Administrator

Administrator

  በኢትዮጵያ የኮቪድ 19 ወረርሽኝ ከተከሰተ ከአንድ አመት በኋላ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሕፃናት፣ ወላጅና አሳዳጊዎቻቸው
በወረርሽኙ ምክንያት ከስራ ገበታቸው በመፈናቀላቸው ወይም የስራ ሰዓት በመቀነሳቸው ምክንያት ለከፋ ድህነት ተጋላጭ እንደሆኑ  ሴቭ ዘ ችልድረን ሰሞኑን ባወጣው መግለጫ አስታወቀ፡፡
ወረርሽኙ በቤተሰብ ላይ በሚያሳድረው ከባድ ተጽእኖ የተነሳም፣ ሕፃናት ወደ ጉልበት ስራ እንዲገቡ እየተገደዱ መሆኑን ተቋሙ ጠቁሟል፡፡   
የስራ እድል ፈጠራ ኮሚሽን፣ በመጋቢት 2012 ባዘጋጀው የኮቪድ 19 ተጽእኖ የአጭር ጊዜ የፖሊሲ ምክረ ሃሳብ፣ እስከ 2.5 ሚሊዮን የሚጠጉ ስራዎች እ.ኤ.አ እስከ 2020 አጋማሽ ሊዘጉና በዚህም አገሪቱ 296 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ሊታጣ እንደምችል መገመቱን ሴቭ ዘ ችልድረን  ጠቅሷል፡፡
በወረርሽኙ ሳቢያ የወላጆች ከስራ መፈናቀልና የልጆቻቸውን መሰረታዊ ፍላጐት ማሟላት አለመቻል የሕፃናት አድን
ድርጅትን በእጅጉ እንደሚያሳስበው በመግለጫው  አስታውቋል፡፡ ሕፃናት የወላጆቻቸው የገቢ ሁኔታ ሲዋዥቅ ለምግብ እጥረት፣ ለህመምና  ለአደገኛ የጉልበት ብዝበዛ የሚያጋልጡ ሁኔታዎች ውስጥ ይወድቃሉ ያለው ተቋሙ፤ ወደ ትምህርት ገበታቸው የመመለስና በትምህርታቸው የመግፋት እድላቸውም ይመናመናል ብሏል፡፡
ኑሮአቸው በወረርሽኙ ምክንያት ከተዛባባቸውና  ለድህነት ከተዳረጉ ሕፃናት መካከል አንዷ የሆነችው የስምንት አመቷ ራሄል* (ስሟ ለደህንነቷ ሲባል የተቀየረ) የተናገረችውን ለአብነት ይጠቅሳል፤
ሕይወት ከኮሮና በፊት ጥሩ ነበር። ሁለቱም ወላጆቼ ጥሩ ገቢ የነበራቸው ሲሆን ኑሮአችንም ምቹ ነበር፡፡ አባቴ የተለያዩ መጫወቻዎች ወዳሉበት መዝናኛ ቦታ ሲወስደኝ እኔም እሽክርክሪት፣ ሸርተቴና ሌሎች ጨዋታዎች እጫወታለሁ። አይስክሬምና ፍራፍሬዎችም ይገዙልኝ ነበር። ከወረርሽኙ በሁዋላ ግን አባቴ ገቢው ቀነሰ ፤እናቴም ስራዋን በማጣቷ ቤት መዋል ጀመረች፡፡ በፊት ወተት እንቁላልና ስጋ እንመገብ ነበር፤ አሁን ግን የምንበላው ሽሮ ብቻ ነው፡፡´
የዓለማቀፍ ሌበር ድርጅትን የቅርብ ጊዜ ጥናት ጠቅሶ ሴቭ ዘ ቺልድረን እንዳመለከተው፤ በአለም አቀፍ ደረጃ 255 ሚሊዮን ስራዎች በወረርሽኙ ሳቢያ  የተዘጉ ሲሆን  በአፍሪካ ደግሞ 38 ሚሊዮን ሰዎች እ.ኤ.አ በ2020 ስራቸውን በኮቪድ ምክንያት አጥተዋል፡፡ በኢትዮጵያም በዚሁ ዓመት መጨረሻ ላይ  3.7 ሚሊዮን የስራ እድሎች ሊዘጉ እንደሚችሉ ጥናቱ አመልክቷል።



Monday, 15 March 2021 08:09

የመደመር መንገድ;


          አንድ የንስር ጫጩት እናቱ መብረር ስታለማምደው ቆይታ በመጨረሻ #አሁን ያለ እኔ ድጋፍ መብረር ስለምትችል ከእንግዲህ ብቻህን ከጎጆ ወጥተህ ክንፍህን ማንቀሳቀስ ትችላለህ; አለችው።
ጨቅላው ንሥርም በደስታ ከጎጆ ሲወጣ በአቅራቢያው አንድ አሳማ ሲሮጥ ያያል። በደስታ ውስጥ ሆኖ እንዲህ ሲል ለእናቱ ነገራት፤ "እዪውማ! ያንን ጮማ የሆነ አሳማ" አለና ሄዶ ለቀም ሊያደርገው ተጣደፈ።
"ተው ተው የእኔ ልጅ! እሱ ይቅርብህ!" በማለት ተቃወመች፤ የንሥሩ እናት። "አንተ አሁን አሳማ ለማደን አልደረስክም፤ ገና ነህ። ባይሆን አነስ አነስ ያሉትን አይጦች በማደን ብትጀምር ጥሩ ነው፤ ጉልበትህ መጠንከር አለበት"  አለችው።
ንሥሩ በእናቱ ክልከላ ቅር ቢለውም ምክሯን ግን ከመስማት አላመነታም። ከዚያ እየዞረ አይጦችን እያደነ ይበላ ጀመር። መጀመሪያ ላይ አይጦቹን ለመያዝ በጣም ተቸግሮ ነበር። እየቆየ ግን አያያዙን ስለለመደው በቀላሉ ለቀም ያደርጋቸው ጀመር። እያደገ ሲመጣ አይጥ ማደኑ በጣም ቀላል ሆነበት፤ ሥጋቸውም አላጠግብ አለው። በዚህ መሐል ግዙፉን አሳማ ሲሮጥ ተመለከተው።
"አሃ! አሁን ተገኘህ፣ መጣሁልህ ጠብቀኝ"  ብሎ ወደ አሳማው ሊወረወር ሲል እናቱ በድጋሚ አስቆመችው።
"አሁን ጥንቸል ምናምን ማደን ጀምር። አሳማውን ለጊዜው ተወው" አለችው።
ንሥሩ ሳያመነታ አሳማውን ትቶ ጥንቸል ማደን ጀመረ። ሆኖም ጥንቸሎቹ እንደ አይጥ ለማደን ቀላል አልሆኑለትም። ሲሮጡ አይጣል ነው። ደርሶ ለቀም ሊያደርጋቸው ሲል እጥፍ ብለው አቅጣጫ ይቀይሩበታል። መጀመሪያ አካባቢ ቀኑን ሙሉ ታግሎ አንድ ጥንቸል መያዝ ይከብደው ነበር። እየቆየ ሲሄድ በቀን ሁለትም ሦስትም መያዝ ለመደ። በዚህ መሐል የተለመደው አሳማ ትውስ ሲለው ከእንግዲህ እሱን ማደን አለብኝ ብሎ ተነሳ። ችግሩ አሁንም እናትየው አልፈቀደችለትም።
"በጥንቸሎቹ ቅልጥፍና ብትማርም ክብደት ያለው ነገር መሸከም ደግሞ በግና ፍየሎችን በማደን መለማመድ አለብህ" ስትል ነገረችው።
ንሥሩም እንደተባለው አደረገ። ብዙ በጎችንና ፍየሎችን እያደነ ሲበላ ከረመ።
አንድ ቀን እንደተለመደው በግ ሊያድን ሲወጣ ያንን አሳማ አየው። ዞር ብሎ እናቱን ሲመለከት በዐይኗ "አሁን ጊዜው ነው" የሚል ምልክት ሰጠችው። ክንፉን እያማታ ሽቅብ ወጣና አነጣጥሮ ቁልቁል ተወረወረ። ተወርውሮም አልሳተውም፤ አፈፍ አደረገው። የጊዜ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን ዐቅሙን ሲያከማች መቆየቱ አሳማውን ያለ ችግር እንዲጨብጥ አደረገው።
ደራሲ: ዐቢይ አህመድ አሊ (ዶ/ር)
(kገፅ 19 እና 20 የተቀነጨበ)

Monday, 15 March 2021 08:04

የአዲስ ዘመን ቀለማት

 ዘመን መልኩን ቀይሮ አዲስ ቀለም ለብሶ፣ አሻራውን በትዝታ ትቶ ሲሄድ፣ የሰው ልጅ የአዲሱን ተስፋ ጭራ እየተከተለ ይዘምራል። ምድር እንኳ ያለፈ ዐመት ቀለሟን ቀይራ፣ ለዛዛና ደረቅ አትክልቷ በአረንጓዴ ቀለም ነጥራ በቢጫ አበቦች ሸልማ ትመጣለች፡፡
ሰው ሕይወት እንዳይሠለቸው የራራች ይመስል ተፈጥሮ አዲስ ጐፈሬ አበጥራ፣ በወንዞችዋ መዝሙር ከበሮ እየደለቀች፣ ተስፋውን ታነቃቃለች፤ በክረምቱ ዶፍ የጨለሙ ሠማያት በብርሃን ፀዳል አሮጌ ሽርጣቸውን አውልቀው፣ ዐይኖቻቸው በርቶ ሲመጡ፤… አድማሳት በአዲስ ምኞት ሠክረው ይደንሳሉ፡፡
በተለይ ለእኛ ለኢትዮጵያውያን መስከረም ወር ስትመጣ ክረምቱ እንዲሁ አይሸኝም፤ ጭጋጉ በመዘውር አይሸሽም።… በቡሄ፣ በእንቁጣጣሽና በመስቀል ችቦ ነበልባል እየተቀጣ ይመጣል፡፡
የመስከረም መስክ በውበት የሚወሰውሰው ተፈጥሮን ብቻ አይደለም፤ ለጥበብ የተቀቡ ከያንያን ብዕርም ቅኔ አምጦ ይወልዳል፡፡ ሣቅና ተስፋን በአየሩ ላይ ይረጫል! አዳዲስ መዝሙሮች በምድሩ ላይ ይናኛሉ፡፡
በሃገራችን ለዚህ ሞገሣዊ ጥበብ እማኝ የሚሆኑ ሕሩያን በርካታ ናቸው፡፡ በተለይ የቀደመው ዘመን አንጋፋ ከያንያን በርካታ አሻራዎቻቸውን አስቀምጠው በማለፋቸው፣ ሁሌም ትዝ ይሉናል፡፡ ከነዚህ ውስጥ ገጣሚና ሰዓሊ ገብረ ክርስቶስ ደስታ፣ ፀጋዬ ገብረ መድህን፣ ከበደ ሚካኤልና ሌሎችንም መጥቀስ እንችላለን፡፡
ስለ መስከረም ጥባት ስንኝ ከቋጠሩት ውስጥ አንዱ የሆኑት ከበደ ሚካኤል፤ “መስከረም ጠባ” በሚለው ግጥማቸው እንዲህ አሥፍረዋል፡-
ዐቧራው ተነሳ ነፋሱ ነፈሰ፤
ደመና እየሸሸ ሰማዩ ሲጣራ፣
ስንዴው ጨበጨበ እሸቱ ደረሰ፣
ዝናቡም ሲፈፀም ተከተለ ብራ፣
ደመናው ሲሸሽ ሰማዩ መጥራቱን፣ እርጥበቱ ሲሄድ አቧራና ንፋስ መተካቱን በዜማ ይነግሩናል፡፡… ስንዴውና እሸቱ ያበለፀገው ዝናም ሲሄድ፣ ብራው በእግሩ መተካቱን ሲያሳየን፣ በውስጣችን የሁለቱ ወቅቶች ፍርርቅ ድንበር ይታየናል፡፡
እኛ ደግሞ በዚህ መካከል የክረምቱን ማለፍ አማካሪ ችቦዎቻችንን ጨብጠን፣ በየደጃችን ብቻ ሣይሆን በልባችን ላይ እንሰበስባለን፡፡ ሴቶች አበባየሁ ወይ በሚል ዜማ በሚጥሙ ስንኞች ስሜታችንን ሲበረብሩት ውስጣችን ሀሴት ያደርጋል፡፡… ነፍሳችን ለአዲስ ጉዞ ክንፎችዋን ትዘረጋለች።
ከበደ ሚካኤል ደግሞ በግጥሞቻቸው ስንኞች የተፈጥሮን ምሥል እንዲህ ያሳየናል፡፡
ክፈፍ ላይ ሲያስተውሉት አገሩን በሰፊ
መሬት ትታያለች የክት ልብሷን ለብሳ
ለምለሙ ውበቷ አይመስልም አላፊ
ከአረንጓዴ ቀለም ማማር የተነሳ
ይህ ግጥም የመስከረሙን ዋዜማ፣ የምድር ገጽ ብሩህነትና ውበት ያሣየናል፡፡… አረንጓዴ ቀለም ተሸልማ ልብ የምትማልልበት ወር ወደ ልባችን ያቀርባል፡፡… ያም ውበት ቀኑ ደርሶ ማለፉ ባይቀርም ደግሞ የሚያልፍ  አይመስለንም ብለው አድናቆቱን ከፍ ያደርግልናል፡፡ ይህ የመስከረም ሠሞን ውበትና ዝማሬ በኢትዮጵያውያን ሕይወትና ዐለም፣ አሻራው ታላቅ መሆኑን የምናውቀው፣ የግጥም ቤት አመታታችን ሣይቀር ከዚህ የሆያሆዬ እታበባሽ ጋር የተቆራኘ መሆኑ ነው፡፡
ሌላው ቀርቶ የከበደ ሚካኤል ይህ ግጥም ቤት አመታቱ፣ ከቡሄ በሉና ከአበባየሁ ሆይ ጋር የተያያዘ መሆኑ ይደንቃል፡፡
አበባየሁ ወይ
ለምለም
አበባየሁ ወይ
ለምለም
ባልንጀሮቼ
ለምለም
ግቡ በተራ
እንጨት ሰብሬ
ለምለም
ቤት እስክሰራ
ለምለም
ሲል በአማርኛ የግጥም ቤት አመታት ስለት ውስጥ የተመረጠና የተወደደውን የሀለ ሀለ ቤት ያሣየናል፡፡ የእኛ ነገር ከአውዳመታችንና ከአሥራ ሦስት ወራት የፀሐይ ብርሃን ጋር መዛመዱ ልዩ ያደርገናል።
ለዐይን የሚታዩ ብቻ ሣይሆኑ መዐዛቸውን በአፍንጫ ቆንጥጦ የሚይዝና ነፍስን የሚማርክ ዕጽዋት አብረው ብቅ ማለታቸውም ሌላው የአዲስ ዘመን ዋዜማ ፀጋ ነው፡፡ የከበደ ሚካኤል ግጥም እንዲህ ይላል፡-
እንግጫ ሰንበሌጥ ሰርዶና ቄጠማ
አክርማና ጦስኝ ደግሞም እነ ሙጃ
አበቃቀላቸው ሕቡር የተስማማ
መስኩ ላይ ተቀምጧል ያበባ ስጋጃ
ይህ ማራኪ ውበትና ውብ መዐዛን በአንድ ያጣመሩ፣ የጥቢ የደስታ ስሜት ዝማሬዎችን፣ የአዲስ ዐመት ሥጦታዎችን የያዘ ነው፡፡ ያምራል፤ ይጣፍጣል፤ ወረድ ብሎ ያሉት ስንኞች ደግሞ ሌላ ውበት ፈጣሪ ፍጡር ይዘው ይመጣሉ፡-
ቀለሙ ወይን ጠጅ የስጋጃው መልኩ
ቁጭ ብድግ እያለች ስትጫመት ወፏ
ሕይወት አገኘና ደስ ደስ አለው መልኩ
እጅግ ያማረ ነው ጥቁር ቢጫ ክንፏ፡፡
ይህ አንጓ የመንግሥት ለማን
የመስቀል ወፍና የአደይን አበባ
ቀጠሮ እንዳላቸው መስከረም ሲጠባ
ማን ያውቃል?
ማን ያውቃል?
የሚለውን አዝማች ያስታውሰናል፡፡ ከላይ እንደጠቀስኩት ብዙዎች የሀገራችን ከያንያን የአዲስ ዐመትን ውበትና ተምሳሌት በአብዛኛው ዘምረውታል፡፡ ለምሳሌ ፀጋዬ ገብረመድህን፣ የወቅቱን ለውጥ እንደ ንጋት ያየዋል፤ በችቦ ብርሃን ይመሥለዋል፡፡
ነጋ የአዲስ ዘመን ችቦ
ፈካ ፀደይ አረብቦ
በራ የመስቀል ደመራ

Monday, 15 March 2021 07:54

ቤተኛ ባይተዋርነት

 ጆርጅ ዚመል የተባለ የሥነ-ማኅበረሰብ ጥናት ሊቅ “ቤተኛው ባይተዋር” (ዘ ስትሬንጀር) የተሰኘ ጽሑፍ አለው። ይህ በብዙ መስኮች ላይ ተጽዕኖውን ያሳደረ ጽሑፍ ቤተኛ ባይተዋርነት ያለውን ልዩ ባህርይ ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።
ዚመል እንደሚለው፤ “ቤተኛ ባይተዋር” ማለት፤ ቤተኛነትንም ባይተዋርነትንም በአንድ ላይ አጣምሮ የያዘ ሕይወት ማለት ነው። ቤተኛ ባይተዋር ከእንግዳ ይለያል፤ እንግዳ ዛሬ መጥቶ ነገ የሚሄድ ሲሆን ቤተኛ ባይተዋር ግን ዛሬ መጥቶ ነገም የሚቆይ ነው። የውጭ ሰው አይደለም፤ መጥቶ የሚሄድም አይደለም። በአንድ በኩል የውስጥ ሰው ነው፤ በሌላ በኩል የውጭ ሰው ነው። መንታ ሥሪት አለው። ቤተኛ ባይተዋር፤ በአንድ ቡድን ውስጥ የቡድኑ አባል ሆነው ነገር ግን የተለየ የተግባር ወይም የአስተሳሰብ ልምድ ያላቸው ሰዎች ጠባይ ነው።
የቤተኛ ባይተዋርነት ንድፈ ሐሳብ ፈጣሪው ጆርጅ ዚመል፣ በዚሁ የቤተኛ ባይተዋርነት ተፈጥሮ ውስጥ ያለፈ ይመስላል። ዚመል በጀርመን የሚኖር አይሁዳዊ ሊቅ ነበር። በአንድ በኩል ጀርመናዊ ነውና ከጀርመን ጋር የነበረው ትስስር ቤተኝነት አለ። በሌላ በኩል ደግሞ አይሁዳዊ በመሆኑ ምክንያት የናኘ ምሁር ቢሆንም እስከ ሕይወቱ መገባደጃ ድረስ በመደበኛ ዩኒቨርሲቲ መምህር ለመሆን አልተፈቀደለትም።
ተማሪዎች እየከፈሉት ነው ያስተምር የነበረው። ይህ ሁኔታ ለዚመል የቤተኛ ባይተዋርነትን ጠባይ እንዲያዳብር አድርጎታል። ብዙ አዳዲስ ሐሳቦችን በመፍጠር ረገድም አስተዋፅዖ አድርጎለታል። ካርል ማርክስ፣ ሲግመንድ ፍሮይድ፣ አልበርት አነስታይን እና ሌሎች መሰል  አይሁድ-ጀርመናውያን ሊቃውንት፤ ይህ የቤተኛ ባይተዋርነት ጠባይ ነገሮችን በተለያየ አቅጣጫ ለማየት ዕድል የሰጣቸው ይመስለኛል።
ቤተኛ ባይተዋርነት የውስጥም የውጭም እይታ እንዲኖረን ዕድል ይሰጣል። ስለ አንድ ተቋም ከውስጥ የሚያዩት የተቋሙ ባልደረቦችና ከውጭ ሆነው ተቋሙን የሚመለከቱ ሰዎች ተመሳሳይ እይታ አይኖራቸውም። የተቋሙ ባልደረቦች የተቋሙን ስኬት አጋንነው መመልከታቸው አይቀርም። በተቋሙ ውስጥ ሆነው እየለፉ ነውና የተቋሙን ብርታት እንጅ  ስሕተቱን ለመመልከት ይከብዳቸዋል። በሌላ በኩል ደግሞ ከውጭ ሆነው ተቋሙን የሚመለከቱ ሰዎች የተቋሙን የውስጥ ጥረትና ያለበትን ተግዳሮት አይመለከቱም። የተቋሙን ጥረትና ስኬት  ዘንግተው ጉድፍ ፍለጋ ላይ ብቻ ያተኩራሉ። እውነቱ ያለው በእነዚህ በሁለቱ መካከል ነው።
ቤተኛ ባይተዋርነት የውስጥንም የውጭም እይታዎች በማካተት ሚዛናዊ እይታ ይፈጥራል። ቤተኛ ባይተዋሮች በሌሉበት ከባቢ ውስጥ ለውጥ እንደ ከዋክብት የራቀ ጉዳይ ይሆናል። ይህ መንታ ሁኔታ ነው ቤተኛ ባይተዋሮችን የለውጥ ለኳሾች የሚደርጋቸው።
ኢህአዴግን ከውጭ የሚመለከቱ ሰዎች ኢህአዴግ ውስጥ በተግባር የተሰራውን ስራ፣ የተደከመውን ድካም፣ የተደረገውን ጥረትና የመጣውን ስኬት ሁሉ ገደል ከትተው፣ የኢህአዴግን ስህተቶችና ድክመቶች ብቻ ያወራሉ።
እነዚህ ሰዎች ስህተትን ለመጠቆም፣ ጎዶሎን ለመሙላትና አቅጣጫ ለማሳየት የውጭ ተመልካችነታቸው ያግዛቸዋል። በአንጻሩ የመሪነት ቦታ ላይ ሆነው መሬት ላይ ያለውን እውነታና የውስጡን ውጣ ውረድ ስለማያስተያዩት ከተጨባጭ እውነታ መራቃቸው አይቀርም። እዚህ ጋ እውነት ሁሉ ተጨባጭ እውነት አለመሆኑን ልብ ይሏል።
በሌላ በኩል፤ ኢህአዴግን ከውስጥ የሚመለከቱት ሰዎች ሃያ አራት ሰዓት ስለ ኢህአዴግ ስኬትና ድል ማውራት አይሰለቻቸውም። የኢህአዴግ ድክመቶች ግን ፈጽመው አይሸቷቸውም። ችግሮቹን ከመላመዳቸው ብዛት የችግሮቹን መጥፎ ሽታ እንደ መልካም መዓዛ ለማጣጣም መሞከራቸው አይቀርም።
ኢህአዴግ የውስጥና የውጭ እይታዎችን አጣምሮ ይዞ ድርጅቱን መለወጥ የሚፈልግ ሰው ያሻው ነበር። ኢህአዴግ፤ ተቃዋሚ ኢህአዴግ ያስፈልገው ነበር። ተቃዋሚ ኢህአዴግ፣ የውጭንና የውስጥን እይታ አካትቶ ኢህአዴግን የሚለውጥ የኢህአዴግ ሰው ማለት ነው። ኢህአዴግ ከውጭ በሚነሳ የአልፎ-ሂያጅ ትችት ብቻ ሊለወጥ አይችልም።  ከውስጥ በሚደረግ የመታበይ ስሜትና የድል ትርክት ብቻም ሊከርም አይችልም።
ቤተኛ ባይተዋርነት ባሳለፍነው ልምድ ወይም የአስተሳሰብ ጎራ ብቻ የሚመጣ አይደለም። ሰዎች ቤተኛ ባይተዋርነትን በራሳቸው ጥረት ሊያመጡት ይችላሉ። ጆሴፍ ሉፍት እና ሃሪ ኢንግሃም የተባሉ የስነ-ልቦና ምሁራን፤ “የጆሃሪ መስኮት” የተሰኘ ዝነኛ የጠባይ መግባቢያ ዘዴ ፈጥረዋል። ዘዴውን “ጆሃሪ” የሚል ስያሜ የሰጡት የስማቸውን የመጀመሪያ ፊደላት ጆሴፍ እና ሃሪ በማጋጠም ነበር። በጆሃሪ መስኮት ንድፈ ሃሳብ መሰረት ሰብዕናችን በአራት መስኮቶች ሊታይ ይችላል። “ለሁላችን የሚታይ፣ ለእኛ የተሰወረ፣ ለሌሎች የተሰወረ፣ ለሁላችን የተሰወረ” ይሰኛሉ፤ አራቱ መስኮቶች።
ለሁሉ የሚታየው ጠባይ - ግልጽና ለመግባባት ምቹ የሆነው ባህሪያችን ነው። ይህን ጠባያችንን እኛም ራሳችን እናውቀዋለን፤ ሌሎች ሰዎችም ይህንን ጠባያችንን ያውቁልናል።
ከባለቤቱ የተሰወረው ጠባይ - ሰዎች የሚያውቁት እንጂ እኛ የምናውቀው አይደለም። “ጆሮ ለባለቤቱ ባዳ ነው” እንደሚባለው። ሰዎች ስለ እኛ የሚያውቁት፣ እኛ ራሳችን ግን በፍጹም የማናውቀው ጠባይ አለን።
ከሌሎች የተሰወረው ጠባይ - እኛ ራሳችን እናውቀዋለን እንጂ ሌላ ሰው አያውቅልንም። እኛ እያወቅነው ሰው ግን በሌላ መልኩ ከተረዳን ይሄ ጠባያችን ለሌሎች ሰዎች የተሰወረ ነው ማለት ነው።
ለሁሉ የተሰወረው ጠባይ - ይህ እኛም ሆንን ሌሎች ሰዎች በግልጽ የማናውቀው፣ በጨለማ ያለ ሰውር ጠባያችን ነው። ለምሳሌ ያህል እኛም ሆንን ሌሎች ሰዎች የማናውቀው ድብቅ አቅምና ችሎታ ሊኖረን ይችላል። በአጠቃላይ ይህ የማንነታችን መስኮት ማንም ምንም ሊመለከትበት የማይችል ጸሊም መስኮት ነው።
የሰው ልጆች እርስ በርስ ለመተባበርና አንዱ በአንዱ ላይ እምነት ለማሳደር ይችል ዘንድ ለሁላችን የሚታየው የሰብዕናችን መስኮት ሊሰፋ ይገባል። ይሄ መስኮት እየሰፋ ሲመጣ ነው መደመር እውን የሚሆነው። ይህ መስኮት እንዲሰፋ ራስን በግልጽነት ተጋላጭ ማድረግና የሌሎችን ግብረ-መልስ  በጸጋ መቀበል ያስፈልጋል።
ለሌሎች የተሰወረውን ማንነታችንን ሌሎች እንዲረዱልን ለማድረግ ራሳችንን ተጋላጭ ማድረግ ያስፈልጋል። ሰዎች የማያውቁልን ብዙ መልካም ሀሳብና ቅን ምኞት ሊኖረን ይችላል። ሆኖም ይህንን መልካም ሃሳባችንን ለሌሎች ለማስረዳትና ራሳችንን ለሌሎች ግልጽ ለማድረግ ካልቻልን፣ ሰዎች በተሳሳተ መንገድ ሊረዱን ይችላሉ። በረጅም ጊዜ ሂደት ሃሳቤን ለአጋሮቼ በግልጽ ባላስረዳ ኖሮ የገዛ ወዳጆቼ እንኳን እንቅስቃሴዬን በሌላ ሊተረጉሙብኝና የመደመርን ጉዞ ሊያጨናግፉት ይችሉ ነበር። ራሳችንን ለሌሎች ካልገለጽን ብዙ መልካም ነገር ብናስብና ብንሰራ እንኳን ሌሎች ሰዎች ይሄንን አይረዱንም። አልተረዱንም ብለን ከማዘንና  ሰዎችን ከመክሰሳችን በፊት ራሳችንን በትክክል ስለ መግለጻችን ማሰብ ይኖርብናል።
በሌላ በኩል ደግሞ ለእኛ የተሰወረውን ጠባያችንን ለማወቅና ለማስተካከል ከሌሎች ሰዎች ግብረ መልስ መቀበል ያስፈልጋል። ለራሳችን የማይታወቀን ብዙ ጉድለት ሊኖርብን ይችላል። ጉድለታችንን የምንሞላው ሰዎች ስለ እኛ የሚሉትን በመስማትና ስህተታችንን በግልጽ እንዲነግሩን በማድረግ ነው።
ራስን ተጋላጭ ማድረግና ግብረ መልስ መቀበል የመደመር ዋልታና ማገሩ ነው። ሰዎች ባይረዱንም በትዕግስት ስለ ራሳችን ማስረዳት፣ ማሳወቅና በተግባር ማሳየት ያስፈልገናል። በሌላ በኩል ደግሞ እኛ ስለ ራሳችን ያልተረዳነው ድክመትም ሆነ ጥንካሬ ካለ ሰዎች እንዲያስረዱን እድል መስጠት አለብን። ይህ ሲሆን ለሁላችን የሚታየው መስኮት እየሰፋ ይመጣል። አንዱ ስለ አንዱ ስለሚያውቅ ለመግባባት፣ ለመተማመን፣ በጋራ ለመስራት አንቸገርም። ለመደመር አንቸገርም።
ይህ የጆሃሪ መስኮት የቤተኛ ባይተዋርነትን የአስተውሎት ጥቅም ያላብሰናል። የውስጥና የውጭ እይታ እንዲኖረን ያደርጋል። የውስጥ እይታን ለሌሎች በማካፈልና የውጭ እይታን ከሌሎች በመቀበል መደመር እንችላለን። በመናገርና በማዳመጥ መደመር እንችላለን። ሌሎች ቀና ሃሳባችንን እስካልተረዱን ድረስ ቀና ማሰባችን ብቻ ትርጉም የለውም። ስለዚህ ሁሌም ሌሎች ሃሳባችንን እንዲረዱና ማንነታችንን እንዲያውቁ ከመናገር መቆጠብ የለብንም። ሌሎች የሚነግሩንን እስካልሰማንና ራሳችንን እስካልፈተሽን ድረስ መናገርም ብቻውን እንደ ሽንቁር እንስራ ፍጻሜው ባዶነትና ለማንም የማይጠቅም ሆኖ መጣል ብቻ ነው።
ሁሌም ራሳችን የምናውቀውን ነገር ሰው ደግሞ እንዲነግረን ብቻ የምንፈልግ ከሆነ ቤተኛ ባይተዋርነታችን አይዳብርም። የራስን ጩኸት መልሶ እንደማዳመጥ ነው። ራሳችንን ማወቅ ይሳነናል። ኢህአዴግ ለውጥ ማምጣት የሚችለው ከሁለት በኩል በሚመጣ ሰይፍ ነው። ያሉበትን ስህተቶች ከሌሎች አስተያየት እየተቀበለ በማረምና የሰራቸውን በጎ ስራዎችና ሀገር በማስተዳደር ሂደት ውስጥ መሬት ላይ ያለውን ተግዳሮት ደግሞ በግልጽ ለሌሎች በማስረዳት ነው።
እኛ ያደረግነው ይኸንኑ ነው። ከጥርጣሬና ከመጠላለፍ ፖለቲካ ነጻ የምንወጣው በሌሎች መንደር ምን ይባላል? ብለን ካዳመጥናቸውና ሌሎች ስለ እኛ የማያውቁትን ከነገርናቸው ብቻ ነው። ሁሉም በየጎራው የራሱን ብቻ የሙጥኝ ብሎ ካጉረመረመና ራሱን ብቻ ከሰማ ለውጥ አይኖርም። ሁለቱም ነገሮች ያስፈልጋሉ፤ ራስን ማወቅና ራስን ማሳወቅ። ይህ ሲሆን ነው ሁላችንም ነፍስ ለነፍስ መደማመጥ የምንችለው። በአራቱ የጆሀሪ መስኮቶች መካከል እየተመላለሱ የራስንና የሌሎችን ምልከታ ተጠቅሞ ራስን መፈተሽና ለማሳደግ መሞከር በእመርታ ለመደመር ወሳኝ እርምጃ ነው። ሀሳብን መናገርና የሌሎችን ሃሳብ (ግብረ መልስ) ማዳመጥ ቀስ በቀስ ተመሳሳይ አቋምና ራዕይ ያላቸው ሰዎች እየተሰባሰቡ እንዲሄዱ ያደርጋል። ይኸም የብቸኝነትን ጉድለት በመሙላት አቅም ለመፍጠር ያስችላል። ኢንሳ ውስጥ በነበርኩባቸው ዓመታት ያደረግኩት አንዱ ስኬታማ ስራ ሰዎችን ማብቃትና የተሻለ ነገር እንዲያልሙ ማነሳሳት እንደሆነ ቀደም ብዬ ገልጫለሁ። ይህ ጥረቴም በአጭር ጊዜ ፍሬ ማፍራት ጀምሮ ነበር። እንደውም በአንድ ወቅት ኢንሣ ላይ እየተፈጠረ የነበረውን አቅም ይበልጥ በሁሉም ደረጃዎች ተደራሽ ለማድረግ አስበን ነበር። ለዚህም ከሃያ በላይ የሚሆኑ በኢንሳ ጥሩ አቅም የፈጠሩ መካከለኛ አመራሮችን ወደ ሌሎች የመንግስት ተቋማት እንዲዘዋወሩ ማድረጋችን አብነት መሆን ይችላል።
(ባለፈው ቅዳሜ ተመርቆ ለንባብ ከበቃው የጠ/ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ “የመደመር መንገድ” የተቀነጨበ)


 የአለማችን ሴቶች ከፓርላማ ወንበር የያዙት ሩብ ያህሉን ብቻ ነው

           በአለማችን በሴት ፕሬዚዳንቶች ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሮች የሚመሩ አገራት ቁጥር ባለፈው የፈረንጆች አመት ከነበረበት በ2 ብቻ ጨምሮ 22 መድረሱንና በአለማችን ፖለቲካ ውስጥ የሴቶች ተሳትፎ በመጠኑ ቢጨምርም፣ የጾታ ልዩነቱ አሁንም ሰፊ መሆኑንና በአለማቀፍ ደረጃ ሴቶች በብሔራዊ ፓርላማዎች ውስጥ ያላቸው ድርሻ 25.5 በመቶ ያህል ብቻ መሆኑን ከሰሞኑ የወጣ አንድ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅትና ኢንተርፓርላሜንታሪ ዩኒየን ባለፈው ረቡዕ በጋራ ባወጡት አመታዊ ሪፖርት እንዳሉት፣ በአሁኑ ወቅት በሴት ፕሬዚዳንቶች ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሮች ከሚተዳደሩ 22 የአለማችን አገራት መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት በአውሮፓ የሚገኙ ናቸው፡፡
ሴቶች በሚኒስትርነት ስፍራዎች ግማሽ ወይም ከዚያ በላይ ድርሻ የያዙባቸው አገራት ቁጥር በአንጻሩ አምና ከነበረበት 14 ዘንድሮ ወደ 13 ዝቅ ማለቱን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ 12 የአለማችን አገራት አንድም ሴት ሚኒስትር እንደሌላቸውና አገራቱም አርሜኒያ፣ አዘርባጃን፣ ብሩኒ፣ ሰሜን ኮርያ፣ ፓፓ ኒው ጊኒ፣ ሴንት ቪሰንት፣ ግሪናዲንስ፣ ሳዑዲ አረቢያ፣ ታይላንድ፣ ቱቫሌ፣ ቫኑዋቱ፣ ቬትናም እና የመን መሆናቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡ በአፍሪካ ባለፈው አመት የሴት ሚኒስትሮችን መጠን በከፍተኛ መጠን በማሳደግ ቀዳሚዋ አገር የሆነቺው ናሚቢያ መሆኗን የገለጸው ሪፖርቱ፣ በአገሪቱ የሴት ሚኒስትሮች ድርሻ ከ15 በመቶ ወደ 39 በመቶ ማደጉንና የሴት የፓርላማ ድርሻ ከፍተኛ የሆነባት ቀዳሚዋ አገር ደግሞ ሩዋንዳ መሆኗን አመልክቷል፡፡

   https://youtu.be/6lZ9OZtGm5A?t=15

በትግራይ ያለው ሁኔታ በጥንቃቄ ካልተያዘ አድዋን ላንዘክር የምንችልበት ጊዜ ይመጣል የትግራይ ህዝብ ከደረሰበት የስነ-ልቦና ጫና መውጣት    አለበት
             125ኛውን የአድዋ ድል ምክንያት በማድረግ፣ 125 “የጉዞ አድዋ 8” ተጓዦች በየዓመቱ እንደተለመደው ጉዟቸውን በየጊዜው ነበር የጀመሩት። 600 ኪ.ሜ እንደተጓዙ ግን አላማጣ ላይ  ችግር ገጥሟቸዋል ጉዟቸውንም ለመግታት ተገድደዋል። ለምንና? እንዴት?  በዚህና በተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ ከጉዞ አድዋ መስራች አርቲስት ያሬድ ሹመቴ ጋር ተከታዩን ቆይታ አድርጋለች።

          የዘንድሮው ጉዞ አድዋ ተጓዦች እንደ ከዚህ ቀደሙ ሶሎዳ ተራራ አናት ድረስ መዝለቅ አልቻሉም። ምን ገጠማቸው?
በዘንድሮው ጉዞ አድዋ በእኛ እምነት፣ በበቂ ሁኔታ በስኬት ተልዕኳችንን አጠናቀናል ብለን ነው የምናምነው፡፡ እርግጥ ነው አድዋ አልገባንም። አድዋ ያልገባንበት ምክንያትም ግልፅ ነው። አሁን በትግራይ ላይ ባለው የፀጥታ ሁኔታ ከአላማጣ በላይ ጉዟችንን መቀጠል አልቻልንም። እኛ ሁሌም ማረጋገጥ የምንፈልገው ጉዞ አድዋ ሰላማዊ በሆነ ሁኔታ መካሄዱን ለአገር የምናረጋግጥበት መንገድ ነው። በመሳሪያ ታጅበን መጓዙን በፍፁም አልፈለግነውም። እኛ በተለየ መንገድ በመሳሪያ ታጅበን ብቻችንን ሆነን ብናልፍ፣ ሰላም ያጣ ህዝብ በአካባቢው እያለ እኛ ሰላም እንዳለ አድርገን ተጉዘን ብንጨርስ፣ ይሄ ለሌላው የተሳሳተ መልዕክት ማስተላለፍ ስለሆነ ተገቢ አይደለም። በዚህ ምክንያት ሰላም እስካለበት ቦታ ድረስ ያለውን ተጉዘን እዛ ላይ መግታቱ በቂ ነው በሚል ጉዟችንን አላማጣ ላይ አድርገናል። ይህ ማለት ከአዲስ አበባ 600 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ነው ያጠናቀቅነው።
በፀጥታ አካላት እንዳታልፉ ተደርጋችሁ ነው ወይስ ራሳችሁ ናችሁ ጉዞውን ያቆማችሁት?
ከፀጥታ አካላት ጋር ምክክር ነው ያደረግነው እንጂ የከለከለን የለም። እንዳልኩሽ ከአላማጣ በኋላ የሚኖረው ጉዞ አስቸጋሪ እንደሚሆን ነው በፀጥታ አካላት የተገለጸልን። አንዱ የነበረው አማራጭ በፀጥታ ሀይል ታጅቦ መሄድ ነው። ይህም ቢሆን አስቸጋሪ ነው የሚሆነው። እኛም ጉዞ አድዋ የሰላም ጉዞ መሆኑን የምናረጋግጥበት መንገድ በመሆኑ ታጅበን  የመጓዙን ነገር በጭራሽ አልፈለግነውም። የፀጥታ ችግሩ የተከሰተው  ጣሊያን አገራችን (አድዋ) ገብቶ ቢሆን ኖሮ፤ አስፈላጊወን መስዋዕትነት ከፍለን ጉዞውን እንቀጥል ነበር። አሁን አገራችን ላይ የተከሰተው ጉዳይ አንደኛው ወገን “የህግ ማስከበር” ይለዋል፤ ሌላው ወገን “ጦርነት” ይለዋል። ግራና ቀኝ መሳሳብ ስላለ ቃላት አጠቃቀም ላይ መጠንቀቅ ያስፈልጋል። በእኛ እምነት ወቅታዊው የአገራችን የፀጥታ ሁኔታ አስጊ ነው ብለን ነው የምንጠቅሰው። ስለዚህ አላማጣ ላይ ጉዟችንን አቁመናል።
ጉዞው ሲጀመር የወቅቱ የአገሪቱ የጸጥታ ሁኔታ ለጉዞው አያሰጋችሁም ወይ የሚል ጥያቄ አቅርቤልህ “ጉዞ አድዋ “አገር ሰላም ስትሆን የምንተገብረው አገር ሰላም ሲደፈርስ የምንሰርዘው ጉዞ አይደለም የህዝቡን ሁኔታና ችግር ቦታው ላይ ተገኝተን እንጋራለን” የሚል ምላሽ ሰጥተኽኝ ነበር?
ትክክል ነው። ቅድም እንዳልኩሽ ጉዞውን በተመለከተ ከፀጥታ ሀይሉ ጋር ምክክር አድርገን ነበር። ክልከላ አልነበረም። ምን ማለት ነው? የፀጥታ ሀይሉ ከዚህ አልፋችሁ እንድትጓዙ አንመክርም ነው ያሉት። ይህ በሆነበት ሁኔታ ሃላፊነቱን ወስደን ብንጓዝና ከተጓዦች መካከል ህይወቱን የሚያጣ ቢኖር፣ ለሀገር ሌላ ችግር መፍጠር ነው የሚለውን ነገር ነው ያየነው። አየሽ አንድ ነገር በተጓዦች ላይ ቢከሰት፣ በአገር ላይ ሌላ የመፋጫ፣ የመዋቀሻና ጎራ ለይቶ መደባደቢያ አጀንዳ ነው የምንሆነው። በነገርሽ ላይ ግልፅ ማድረግ የምፈልገው መንግስትም ሆነ የቀደመው የትግራይ ክልል ሀይል ከእኛ ጋር የተለየ ጠብ የለውም። ከዚህ ቀደም ትግራይን ከምንረግጥበት ዕለት አንስቶ እስከ ፍፃሜው ሶሎዳ ተራራ ድረስ የእነሱ ሀይል አጅቦ፣ እያበላ እያጠጣና እያስተናገደ ይወስደን ነበር- ልክ እንደ ትግራይ ህዝብ ማለቴ ነው። ምናልባት ቅሬታ ያለን የመጨረሻዋ የመድረክ ቀን ላይ እንደ ልባችን የዳግማዊ አፄ ምንሊክንና የሌሎችን ጀግኖች ስም እየጠራን ለመዘከር ገደብ የተጣለብን መሆኑን ነው። በተረፈ በደህንነት ደረጃ እኛን ችግር ውስጥ የሚያስገባ ነገር በፊት አልነበረም። ያኔ የሚጠብቁንና አጅበው የሚወስዱን አካላት እኛን ያጠቁናል ብለን አናስብም። ነገር ግን አሁን ያለው የሀገራችን ወቅታዊ ሁኔታ ግልፅ ነው። ይህንን እያወቅን “ከዚህ ማለፋችሁ አይመከርም” እየተባልን፣ ሃላፊነት ወስደን መሄድ ለአገር የሚያመጣውን ችግር በማየት ለማቆም ተገድደናል።
እንደሰማሁት ከጉዞው አስተባባሪዎች መካከል ጥቂቶቻችሁ ከመቀሌም አልፋችሁ ሁኔታዎችን ለማየትና ህዝቡን ለማነጋገር ሞክራችኋል”፡፡ እስኪ ያያችሁትን የታዘባችሁትን ጉዳይ አጋራን?
እውነት ነው፤ አስተባባሪዎቹ ከአላማጣ ተነስተን መቀሌን አልፈን እስከ ውቅሮና አካባቢው ያለውን ሁኔታ ለመገንዘብ ሞክረናል። ያየነው ችግር በእኛ እምነት፣ በኢትዮጵያ  ለዘመናትና ለትውልድ የሚተርፍ ቁርሾ እንዳያፈራ የሚያሰጋ፣ የስነ-ልቦና ጉዳት መድረሱን አስተውለናል። እናም የትግራይ ህዝብ አሁን ባለበትና በተያዘው መንገድ የሚተውና በዚሁ የሚቀጥል ከሆነ፣  ሁኔታው እስከ ዛሬ በተያዘው የብሽሽቅ መንገድ ከቀጠለ ምናልባትም ምን ሆናል መሰለሽ? ዶጋሊ የኤርትራ ክፍል በመሆኗ የዶጋሊ ድልን ማክበር እንዳ ቆምነውና ራስ አሉላንም አብረን መዘከር እንዳቆምነው ሁሉ አድዋንም ላንዘክር የምንችልበት ጊዜ ይመጣል። እንደሚታወቀው በአብዮቱ ዘመን የዶጋሊ ድል በየዓመቱ ጥር 18 ላይ ለዶጋሊ መታሰቢያ ይደረግለት ነበር። ኤርትራ ከኢትዮጵያ ስትነጠል ይሄንንም ድል ማክበር አቆምን። ራስ አሉላም አይዘከሩም።  አሁን ባለው ሁኔታ እኛ አድዋ አልገባንም ማለት፣ በቀጣይ አድዋን ለማክበር ራሱ ጥያቄ ምልክት ውስጥ እንደ አገር መግባታችንን ያሳያል። ምክንያቱም እኛ ከህዝቡ ውስጥ ለተጨማሪ ብሽሽቅ መግባት አንፈልግም። ለምን ካልሽኝ ህዝቡ ጥያቄ አለው። እያንዳንዱ ቦታ ላይ ያስተዋልነውና ያየነው ነገር በሁለት መንገድ የተወጠረ ነው። ከውጪ ያለውና የትግራይን ጉዳይ አንስቶ የሚሟገተው አካል የያዘበትና መንግስት ጉዳዩን የያዘበት መንገድ ከፍተኛ ውጥረት ያለበት ነው። መሀል ላይ ያለውን ህዝብ ስታይው ግን ከፍተኛ የስነ-ልቦና ጉዳት ላይ መውደቁን ትረጂያለሽ። የወደሙ ንብረቶች አሉ፣ መቀሌን ስንመለከት የከፋ የሚባል ቁሳዊ ጉዳት የለም። የሞራልና የኢኮኖሚ ውድመት ግን አለ። እንቅስቃሴው በሙሉ ዝግ ነው። ስለዚህ ኢኮኖሚው እየሞተ ሰው እንዴት በልቶ ሊያድር ይችላል? እንዴትስ ሰርቶ መግባት ይችላል? ይህ ትልቅ  ችግር ነው።
ውቅሮን ስንመለከት ከፍተኛ ውድመት የደረሰበት፣ የተዘረፉ ቤቶች፣ የተሰባበሩ እቃዎች ፣ በጥይት የተበሳሱ መስታዎቶች፣ የተዘረፉና ኦና የቀሩ ቤቶችን አይተናል። በየመንገዱ ግራና ቀኝ ላይ በርካታ የወደሙና የተቃጠሉ የጦርና ብረት ለበስ ተሽከርካሪዎችን ተመልከተናል። መንገዶችም አሁን ታድሰው ይሆናል እንጂ ያ ሁሉ ውድመት ሲደርስ አብረው  ወድመው እንደሚሆን መገመት አያዳግተም። የመታደስ ምልክትም አይተናል። በሌላ በኩል፤ ህዝቡን ለማናገር ሞክረን ነበር። እኛንም ይቀበሉን  የነበሩ ሰዎች ጋር ለመነጋገር እንደሞከርነው ኢትዮጵያዊነታቸው ላይ ጥያቄ ምልክት እንደፈጠረባቸውና የስነ-ልቦና ጉዳት እንደደረሰባቸው አስተውለናል። በምን ምክንያት ይህ ጉዳት ደረሰባቸው ብትይኝ እኔ ልተነትነው አልችልም።
መልሱ ፖለቲካዊ ሊሆን ይችላል። ግን በአጠቃላይ የትግራይ ህዝብ ሰላም አግኝቷል ብሎ ተረጋግቶ መቀመጥ እንደ ሀገር ዋጋ ያስከፍለናል። የአድዋን ድልም እንዳናከብረው የሚያደርግ የትውልድ በደል ወይም ጥላ ሊያጠላበት ይችላል የሚለው ስጋትም  አለን።
ተጓዦች ጉዞውን መጨረስ እንደማይችሉ ሲነገራቸው ምን ተሰማቸው?
በፀጥታ አካላት ጉዞውን መጨረስ እንደማንችል ሲገለጽልን ተጓዦች ቁጭት ነበር የተሰማቸው።  ቁጭቱ አድዋ አለመግባታችን ሳይሆን እንዳንገባ ያደረገን ምክንያት ነው። የመጀመሪያ ፍላጎታችን የነበረው አድዋ መግባት ነው። አድዋ መግባት እንፈልጋለን። እንደ ምንም ብላችሁ አድዋ አድርሱን አላልንም። እንደዛ ካልናቸው አጅበው ነው የሚወስዱን። ይህንን ካደረግን ቅድም እንዳልኩሽ “እኛ ሰላም ደርሰን ተመልሰናል፤ ሁሉም ሰላም ነው” የሚል የተሳሳተ መልዕክት ከማስተላለፍ ውጪ ለአገራችንም የምናተርፈው ለህዝቡም የምንፈይደው ነገር የለም። እኛም አጅባችሁ ውሰዱን አላልንም እነሱም አልጠየቁንም። ስለዚህ ቀደም ሲል እንደገለፅኩልሽ ጉዟችን ስኬታማ ነው የምንለው እስከምንችለው ተጉዘንና ያየነውን አይተን ተመልሰናል። ይህንን ለህዝብ መናገርና ማሳወቅ ደግሞ ሌላ ስኬት ነው የምንለው። ስለዚህ ትግራይ ላይ ያለው ጉዳይ እስካሁን በተያዘው ሁኔታና መንገድ ተይዞ የሚቀጥል ከሆነ ምናልባትም የአድዋ ድልን ልናጣም እንችላለን። ይሄንን በአፅንኦት መናገር እፈልጋለሁ።
በትግራይ ያለውን ጉዳይ በምን መልኩ መፍታት ይቻላል ትላለህ? ምን ምን አማራጮችስ ይታዩሃል?
እንግዲህ ከስር መሰረቱ መፈተሽ ያስፈልጋል። አሁን በተካሄደው የፀጥታ ውትርክ በመንግስት አካባቢ ውትርኩን ከአድዋ ጦርነት ጋር የማመሳሰል አዝማሚያ ታይቷል።
አድዋ ከውጭ ወራሪ ጋ የተካሄደ የነጮችን የበላይነት መንፈስ ሰብሮ የሰው ልጆችን እኩልነት ያረጋገጠ ለአለም ነፀብራቅ የታየበት ድል ነው። አሁን ያለው የአገራችን ወቅታዊ ውትርክ በታሪክ አይን ስናየው ሰገሌን እንጂ ፈፅሞ አድዋን  አይመስልም።  
ታሪክ እንደሚነግረን፤ ሰገሌ በንጉስ ሚካኤልና በልጅ ተፈሪ (ራስ ተፈሪ) ጦር የመሀል አገሩ ጦር  የተደረገ ጦርነት ነበር። በወቅቱ በስሙ ቤተ-ክርስቲያን እስከ መሰየም ድረስ ተደርሷል። ለዛ ድል ስላበቃኸን ተብሎ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን ተሰይሟል። ዘመን ካለፈ በኋላ ግን 100ኛ ዓመቱ ላይ እኛ አስታውሰነዋል። የታሪካችን አካል ነው። ስለዚህ የወቅቱ ውትርክ የአድዋን ሳይሆን የሰገሌን ነው የሚመስለው። የትግራይን ጉዳይ በአዳዲስ መንገዶችና የመፍትሄ ሀሳቦች፣ እስከዛሬ ባልተካሄደበት አዲስ  መንገድ ሰላም መፈጠር አለበት። ይሄንን ከእኛ ውጪ ያሉ ምሁራን፣ ፖለቲከኞችም ሆኑ ማህበራዊ አንቂዎች ቆም ብለው ማሰብ አለባቸው። በምንም ተባለ በምንም. ህዝቡ ከደረሰበት የህይወት ጫና፣ የስነ-ልቦና ስብራትና  ምስቅልቅል መውጣት አለበት። ለዚህ ደግሞ አዲስ የሰላም መንገድ መፈጠር አለበት ባይ ነኝ።
የዘንድሮው  የአድዋ ተጓዦች፣ ሁኔታዎች ሲመቻቹ ቀሪውን 400 ኪ.ሜ ለመጓዝና ሶሎዳ ተራራ ለመውጣት ያሰቡት ይኖር ይሆን?
ሁሉም በቀጣዩ ዓመት ሰላም ከሆነ ከቆሙበት ከአላማጣ ጀምረው ቀሪውን ለመጓዝ አቅደዋል የሚወሰነው ቀጣዩ  የሀገራችን ሁኔታ ነው። እንዳልኩሽ በፀጥታ ሀይሉ ከአላማጣ በኋላ መጓዝ አስቸጋሪ እንደሆነ ሲሰሙ የቆጫቸው ጉዞውን እንዳያጠናቅቁ ያደረገው ምክንያት ነው። እኛ አላማጣ ላይ ተጓዦቹን አቁመን እስከ ውቅሮ ስንጓጓዝ ከአላማጣ እስከ ውቅሮ ባለው 200 ኪ.ሜ ውስጥ በአካባቢው ጦርነቱ የጣለውን አስከፊ ጠባሳ አይተናል። ንብረት ወድሟል፣ ሰው ከቤት ከንብረቱ ተፈናቅሏል፣ ወጣቶች በአካባቢው አያታዩም፣ እንቅስቃሴው እንደ ድሮው አይደለም። በዚህ መሃል ሰው መሞቱ አይቀሬ ነው። ይህ በጣም አስቸጋሪ ስለሆነ ህዝቡ በስነ-ልቦና የሚያገግምበትና የሚታደስበት አዲስ የሰላም መንገድ መፈጠር አለበት። ይህ ካልሆነ የአድዋ ድልን ማክበር ቅንጦት ነው የሚሆነው ማለት ነው። በነገርሽ ላይ በቀጣዩም ዓመት እንጓዛለን ስንጓዝ 600 ላይ ነው የምንቆመው 700 ላይ ነው? አናውቅም ። እኛ ግን እንጓዛለን።
ጉዞውን አትቀጥሉም ሲባልና አድዋ መድረስ እንደማንችል ስናረጋግጥ አምባላጌ ብናከብር ብለን ጠይቀን ነበር። አምባጌ አንዱ ጦርነቱ የተካሄደበትና ቀረብ ያለ ስለሆነ። እዛም ማክበር እንደማንችል ከፀጥታ አካላት ሲነገረን ሀዘን ብቻ ሳይሆን ለቅሶም ነበር። ሁሉም ነው የተላቀሰው። ለቅሶው ለምን አድዋ አልገባንም አይደለም የቀረንበት ምክንያት ነው ደጋግሜ እንደነገርኩሽ በተለይ አንዲት ተጓዥ እምባ እያፈሰሰች “አድዋ አለመግባቴ አይደለም አድዋ ያልገባሁበት ምክንያት ነው የሚያስለቅሰኝ ለልጆቼ የማስተላልፋት አገር እንደዚህ መሆኗ ያስለቅሰኛል” ነው ያለችው እና የሚያሳዝን ነገር ነው። ዞሮ ዞሮ በቀጣይ ከአላማጣ ተነስተው ይጓዛሉ አገር ሰላም ከሆነ። በቀጣይ ዓመት አድዋን ማክበር ከፈለግን ከላይ የጠቀስኳቸው ብዙ የቤት ስራዎች በወቅቱ መሰራት አለባቸው እላለሁ አመሰግናለሁ።


   በአዲስ አበባ በየዓመቱ በአማካይ 450 ሰዎች በትራፊክ አደጋ ይሞታሉ

                  አዲስ አበባ የዓለም ዓቀፍ ከተሞች መረብ አባል እንደመሆኗ የከተማዋ ኮሪደር ደኅንነት ማሻሻያ እና ሁለተኛ ዙር የፍጥነት አስተዳደር ፕሮጀክት መጠናቀቁን የትራፊክ ማጅመንት ኤጀንሲ ዋና ዳሬክተር ኢንጂነር ጃሬኛ ሂርጳ አስታወቁ፡፡ የጤናማ ከተሞች ሽርክና እውቅና ያለው ዓለም ዓቀፍ የከተሞች መረብ ሲሆን እንደ ካንሰር፣ስኳር፣የመንገድ ትራፊክ አደጋና የመሳሰሉ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎችን ለመከላከል በዓለም ዙሪያ ከ300 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ሰዎች ህይወት ለመታደግ ትኩረት ሰጥቶ ይሰራል፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ ከዚህ ዓለም አቀፍ ኢኒሽዬቲቭ ጋር የመንገድ ደህንነት ማሻሻያ ሥራዎች ላይ በጋራ እንደምትሰራ ተገልጿል፡፡ በከተማዋ በየዓመቱ ከ450 በላይ ሰዎች በትራፊክ አደጋ ይሞታሉ ተብሏል
“የማህበረሰብ ጤናን ለማሻሻል ጠንካራ አመራር ይጠይቃል” ያሉት ኢንጂነር ጂሬኛ፤የጤናማ ከተሞች ሽርክና ዓለም ዓቀፍ መረብ የመጀመሪያ ዙር አዲስ አበባ የተጀመረው በ2010 ዓ.ም እንደሆነ ገልፀዋል፡፡ ዋና ዳሬክተሩ አክለውም፤ ነዋሪዎቻቸው የተሟላ ህይወትና ረጅም እድሜ እንዲኖራቸው አበክረው ከሚሰሩ ከእነዚህ ዓለም አቀፍ እውቅና ካላቸው የከተሞች ቡድን አባላት ጋር በጋራ የመስራት እድል በማግኘታችን ደስተኛ ነን በለዋል፡፡
ከፍጥነት ወሰን በላይ በማሽከርከር የሚከሰት የትራፊክ አደጋን ለመከላከል፣ የጤናማ ከተሞች ሽርክና 50 ሺ የአሜሪካ ዶላር የሚታደስ እርዳታ (renewal grant) ለአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የፍጥነት መቆጣጠሪያ ራዳር ግዢ የሚውል ድጋፍ አበርክቷል፡፡ በዚሁ ጋር በተያያዘ፣ ኢንጂነር ጂሬኛ እንዳስታወሱት ባለፈው ዓመት በዚሁ ድርጅት የመጀመሪያ ዙር የፍጥነት አስተዳደር ፕሮጀክት፤90,819.12 ዶላር እርዳታ የተገዙና በፒያሳ ዙሪያ የተተከሉ ዲጂታል ቋሚ የፍጥነት መጠን ቋሚዎችን በመግዛትና በመትከል በአካባቢው ያለውን ከፍጥነት ወሰን በላይ ማሽከርከር ለመቀነስና የህግ ማስከበሩን ስራ በቴክኖሎጂ ለመደገፍ ተችሏል ተብሏል፡፡
በአዲስ አበባ ከተማ በየዓመቱ በአማካይ ከ450 ሰዎች በላይ በትራፊክ ግጭት ምክንያት ህይወታቸውን ያጣሉ፡፡ ለመንገድ ትራፊክ አደጋ ከሚያጋልጡ ምክንያቶች ውስጥ ከፍጥነት ወሰን በላይ ማሽከርከር የአደጋ መንስኤ ከፍተኛውን ድርሻ ይይዛል፡፡ በፍጥነት ማሽከርከር ለአደጋ የማጋለጥ እድሉ ከፍተኛ ሲሆን የሚያደርሰው ጉዳትም እንዲሁ የከፋ ያደርገዋል፡፡ ይኸውም በአጠቃላይ ከሚደርሰው የትራፊክ ግጭት ውስጥ 1/3ኛ የሚሆነው ከፍጥነት ወሰን በላይ ማሽከርከር እንደሚሸፍን ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡
የአዲስ አበባ ትራፊክ ማኔጅመንቴ ኤጀንሲ ከጤናማ ከተሞች ሽርክና ጋር በመተባበር በከተማዋ የተመረጡ የተለያዩ ኮሪደሮች የመንገድ ደህንነት ለማረጋገጥ ሁለተኛውን ዙር የመንገድ አካፋይ ደኅንነት ማሻሻያና የፍጥነት አስተዳደር ፕሮጀክት በስፋት አከናውነዋል ያለው መግለጫው፤ ኤጀንሲው በመጀመሪያ 4.5 ኪ.ሜ የሚሸፍኑትን ከጎሮ-ጃክሮስ መብራት ኃይል በሀያአራት ኮሪደሮች ለይቷል ብሏል፡፡ የኮሪደሮቹ ሁለቱም አቅጣጫዎች 30 ሜትር ስፋት ያላቸው ሁለት ሌነሮች የያዙ ሲሆኑ በተጨማሪም የእግረኛ መንገድና የመንገድ አካፋይ ዲዛይን የተደረገውና የተገነባው ዋና መጋቢ መንገዶች ( principal arterial street ) ጥቅም ላይ ለማዋል በወጣው መመዘኛ መስፈርት መሰረት ነው ተብሏል፡፡
የተመረጡ ኮሪደሮች ከመሀል ከተማ ወደ ምስራቅ አቅጣጫ፣ ከመኖሪያ አካባቢ ወደ ስራ ቦታ ደርሶ መልስ የሚያጓጉዝ መስመር በመሆኑ ስትራቴጂካሊ እንደሆነ ታምኖበታል፡፡ ከምንም በላይ ኮሪደሮቹ የተመረጡ የመንገድ ደህንነት እና የትራፊክ እንቅስቃሴ ችግር ያለባቸው በመሆኑ ነው፡፡ ስለሆነም ከ2008 እስከ 2010 ዓ.ም ያለው የትራፊክ አደጋ መረጃ እንሚያሳየው እነዚህ የመንገድ አካፋዮች ከ31 ሰዎች በላይ በትራፊክ ግጭት ምክንያት ህይወታቸውን አጥተዋል፡፡


        የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ባለፈው አንድ አመት ጊዜ ውስጥ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 70 አገራት ውስጥ ብቻ ለሞት የዳረጋቸው የጤና ሰራተኞች ከ17 ሺህ ማለፉንና ትክክለኛው የሟቾች ቁጥር ከዚህም በእጅጉ ሊልቅ እንደሚችል ሶስት አለማቀፍ ተቋማት ከሰሞኑ ባወጡት ሪፖርት ማስታወቃቸውን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
አለማቀፉ የሰብዓዊ መብቶች ተሟጋች አምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ ፐብሊክ ሰርቪስስ ኢንተርናሽናል እና ዩኤንአይ የተባሉት ተቋማት በጋራ ያወጡትን ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፤ ባለፉት 12 ወራት በአለማችን በየግማሽ ሰዓቱ በአማካይ አንድ የጤና ሰራተኛ በኮሮና ሳቢያ ለሞት ተዳርጓል፡፡
መንግስታት ለጤና ሰራተኞች በአስቸኳይ የኮሮና ክትባቶችን መስጠት ካልጀመሩ በርካታ ቁጥር ያላቸው የጤና ሰራተኞች ለሞት ሊዳረጉ ይችላሉ ሲሉ ያስጠነቀቁት ተቋማቱ፤ ወረርሽኙን ለመቆጣጠርና ህሙማንን ለመታደግ ህይወታቸውን በመስጠት ላይ የሚገኙ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ የጤና ሰራተኞች ህልውናም አደጋ ላይ ይወድቃል ብለዋል፡፡
ተቋማቱ ጥናት ካደረጉባቸው 70 የአለማችን አገራት መካከል በርካታ ቁጥር ያላቸው የጤና ሰራተኞች ለሞት የተዳረጉባት ቀዳሚዋ አገር አሜሪካ መሆኗንና በአገሪቱ በኮሮና ሳቢያ ለሞት የተዳረጉት የጤና ሰራተኞች ከ3 ሺህ 507 በላይ እንደሚደርስም በሪፖርታቸው አመልክተዋል፡፡
በሜክሲኮ 3 ሺህ 371፣ በብራዚል 1 ሺህ 143፣ በሩስያ 1 ሺህ 131 እንዲሁም በብሪታኒያ 931 የጤና ሰራተኞች በኮሮና ተጠቅተው ለሞት መዳረጋቸውንም ሪፖርቱ ያብራራል።
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና ደግሞ፣ የተባበሩት መንግስታት የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ፤ ለድሃ አገራት የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ለማቅረብ የየያዘውን ዕቅድ ለማሳካት 1 ቢሊዮን ዶላር እንደሚያስፈልገው በመጠቆም፣ የበለጸጉ አገራት የገንዘብ ድጋፍ እንዲያደርጉለት መጠየቁን ሲጂቲኤን ዘግቧል፡፡
ድርጅቱ በአዲሱ የፈረንጆች አመት 2021 ለአለማችን አገራት በድምሩ 2 ቢሊዮን የኮሮና ክትባቶችን ለድሃ አገራት ለማቅረብ እየሰራ መሆኑን የጠቆመው ዘገባው፣ ከዚህም ውስጥ 1.3 ቢሊዮን የሚሆነውን ለድሃ አገራት ለማቅረብ ማቀዱንም አክሎ ገልጧል፡፡ ወደ አፍሪካ ስናቀና ደግሞ፣ ኮሮናን በማናናቅና ለወረርሽኙ ተገቢ ትኩረት ባለመስጠት የሚወቀሱት የታንዛኒያው ፕሬዚዳንት ጆን ማጉፉሊ ከሰሞኑ በቫይረሱ ተጠቅተው ሆስፒታል መግባታቸውን የዘገበው አልጀዚራ፤ በከፋ የጤና ሁኔታ ላይ እንደሚገኙም ጠቁሟል፡፡
ከአንድ ሳምንት በላይ ከአደባባይ ርቀው በመቆየታቸው ብዙ ነገር ሲወራባቸው የሰነበተው ማጉፉሊ፣ በናቁት ቫይረስ ተይዘው ኬንያ በሚገኝ ሆስፒታል ህክምና ሲደረግላቸው ቆይተው፣ ወደ ህንድ መወሰዳቸውንና  ህመሙ ጸንቶባቸው እንደሚገኙ የአገሪቱ ተቃዋሚ ፓርቲ መሪ ቱንዱ ሊሱ ቢናገሩም፣ የአገሪቱ መንግስት ግን በጉዳዩ ዙሪያ ማብራሪያ አለመስጠቱን ዘገባው አመልክቷል፡፡


      ከእለታት አንድ ቀን ጠዋት አንድ አዝማሪ ለሚስቱ እንዲህ ይላታል፡-
“ማታ በህልሜ መልአከ ሞት መጥቶ እዳ ከሜዳ አለብህ ሲለኝ አደረ።”
ሚስቲቱም “ይሄማ ባላጠፋኸው ጥፋት ቅጣት ይጠብቅሃል ማለቱ ነው። ስለዚህ አርፈህ እቤትህ ተቀምጠህ ይሄን ቀን ብታሳልፈው ይሻላል” አለችው።
ባልም፡- “ባላጠፋሁት ጥፋት ማን አባቱ ነው የሚቀጣኝ፤ እንዲያውም አሁኑኑ ነው የምወጣላቸው” ብሎ ተነስቶ ወደ ጫካ ሄዶ ክራሩን ይዞ ማንጎራጎር ጀመረ። የተቀመጠው አንድ ትልቅ ዋርካ ስር ነው። ከጥቂት ጊዜ በኋላ አካባቢው በሁካታ ተዋጠ። በርካታ ሰዎች በአዝማሪው ዙሪያ ተሰበሰቡ። እነዚህ ሰዎች ለካ በሬ የጠፋባቸው ኖረዋል።
በሬውን የነዱት ወንበዴዎች ወደ ጫካ አምጥተውት አርደው በጥጋብ ሲፈነድቁ ቆይተው ወደ ሰፈራቸው ሄደዋል። የተረፋቸውን ደግሞ እዚያው እዋርካው ስር ጥለውታል። ግጥምጥሞሹ ያስገርማል፤ አካባቢው ላይ ውር ውር ከሚሉት ማህል አንደኛው፡- “ይሄ ጥጋበኛ አዝማሪ በሬያችንን አርዶ በልቶ ጠግቦ ሲያበቃ፣ ይሄው የፈንጠዝያውን እዚህ ክራሩን እየከረከረ ዘፈኑን ያቀልጠዋል። እንግዲህ ሌባ ተይዞ ዱላ አይጠየቅም” አለ።  
ሁሉም አንዳንድ ቡጢ እያሳረፉ አዝማሪውን ከሰውነት ውጪ አደረጉት።
ወደ ቤቱ ሲመለስም፤ ባለቤቱ “ውድ ባሌ ሆይ፤ እንዲህ እዳ ከሜዳ ያጋጥምሃል ብሎ በግልጽ አማርኛ ነግሬህ ነበር። አንተ ግን አላዳመጥከውም። እንግዲህ ችግሩ ያንተው የራስህ ነው ማለት ነው። ለወደፊቱ ቀልብህን አዳምጠው። የሰው ነገርንም እህ ብለህ ስማ” አለችው።
*   *   *
ስራዬ ብሎ የማዳመጥን አጀንዳ ማድመጥ ብልህነት ነው። የማዳመጥ፤ ክህሎት ቀዳሚ ጥበብ ነው።  ተናጋሪነት  ህፀፅ  አያጣውም። ማዳመጥ ግን ምሉዕ በኩላሄ ነው።  ወደ መመራመር ካልመራ መላ የለውም” እንደሉት ነው፤ አለቃ ስርግው፡፡ ማየት የተሳነው መሆን ተፈጥሯዊ ነው። መስማት የተሳነው መሆንም ተፈትሯዊ ነው። ማሽተት የተሳነው መሆንም አካላዊ ክስተት ነው። ማሰብ የተሳነው መሆን ግን ክፉ መርገምት ነው። መላም መድሃኒትም የለውም። ምናልባትም ዘመናችን እንደ ፈጠራቸው ፈውስ አልባ በሽታዎች ተርታ የሚቆጠር ነው። ከሀሳብ ማጣት የከፋ መርገም የለም። ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን  እንዳለው፤  “ከመርገምት ሁሉ የከፋ መርገምት ቋንቋ ለቋንቋ መጠፋፋት” ይለናል።  ሀሳብ ለሃሳብ አንጠፋፋ፣ ልብ ለልብ አንራራቅ፣ መንፈስ ለመንፈስ እንተቃቀፍ፣ ልዩነታችንን አውቀን ነቅተን  Vive La Diference (ልዩነት ለዘለዓለም ይኑር!) እንባባል። ወደን እንማማር፣ አውቀን እንዋደድ፣ የማንንም ጣልቃ ገብነት አንፍቀድ፣ ኢትዮጵያዊነትን ማንም አልሰጠንም፤ እኛው እራሳችን እንጂ!
 ዛሬም ከሮበርት ብራውን ጋር በገ/ክርስቶስ ትርጓሜ “ከውጪ ያለውን ሄዶ ከመፈለግ ከውስጥ የበራውን እንዲወጣ ማድረግ” የምንለውን ያህል ከፀጋዬ ገ/መድህን ጋር፤
“ያለፈ ጥረታችንን ሳስታምመው ትዝ ሲለኝ
ከሞከርነው ነገር ይልቅ ያልሞከርነው ነው የሚቆጨኝ
ማለታችን አይቀሬ፡፡ ነው ዞሮ ዞሮ የምንደመድመው፤ “የምንለውን አንጣ” የምንለውን ስናገኝ የሚያናጥበን አይምጣ”፡፡  ለዚህ ነው  ደራሲ ከበደ ሚካኤል በታሪክና ምሳሌያቸው፤
“ምንኛ ታድሏል የሰነፍ አዕምሮ
እንኳን መማር ቀርቶ ፊደል ሳያጠና
ሁሉንም ያወቀ ይመስለዋልና  
   “አሁን ይት ይገኛል ቢፈልጉ ዞረው
 መስማት ከማይፈልግ የባሰ ደንቆሮ” ያሉት ለዚህ ነው።

    ባለፈው ሳምንት ብቻ በአይስላንድ ባልተለመደ ሁኔታ እጅግ በርካታ የመሬት መንቀጥቀጥ ክስተቶች መፈጠራቸውንና በሳምንቱ በአገሪቱ ደቡብ ምዕራባዊ ሪክጃኔስ ግዛት 17 ሺህ ያህል የመሬት መንቀጥቀጥ  መፈጠራቸውን ሲኤንኤን ዘግቧል፡፡
አገሪቱ ምንም እንኳን ለመሬት መንቀጥቀጥ አዲስ ባትሆንም በዚህ መልኩ በአጭር ጊዜ በርካታ ክስተት ሲፈጸም ግን ይህ የመጀመሪያው ነው ያለው ዘገባው፤ ከፍተኛው ረቡዕ ዕለት የተከሰተውና በርዕደ መሬት መለኪያ 5.6 የተመዘገበው እንደነበርም አስታውሷል፡፡
በተከታታይ ቀናት ሌሎች የመሬት መንቀጥቀጥ ክስተቶች በፍጥነት መፈጠራቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ ከክስተቶቹ ብዛት አንጻር ያን ያህል የከፋ ጉዳት አለመድረሱንም አክሎ ገልጧል፡፡
የአካባቢው ነዋሪዎች ክስተቱ ያልተለመደ መሆኑን ጠቅሰው፣ ሳምንቱን ሙሉ መሬት ከጧት እስከ ማታ ስትንቀጠቀጥ መመልከት ራስን ከተፈጥሮ መከላከል የማይችል ቅንጣት አቅም የለሽ ፍጡር አድርጎ የመቁጠር ስሜትን ይፈጥራል ማለታቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡

Page 6 of 523