራ አምስት ሚሊዮን፣ ባለ ሀያ ምናምን ሚሊዮን መኪኖች መጡላችሁና፣ ቁጥር ምን ማለት እንደሆነ ግራ እየገባን ነው፡፡ መኪና...ሀያ ምናምን ሚሊዮን ብር! ያውም በእኛይቱ ‘ጦቢያ!’ ለእኛማ...ትንሽ እፎይ አለን፡፡ ልክ ነዋ!
“ብቻ መኪና የለኝም እንዳትለኝ…” ከሚሉ የሞራል አፍራሽ ብርጌዶች ተገላገልና! “አሁን አንተ የሦስት መቶ ሺህ ብር ቶዮታ ኤክስኪዩቲቭ ቢከብድህ አቶዝ አቅቶህ ነው!” ትሉ የነበራችሁ ወዳጆቻችን የት ናችሁ! ጥያቄ አለን...መኪና ‘ተፈትኖ የተመሰከረለት’ የእንትናዬዎች ማጥመጃ ዘዴ መሆኑ አሁንም አለ እንዴ! አይ...አለ አይደል... ‘ካልኩሌሽኑ’ን ስንሞክረው የአስራ አምስት ሚሊዮን ብር መኪናን “ለአንቺ ስጦታ የገዛሁልሽ ነው፣” ማለት እንደ አቶዟ “እንኪ ቁልፉን፡፡ የአንቺ ነው፣” እንደማለት ይቀላል እንዴ!
ሰዋችን በአስራ አምስትና በሀያ ሚሊዮኗ ህንጻ ሳይሆን መኪና እየሸመተ ነው የሚሉትን ነገር ሰምተን ነገረ ሥራችን ግርም ስላለን ነው። እዚህ ለሀምሳ ብር ሽንኩርት ማቃሰት፣ እዛ ለሀያ ሚሊዮን መኪና ጥርስ በጥርስ መሆን! ይህ ሁሉ በዚቹ ምድርና ይህን በመሰለ ዘመን። እናማ የባለ ‘ሀምሳዎች’ እና የባለ ‘ሀያዎች’ ሀገር ሆናለች ለማለት ያህል ነው፡፡
ደህና ሰንብቱልኝማ!


ከዛሬ 40 እና 50 አመት በፊት ሙሉ በሙሉ በደን የተሸፈነ ነበር። ያውም በተፈጥሮ የጥድ ዛፎችና በተለያዩ የፍራፍሬ ዛፎች። ዛሬ ግን ለምልክት ያህል ታሪክ ነጋሪ፣ ትናንትን ዘካሪ መስለው እዚህም እዚያም ጣል ጣል ብለው ከቆሙት እድሜ ጠገብ የጥድ ዛፎች በስተቀር ወደ ምድረ በዳነት ተለውጧል ማለት ያስደፍራል።
በአካባቢው ተወልደው ጣፋጭ የልጅነት ጊዜያቸውን በዚያ ደጋማ አየርና ጥቅጥቅ ደን ውሰጥ ያሳለፉ ሁሉ በቁጭት የሚያወሩለት አካባቢ ነው - አርሲ ዞን ውስጥ የሚገኘው የጭላሎ ጋሌማ አካባቢ። የጭላሎ አካባቢና ተራራማ ሰንሰለቶች የውሃ ማማነታቸው የተመሰከረላቸው፣ በበርካታ የአፋን ኦሮሞ ዘፈኖች ውስጥ ስማቸው ተደጋግሞ የሚጠቀስ ነው።
ታዋቂው የኦሮምኛ ዘፋኝ አበበ አሸተው በአንድ ተወዳጅ ዘፈኑ “ጭላሎ ጎባ በዬን ቀመዲ በቆጂ ገዲ ኢላላ” ሲል የአካባቢውን ውበትና መልክአ ምድር እንዲሁም የስንዴ አዝመራ የሚታፈስበት መሆኑን ይገልፀዋል። ይህም ማለት “ጭላሎ ላይ ወጥቼ የበቆጂን የስንዴ ሰብል አካባቢን ቁልቁል ልየው” እያለ።
ይህን በልባቸው የሚዘምሩና በልጅነታቸው የአካባቢውን ውብ ገፅታ የሚያስታውሱት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ለግማሽ ክፍለ ዘመን ፊዚክስ ያስተማሩት ዶ/ር ሙሉጌታ በቀለ፤ “ሥፍራው ለሶስት የውሃ ተፋሳሾች የሚመግቡ ምንጮችና ጅረቶች መነሻ የሆነ የአካባቢው የውሃ ማማ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም” ይላሉ።
የዶ/ር ሙሉጌታን ሃሳብ የሚጋሩት የአካባቢው ተወላጅ ሻምበል በለጠ ማሞ በበኩላቸው፤ በአሁን ወቅት አካባቢው ተራቁቶ፣ በርካቶቹ ምንጮች ደርቀው፣ ውብ የነበረው መልክአ ምድርና ስነ ምህዳር ተጎሳቁሎ ሲመለከቱት ሁሌም ቁጭት እንደሚፈጥርባቸው ይናገራሉ።
ሻምበል በለጠም ይሁኑ የአካባቢው ተወላጅ ምሁራን ይህን ቁጭታቸውን እያብሰለሰሉ፣ እጅና እግራቸውን አጣጥፈው ለመቀመጥ አልፈለጉም። ያ የዋቢ ሸበሌ ወንዝ መነሻ፣ የአዋሽ ወንዝ ገባሮች መነሻና የተለያዩ ምንጮች መገኛ የሆነው ምድር  ወደ ነበረበት ለመመለስ ያስችላል ያሉትን መፍትሄ ነበር የተለሙት። አስቀድሞ በሻምበል በለጠ የተጀመሩ ተግባራት የነበሩ ቢሆንም፣ ሌሎች የአካባቢው ተወላጅ ምሁራን እንደ እነ ዶ/ር ጌታቸው ተድላ፤ ዶ/ር አጥላው ንጉሴ፤ ዶ/ር ሙሉጌታ በቀለና ሌሎች በመሰባሰብ፣ አካባቢውን በደን ለማልበስ ያስችላል ያሉትን ፕሮጀክት የካቲት 4 ቀን 2010 ዓ.ም በይፋ ሊጀምሩ ችለዋል።
“ፕሮጀክቱን የጀመርነው እዚያው አርሲ የተወለድን፣ የአካባቢው ስነ ምህዳር መጎሳቆል ያሳሰበን ከሁሉም ብሄር የተሰባሰብን ተወላጆች ነን” የሚሉት ዶ/ር ጌታቸው ተድላ፤ “በተለይ በአካባቢው ተወልደን ያደግን ሰዎች ቀድሞ በደን ተሸፍነው የውሃ ምንጭ የነበሩት ተራራዎች ተራቁተው፣ ድንጋያቸው ፈጦና አግጦ ማየት እጅግ ልባችንን የነካ ጉዳይ ነበር” ይላሉ።
ከዚህ ቁጭት በመነሳት የአካባቢውን የተፈጥሮ ሃብት በፍጥነት ለመመለስ ያስችላል ያሉትን በዋናነት የቀርከሃ ተክልንና ደንን የማስፋፋት ፕሮጀክት ወደ መዘርጋቱ ሊገቡ እንደቻሉ ያወሳሉ- ዶ/ር ጌታቸውና ጓደኞቻቸው። “ጭላሎ ጋሌማን በደን እናለብሳለን” ብለው የዛሬ አራት አመት የጀመሩት ፕሮጀክት ምን ላይ እንደደረሰ የመስክ ምልከታ ለማድረግና ቀጣይ አቅጣጫዎችን ለመተለም ያለመ የመስክ ጉብኝትም ቅዳሜ ሚያዝያ 29 ቀን 2014 ዓ.ም የፕሮጀክቱ የቦርድ አባላትና አመራሮች አከናውነው ነበር።
አዲስ አድማስም ብቸኛው የጉብኝቱና የመስክ ምልከታው ተሳታፊ ሚድያ የነበረ እንደመሆኑ የፕሮጀክቱን ጠንሳሾች ፕሮጀክቱ ሊያሳካቸው ያቀዳቸውን ጉዳዮች፣ እስካሁን ያስመዘገባቸውን ውጤቶች እንዲሁም በዋናነት በቀርከሃ ተክል ላይ ለምን እንደተተኮረና የቀርከሃን ኢኮኖሚያዊ ጥቅሞች በተመለከተ ፕሮጀክቱን እየተገበረ የሚገኘው “የሪል ግሪን ቪሽን ጀነሬሽን ኢትዮጵያ” ድርጅት ስራ አስኪያጅን ሻምበል በለጠ ማሞን፣ የቦርድ ሊቀ መንበሩን ዶ/ር ሙሉጌታ በቀለን እንዲሁም የፕሮጀክቱ የፕላንና እቅድ መሪውን የምጣኔ ሃብት ምሁሩን ዶ/ር አጥላው ንጉሴን በጉብኝቱ የተሳተፈው የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ እንደሚከተለው አነጋግሯቸዋል።




            “ፕሮጀክቱን ስንጀምር ምንም ባጀት አልነበረንም”


         በቅድሚያ ራስዎን ያስተዋውቁንና ስለ ፕሮጀክቱ ቢነግሩን?


ሻምበል በለጠ ማሞ እባላለሁ በሙያዬ ወታደር ነኝ። ሃረር ሚሊተሪ አካዳሚ ነው የተመረቅሁት፡፡ በሶማሊያ ጦርነት ወቅት 11 ዓመት ሶማሊያ ታስሬ ተመልሻለሁ። ከዚያ በኋላ ትንሽ ጊዜ የመንግስት ስራ ላይ ከሠራሁ በኋላ መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅትን አቋቁሞ መስራትን ነው የመረጥኩት። በመሃል ላይ እንደ አጋጣሚ ቃሊቲ እስር ቤት ገብቼ ነበር፡፡ በወቅቱ በተለይ በሶማሊያ እስር ቤት ያሳለፍኩትን ታሪክ ፅፌ በመፅሐፍ መልክ ከማዘጋጀት ጎን ለጎን፣ ከእስር ቤት ስወጣ የምሰማራበትን ስራም ፕሮጀክት ነድፌ ነበር፡፡ በወቅቱ እኔ ሲፈረድብኝ ባለቤቴ በደም ግፊት ህይወቷ አልፎ ነበር፡፡ እኔ ግን በእስር ላይ የቆየሁት ሁለት ዓመት ነበር፡፡  ከእስር ከተፈታሁ በኋላ እንደገና መንግሰት ይፈልገኝ ስለነበር ወደ አርሲ አካባቢ መጣሁ (ቃለ ምልልሱ የተደረገው በአርሲ ጭላሎ ጋሌማ አካባቢ ባለው መስክ ላይ ነው)። ወደዚህ ስመጣ ቀጥታ ይሄን ተራራ ነው በፈረስ ላይ ሆኜ  ተዘዋውሬ የጎበኘሁት፡፡ ቦታው አርሲ ጭላሎ ጋሌማ ይባላል፡፡  የታላቁ ዋቢ ሸበሌ ወንዝ መነሻዎች እነዚህ ተራራዎች ናቸው። ዋቢ ሸበሌ ከዚህ አካባቢ ተነስቶ ነው ሶማሊያ ገብቶ ህንድ ውቅያኖስ አካባቢ አሸዋ ውስጥ ሰርጎ የሚቀረው፡፡ በዚህ በስምጥ ሸለቆ ኮሪደር በኩልም ከታር የሚባል ወንዝ አለ፡፡ የዚያ ወንዝ ገባሮችም መነሻ ጅረቶችም እነዚሁ ተራራዎች ናቸው። ዝዋይ፣ ቡልቡላ ሃይቅ፣አብያታ ሃይቅ እስከ ላንጋኖ ድረስ የሚሄዱ የውሃ ሃብቶች ምንጩ ይሄ የጭላሎ ጋላማ አካባቢ ነው። እነዚህ ተራራዎች ተራቆቱ ደረቁ ማለት በርካታ የስነ ምህዳር ችግር ይከሰታል፡፡ ስለዚህ የነደፍኩትን ፕሮጀክት በዚህ ቦታ ላይ መተግበር እንዳለብኝ ወሰንኩ፡፡ ከዚያም የፕሮጀክት ሃሳቡን በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ላሉ መምህራን ወዳጆቼ አቀረብኩላቸው፡፡ እነሱም በሃሳቡ ተደሰቱ፡፡ አካባቢው  የአዋሽ ወንዝም ገባር ጅረቶች የሚመነጩበት እንደመሆኑ ትልቁ የውሃ ምንጭ ነው። ይሄ አካባቢ ተራቆተ ማለት ብዙ ችግር ነው የሚያጋጥመን፡፡ ይሄ በእጅጉ ያሳስበኝ ነበር፡፡ መራቆቱ በዚሁ ከቀጠለ ከ25 ዓመት በኋላ የአካባቢው ህዝብ በድርቅ ምክንያት ሊሰደድ ይችላል የሚል ምልከታም ነበረኝ። የችግሩን ስፋትና ጥልቀት ያማከርኳቸው ወዳጆቼ፤     “ስራውን በጋራ እንሰራለን፤ በል አሁን ፍጠንና የድርጅቱን ፈቃድ አውጣ” አሉኝ፡፡ ፈቃዱን እንደምንም አውጥቼ ስራው ተጀመረ ማለት ነው፡፡
ስራውን ስንጀምር ምንም አይነት በጀት አልነበረንም፤ የቤት እቃዎችን እየሸጥን ነው የጀመርነው፡፡ በመሃል ላይ አትሌት ደራርቱ ቱሉ አንድ ስብሰባ ላይ 50 ሺህ ብር ሰጠችን፡፡ መነሻችን ያ ገንዘብ ነው። ከዚያ በተረፈ የቤት እቃዎቻችንን ፍሪጅ የመሳሰሉትን እየሸጥን ነው የጀመርነው። በመጨረሻም UNDP ይሔን ጥረታችንን ተመለከተና ፕሮጀክት ፕሮፖዛል አቅርቡ አለን፡፡  አቀረብን። 1.4 ሚሊዮን ብር ሰጠን። በዚያ 1.4 ሚሊዮን ብር በ5 ወረዳዎች ላይ መልሶ የደን ማልበስ ስራ ጀመርን ማለት ነው፡፡ አሁን ላይ ደግሞ የግብርና ሚኒስቴር ሞዴል የተፋሰስ ስራ መሆኑን መስክሮ ልክ እንደራሱ ፕሮጀክት አድርጎ 1.2 ሚሊዮን ብር መደበልን። በዚህ 1.2 ሚሊዮን ብር የችግኝ ማፍያ ጣቢያ ተሰርቷል፤ አስቀድሞ እንደ ጎበኛችሁት የቀርክሃ ችግኞችን በቦታው በስፋት እያፈላን ነው፡፡ ያፈላነውን ችግኝ ወደ ተራቆቱ ተራራዎች ወስደን እየተከልን ነው፡፡ አሁንም ተተክለው ያሉ አሉ፡፡ ቀርከሃ ደግሞ በባህሪው በየቀኑ በ50 ሴንቲሜትር ነው ወደ ላይ የሚረዝመው። በዚህ መሰረት ከ3 ዓመት በኋላ ለምርት ይደርሳል ማለት ነው፡፡ ይሄን ስናደርግ ሌላ የገበያ እድል ይፈጥራል፡፡ የቀርክሃ ስራ በጣም የተለመደና እየተስፋፋ ያለ ነው፡፡ የኛ ፕሮጀክት በሌላ በኩል የገበያ ትስስር ይፈልጋል ማለት ነው፡፡ ለዚህ እንዲረዳን አዲስ አበባ ላይ የእደ ጥበባት ማዕከል አቋቁመናል፡፡  አዲስ አበባ ላይ የከፈትነው  የቀርከሃ የዕደ ጥበብ ማዕከል 4መቶ ሺህ ብር ፈጅቶብናል። ሌላው ደግሞ አዳማ ላይ 560 ሺህ ብር ገደማ በፈጀ ወጪ የፍራፍሬ ዛፎች፣ የከተማ ግብርና ሠርቶ ማሳያና የቆላ ቀርከሃ ችግኝ ጣቢያ ሠርተናል። ይሄ ፕሮጀክታችን በሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት የተራቆቱ የሰሜንና የአርሲ ቆላማ አካባቢዎችን የሚሸፍን ይሆናል፡፡ ወደ 10 ሺህ ችግኝ በአንድ ጊዜ ማምረት እንችላለን፡፡ በዓመት ሶስት ጊዜ ችግኝ ማምረት ስለሚቻል፣ ወደ 30 ሺህ ችግኝ በዓመት እናመርታለን፡፡ 30 ሺህ ችግኝ ደግሞ ወደ 30 ሄክታር መሬት መሸፈን የሚችል ነው፡፡ በዋናነት ቀርክሃ ላይ እናተኩር እንጂ የፍራፍሬ ዛፎችንም በስፋት እያዘጋጀን ነው፡፡  በቀጣይ ድርጅቱ ራሱን በገቢ እንዲችል በርካታ ጥረቶች እያደረግን ነው፡፡
የቀርከሃ ችግኝ ጣቢያው ከተቋቋመ በኋላ ምን ያህል ችግኞች ተዘጋጅተው ጥቅም ላይ ውለዋል?
ችግኝ ጣቢያው የተቋቋመው የዛሬ 4 ዓመት 2010 ላይ ነው፡፡ በመጀመሪያው ዓመት 8 ሺህ የቀርክሃ ችግኞች ተዘጋጅተው ለ11 ቀበሌ አርሶ አደሮች ተዳርሷል፡፡ እንደገና በዓመቱ ደግሞ ወደ 5 ሺህ ችግኞች በተመሳሳይ ለአርሶ አደሮቹ ተዳርሷል፡፡ እንደገና በዓመቱ ደግሞ ወደ 5 ሺህ ችግኞች  ለአርሶ አደሩ ተሰራጭተዋል፡፡ ባለፈው ዓመት ደግሞ 4 ሺህ ችግኞች  ተሰራጭተው ተተክለዋል፡፡ በአጠቃላይ 19 ሺህ ያህል ችግኞች ተሰራጭቷተዋል፡፡ ከ17 ሔክታር በላይ መሬት ላይ የቀርክሃ ተክል ተተክሏል።

____________________


               “የአካባቢው የውሃ መጠን ወደ ነበረበት እንዲመለስ እየሰራን ነው”


                  በቅድሚያ ራስዎን ቢያስተዋውቁን?
ሙሉጌታ በቀለ እባላለሁ፡፡ የፊዚክስ መምህር ነኝ። በፊዚክስ መምህርነቴ ከ1963 ዓ.ም ጀምሮ እስከ 1995 ጡረታ እስከወጣሁበት ጊዜ ድረስ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ሳገለግል ነበር፡፡ ከዚያ በኋላ በጡረታ 19 ዓመት ቆይቻለሁ። ነገር ግን አሁንም በኮንትራት ስምምነት ማስተማሬን አላቋረጥኩም፡፡
እንዴት የተራቆቱ አካባቢዎችን መልሶ ችግኝ የማልበስ ፕሮጀክቱ ተሳታፊ ሆኑ?
እኔ ተወልጄ ያደኩት አርሲ ሳጉሬ አካባቢ ነው፡፡ እዚያው እስከ 12 ተምሬ ኋላም ቀዳማዎ ኃይለ ስላሴ ዩኒቨርስቲ ገባሁ ማለት ነው፡፡ በስራ አለም በቆየሁባቸው አጋጣሚዎች ወደ ተወለድኩበት ቦታ  በምመጣባቸው ጊዜያት ሁሉ ግን የአካባቢው ከጊዜ ወደ ጊዜ በፍጥነት እየተራቆተ መምጣት ያሳስበኝ  ነበር፡፡ ይሄ ሁኔታ  እንዴት መገታት ወይም የተራቆተው መመለስ ይችላል የሚለውን ከወዳጆቻችን ጋር እንመካከር ነበር፡፡ በተለይ የአካባቢው ተወላጆች የሆንን የኢኮኖሚክስ ምሁር ዶ/ር አጥላው ንጉሴ፣እነ ፕ/ር አበበ ጌታሁን፣ ፕ/ር እንደሻው በቀለ ፣ዶ/ር ጌታቸው ተድላ ያሉ እዚሁ አርሲ አካባቢ ተወልደን ያደግን ሰዎች መመካከር ጀመርን፡፡
በዋናነት የፕሮጀክታችሁ አላማ ምንድን ነው?
እንደሚታወቀው አርሲ ጭላሎ ጋሊማ አካባቢ የሶሰት የውሃ ተፋሰስ ምንጮች መገኛ ነው፡፡ በልጅነታችን ያየነውን የውሃ ሃብት ወደ ነበረበት  ለመመለስ ነው ዛሬ ጥረት እያደረግን ያለነው፡፡
በዋናነት የቀርክሃ ችግኝ መትከል ላይ ነው እየሰራችሁ ያለው። ቀርክሃን ለምን መረጣችሁ? ቀድሞ አካባቢው በቀርክሃ ይታወቅ ነበር?
ቀርከሃ ድሮ አልፎ አልፎ ነበር በአካባቢው የሚገኘው፡፡ ቀርክሃ አፈር ቆንጥጦ የመያዝ ባህሪ ያለው ነው፡፡ በተለይ ተዳፋት ቦታዎች ላይ ቀርክሀ ከተተከለ አፈር አይሸረሸርም። ውሃ ወደ መሬት ሠርጎ እንዲገባ በማድረግ የአካባቢውን የውሃ ሃብት በሚገባ መጠበቅ የሚያስችል ተክል ነው፡፡ የአካባቢው የውሃ መጠን ወደ ነበረበት እንዲመለስ ነው እየሰራን የቆየነው፡፡ ይህ ከሆነ በኋላ ደግሞ ሌሎች የፍራፍሬ ዛፎችን ጨምሮ መትከል ይጀመራል፡፡
በቀጣይ የያዛችኋቸው እቅዶች ምንድን ናቸው?
በቀጣይ ስራችንን የበለጠ ውጤታማ ለማድረግ ከግብርና ሚኒስቴርና ከእነ አትሌት ደራርቱ ቱሉ ጋር እየሰራን ስለሆነ ትልቅ ለውጥ እናመጣለን። በተለይ የግብርና ሚኒስትሩ የቅርብ ድጋፍና ክትትል ያደርጉልናል። እሳቸው ባቀረቡልን ሃሳብ መሰረትም፣ ስራውን አስፋፍተን በጭላሎ ጋሌማ ዙሪያ ያሉ 25 ወረዳዎችን ለማካለል  ነው እቅዳችን፡፡
የዚህ ፕሮጀክት ጠንሳሽ ማን ነው?
ስራችን ህጋዊ ሰውነት ያለው እንዲሆን ያስፈልግ ነበር፡፡ በዚህ በኩል ደግሞ ቀደም ብሎ ህጋዊ እንቅስቃሴ ያደርግ የነበረው ሻምበል በለጠ ማሞ ነው፡፡ እሱን ማግኘታችን እንቅስቃሴያችን ህጋዊ ሰውነት እንዲኖረው ትልቅ አስተዋጽኦ አበርክቷል። የጭላሎ ጋሌማን እናልማ የሚለውን ሃሳብ ዶ/ር አጥላው እኔ፣ሻምበል በለጠ ሆነን መከርንበትና የአካባቢውን ተወላጆች ማሰባሰብ ጀመርን። በዚህም በርካቶችን አካተትን፡፡ በኋላም የካቲት 4 ቀን 2010 ቦርዱን በልዩ ስነስርዓት አቋቋምን፡፡ በኋላም “የተባበሩት የልማት ፕሮግራም” ለሁለት ዓመታት የቆየ ድጋፍ አደረገልን። 48 ሺህ ዶላር ነበር የሰጡን፡፡ በሱ ሁለት ዓመት ስንንቀሳቀሰ ቆየን፡፡ በኋላም ግብርና ሚኒስቴር 1.2 ሚሊዮን  ብር ድጋፍ አድርጎልን አሁን በዚህ እየተንቀሳቀስን እንገኛለን፡፡ ሌሎች ባለሃብቶችም ድጋፍ እያደረጉልን ነው፡፡ ይህ 1.2 ሚሊዮን ብር የዚህ ዓመት ክረምት መግቢያ ድረስ ያቆየናል የሚል ሃሳብ አለን፡፡ በቀጣይ ግን ከልመና ወጥተን ራሳችንን ለመቻል እያሰብን ነው፡፡
ፕሮጀክቱ ራሱ ገንዘብ ማመንጨት የሚችልበት መንገድ አለ?
አዎ፣ የቀርክሃ ስራዎችን መስራት ይቻላል፡፡ ከወዲሁ የጀመርናቸው ስራዎችም አሉ፡፡ የገበያ ትስስር ለመፍጠር ጥረት እያደረግን ነው፡፡ ቀርከሃም ብዙ አይነት ምርቶችን ይሰጣል፡፡ ከከሠል ጀምሮ የቀርከሃ ወንበሮች፣መኖሪያ ቤት እና ድልድይ ስራ ድረስ ጥቅም አለው፡፡ ወደ ቀርከሃ ውጤቶች ምርት ለመግዛት ነው እየተንቀሳቀስን ያለነው።

_______________________


                “ቀርከሃ ሰፊ ጠቀሜታ ያለው የኢንዱስትሪያል ተክል ነው”


           ራስዎን ያስተዋውቁንና ስለ ፕሮጀክቱ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታዎች ይንገሩን?


መልካም። እኔ አጥላው አለሙ እባላለሁ፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ኢኮኖሚክስ ትምህርት ክፍል መምህር ነኝ፡፡ ቀደም ብሎ ሙያዬ ምህንድስና ነበር። ከዚያ ኢኮኖሚክስ ላይ አተኩሬያለሁ ማለት ነው፡፡ ስለ ፕሮጀክታችን ጥቂት ለማብራራት ያህል፣ በዋናነት የተሰማራነው የቀርክሃ  ተክል ላይ ነው፡፡ የቀርክሃ ተክል ቶሎ አድጎ መሬትን በመሸፈን  የአፈርና የውሃ ሃብት ጥበቃን ከማገዙም ባሻገር ካደገ በኋላም በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት፡፡
በአሁኑ ወቅት በሃገራችን ትልቁ አሳሳቢ ነገር የተፈጥሮ ሃብታችንን እያጣን መሆኑ ነው፡፡ ደኖች እየወደሙ ወንዞች እየደረቁ ነው፡፡ ስለዚህ የደኖችን ይዞታ መመለሱ ወሣኝ ነው፡፡ ቀርክሃ ደግሞ ፈጥኖ መሬትን በደን ለማልበስ በጣም ጠቃሚ ነው። ቀርክሃ የአካባቢ ጥበቃን ፈጥኖ ለማከናወን ከማገዙም ባሻገር ፈጣን  የሆነ ቀጥተኛ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም አለው፡፡ ዛፉን መሸጥ ይቻላል፤ የቀርክሃ እንጨት ጠንካራ በመሆኑ በኮንስትራክሽን ግንባታ ስካፎልድ (መውጫ) መስሪያ ይሆናል፤ ለከሰል ይሆናል፣ በበቂ ሁኔታ የሚመረት ከሆነ ጨርቃ ጨርቆች ይመረትበታል፤ ቅጠሉ ለእንስሳት መኖ ይሆናል፤ እንቡጡ  ደግሞ ለሰውም ምግብ ይሆናል። ቀርክሃ ከምግብነት፣ ከአካባቢ ጥበቃ  ጀምሮ ባለ ብዙ ዘርፍ ጥቅም ያለው ነው፡፡ በየ3 ዓመቱ ፈጥኖ ለምርት የሚደርስ መሆኑ እንዲሁም፣ ፈጥኖ ራሱን የሚተካና የሚራባ መሆኑም ተመራጭ ያደርገዋል። ቀርክሃ በአጠቃላይ ሰፊ ጠቀሜታ ያለው ኢንዱስትሪያል ተከል ነው፡፡ የገበያ ትስስር ከተፈጠረለት በሰፊው የስራ እጦትን ይቀርፋል፡፡ በኢኮኖሚ ማህበራዊና አካባቢ ጥበቃ በኩል እጅግ ተዘርዝረው የማያልቁ ጥቅሞች ያሉት ተክል ነው፡፡
ይሄን ጠቀሜታ ለገበሬው እያስገነዘባችሁ ነው?
የስልጠና ማዕከል አዘጋጅተናል፡፡ እናሰለጥናለን፤ እናስተምራለን፡፡ ተክሉን ከማርባት ጀምሮ ወደ ምርትና እደ ጥበባት የሚገቡበትን መንገድ እናሰለጥናለን። ለወደፊትም ሠፊ የማስገንዘብ  ስራ እንሰራለን፡፡ አሁን ተክሉን መትከልና ማራባት ላይ ነው ያተኮርነው። በቀጣይ ወደ ኢንዱስትሪ የሚቀየርበትን መንገድ በሰፊው እናሰለጥናለን፡፡ ቀርክሃ ሁለት አይነት ዝርያ ነው ያለው፡፡ የደጋ እና የቆላ ተብሎ ይከፈላል፡፡ የደጋውን ዝርያ ለማግኘት በጣም ከባድ ነው፡፡ አሁን የዚህን የደጋ ቀርክሃ ነው እያራባን ለገበሬው እያከፋፈልን ያለነው፡፡ የተደራጁ ገበሬዎች ግን በሺዎች የሚቆጠሩ ችግኞችን ወስደው ሠፊ ቦታ ላይ ነው የተከሉት። ስለዚህ የፓምፕ እና መሰል ድጋፎችን አድርገናል። እኛ በዋናነት ችግኙን እናቀርብላቸዋለን፤ የእንክብካቤ ስልጠና እንሰጣቸዋለን፡፡ ከዚህ በኋላ የማሳደጉና ወደ ጥቅም የመለወጡ ተግባር የገበሬዎቹ ይሆናል ማለት ነው፡፡
የዚህ ፕሮጀክት የመጨረሻ ግቡ ምንድን ነው?
ትልቁ ግብ የአካባቢ ጥበቃ ማድረግ ነው። የአካባቢ ስነ ምህዳር መጠበቅ ነው፡፡ ከዚህ ጎን ለጎን  ደግሞ ቀርክሃ ኢንዱስትሪያል ተክል እንደመሆኑ የስራ አድል እንዲፈጠርና ለአርሶ አደሩም ለአምራቹም የገቢ ምንጭ እንዲሆን ነው፡፡ በተለይ ወጣቶች የገጠር ኢንዱስትሪ  ላይ እንዲሰማሩ ቀርክሃ ሠፊ እድል ይፈጥራል፡፡ ይሄ ፕሮጀክት ምሳሌ እንዲሆንና በሌሎች የኢትዮጵያ ክፍሎቸ  እንዲተገበር ነው ሃሳባችን፡፡










Page 11 of 612