Administrator

Administrator


            እንግሊዛዊው ቢሊየነር ሪቻርድ ብራንሰን ቨርጂን ጋላክቲክ በተባለችዋ የራሳቸው የጠፈር መንኮራኩር ባለፈው እሁድ ማለዳ ያደረጉትን ጉዞ በስኬት አጠናቅቀው በመመለስ በራሳቸው መንኩራኩር ጠፈር ደርሰው የተመለሱ የመጀመሪያው ሰው ሆነው በታሪክ መመዝገባቸው ተነግሯል፡፡
የ71 አመቱ ሰር ሪቻርድ ብራንሰን ከሶስት የጉዞ አጋሮቻቸውና ከሁለት የበረራ ባለሙያዎች ጋር በመሆን ባለፈው እሁድ ከአሜሪካ ኒው ሜክሲኮ ወደ ጠፈር ባደረጉት ዩኒቲ 22 የሚል ስያሜ ያለው ጉዞ፤ መንኮራኩሯ ከምድር ከ85 ኪሎ ሜትር ያህል ርቃ በመምጠቅ ጉዞዋን በስኬት አጠናቅቃ መመለሷን ዘ ኢንዲፔንደንት ዘግቧል፡፡
ቢሊየነሩ አንድ ሰዓት ያህል የፈጀውን ጉዞ በስኬት አጠናቅቀው ምድርን እንደረገጡ በሰጡት መግለጫ፣ ጉዞው አንዳች ልዩ ደስታና ሃሴት የሚፈጥርና እንደ ተዓምር የሚቆጠር መሆኑን መናገራቸውንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
ብራንሰን በቴክኖሎጂና በጠፈር ጉዞ እየተፎካከሯቸው የሚገኙትን አሜሪካዊያን ቢሊየነሮች የስፔስ ኤክስ ኩባንያ ባለቤት ኤለን መስክና የአማዞን ባለቤት ጄፍ ቤዞስ ቀድመው ወደ ጠፈር በመጓዝ ታሪክ መስራታቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ቤዞስ በቀጣዩ ሳምንት ወደ ህዋ ሊጓዙ ቀን መቁረጣቸውንም አስታውሷል፡፡
ጉዞው አጭር ቢመስልም ትርጉሙ ትልቅ መሆኑንና ኩባንያው በቅርቡ ለመጀመሪያ ጊዜ ሊያደርገው ያሰበው የጠፈር ቱሪዝም ጉዞ ስኬታማ እንደሚሆን ለማረጋገጥ ታስቦ የተደረገ መሆኑንም ጠቁሟል፡፡
ከ17 አመታት በፊት የተቋቋመው ቨርጂን ጋላክቲክ በቅርቡ ሊያካሂደው ላሰበው የጠፈር ሽርሽር ተመዝግበው ተራ በመጠበቅ ላይ የሚገኙ ሰዎች ቁጥር ከ600 በላይ መድረሱንና አንድ መንገደኛ እስከ ሩብ ሚሊዮን ዶላር ያህል ለጉዞው እንደሚከፍልም ዘገባው አስታውሷል፡፡


     በ2020 በየደቂቃው ረሃብ 11 ሰዎችን፣ ኮሮና 7 ሰዎችን ገድሏል

           ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 በአለም ዙሪያ የሚገኙ 811 ሚሊዮን ሰዎች ወይም ከአጠቃላዩ የአለም ህዝብ 10 በመቶ የሚሆነው የረሃብ ሰለባ መሆኑን እንዲሁም 2.37 ቢሊዮን ሰዎች የተመጣጠነ ምግብ እጥረት ሰለባ መሆናቸውን ተመድ ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት አመልክቷል፡፡
የአለም የምግብ ፕሮግራምና የጤና ድርጅትን ጨምሮ አምስት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ተቋማት በጋራ ባወጡት በዚህ ሪፖርት፤ በመላው አለም የረሃብ ሰለቦች የሆኑ ሰዎች ቁጥር ባለፈው አመት ከነበረበት በ161 ሚሊዮን በመጨመር 811 ሚሊዮን መድረሱን የገለጹ ሲሆን ከአለማችን ህጻናት መካከል 22 በመቶ የሚሆኑት ወይም 149 ሚሊዮን ህጻናት የመቀንጨር ችግር ሰለቦች መሆናቸውንም አመልክቷል፡፡
በአፍሪካ የረሃብ አደጋ ሰለቦች ቁጥር ባለፈው አመት በከፍተኛ ሁኔታ ማደጉን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ በአመቱ በአህጉሪቱ 282 ሚሊዮን ሰዎች የረሃብ አደጋ ሰለቦች መሆናቸውንም ገልጧል፡፡
የኮሮና ወረርሽኝ፣ የምግብ እህሎች ምርት መቀነስ፣ የእርስ በእርስ ግጭቶችና የኢኮኖሚ ቀውሶች ለምግብ እጥረት ችግሩ መባበሳስ በምክንያትነት እንደሚጠቀሱ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ለጋሽ አገራት ለድሃ አገራት የሚሰጡትን የምግብ ድጋፍ መቀነሳቸውም ችግሩ እንዲባባስ ማድረጉን ሪፖርቱ አብራርቷል፡፡
ኦክስፋም ኢንተርናሽናል የተባለው አለማቀፍ ግብረ ሰናይ ድርጅት በበኩሉ ባለፈው ሳምንት መጨረሻ ባወጣው ሪፖርት፣ በአመቱ በኮሮና ሳቢያ ከሞቱት ይልቅ በረሃብ ሰበብ ለሞት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር እንደሚበልጥ የገለጸ ሲሆን፣ ኮሮና በየደቂቃው 7 ሰዎችን ሲገድል ረሃብ ግን 11 ሰዎችን መግደሉን አመልክቷል፡፡

ባለፉት ስድስት ወራት የሜዲትራኒያን ባህርን አቋርጠው ወደ አውሮፓ አገራት ለመግባት ሲሞክሩ በሚያጋጥሟቸው አደጋዎችና ጥቃቶች ለሞት የሚዳረጉ ስደተኞች ቁጥር ካለፈው ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር ከእጥፍ በላይ መጨመሩን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
የተባበሩት መንግስታት የስደተኞች ድርጅት ያወጣውን ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ ከጥር እስከ ሰኔ በነበሩት ወራት ከ1 ሺህ 146 በላይ የተለያዩ አገራት ስደተኞች በሜዲትራኒያን ባህር ለሞት መዳረጋቸውን ለማረጋገጥ የተቻለ ሲሆን ባህሩን አቋርጠው የተጓዙ ስደተኞች ቁጥርም በ56 በመቶ ያህል ጭማሬ አሳይቷል፡፡
ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ስደተኞች ከሞቱባቸው የሜዲትራኒያን ባህር የጉዞ መስመሮች መካከል ከሊቢያ ወደ ጣሊያን የሚወስደው በቀዳሚነት ይጠቀሳል ያለው የድርጅቱ ሪፖርት፣ በዚህ መስመር በድምሩ 741 ስደተኞች ለሞት መዳረጋቸውንም አመልክቷል፡፡
ባለፈው አመት ከኮቪድ ወረርሽኝ የጉዞ ክልከላዎች ጋር በተያያዘ ወደ አውሮፓ አገራት የገቡ ስደተኞች ቁጥር ከ2015 የፈረንጆች አመት ወዲህ በከፍተኛ ሁኔታ መቀነሱን ያስታወሰው ሪፖርቱ፣ በአመቱ 1 ሚሊዮን ያህል የተለያዩ አገራት ስደተኞች በባህር ጉዞ ወደ አውሮፓ መግባት መቻላቸውንና አብዛኞቹም የሶርያ ስደተኞች መሆናቸውን ገልጧል፡፡

የጋና ፓርላማ ባለፈው ሳምንት ለአገሪቱ ቀዳማዊት እመቤቶች የወሰነው የደመወዝ ጭማሪ የአገሪቱን ዜጎች ማስቆጣቱንና ትችት ማስከተሉን ተከትሎ፣ የአገሪቱ ቀዳማዊት እመቤት ርብቃ አኩፎ አዶ ባለቤታቸው ወደ ስልጣን ከመጡበት ጊዜ አንስቶ ለአራት አመታት ያህል በአበል መልክ የተከፈላቸውን 151 ሺህ 618 ዶላር ሙሉ ለሙሉ እንደሚመልሱ ማስታወቃቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የጋናው ፕሬዚዳንት አኩፎ አዶ መንበረ ስልጣኑን ሲቆናጠጡ አብረዋቸው ወደ ቤተመንግስት የገቡት ርብቃ፣ ፓርላማው ለእሳቸውና ለምክትል ፕሬዚዳንቱ ባለቤት የደመወዝ ጭማሬ ማድረጉ አግባብ አይደለም የሚሉ ወቀሳዎች መበራከታቸውን ተከትሎ በሰጡት መግለጫ፣ አበል ክፈሉኝ ብዬ አይደለም ሲከፍሉኝ የኖሩት፣ የወሰድኩትን ገንዘብ አንድም ሳላስቀር ለሚመለከተው የመንግስት አካል እመልሳለሁ ማለታቸውን ነው ዘገባው ያስነበበው፡፡
ቀዳማዊት እመቤቷ አበሉን እንደሚመልሱ ከመናገራቸው ባለፈ ፓርላማው በቅርቡ ያጸደቀላቸውን አዲስ ደመወዝ እንደማይቀበሉት ማስታወቃቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ፓርላማው ለእሳቸውም ሆነ ለአገሪቱ ምክትል ፕሬዚዳንት ባለቤት የወሰነላቸው ወርሃዊ ደመወዝ 3 ሺህ 500 ዶላር እንደሚደርስና ይህም ከአገሪቱ ሚኒስትሮች ደመወዝ ጋር እኩል መሆኑንም አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ፤ ናይጀሪያ ከቅኝ አገዛዝ ነጻ ከወጣች በኋላ በነበሩት 61 አመታት በሙስና ሰበብ በድምሩ 582 ቢሊዮን ዶላር ያህል ማጣቷን ዋይአይኤጂኤ የተባለ አንድ የአገሪቱ ተቋም ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ተቋሙ ይፋ ባደረገው መረጃ እንዳለው፣ ከአለማችን 179 አገራት በሙስና መስፋፋት 30ኛ ደረጃን በያዘችው ናይጀሪያ ከፈረንጆች አመት 2011 እስከ 2015 ተጨማሪ 1.3 ትሪሊዮን የመንግስት ገንዘብ በህገወጥ መንገድ ከአገር እንዲወጣ መደረጉን በጥናት ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡

    የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ጃኮብ ዙማ የፍርድ ቤትን ትዕዛዝ ባለማክበራቸው የ15 ወራት እስር ተፈርዶባቸው ባለፈው ሃሙስ በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋላቸውን ተከትሎ ደጋፊዎቻቸው የቀሰቀሱት ተቃውሞ ወደ ከፋ ብጥብጥ፣ ሁከት፣ ግድያና ዝርፊያ አምርቷል፤ እስከ ረቡዕ ድረስም 72 ሰዎች ለሞት ተዳርገዋል፡፡
ከ1990ዎቹ ወዲህ በአገሪቱ የተከሰተ የከፋ ነውጥ እንደሆነ የተነገረለትና ዙማ ከተወለዱበት ካዙል ናታል ግዛት የተነሳው ነውጥ ወደተለያዩ የአገሪቱ ግዛቶችና ከተሞች መስፋፋቱን ተከትሎ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ሲርል ራማፎሳ አገሪቱን ከከፋ ጥፋት ለመታደግ ከ2 ሺህ 500 በላይ የጸጥታ ሃይሎችን ቢያሰማሩም ከነውጠኞች ቁጥር ጋር የሚመጣጠን አለመሆኑንና ሁከትና ብጥብጡ ዝርፊያና ግድያው ግን ለቀናት ተባብሶ መቀጠሉን የዘገበው ቢቢሲ፣ ሰኞ ዕለት ብቻ 200 ያህል የገበያ ማዕከላት መዘረፋቸውንና ኢትዮጵያውያንን ጨምሮ በርካታ የተለያዩ አገራት ስደተኞች የጥቃት ሰለባ መሆናቸውንም ገልጧል፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው ደቡብ አፍሪካውያን በተለይ ረቡዕ ዕለት በአገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች የሚገኙ የአገሬውና የተለያዩ አገራት ዜጎች መጋዘኖችን፣ መደብሮችን፣ የመንግስትና የህዝብ ተቋማትን መዝረፋቸውን የዘገበው ሮይተርስ፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የንግድ ተቋማት በእሳት መጋየታቸውን፣ ሆስፒታሎችና የኮሮና ቫይረስ ክትባት የሚሰጥባቸው ማዕከላት መዘጋታቸውን፣ ጎዳናዎችና አገልግሎት መስጫ ተቋማት መዘጋታቸውን አመልክቷል፡፡
በጆሃንስበርግ፣ ሱዌቶና ደርባንን በመሳሰሉ አካባቢዎች ዘራፊዎች ተደራጅተውና መሳሪያ ታጥቀው በመሰማራታቸው የጸጥታ ሃይሎች ድርጊቱን ለማስቆም የማይችሉበት ደረጃ ላይ መድረሳቸውን የዘገበው ኦል አፍሪካን ኒውስ፤ እስከ ረቡዕ ዕለት የአገሪቱ ፖሊስ በመላ አገሪቱ ከ1ሺህ 200 በላይ ሰዎች በቁጥጥር ስር ማዋሉን እንዳስታወቀም አመልክቷል፡፡
በተለያዩ የአገሪቱ ከተሞች ነውጠኞች የገንዘብ መክፈያ ማሽኖችን በመስበር ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ መዝረፋቸውንና ሆቴልና ሬስቶራንቶችን ጨምሮ በርካታ የንግድ ተቋማት መዘረፍና መቃጠላቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ በአመጽና ብጥብጡ ከ40 ሺህ በላይ የሚሆኑ የንግድ ተቋማት ተጎጂ መሆናቸውንና በዚህም ከ130 ሺህ በላይ ሰዎች ከስራቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ መነገሩንም አስረድቷል፡፡ ቴኪዊኒ በተባለ ግዛት ብቻ 1.09 ቢሊዮን ዶላር የሚገመት የንብረት ውድመት መድረሱንም ለአብነት አንስቷል፡፡
የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር ሙሳ ፋኪ ማሃመት ዜጎችን ለሞት የዳረገውንና የንብረት ውድመት ያስከተለውን ብጥብጥ፣ ጋጠወጥነትና ዘገባ ያወገዙ ሲሆን፣ ወንጀለኞች በአፋጣኝ ከድርጊታቸው እንዲታቀቡ፣ ህዝቡ ወደመረጋጋት እንዲመለስና ህግ እንዲከበር ጥሪ አቅርበዋል።
ተደራራቢ የሙስና ክሶች ተመስርተውባቸው ጉዳያቸው በፍርድ ቤት እየታየ የሚገኘው የ79 አመቱ ጃኮብ ዙማ የተመሰረቱባቸውን ክሶች በተመለከተ ችሎት ቀርበው ምላሻቸውን እንዲሰጡ በፍርድ ቤት ጥሪ ቢደረግላቸውም፣ በተደጋጋሚ በእምቢተኝነት ፍርድ ቤት ሳይገኙ በመቅረታቸው የአገሪቱ ከፍተኛ የህገ መንግሥት ፍርድ ቤት ባለፈው ሳምንት የ15 ወራት እስር ቅጣት እንደጣለባቸውና እስራቸው እንዲዘገይ ያቀረቡት አቤቱታ ውድቅ ተደርጎ ለእስር እንደተዳረጉ የሚታወስ ነው፡፡



              ዴልታ በመባል የሚታወቀውና በፍጥነት በመዛመትም ሆነ በገዳይነቱ ከሌሎች የኮሮና ቫይረስ ዝርያዎች እንደሚልቅ የተነገረለት አደገኛው የኮሮና ዝርያ በአለም ዙሪያ በከፍተኛ ፍጥነት እየተሰራጨ እንደሚገኝና የከፉ ወረርሽኞችን ሊያስከትል እንደሚችል የአለም የጤና ድርጅት አስጠንቅቋል፡፡
በጥቅምት ወር ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ በህንድ የተገኘው ዴልታ የተባለው የቫይረሱ ዝርያ ወደ ሌሎች የአለማችን አገራት በፍጥነት በመሰራጨት እስከ ሳምንቱ መጀመሪያ ወደ 104 አገራት መግባቱን የድርጅቱ ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም ባለፈው ሰኞ ከጄኔቫ በሰጡት መግለጫ አስታውቀዋል፡፡
እስካለፈው ሳምንት በነበሩት አራት ተከታታይ ሳምንታት በአለማቀፍ ደረጃ የኮሮኖ ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር መጨመር ማሳየቱን ያስታወሱት የድርጅቱ ዳይሬክተር፣ ለአስር ሳምንታት ቅናሽ ሲያሳይ የዘለቀው የሟቾች ቁጥርም ባለፈው ሳምንት ጭማሬ ማሳየቱን በመግለጽ ለዚህም ዴልታ የተባለው ዝርያ ቁልፍ ሚና መጫወቱን ተናግረዋል፡፡
ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ሲጂቲኤን እንደዘገበው፤ ዝርያው በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፋባቸው ካሉት አገራት አንዷ በሆነችው አሜሪካ ለወራት ቅናሽ ሲያሳይ የቆየው የቫይረሱ ስርጭት ባለፉት ሳምንታት ጭማሬ ማሳየት የጀመረ ሲሆን በየቀኑ በቫይረሱ የሚጠቁ ሰዎች አማካይ ቁጥር ከአንድ ወር በፊት ከነበረው ጋር ሲነጻጸር በእጥፍ ጨምሯል፡፡
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና ደግሞ፣ በተለይ በሰሜናዊ አካባቢዋ በሶስተኛ ዙር የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ክፉኛ መፈተን በጀመረችው አፍሪካ አጠቃላይ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ባለፈው ረቡዕ ከ6 ሚሊዮን ማለፉን የዘገበው ኦል አፍሪካን ኒውስ፣ የሟቾች ቁጥርም ወደ 154 ሺህ መጠጋቱንና በአህጉሩ ከ37 ሚሊዮን በላይ ክትባቶች መሰጠታቸውንም አመልክቷል፡፡
በኡጋንዳ ባለፈው ሳምንት ብቻ የኮሮና የእንቅስቃሴ ገደብ ህጎችን ጥሰዋል የተባሉ ከ2 ሺህ 180 በላይ ሰዎች በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋላቸውንም ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡

              (ወዳጅህን ከጎረቤትህ ታገኛለህ ጠላትህን እናትህ ትወልድልሃለች!)

           በትግራይ ወርዒ በሚባል በረሃ ውስጥ ሁለት ወንድማማቾች ሽፍቶች ነበሩ፡፡ ክፉ ደግ አይተው አብረው ያደጉ ናቸው፡፡ ብዙ ባልንጀሮችና ተከታዮች አፍርተዋል፡፡ ታላቅም  ታናሽም በተከታዮቻቸው መካከል የየራሳቸው ቡድን መስርተዋል፡፡ የየቡድኑን የጎበዝ አለቃም ሾመዋል፡፡ በየጊዜው ከግብረ-አበር ተከታዮቻቸው ጋር ሆነው ዘረፋ ያካሂዱ ነበር። አንድ ቀን እስከነ ተከታዮቻቸው ከደጋ ተምቤን ቆላ ወርደው፣ አሳቻ ቦታ መርጠው፣ እንደ ልማዳቸው አድፍጠው ሲጠባበቁ አያሌ ሸቀጥና የዐረብ ንብረት በግመል ጭኖ የመጣ የነጋዴ ቅፍለት (Caravan) ያጋጥማቸውና ሙልጭ አድርገው ይዘርፉታል፡፡
 ከዚያም የተዘረፈው ይከፋፈል ይባላል፡፡ ታላቅዬው እስከነ አሽከሮቹ “ይሄ ንብረት በሙሉ ለእኔ ቡድን ይሰጥና በሚቀጥለው የምንዘርፈው ደግሞ ለአንተ ቡድን ይሁን”  የሚል አዲስ የብልጠት ሀሳብ አመጣ፡፡ ትንሽዬውም በጣም ተናደደና “በምንም ዓይነት የእኩል መሆን አለበት” ብሎ አሻፈረኝ፣ ሞቼ - እገኛለሁ አለ፡፡
ታላቅ ታናሽን ካልገደለ እንደማያርፍ በማመን ዘወር ብሎ መሳሪያውን ያቀባብላል፡፡ ይህንን ሁኔታ ያስተዋለ የታናሽዬው የጎበዝ አለቃ የሆነ፣ ባዳ ሰው ለታናሽዬው በጩኸት እንዲጠነቀቅ ምልክት ይሰጠዋል፡፡
ተኩስ ሲጀመር ያ የጎበዝ አለቃ ቀድሞውንም ተዘጋጅቶ ነበርና ታላቅዬውን ቀንድቦ ይጥለዋል፡፡  የታላቅዬው ወገኖች ይሸነፋሉ፡፡
ታናሽዬውም፤ ያን የጎበዝ አለቃ ጠርቶ፡-
“ካብ ጎረቤት ትረኽቦ ፈታዊኻ
ፀላኢንከ ትወልደልካ ኣዴኻ”
(“ወዳጅህን ከጎረቤትህ ታገኛለህ
ጠላትህን እናትህ ትወልድልሃለች”)
አለና  “በል ንብረቱን በሙሉ ሳታዳላ አከፋፍል” ብሎ አዘዘው፡፡
*   *   *
ዕድሜያቸው፣ አስተዳደጋቸው፣ የተማሩበት የትምህርት ሥርዓት፣  የታገሉበት ርዕዮተ- ዓለም፣ የኖሩበት የትግል ታክቲክና ብልጠት፣ የሚመኙት የረዥም ጊዜ ስትራቴጂና ግብ እጅግ ተቀራራቢ የሆኑ ወንድማማቾች፣ ሥጋ- ዘመዶች፣ ወንድም  አከል ጓደኛሞች፣ ድርጅቶች፣ ፓርቲዎችና መንግስታት እጅግ የተለየና ተዓምራዊ ሁኔታ ካልተፈጠረ በቀር አዋላጅ ቢመጣ አማላጅ፣ አዋዳጅ ቢመጣ አጣማጅ፣ አወቅሁሽ ናቅሁሽ መባባላቸው፣ እኔ እበልጥ እኔ እበልጥ የሚል የዕኩይ- ፉክክር ማድረጋቸው የማይቀር ነው፡፡ የአንድ እናት ልጆች ናቸውና፡፡ የአንድ አስተሳሰብ ጥንስሶች ናቸውና፡፡  ስለሆነም ለመራራቅ መተዛዘብ፣  ለመነካካት መቀራረብ ይቀናቸዋል፡፡ ቀላሉን ያወሳስባሉ፡፡ ውስብስቡን ያናንቃሉ፡፡ “ምን አለ?” ሳይሆን፣ “ማን አለ?” እና “የማን ሰው ነው?” ይሆናል የጨዋታው ህግ፡፡ በየትኛውም አጀንዳ ላይ አንዱ እሚለውን ለማፍረስ ሌላው ሳይተኛ ያድራል፡፡
ከየጎራቸው ውጪ ያለው ህዝብ ቢመክራቸው በጄ አይሉም፡፡ ማተቤን ማተብህ አድርግ፣ ለእኔ ዕምነት አደግድግ፣ ማለትን እንደ አሠርቱ ትዕዛዛት ሊያስጠኑት ይጣጣራሉ እንጂ ሁሉን መርምረህ የሚበጅህን አንተ ዕወቅ አይሉትም፡፡ በልዩነቶቻቸው ላይ ብቻ ሳይሆን በአንድነቶቻቸው ላይም ይጣላሉ፡፡ መጣላትን እንደ ዓላማ የያዙ እስኪመስለን ድረስ ከእኔ በቀር ሌላ አምላክ አታምልክ- የሚሉም ያጋጥማሉ፡፡ አንዳንዶቹ ድርጅት እንጂ አገር የላቸውም፡፡ ከቶውንም “ተመሳሳዮች  ይገፋፋሉ፣ ተቃራኒዎች ይሳሳባሉ” የሚለውም የሳይንስ ህግ አይገዛቸውም፡፡ በምንም ስለ ምንም ጉዳይ አይደማመጡምና። ከአንድ ምንጭ ጠጥተው፣ አንድ ተንኮል ተግተው፣ አንድ ምሥጢር ተጋርተው አድገው እኒህ ወንድማማቾች እንደምን ሊፋቀሩ ይቻላቸዋል? ለህዝቡ፣ ለጋራ-ቤታችን፣ ለአገሩ፣ ለአህጉሩ፣ ለሉሉ ስንል ተሳስበን እንደር፣ ደግ ደጉ ይታየን ቢባሉ ልሣን ለልሣን ማን ተግባብቶ?
“ከመርገምት ሁሉ የከፋ መርገምት ቋንቋ ለቋንቋ መጠፋፋት”
እንዲል መፅሐፈ-ተውኔት ይጠፋፋሉ፡፡ በቋንቋ መጠፋፋት ወደ አለመግባባት፣ ወደ አለመቻቻልና ወደ መቂያቂያም ከዚያ አንድያውን ወደ መፈጃጀት ያመራቸዋል፡፡ ይሄ ለሀገር አይበጅም፡፡ ሁሉን ከልብ ካላረጉት ከጊዜያዊ ታክቲክነት አያልፍም፡፡
“መርሃ ግብር አውጣ፣ ልዩነት አውጣጣ፣ አማራጭ አምጣ፣ የአማራጭ አማራጭ አዋጣ፣ እንደምንም አናት ውጣ..” ነው ነገሩ፡፡ ብቻ ይኸንንም አታሳጣ! ከማለት በቀር መቼም ምርጫም አማራጭም የለም፡፡
ተመራጩ፣ አስመራጩ፣ አማራጩ፣ ታዛቢውና ሀሳዊ- ተመልካቹ በሙሉ፣ በአንድ ልብ እንዲያስቡ፣ ህዝቡን ትተው በንብረቱ የማይጣሉና ራሳቸውን ሳይሆን የአገሪቱን ህልውና ማዕከል የሚያደርጉ ተሟጋቾች ለማግኘት ማለም ይገባናል፡፡ አለበለዚያ ከስንት ዘመን በፊት እንደተባለው ዛሬም “ጠላታችንን እናታችን እንደምትወልድልን” ከማየትና ከመታዘብ ሌላ መላም ላይኖረን ነው፡፡ ለማንኛውም፤
እናት ብዙ ልጆች አሏት
ያም “እናቴ” ያም “እናቴ” ብሎ ሚላት፡፡
ያም በፍቅር እንዳያንቃት
ያም በቅናት እንዳይነክሳት
ያ ከሥሯ እንዳይነቅላት
ያም ባፍጢሟ እንዳይተክላት
ሰብሰብ ብለህ ሰብስባት!!
ብሎ አደራን ማጥበቁ ሳይሻል አይቀርም፡፡

  የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ከትግራይ ግጭት ጋር ተያይዞ በሲቪል ሰዎች ላይ የሚደርስ እንግልት፣ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስርና ጥቃት በአፋጣኝ ሊቆም እንደሚገባ ያሳሰበ ሲሆን አምነስቲ ኢንተርናሽናል በበኩሉ፤  በትግራይ ተወላጆች፣ አክቲቪስቶችና ጋዜጠኞች ላይ የሚደረግ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር እንዲቆም ጠይቋል።
ኢሰመኮ፤ በሲቪል ሰዎች ላይ እንግልትና እስር፣ ጥቃት እንዲሁም  የንግድ ቤት መዘጋት መከሰቱንና ሕይወት መጥፋቱን የጠቀሰው ኢሰመኮ፤በእስረኞችና በምርኮኞች ላይ የሚደርስ ኢ-ሰብዓዊ አያያዝ፣ በስደተኞች ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችና ሕጻናትን ለውትድርና መጠቀምን የሚያመላክቱ መረጃዎች እጅግ እንደሚያሳስበው አመልክቷል።
ኮሚሽኑ ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም በደቡብ ጎንደር ዞን፣ ፎገራ ወረዳ፣ ወረታ ተብሎ በሚጠራ አካባቢ ሦስት የትግራይ ተወላጆች በድንገት በተሰባሰቡ ነዋሪዎች በደረሰባቸው ድብደባ መገደላቸውን  መረጃ ደርሶኛል ብሏል።
አምነስቲ ኢንተርናሽል በበኩሉ፤#የአዲስ አበባ ከተማ ፖሊስ የትግራይ ተወላጆችን ከሕግ አግባብ ውጪ በሆነ መልኩ አስሯል; ሲል መግለጫ አውጥቷል።
በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች አሁንም ታስረው እንደሚገኙ የጠቆመው አምነስቲ፤ መንግሥት ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስርን እንዲያቆምና አሁንም ከሕግ አግባብ ውጪ የታሰሩትን በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቅ ጠይቋል።
የፌደራል ፖሊስ በበኩሉ፤ “ሰዎች በወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ሥር ሊውሉ ይችላሉ፤ ይሁን እንጂ ማንም ሰው ማንነቱን መሠረት ባደረገ መልኩ ለእስር አልተዳረገም” ሲሉ አስተባብለዋል፡፡

  በትግራይ ክልል ከቀጠለው ግጭት ጋር ተያይዞ በሲቪል ሰዎች ላይ  እንግልትና እስር፣ የንግድ ቤት መዘጋት፣ ብሎም በሲቪል ሰዎች ላይ ያነጣጠረ ጥቃት መከሰቱንና ሕይወት መጥፋቱን፣ እንዲሁም በታሳሪዎችና በምርኮኞች ላይ የሚደርስ ኢ-ሰብአዊ አያያዝ፣ በስደተኞች ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችና ሕጻናትን   ለውትድርና መጠቀም የሚያመላክቱ መረጃዎች እጅግ የሚያሳስበው መሆኑን የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ገለጸ።
ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም. በደቡብ ጎንደር ዞን፣ ፎገራ ወረዳ፣ ወረታ ተብሎ በሚጠራ አካባቢ ነዋሪ በሆኑ ሦስት የትግራይ ተወላጆች ላይ በድንገት በተሰባሰቡ ነዋሪዎች በደረሰባቸው ድብደባ መገደላቸውን  ለኮሚሽኑ የደረሱት ጥቆማዎች ያመለክታሉ።
ይህ  ጥቃት የደረሰው ከእለቱ አንድ ቀን አስቀድሞ ፍየል ውሃ በሚባል ቦታ የሕወሃት/ትግራይ መከላከያ ኃይሎች በወሰዱት የጥቃት እርምጃ የፎገራ ወረዳ ነዋሪዎች የሆኑ የሚሊሽያ ቡድን አባላትና የወረዳው የሰላምና ፀጥታ ኃላፊ መገደላቸው  ከተነገረ በኋላ ነው። ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም. ረፋዱን ጉመራ ወንዝ ተብሎ ከሚጠራና  ከተገደሉት የወረዳው የሰላምና ፀጥታ ኃላፊ ትውልድ ቦታ የኃላፊውን እሬሳ ለመቀበል  የመጡ ነዋሪዎች  ጥቃቱን እንዳደረሱ ይነገራል።
የፎገራ ወረዳና የአካባቢው የፀጥታና የአስተዳደር ኃላፊዎች በወሰዱት አፋጣኝ እርምጃ ሁኔታው የተረጋጋና ተጨማሪ ጥቃት ሊፈጽሙ የነበሩ ስድስት ግለሰቦች በቁጥጥር ስር የዋሉ ቢሆንም፣ የተከሰተው ሁኔታ ወደ ሌሎች የሀገሪቱ ክፍሎች እንዳይዛመት የሚያሰጋ ነው ብሏል ኢሰመኮ።  በትግራይ ክልል በሚገኙ የኤርትራ ስደተኞች ላይና የሕወሃት/ትግራይ መከላከያ ኃይሎች ተቃዋሚ ናቸው በሚል በሲቪል ሰዎች ላይ እንደተወሰዱ የሚነገሩ የግድያና የአፈና እርምጃዎች የሚያሳስቡ መሆናቸውን ኮሚሽኑ በመግለጫው አስታውቋል። በተጨማሪም፤ በአላማጣና አካባቢው በድጋሚ ያገረሸውን ግጭትና በመኾኒ እየተወሰዱ ስለመሆናቸውን የሚነገሩ የበቀል ጥቃቶች ከፍተኛ ቁጥር ያለው የሰዎች መፈናቀል እያደረሰ ነው ብሏል።
ቴሌኮሙኒኬሽንና ማኅበራዊ አገልግሎቶች መቋረጣቸው የሰብአዊ መብቶች ክትትል ስራውን አዳጋች ያደረገው ቢሆንም፣ ኮሚሽኑ በትግራይ ክልል ያለውን የተደራሽነት ሁኔታ በተመለከተ የሚያደርገውን ክትትል የሚቀጥልና በቆቦ፣ በወልዲያና በማርሳ ተጠልለው የሚገኙ ከአላማጣና አካባቢው የተፈናቀሉ ሰዎችን የሚጎበኝ መሆኑን አስታውቋል፡፡   
ኢሰመኮ የግጭቱ መባባስና የግጭቱ ተጽእኖ በአፋርና በአማራ ክልል የሚገኙ ቦታዎችን ጨምሮ ወደ ትግራይ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎች ጭምር መስፋፋቱ እጅግ እንደሚያሳስበው ነው የጠቆመው።
እንዲሁም ኮሚሽኑ አዲስ አበባን ጨምሮ ከተለያዩ የሀገሪቱ ክፍል የሚደርሱትንና በትግራይ ተወላጆች ላይ የሚደርሱ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር፣ የንግድ ቤት መዘጋትና የእንግልት መረጃዎችንም እየተከታተለ ይገኛል።  የሚድያ ሰራተኞችን ጨምሮ በአዲስ አበባ ከተማ ተጠርጥረው የታሰሩ ሰዎች ከአዲስ አበባ ውጪ ወደ ሌሎች  ቦታዎች እየተወሰዱ መሆናቸውን ለኮሚሽኑ ጥቆማዎች ደርሰውታል።
ከሰኔ 22 ቀን 2013 ዓ.ም. ጀምሮ  ተባብሶ የታየው  ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ ክስተትና እስር ሁኔታ ተገቢውን ትኩረትና መፍትሔ ከአለማግኘቱ በተጨማሪ፤ በስፋት የሚደመጡ የጥላቻና ግጭት ቀስቃሽ ንግግሮች ሁኔታው ሊያባብሱና  ብሎም በማኅበረሰቦች መካከል ያለውን ትስስር ሊያላሉ የሚችሉ ናቸው። ስለሆነም፣ በየትኛውም አካባቢ ከሕግ አግባብ ውጪ የታሰሩ ነዋሪዎች በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቀቁና የፌዴራል መንግስትም ሆነ የክልል መስተዳድሮች በነዚህ ነዋሪዎች ላይ እንግልት ያደረሱና ሌሎች ሕገወጥ ድርጊቶች የፈጸሙ የሕግ አስከባሪ አካላትን ሕግ ፊት ሊያቀርቡ ይገባል።
የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ፤ “በተለይም ይህን በመሰለ ፈታኝና የውጥረት ወቅት መንግስት ለሲቪል ሰዎችና ተጋላጭ ለሆነው ማኅበረሰብ ክፍል ከፍተኛ ጥበቃ የማድረግ ተጨማሪ ኃላፊነት የሚጣልበት ጊዜ ነው። መሰረታዊ የሆኑ ዓለም አቀፍ ድንጋጌዎችና የሰብአዊ መብቶች መርሆች በግጭት ወቅት ጭምር ከፍተኛ ጥንቃቄ እንዲደረግ የሚያዙና ሲቪል ሰዎችና የሲቪል መሰረተ ልማቶች ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ሁሉም የግጭቱ ተሳታፊ ወገኖች ላይ ከፍ ያለ ግዴታ የሚጥሉ ናቸው።  ስለሆነም ኮሚሽናችን በእስር ላይ ያሉ  ሰዎችን ጨምሮ አጠቃላይ ሁኔታውን በተመለከተ የሚያደርገውን የክትትል ስራ የሚቀጥል ሲሆን፣ በግጭቱ ለሚሳተፉ ወገኖች በሙሉ እንዲሁም የሚድያ ተቋማትን ጨምሮ ለሀገራዊና ለዓለም አቀፍ መንግስታዊና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት በሙሉ ማንኛውንም የማኅበረሰብ ክፍል አደጋ ላይ ከሚጥል ንግግር፣ መግለጫዎችና ተግባራት እንዲቆጠቡ ኢሰመኮ ጥሪ ያቀርባል” ብለዋል። 
በሌላ በኩል ኢሰመኮ፤  ሰኔ 23፣ 24 እና 25 ቀን 2013 ዓ.ም. በፌደራል የፀጥታ ኃይሎች ተይዘው በእስር ላይ የሚገኙትን በቃሉ አላምረው፣ ያየሰው ሽመልስ፣ ፋኑኤል ክንፉ፣ አበበ ባዩ፣ መልካም ፍሬ ይማም፣ ፍቅርተ የኑስ፣ ዊንታና በርሄ እና ምህረት ገብረክርስቶስን ጨምሮ 21 የኢትዮ-ፎረም እና የአውሎ ሚዲያ ጋዜጠኞችና ሰራተኞች አያያዝን ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመነጋገር በቅርበት ሲከታተል መቆየቱን ጠቁሟል፡፡
ከእነዚህ ታሳሪዎች መካከል ሦስቱንና አንድ ሌላ ታሳሪን ጨምሮ አራት እስረኞች ማክሰኞ ሰኔ 29 ቀን 2013 ዓ.ም. አመሻሽ ላይ መለቀቃቸውንና ቀሪዎቹ ታሳሪዎች በወንጀል ስለተጠረጠሩ ለምርመራ ስራ በእስር እንዲቆዩ በፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ትዕዛዝ መሰጠቱን ፖሊስ ለኮሚሽኑ  የገለጸ ቢሆንም፣ እስከ ሐምሌ 3 ቀን 2013 ዓ.ም. ምሽት ድረስ የፍርድ ቤቱን ትዕዛዝ አለማየቱና ታሳሪዎቹን ለመጎብኘት አለመቻሉ፤ እንዲሁም ታሳሪዎቹ ከቤተሰቦቻቸውም ሆነ ከጠበቆቻቸው ሳይገናኙ ከአንድ ሳምንት በላይ መቆየታቸው ኢሰመኮን  እጅግ የሚያሳስበው ነው ብሏል።
ማንኛውም በወንጀል የተጠረጠረ ሰው በ48 ሰዓታት ውስጥ ፍርድ ቤት መቅረብ ያለበት መሆኑና በእስር ያሉ ተጠርጣሪዎች በጠበቆቻቸውና በቤተሰቦቻቸው የመጎብኘት መብት ፈጽሞ ሊከለከሉ የማይገቡና ተጠርጣሪዎች በሕይወት መኖራቸውንና አካላዊ ደኅንነታቸው መጠበቁን ለማረጋገጥ ከፍተኛ ፋይዳ ያላቸው መሰረታዊ የሕግ ጥበቃዎች መሆናቸውን በመግለጫው አስታውሷል፤ኢሰመኮ፡፡
ስለሆነም የፌዴራል ፖሊስና ጉዳዩ የሚመለከታቸው የመንግስት አስፈጻሚ አካላት አሁንም በእስር ያሉ የአውሎ ሚድያና የኢትዮ ፎረም ጋዜጠኞችና ሰራተኞች በሙሉ በአፋጣኝ ከቤተሰቦቻቸውና ከጠበቆቻቸው እንዲገናኙ እንዲያደርጉ፣ የታሳሪዎቹን የእስር ሁኔታ ሕጋዊነት እንዲያስረዱና፣ ከፍርድ ቤት የተሰጠ የእስር ትዕዛዝ ካልቀረበ በስተቀር ታሳሪዎቹ በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቀቁ ኮሚሽኑ  አሳስቧል፡፡
 ሕግን ያልተከተለ ማንኛውም አይነት እስር በሕግና ፍትሕ ሥርዓት ላይ የሚኖርን እምነት የሚሸረሽር በመሆኑ፣ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር ሙሉ በሙሉ መቆም ያለበት ተግባር ነው ያሉት የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ፤ “ኮሚሽኑ ታሳሪዎቹን ለመጎብኘትና የአያያዛቸውን ሁኔታ ለማወቅ የሚያደርገውን ጥረት ይቀጥላል” ብለዋል።


  (ጦርነትን ቀድሞ የጀመረ ቅድመ ሁኔታን የማስቀመጥ ሞራል የለውም!)


             ጦርነቱ በተጀመረ በሁለተኛው ቀን ሴኩቱሬ በድምፀ ወያኔ ቀርቦ ጦርነቱን ሕወሓት እንደጀመረችው በግልፅ ቋንቋና ሰፋ ባለ ማብራሪያ ገለፀ፣ ሴኩቱሬ ይህን ገለፃውን በሚሰጥበት ወቅት በቴሌቪዥኑ እስክሪን ላይ የተጻፈው ርዕሰ ጉዳይ “የመጀመሪያው ምዕራፍ በድል የመጠናቀቅ አንድምታ” የሚል ነበር። ርዕሱ ሴኩቱሬ ይህን በሌላ በየትኛውም አግባብ መለቀቅ የሌለበትን ማስረጃ ለኢትዮጵያና ለዓለም ይፋ ያደረገበትን ምክንያት ግልፅ ያደርጋል፣ በአጭር ቃል ሴኩቱሬ በሰሜን ዕዝ ላይ ስኬታማ መብረቃዊ ጥቃትን መፈፀሙን እንደ መጨረሻው የድል ምዕራፍ ሳይቆጥረው አልቀረም። ሌላ ረዘም ያለ ጦርነት በቀጣይነት እንዳለ ቢያውቅ ኖሮ ይህን መግለጫ ባልሰጠም ብዬ አስባለሁ።
ሴኩቱሬ በ45 ደቂቃ ውስጥ በሰሜን ዕዝ ላይ ጥቃቱ በቅድሚያ መፈፀሙን ይፋ ከማድረጉም ባለፈ ለድርጊቱ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠትም የአቅሙን ያህል ሞክሯል። እሱ ያለው "...ከሰሜን በኩል አሃዳዊውና ወራሪው የአብይ መንግስት ደግሞ በደቡብ በትግራይ ሕዝብ ላይ ግልፅና የማይቀር (imminent) ጥቃት ሊፈፅሙ እንደሆነ እንደገመገምን ቀድመን በመብረቃዊ ምት ሰሜን ዕዝን “demobilize” አድርገናል...ነው።" በመቀጠልም ሴኩቱሬ እንደዚህ ዓይነት እርምጃ በዓለም አቀፍ ደረጃ ዕውቅና ያለው ፅንሰ ሐሳብ መሆኑን ከገለፀልን በኋላ ስያሜውም በእንግሊዝኛ “Anticipatory Self defence” ተብሎ ይጠራል በማለት አብራርቶልናል። ታዲያ ይህ ዘዴ ትንንሽ ሀገራት በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃዎች ሲገኙ ጥቅም ላይ የሚውል ራስን የመከላከል እርምጃ ነውም በማለት ነግሮናል።
ሴኩቱሬ ለቅድመ-ጥቃቱ ዓለም አቀፋዊ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠት የጠቀሰው “Anticipatory Self Defence” ምንን ያመላክት ይሆን? ራስን ከታለመ ወይም ከታቀደ ጥቃት ቀድሞ መከላከልን በተመለከተ የሚያጠኑ ምሁራን ሦስት የመከላከል ዓይነቶች እንዳሉ ያመለክታሉ።
1. ለማይቀረው ጥቃት የሚወሰድ የመከላከል እርምጃ (Anticipatory Self Defence)፦ ይህ አንድ ሀገር በሉዓላዊነቱ ላይ እጅግ በጣም ግልፅና በማስረጃ የተደገፈ ጥቃት ከሌላ ሀገር ወይም ታጣቂ ቡድን እንደሚሰነዘርበት እርግጠኛ ሲሆን ቀድሞ የሚወስደው የመከላከል እርምጃ ነው። ይህ ጥቃቱን እንደሚያደርስ ወደሚገመትበት ሀገር ድንበር ገብቶ እስከ ማጥቃት የሚዘልቅ የመከላከል እርምጃ ነው። ስለ ሕጋዊነቱ(Legitimacy) እመለስበታለሁ።
2. ከተገማች ጥቃት ለመከላከል የሚወሰድ እርምጃ (Pre-emptive Self Defence)
ይኼኛው የመከላከል እርምጃ ቀደም ሲል ከጠቀስኩት የሚለየው ጥቃቱ ከሚፈፅመበት የጊዜ ሰሌዳ አኳያ ነው። “Anticipatory Self Defence” ጠላት በጣም ቅርብ በሆነ ጊዜ ጥቃቱን እንደሚፈፅም በተረጋገጠ ጊዜ የሚወሰድ እርምጃ ነው። Pre-emptive Self defence ግን የተገመተው ጥቃት የሚፈፀምበት የጊዜ ሰሌዳ ከ”Anticipatory” ራቅ ሊል ይችላል።
3. Preventive Self Defence
ይኼኛው የመከላከል ዘዴ የታለመው ጥቃት የሚፈፀምበትን ወቅት በእርግጠኝነት ማወቅን እንደ ቅድመ ሁኔታ አያስቀምጥም። ጠላት ወደ ፊት በአሳቻ ጊዜ ጥቃት እንደሚፈፅም ሲታመን “Preventive Self defence” ተግባራዊ ይሆናል።
“Anticipatory Self Defence “ከዓለም አቀፍ ሕግና ከተባበሩት የዓለም መንግስታት ቻርተር አንፃር፦
ከ”Anticipatory” የመከላከል እርምጃ ጋር በተያያዘ በተደጋጋሚ የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ሕጎች፣ የተባበሩት መንግስታት ቻርተር አንቀፅ 51 እና እ.ኤ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ አማካይነት የተደረገው ውይይት ይጠቀሳሉ። ከነዚህ ውስጥ እ.ኤ.አ. በ1951 በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ላይ የሰፈረውን እንደሚከተለው ላስቀምጥ፦
Article 51 of the UN Charter “Nothing in the present Charter shall impair the inherent right of individual or collective self-defense if an armed attack occurs against a Member of the United Nations until the Security Council has taken measures necessary to maintain international peace and security”
ከላይ እንደምትመለከቱት በዚህ አንቀፅ ውስጥ “Anticipatory Self Defence” የሚል ሐረግ የለም። ይህን የሚጨማምሩት ተርጓሚዎቹ ናቸው፣ እንደዚያም ሆኖ ሐረጉ በግልፅ ባለመቀመጡ እስከ ዛሬም አንቀፁ በአጨቃጫቂነቱ ቀጥሏል። በግልፅ እንደምንመለከተው አንቀፅ 51 የሚለው “If an armed attack occurs..” ነው።
ከተባበሩት መንግስታት ይልቅ ለ"Anticipatory Self Defence” የሚቀርበው እ.ኤ አ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ በተዘጋጀው ውይይት ላይ የተቀመጠው ማጠቃለያ ነው።
“In 2004, the Secretary-General’s High-Level Panel on Threats, Challenges and Change stated “A threatened State, according to long established international law, can take military action as long as the threatened attack is imminent, no.other means would defelect it and the action is proportionate.”
ይህ ውሳኔ ግን እስከዛሬ ድረስ በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ስለ አለመግባቱ ልብ ይሏል። እስከ አሁን ይህን የመከላከል መብት በተመለከተ የሚደረጉ ክርክሮች እንደቀጠሉ ነው። ነገር ግን ከ9-11 ጥቃት ወዲህ ይህ የመከላከል እርምጃ በተለይም አሸባሪዎች ጥቃት እንደሚያደርሱ በማስረጃ ከተረጋገጠ ወዲያው ተግባራዊ መሆን እንዳለበት ብዙዎች የሚስማሙበት ነው።
በታሪክ “Anticipatory self Defence”ን ተግባራዊ ያደረጉ ብዙ ሀገራት አሉ፣ ለምሣሌ እንግሊዞች ካናዳን ቅኝ በሚገዙበት እ.ኤ.አ. በ1837 ዓ.ም የካናዳን አማፂያን የተሳፈሩበትን የካሮላይንን መርከብ ለመምታት በኒጋራ ፏፏቴዎች አቅጣጫ ወደ አሜሪካ ድንበር ዘልቀው ገብተው ጥቃት አድርሰዋል። ይህ እርምጃ “Caroline Incidence” ተብሎ ይታወቃል። እስራኤል እ.ኤ.አ. በ1967 ግብፅን አስቀድማ የመታችው በ”Anticipatory Self defence” መርህ ነበር። አሜሪካ ኢራቅን፣ አፍጋኒስታንና ሱዳንን በየወቅቱ ያጠቃችው በ”Anticipatory Self Defence” መርህ ነው። በተለይም በሱዳን ላይ ጥቃትን በሰነዘረች ጊዜ ያወደመችው እንደገመተችው የአሸባሪዎችን ካምፕ ሳይሆን የመድኃኒት ፋብሪካን ነበር፣ ይህም ከፍተኛ ውግዘትን አስከትሎባታል።
ይህን ሁሉ ርቀት የመጣሁት የሴኩቱሬን ቅጥ አምባሩ የጠፋውን ማብራሪያውን legitimize ለማድረግ እንዳልሆነ ብዙዎቻችሁ የምትረዱኝ ይመስለኛል። ሴኩቱሬ ግን አንድ ውለታ ውሎልን አልፏል፦ በቃ “Anticipatory Self-Defence” የሚለውን ፅንሰ ሐሳብ በተነፈሰበት ቅፅበት፣ ጦርነቱ በሕወሓት እንደተጀመረ በቪዲዮ የተደገፈ ግልፅ ማስረጃ ሰጥቶናል፣ ምክንያቱም ይህ እርምጃ ሁሌም የሚወሰደው በጠላትነት ከተፈረጀው ቡድን ጥቃት አስቀድሞ ነው። ታዲያ ታምራት ላይኔ በወቅቱ “ጦርነቱን ማን እንደጀመረው ወደፊት በገለልተኛ አካላት ይረጋገጣል” ብሎ ሲናገር ሰምቼው፣ የምር ይህ ሰው የኢትዮጵያ ጠ/ሚኒስትር ነበር? በማለት ራሴን እስከ መጠየቅ ደርሼአለሁ። ምክንያቱም ታምራት ጦርነትን ከማንም በላይ በተግባር ጭምር የሚያውቅ ሰው ነው፣ ነገር ግን ሴኩቱሬ በግልፅ በ”Anticipatory Self-Defence” ጦርነቱን የጀመርነው እኛ ነን እያለ ሲናገር፣ ታምራት ወደፊት ማን እንደጀመረው ይጣራል እያለ ከሴኩቱሬ ይልቅ ስለ ሁኔታው እንደሚያውቅ ሰው ሊተነትንልን ይሞክራል፣ አያድርስ ነው!
ሌሎች የሕወሓት አክቲቪስቶችና ጋዜጠኞች ደግሞ የሴኩቱሬን ማብራሪያ አንዴ “Pre-emptive” ሌላ ጊዜ ደግሞ ሁለት የጦር አይሮፕላን ቀደም ሲል በትግራይ ክልል ሲበር ነበር እያሉ ያለ የሌለ ማብራሪያ በመስጠት የሴኩቱሬን እውነተኛ ማስረጃ ለመሸፋፈን ደፋ ቀና ሲሉ ተስተውለዋል። Anticipatory ሌላ፣ pre-emptive ሌላ!
ሆኖም ግን ሴኩቱሬ ማስረጃውን ይስጠን እንጂ ማብራሪያዎቹ በሕፀፆች የታጨቁ ነበሩ።
1. “Anticipatory Self Defence” ቢፈቀድ እንኳን ትግበራው የሚመለከተው በተባበሩት መንግስታት ውስጥ በሀገርነት የተመዘገቡ ሀገራትን ብቻ ነው። የተባበሩት መንግስታት ቻርተር የሀገራት እንጂ የክልል መንግስታት ቻርተር አይደለም። ስለዚህ ዓለም አቀፍ ሕጎች የሚፈቅዱት ፅንሰ ሐሳብ ነው የሚለው ማብራሪያው ሙሉ በሙሉ ስህተት ነው። እሱን አይመለከተውም።
2. ሴኩቱሬ “Anticipatory Self Defence” የሚተገበረው... ትንንሽ ሀገራት (ትግራይን እዚህ ውስጥ ከትቷት ይሆን?) በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃው ሲኖር... እያለ ያብራራውም ስህተት ነው። ይህ ራስን ከጥቃት አስቀድሞ የመከላከል ሕግ የሚሰራው ለሁሉም የተባበሩት መንግስታት አባል ሀገራት ነው። ትንሽ ትልቅ የሚል ተረት ተረት የለውም።
3. “Anticipatory Self Defence” መከወን ያለበት ከአቅም ግምገማ በኋላ ነው። ዘመን ያለፈበትን ክላሽ ይዘህ ድሮን የታጠቀውን ጦር በ”Anticipatory Self Defence” ቀድሜ እመታዋለሁ ብሎ መነሳት የኢንተለጀንስ ሥራ ድክመትን፣ የጦርነት መረጃ እጥረትን ያመለክታል። ሌሎቹ ሀገራት “Anticipatory Self Defence”ን የሚተገብሩት የጠላትን ጦር አቅም በሚገባ ከፈተሹ በኋላ ነው። የሚጠቃው ጠላት አቅሙ የደረጀ ከሆነ ምናልባትም በሰላም ምድር ጦርነትን እንደ መጥራት ይቆጠራል። በሰሜኑ ጦርነት በተግባርም ያየነው ይህንኑ ነው።
4. በመጨረሻም “Anticipatory Self Defence”ን መተግበር ከተጠያቂነት አያስመልጥም፣ ምክንያቱም አንድ ሀገር ይህን እርምጃ ከመውሰዱ አስቀድሞ መፈተሽ ያለባቸው በጥቂቱ ወደ አራት መስፈርቶች አሉ። በነገራችን ላይ ከላይ የጠቀስኳቸው ሀገራት ማለትም እስራኤልና አሜሪካ ጥቃቱን በተመለከተ ለተባበሩት መንግስታት ማብራሪያ እንዲሰጡ ተጠርተው ነበር።
ሳጠቃልል፦ ትናንት ሕወሓት የደረደራቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ተመለከትኩና ሴኩቱሬና መግለጫው ትዝ አሉኝ። የኢትዮጵያ መንግስት ይህን የሴኩቱሬን የማስረጃ አበርክቶት ለሙግቶቹ የተጠቀመበትን አግባብም ለማወቅ ፈለግሁኝ። በነገራችን ላይ እነ አሜሪካ ሕወሓት ጦርነቱን አስቀድማ እንደጀመረችው ያውቃሉ፣ በግልፅ ሲናገሩም ነበር፣ የኢትዮጵያ መንግስት ዲፕሎማቶች ግን በዚህ ረገድ ገፍተው የሄዱ አይመስለኝም። በእርግጥ የውጭ ጉዳይ ሚ/ር በሶሻል ሚዲያ ለመግለጫው የእንግሊዝኛ ካፕሽን ጨምሮበት ለቅቋል። ከዚህ ባለፈ የዚህ ቪዲዮ ቅጂ ተተርጉሞ ለተባበሩት መንግስታት ተሰጥቶት እንደሆነ መረጃው የለኝም። ምክንያቱም በየትኛውም ሕግ ጦርነቱን አስቀድሞ የለኮሰው አካል ለደረሱት ድህረ ጦርነት ቀውሶች ቅድሚያ ተጠያቂ እንጂ ቅድመ ሁኔታ ደርዳሪ የመሆን ሞራል የለውም። እውነትን መያዝ ብቻውን በቂ አይደለም፣ እውነት በተግባቦት ጥበብ ተከሽና ካልቀረበች ባክና ትቀራለች። ካለመናገር ብዙ ነገር ይቀራል፣ ትኩረት ለዲፕሎማሲያችን!

Page 2 of 536