Administrator

Administrator

 በኢትዮጵያ የብሔሮች ጥያቄ በ1966 የሕዝባዊ ንቅናቄ ዘመን ከተነሱት ጥያቄዎች መካከል አንደኛው ነበር፡፡ በአብዮቱ ከተሳተፉት ድርጅቶች መካከል መኢሶንና ኢጭአት የ1963ቱን የተማሪ ማኅበራት ውሳኔ በማራመድ ለብሔሮች መብት መታወቅና መከበር በመታገል እንደፀኑ ቆዩ፡፡ ኢሕአፓም አልፎ አልፎ ከታዩት የአንዳንድ የአመራሩ መዛነፎች በስተቀር፤ በ1963 መንፈስ ቆይቷል፡፡ ደርግ በሌላው በኩል ግን፣ ከ1966 እስከ 1969 እና ከ1970 በኋላ በኢትዮጵያ ብሔሮች ጥያቄ ረገድ፣ ለ17 ዓመታት የሄደበት መንገድ ሁሌም አንድና ያው አልነበረም፡፡ አካሄዱን በሶስት ወቅቶች ከፍሎ ማጤኑ ሂደቱን ግልፅ  ሊያደርግ ይችላል፡፡
የመጀመሪያው፣ ከሰኔ/ሐምሌ 1966 እስከ ህዳር/ታህሳስ 1967 የነበረው ወቅት ነው፡፡ በዚህ ወቅት ደርግ በአንድ በኩል በሐምሌ 2፣ 1966 መግለጫው፡
“(ደርግ) በኢትዮጵያውያን መሀከል ለብዙ ዘመናት የቆየውን በጎሳና በሃይማኖት የተመሰረተውን መለያየትና የኑሮ መራራቅ ኢትዮጵያ ትቅደም በሚል እምነት፣ በብሔራዊ ዋስትና በእኩልነት፣ ለአገር ዕድገትና መሻሻል ዓላማ ሕዝቡ ለሥራ ታጥቆ እንዲነሳና በዘመኑ ሥልጣኔ በይበልጥ ተካፋይ እንዲሆን የሚቻለውን ሁሉ ያደርጋል”
የሚለውን አመለካከት አራመደ፡፡ በሌላም በኩል፤ በህዳር 1967 ከጄኔራል አማን አንዶም ጋራ በተለይ በኤርትራ ጥያቄ በተፋጠጠ ጊዜ፣ “የኢትዮጵያ አንድነት ፍፁምነት” የሚለውን አመለካከት አራመደ። በወሩ በታህሳስ 1967 “የኢትዮጵያ ህብረተሰባዊነትን” ሲያውጅ ደግሞ፣ “የኢትዮጵያን አንድነት ለማጠናከር ብዙ መንገዶች አሉ” ካለ በኋላ የሚከተሉትን ሁለት መንገዶች አሳወቀ፡-
“በአገር ውስጥ ያለውን የባህሎችና የልዩ ልዩ ጎሳዎች መቀራረብ ይበልጡን ማጠንከር አንደኛው ዘዴ ነው፡፡ ኢትዮጵያ የአንድ ጎሳ ወይም የአንድ ባህል አገር አይደለችም፡፡ የተዛመዱ ልዩ ልዩ ነገድ ባህል የሚገኙባት አገር ናት፡፡ የዘለቄታ ጥንካሬዋ መሰረትም ይኸው ነው፡፡ ይህ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብሮ በመኖሩ በጋብቻ፣ በባህል፣ በስሜትና በአስተሳሰብ ዝንባሌ፣ በቋንቋ ጭምር የተሳሰረ ነው፡፡ የአንድነትን ማጠንከር አንደኛው ዘዴ እንዲህ ያለውን የሚያስተባብር ነገር ሁሉ እንዲዳብር ማድረግ ነው፡፡ ዋናዎቹ ቋንቋዎች እንዲስፋፉ፣ ባህል ሁሉ እንዲያድግ፣ የሰው ሁሉ መብት እንዲጠበቅና የአገሪቱን ዜጋ ሁሉ በአንድነት ጥላ ስር በፍቅርና በመተባበር እንዲሰባሰብ ማድረግ ያስፈልጋል፤
“ሁለተኛው መንገድ ደግሞ ኢትዮጵያ ከጎረቤት አገሮች ጋር በተለይም ከሱዳን፣ ከሶማሊያና ከኬንያ ጋር ተባብራ የምሥራቅ አፍሪካ ሕብረት - አህጉር እንድታቆም ማድረግ ነው”፡፡
ይህ አመለካከት ከደርጉ “ኢትዮጵያ ትቅደም” ዘመን መግለጫዎች ጋራ ሲነፃፀር የተሻለ ነበር፡፡ ደርጉም በዚሁ ጊዜ ታህሳስ 14 ዕለት የእስልምና ሃይማኖት ክብረ በዓሎችን ያካተተውን የብሔራዊ በዓሎች ዝርዝር አውጥቶ ነበር፡፡ በታህሳስ 18 ደግሞ፣ የአዲስ አበባ ራዲዮ ጣቢያ ለመጀመሪያ ጊዜ በአፋን ኦሮሞ ፕሮግራሞችን ማስተላለፍ ጀመረ። የባለመሬት/ ጭሰኛን የምርት ግንኙነት የሻረው አዋጅ የካቲት 25፣ 1967 ታወጀ፡፡
ሁለተኛው ወቅት፣ የሕዝብ ድርጅት ጊዜያዊ ጽ/ቤት በሚያዚያ 1968 ከተቋቋመ በኋላ ደርግ የብሔርን ጥያቄ ጨምሮ በተለያዩ የፖለቲካ ጥያቄዎች ላይ የአደባባይ ውይይት ክበቦች በየመሥሪያ ቤቱ ተቋቁመው እንዲወያዩበት በፈቀደበት ወቅት ጀመረ፡፡ 1968 በዚሁም፣ በብሔሮች ጥያቄ ላይ ይፋ ውይይቶች የተካሄደበት ዘመን ሆኖ ተጠናቀቀ፡፡
ሦስተኛው ወቅት፣ በሁለተኛው ወቅት ዘመን፣ ከታህሳስ 1968 አንስቶ እስከ የካቲት 1969 ድረስ በደርግ መሪዎችና በሕዝብ ድርጅት ጊዜያዊ ጽ/ቤት አባል ድርጅቶች መካከል ረጅም ውይይቶች የተደረጉበት ወቅት ነበር፡፡ ደርግም የመጨረሻ መጨረሻ፣ “የራስ-ገዝ አስተዳደር” የተባለውን የአስተዳደር መንገድ እስከ መቀበል ድረስ የሄደበት ወቅት ነበር፡፡
ይሁን እንጂ፣ በ1969/70 የኢትዮጵያን አገር ወዳድ ተራማጆችና ምሁራን አጥፍቶና አግልሎ ሥልጣንን ለመጠቅለል የበቃው የኮሎኔል መንግስቱ የመለዮ ለባሾችና ከፍተኛ ቢሮክራቶች ቡድን፣ በ1970 “የራስ-ገዝ አስተዳድር” የተባለውን ትቶ፣ “አንድ ሰውና አንድ ጠመንጃ እስኪቀር ድረስ” ያለውን አካሄድ ያዘ፡፡
ይህም አራተኛው ወቅት ሲሆን፣ ሻለቃ መንግሥቱ “የአብዮቱ ማዕከል; እየተባሉ የተሞካሹበት፤ “የምሥራቁን ድል በሰሜን እንደግመዋለን”፤ “አንድ ሰውና አንድ ጠብ- መንጃ እስኪቀር ድረስ” በሚሉ ጥሪዎች፣ የኢትዮጵያን የብሔሮች ጥያቄ በጦር ኃይል “ለመፍታት” የተሄደበት መንገድ ነበር፡፡ በኋላና ባለቀ ሰዓትም፣ “የብሔሮች ኢንስቲቱት” የተባለው ተቋም የተመሰረተበት ወቅት ነበር፡፡ ጦርነቱ በግንቦት 1983 በኤርትራ ግንባሮችና በሕውሓት በሚመራው ኢሕአዴግ አሸናፊነት ተደምድሞ ኮሎኔል መንግሥቱ ወደ ዚምባብዌ ሸሹ፡፡ ኢሳይያስ አፈወርቂ በኤርትራ ነገሠ፡፡ ኢሕአዴግ የአዲስ አበባን ሥልጣን ያዘ፡፡
የፖለቲካ ግድያና የጦርነቶች ዓመታት (1969-1983)
የ1969 መጨረሻና የ1970 መጀመሪያ ዓመታት በኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ አንድ አገር ወዳድና ተራማጅ ትውልድ፣ በኮሎኔል መንግሥቱ ኃ/ማርያም መሪነት በተመለመሉ ገዳይ ቡድኖች ተጨፍጭፎ ያለቀበት ወራት ነበሩ፡፡ በዚሁም፣ የ1963ቱ ውሳኔዎች ባለቤት የነበረው አገር ወዳድና ተራማጅ ትውልድ፣ ከ1970 በኋላ በነበረው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ህይወት ውስጥ ይህ ነው የሚባል ሥፍራና ሚና ላይኖረው እስኪሆን ድረስ ተዳክሞ አበቃ፡፡ ከ1970 እስከ 1983 ባሉት የ13 ዓመታት ዘመን ዋና ተዋናዮች ሆነው የቀጠሉት ከላይ እንደተመለከተው ስለዚህም፤ በአንድ ወገን በኮሎኔል መንግስቱ ኃ/ማርያም መልማይነትና መሪነት ከ1970 ጀምሮ የመንግሥትን ሥልጣን የጨበጠው የመለዩ ለባሾችና የከፍተኛው ቢሮክራሲ ቡድንና፤ በሌላው ወገን የኤርትራ ግንባሮችና የተለያዩ የብሔር ድርጅቶች (በተለይም ሕውሓት፣ ኦነግ፣ የሲዳማና የሱማሌ) ነበሩ፡፡
ሕውሓት “የኢትዮጵያ ዓቢይ ቅራኔ በብሔሮቿ መካከል ያለው ቅራኔ ነው” ባለው የቅራኔ አረዳዱ ገፋ፡፡ ከዚያም ከሌሎቹ የትግራይ ድርጅቶችና እስከ መንግሥት ሠራዊት፣ ከኢሕአፓ እስከ ኢዲዩ ጋራ ድረስ ካሉት ኃይሎች ጋራ ተዋጋ፡፡ ከተጠቀሱት ኃይሎች ጋር ያካሄዳቸው ውጊያዎች ስለሚታወቁ አልመለስባቸውም፡፡ በዚሁ ዘመን “የኢትዮጵያን ቅኝ አገዛዝ” ሲዋጉ የነበሩት የኤርትራ፣ የሱማሌያ ግንባሮችና ኦነግ የሄዱባቸው መንገዶችም ስለሚታወቁ እንደዚሁ አልመለሰባቸውም፡፡ እንደዚሁም፣ ሕወሓት ከኢሕአዴግ አመሠራረት እስከ ኤርትራ ሬፈረንደም፣ ከሕገ-መንግሥቱ መረቀቅና መታወጅ እስከ “የፌዴራል” አስተዳደር አወቃቀር ድረስ የሄደባቸው መንገዶች ስለሚታወቁ አልቆይባቸውም፡፡
በአጭሩ፣ ኢሕአዴግ ከ1983 እስከ 2010 ድረስ “አብዮታዊ ዲሞክራሲ” ባለው አደረጃጀትና አመራር ለ27 ዓመታት ገዛ፡፡ እንዲያም ሲል ለ27 ዓመታት ሙሉ በአንድ ወገን ፌደራላዊ ባልሆነው “የፌደራል አስተዳደር” ግዛቶችን ሲከልልና ሲያጥር ኖረ፡፡ የነፃ ገበያም ሆነ የመንግሥታዊ ካፒታሊዝም ባልሆነው የኢሕአዴግ “ካፒታሊዝም” “ኪራይ ሰብሳቢ” ያላቸውን ሲፈለፍል ኖረ፡፡ በሌላው ወገን፤ ኦነግ፣ የሲዳማ፣ የአፋር፣ የሱማሌና ሌሎች በ1983 ሥልጣንን የተጋሩ ቢሆንም፤ ከጥቂት ወራት በኋላ በኢሕአዴግ ተገፍተው ተሰናበቱ። ኦነግ ከዛም፣ ከ10 በማያንሱ ቡድኖች ተከፋፍሎ በየውጭ አገራቱ ሲንቀሳቀስ ቆየ።
(ከአንዳርጋቸው አሰግድ "ቅን ፍላጎት እስካለ መንገድ አለ" መጽሐፍ የተቀነጨበ፤ 2013 ዓ.ም)



Sunday, 11 July 2021 18:34

የግጥም ጥግ

ፈቅደን ሲመሩን፣ ችቦ ተቀባይ
ለሚነዱን ግን፣ አሻፈረን ባይ
ካልነኩን በቀር፣ ቀድመን ማንዘምት
ከጋሻ በፊት፣ ጦር የማንሸምት
ኢትዮጵያዊ ነን!
ህብር ያስጌጠው፣ ህይወት ለማብቀል
ዘር ሳናጣራ፣ የምንዳቀል
ለነዱን ሰይጣን፣ ለመሩን ሰናይ
ጌታን ከገባር ፣ ለይተን ምናይ፤
ኢትዮጵያዊ ነን!
ብዙ ህልሞችን፣ ወዳንድ ዐላማ
የሰበሰበ ገርቶ፣ ያስማማ
በደምና ላብ፤ ያቆምነው ካስማ
አገዳ አይደለም፣ የሚቀነጠስ
የዝምድናችን መተሳሰርያ
ሺ ጊዜ ቢከር፣ የማይበጠስ
ኢትዮጵያዊ ነን!
ምን ሆድ ቢብሰን፣ ምን ብንቸገር
እድር አይፈርስም፣ እንኩዋንስ አገር
ብለን በትግስት፣ የምንሻገር
ሲገፈትረን፣ ግፈኛና አጥቂ
ቁልቁል ሲሰደን፣ ሽቅብ መጣቂ
ለውርደት ሲያጩን፣ የምንጀነን
ኢትዮጵያዊ ነን!
    በዕውቀቱ ሥዩም





የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ሰኔ 21 ቀን 2013 ዓ.ም. የፌዴራል መንግስት በትግራይ ክልል የተኩስ አቁም ማወጁን ተከትሎ፣ የግንኙነት መስመሮች በመቋረጣቸው፣ የክልሉ ነዋሪዎች የሚገኙበት ሁኔታ እንደሚያሳስበውና መንግስት የነዋሪዎችን ደኅንነት ለማስጠበቅ የሚረዱ እርምጃዎች በአፋጣኝ ሊወስድ እንደሚገባ ገለጸ።
በክልሉ የተቋረጡ መሰረታዊ አገልግሎቶችን መመለስና በትግራይ ክልል ስላለው ተጨባጭ የፀጥታ ሁኔታና የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት በቂ መረጃ መስጠት፣ በዚህ ረገድ ያሉ ክፍተቶችን ለማረምና የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት የተቀናጀ ትብብር ለመፍጠር ቀዳሚ እርምጃዎች ናቸው።
ለግጭቱ ሰላማዊ መፍትሔ ለማፈላለግ የሚደረገው ጥረት አስፈላጊነት እንደተጠበቀና በክልሉ ለሚደረጉ የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦቶች ጥበቃና ለተደራሽነቱ ትብብር እንደሚቀጥል መገለጹ የሚበረታታ ሆኖ፣ የሲቪል ሰዎች ደኅንነትና ሰብአዊ መብቶች ጥበቃ ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል። በአሁኑ ወቅት በአብዛኞቹ የትግራይ አካባቢዎች የመብራት፣ የስልክና የውሃ አገልግሎት በመቋረጡ በክልሉ ነዋሪዎች ላይ ከባድ የኑሮ ጫና እያስከተለ ይገኛል። የባንክ አገልግሎት መቋረጥና የጤና አገልግሎት አቅርቦትና ተደራሽነት ውሱንነት ችግሩን አባብሶታል።
በትግራይ ክልል የሚንቀሳቀሱ ሀገራዊና ዓለምአቀፍ የእርዳታ ድርጅቶች የኤሌክትሪክና የስልክ አገልግሎት መቋረጥን ጨምሮ የሌሎች አቅርቦቶች እጥረት የሰብአዊ ድጋፉን በከፍተኛ ደረጃ እንደጎዳውና በተለያዩ አካባቢዎች የሚኖሩ ነዋሪዎች፣ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮችና ስደተኞች ስለሚገኙበት ሁኔታ ማወቅ አስቸጋሪ እንዳደረገው ይገልጻሉ።
በአዲስ አበባ ከተማ የትግራይ ክልል ተወላጅ የሆኑ ነዋሪዎችና የሚዲያ ሰዎችን ጨምሮ፣ ሌሎች ከጉዳዩ ጋር ግንኙነት አላቸው በሚል  ተጠርጥረው የታሰሩ ሰዎችን ሁኔታ ኮሚሽኑ በመከታተል ላይ ይገኛል። ይህም በነዋሪዎች ላይ ማንነትን በመለየት ለጥርጣሬና መድልዎ  የሚያጋልጥ ተግባር እንዳይሆን ስጋት የሚያሳድር ነው።
በተጨማሪም፣ በክልሉ ዩኒቨርሲቲዎች የሚማሩ ወጣቶች ወላጆችና ቤተሰቦች፣  ተማሪዎቹ፣ በአሁኑ ወቅት ስለሚገኙበት  ሁኔታ ተገቢው ምላሽና ማብራሪያ እንዲሰጣቸው የሚመለከታቸውን የመንግስት አካላት በመጠየቅ ላይ ይገኛሉ። 
የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ የነዋሪዎችን ደኅንነት ማረጋገጥ ቀዳሚው የመንግስት ግዴታ መሆኑን አስታውሰው፣ “በክልሉ የሚገኙ ነዋሪዎች ስላሉበት ሁኔታ የተገቢው መረጃ ማነስ ከተለያዩ አቅጣጫዎች ከሚደመጡ ዘገባዎችና ንግግሮች ጋር ተዳምሮ፣ ነዋሪዎችን ስጋት ላይ የሚጥል ነው። የተኩስ አቁሙ በሁሉም በግጭቱ ተሳታፊ በነበሩ ወገኖች ሁሉ በቁርጠኝነት መከበርና የመሰረታዊ አገልግሎቶች በአፋጣኝ መመለስ፣ አጠቃላይ ሁኔታውን ለማሻሻል፣ በትግራይ ክልል  ለተፈጠረው ችግር ዘላቂ መፍትሔ ለማፈላለግ፣ እንዲሁም ሰብአዊ አቅርቦቱ  እንዳይቋረጥ  የሚደረገውን  ጥረት የሚያግዝ  ነው። በተጨማሪም  ማንኛውም አይነት እስር ሁልጊዜም ሕጋዊ ሥርዓትን የተከተለ ሊሆን ይገባል” ብለዋል።
ዋና ኮሚሽነሩ አክለውም፤ በየትኛውም የሀገሪቱ ክፍል የሚገኙ የመንግስትና መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት ሁሉ ሁኔታውን የሚያባብሱ፣ በሕዝቦች መካከል ጥላቻና ጥርጣሬን ሊፈጥሩ ከሚችሉ ንግግሮች እንዲቆጠቡ ጥሪ አቅርበዋል።
(የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ጋዜጣዊ መግለጫ)
ሰኔ 26 ቀን 2013 ዓ.ም.


 • ሕፃን አዋቂውን እየፈጀች ሰውን ከምድረ ገፅ ልታጠፋ ነበር - አንበሳዋ ሴክመት፡፡

          በጥንታዊቷ ግብፅ ውስጥ፣ ገናናው የጦርነት ጌታ ሄሩ ነው - በግሪክኛ ሆረስ ይሉታል። ግን፣ አስተዳዳሪ ንጉሥም ነው - ጦርነት መደበኛ የሁልጊዜ ስራው አይደለም። ሌሎች ሥራዎች አሉት።
ሴክመት ደግሞ አለች።
አንበሳዋ ሴክመት በሚል ስያሜ ትታወቃለች። ከሄሩ ጎን ለፆታ ተዋፅኦ ወይም ለፆታ እኩልነት በሚል ፈሊጥ አይደለም፤ የሴክመት ስም የሚነሳው። እንዲያውም በተቃራኒው ቀዳሚዋና ገናናዋ ሀርበኛ፣ ሴክመት ናት። የሄሩ ጦረኝነትን አግንነው ለመግለፅ ሲፈልጉ፣ “እንደ ሴክመት ነው” እያሉ ይፅፉ ነበር - ጥንት ከ3ሺ ዓመት በፊት።
በያኔዋ ግብፅ፣ ከአንበሳዋ ሴክመት በለጠ አስፈሪ ነገር አልነበረም ይላል - Sekhmet Bastet_ The Feline Powers of Egypt (2018) በሚል ርዕስ የቀረበው መፅሐፍ። ለነገሩ ስሟ፣ ያለ ቅፅል ለብቻው፣ ማንነቷን ይጠቁማል - “ሃያሏ፣ ከባዷ” እንደ ማለት ነው ስሟ። በግብፅ በብዛት የተሰሩ ሃውልቶች፤ የሴክመት ሃውልቶች ናቸው።
ሸንቃጣ ቆፍጣና ነው - ቁመናዋ። ፊቷን ግን የአንበሳ አድርገው ነው ሃውልት የሚሰሩላት። ቀስት ታጣቂ ናት። ለዚያውም ምርጥ ተኳሽ። “የሴክመት ቀስት፣ ሺ ገዳይ ነው” ተብሎላታል። ይሄ ብቻ ቢሆን ችግር አልነበረውም።
“የጨለማ እመቤት” ይሏታል - ፅልመትን ማውረድ ትችላለችና። “የእሳት የነበልባል ፍቅረኛ” ይሏታል - የቃጠሎ እመቤት ናትና። “የበሽታ ወረርሽኝ የምታመጣ፣ ሞትን የምትጠራ” በሚሉ ማዕርጎችም ትታወቃለች።
ምርጫዋ ግን፣ አጥንት መስበርና መዘንጠል ነው። ቁጡ አንበሳ አይደለች? “ደም የተጠማች” ብትባል፣ ያንሳታል እንጂ አይበዛባትም። ከሁለት ከሶስት ሺህ ዓመታት በፊት ብዙ ተፅፎላታል። ግን አንዷን ትረካ ብቻ ተመልከቱ። የሰው ልጆችን በሙሉ፣ ህፃን አዋቂውን ሁሉ እየፈጀች ከምድረ ገፅ ልታጠፋ ምን ቀራት? የዘግናኙ እልቂት እንዲህ ነው።
“ሰዎች፣ አማልክትን ረሱ፣ አፈነገጡ” የሚል ነው የነገሩ ሰበብ። “ሰዎች፣ አማልክት ላይ አመፁ” ተባለ። አጥፊዎችና አመፀኞች በዙ ለማለት መሆኑ ነው።
በዚህ አመፅ እጅግ ያዘነውና የተቆጣው “ረዓ” ወይም “ራ”፣ የተሰኘው የአማልክት አውራ፣ ጉባኤ ጠራ። ስብሰባ ተካሄደ። “አጥፊዎቹ ሰዎች ይጥፉ” ተብሎ ተወሰነ። በሰው ልጅ ላይ ጦርነት ታወጀ እንደ ማለት ነው።
ለዚህ የጦርነት ዘመቻ ማን ተመደበ? ምን ይጠይቃል! ክርክር ፉክክር አልነበረም። ለጦርነት ማን እንደሚመረጥ ይታወቃል።
ኃቶር (ኃጦር) ተመረጠች። ለጦርነት ዘመተች። በእርግጥ፣ ለወትሮ፣ “የአዝመራና የደስታ፣ የፍቅርና የሙዚቃ እመቤት ናት” ኃቶር። የህዳር ወር እና የጥር ወር ከኃቶር ክብር ጋር ተያይዘው የመጡ ስያሜዎች ናቸው ይባላል። ተገጣጠመ ያስብላል። የአዝመራና የፍቅር እመቤት ከህዳርና ከጥር ወር ጋር ብትዛመድ፣ የተጣጣመ ጋብቻ ይሆናል። የአዝመራና የሰርግ ወራት አይደሉ?
ለማንኛውም፣ ጦርነት የኃቶር ዋና ሙያና መደበኛ ስራ አይደለም። ጦርነት ሲመጣ ግን ማንም አይስተካከላትም። ዋናዋ ዘማች ትሆናለች። የአዝመራና የፍቅር፣ የአበባና የልምላሜ፣ የሙዚቃና የጭፈራ እመቤት የሆነችው ኃቶር፣ ወደ ጦርነት ስትዘምት፣ ለጊዜው፣ “ኃቶር ሃያሏ” በሚል ስያሜ ይጠሯታል። “ኃቶር ሴክመት” ብለው ይሰይሟታል። የጦርነት ቅፅል ነው።
ኃቶር ሴክመት በማለዳው እንደ ፀሐይዋ ጨረር ወደ ጦር አውድማው ገስግሳ ትደርሳለች። ከዚያም ማን ይመስላታል? ቀስቷን ታስወነጭፋለች፤ በእሳተ ነበልባል ታጋያለች፤ በሽታ ታወርዳለች፣ ሞት ታዘንባለች። አንበሳነቷ ይነሳባታል።
እየዘለለች እየተወረወረች አጥንት ትሰብራለች፤ ከእግሮቿ ስር ታደቅቃለች። ትዘነጥላለች። እልቂት ይሆናል። ደሞ ይጎርፋል።
ያኔ፣ ደም ስታይ፣ ደም ሲሸታት፣ ይብስባታል። ደም ደም ይላታል። ደም ይጠማታል። ለምን እንደዘመተች ትረሳዋለች፤ “ይሄኛው ንፁህ፣ ያኛው አጥፊ” እያለች ነለየት ያቅታታል። መግደል፣ ደም ማፍሰስና መፍጀት ብቻ ነው የሚታያት። ማን እንደሆነችም ይጠፋባታል። ኃቶር መሆኗን ትረሳለች።
ለጊዜያዊ ጦርነት፣ “ኃቶር ሴክመት” የሚል ስያሜ የተሰጣት እመቤት፤ጠቅልላ ወደ “ሴክመት” ተለውጣለች - ከጦርነትና ከፍጅት ሌላ ምንም የማያረካት ቁጡ አውሬ ሆናለች። መቶ በገደለች ቁጥር፣ ሺ ገዳይነት ያሰኛታል። ሺ በገደለችም፣ ሚሊዮኖችን የመግደል ረሃብ ያንገበግባታል።
አጥፊዎችን በመቅጣት ብቻ የምትመለስ አልሆነችም። ህፃን አዋቂውን ሁሉ እየፈጀች፣ የሰው ልጆችን በሙሉ ከምድረ ገጽ ልታጠፋ ሆነች። የሚያስቆማት ጠፋ። “ማጣፊያው አጠረ”። አማልክት ሁሉ፣ እህት ወንድሞቿ ይፈሯታል። የአማልክት አውራ፣ የሁሉም አባት እንኳ፣ ከፍጅት ሊገታት አልሞከረም። ፊት ለፊት ሊጋፈጣት አልቻለም።
ምን ተሻለ? በ700 ጋን ሃይለኛ መጠጥ ተዘጋጀ። አጠማመቁ በልዩ ዘዴ ነው። በሚያቀላ ቅመም የተሰራ መጠጥ ነው። ደም ይመስላል። እንደ ደም የቀላውን መጠጥ ወስደው፣ ሰፊ ማሳ ላይ፣ አፈሰሱት። በሐሩር የነደደውን በረሃ የሚያረሰርስ የአባይ ጎርፍ ይመስላል።
አካባቢው በቀይ መጠጥ ተጥለቀለቀ - እስከ እግር ጉልበት ድረስ።
ጦረኛዋ እመቤት በሄደችበት ሁሉ፣ ሰውን እየፈጀች ስትገሰግስ ደረሰች። ማሳውን ስታየው ተጥለቀልቋል። ቅላቱ እንደ ሰው ደም ነው። በጦርነት “አብሾ” የሰከረችው አንበሳ፣ ደም ጠማት። ከማሳው እየላፈች እዚው ስትጠጣ ዋለች። መጠጥ መሆኑን አላወቀችም። ገና ከማለዳ ጀምራ ስትጠጣ ውላ ሰከረች፤ አንበሳነቷ ረገበ፤ ከብዙ እልቂት በኋላ።

    ኢሳያስ አፈወርቂ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል


              ሪፖርተርስ ዊዛውት ቦርደርስ የተባለው የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ተቋም፣ የፕሬስ ነጻነትን በማፈን አቻ አላገኘሁላቸውም ያላቸውን 37 የአለማች አገራት መሪዎችን ዝርዝር ባለፈው ሰኞ ይፋ ያደረገ ሲሆን የኤርትራው ኢሳያስ አፈወርቂ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡
የአዘርባጃኑ ፕሬዚዳንት ኢሃም አሊቭ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ሲቀመጡ፣ የሶርያው በሽር አልአሳድ፣ የቱርኬሚኒስታኑ ጉርባንጉሊ፣ የካሜሩኑ ፖል ቢያ፣ የብራዚሉ ጄር ቦልሶራኖ፣ የታይላንዱ ፕራዩት ቻኖቻ፣ የኩባው ሚጉኤል ዲያዝ ካኔል፣ የፊሊፒንሱ ሮድሪጎ ዱሬቴ፣ የቱርኩ ረሲብ ጣይብ ኤርዶጋን እንደ ቅደም ተከተላቸው፣ ከሶስተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውንም ተቋሙ አስታውቋል፡፡
በ2021 የፈረንጆች አመት የአለማችን የፕሬስ ቀበኛ መሪዎች ዝርዝር ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ አንድ አውሮፓዊና ሁለት ሴት የአገራት መሪዎች መካተታቸውን የጠቆመው የተቋሙ ሪፖርት፤ አንዳንዶቹ የአገራት መሪዎች ፕሬስን ሲያፍኑ ከ20 አመታት በላይ እንዳለፋቸውም አመልክቷል።
በዝርዝሩ ውስጥ ከተካተቱት ሌሎች የአለማችን አገራት መሪዎች መካከል የኡጋንዳው ዩሪ ሙሴቬኒ፣ የህንዱ ናሬንድራ ሞዲ፣ የፓኪስታኑ ኢንራን ካሃን፣ የሳዑዲ አረቢያው ቢን ሳልማን፣ የሩስያው ቭላድሚር ፑቲን፣ የቻይናው ዢ ጂፒንግ እንደሚገኙበት የጠቆመው መረጃው፣ የሃንጋሪው ጠቅላይ ሚኒስትር ቪክቶር ኦርባን በአለማችን የፕሬስ ቀበኞች ዝርዝር ውስጥ የተካተቱ የመጀመሪያው አውሮፓዊ መሪ መሆናቸውንም ያሳያል፡፡
ተቀማጭነቱ በፈረንሳይ የሆነው ተቋሙ ባለፈው ሰኞ ሪፖርቱን ይፋ ማድረጉን ተከትሎ ጠቅላይ ሚኒስትሯ ኢምራን ካሃን በዝርዝሩ ውስጥ የተካተቱባት ፓኪስታን ሪፖርቱን በይፋ ውድቅ ማድረጓንና ያለስራቸው ተወቀሱ ስትል ተቃውሞዋን ማሰማቷን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡

የኬንያው መሪ ራሳቸው ያወጡትን ህግ በመጣስ ተወቀሱ

            በሃይቲ የታጠቁ ቡድኖች ባለፈው ረቡዕ በአገሪቱ ፕሬዚዳንት መኖሪያ ቤት ባደረሱት ጥቃት ፕሬዚዳንት ጆቨኔል ሞይሴ ሲገደሉ ባለቤታቸው ቀዳማዊት እመቤት ማርቲን ሞይሴ የመቁሰል አደጋ ደርሶባቸው በህክምና እየተረዱ እንደሚገኙ ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ባለፈው ረቡዕ ጠዋት የፕሬዚዳንቱን ቤት ሰብረው በመግባት ጥቃቱን የፈጸሙት ታጣቂዎች ማንነት ባይታወቅም አንዳንዶቹ የስፔን ቋንቋ ተናጋሪዎች መሆናቸውን ለማወቅ መቻሉን የጠቆመው ዘገባው፣ የአገሪቱ ጊዚያዊ ጠቅላይ ሚኒስትር ክላውድ ጆሴፍ ጉዳዩን አስመልክተው በሰጡት መግለጫ ድርጊቱን ኢሰብዓዊና ዘግኛኝ ነው ሲሉ በማውገዝ ህዝቡ እንዲረጋጋ ጥሪ ማቅረባቸውንም አስረድቷል፡፡
በተለይ ባለፉት ወራት በአደባባይ ተቃውሞ ሲደረግባቸውና የስልጣን ዘመናቸው አልፏል በሚል በተቃዋሚ ፓርቲዎች ስልጣናቸውን እንዲለቁ ሲጠየቁ የነበሩት ፕሬዚዳንቱ በታጣቂዎች መገደላቸውን ተከትሎ በአገሪቱ ብጥብጥና ሁከት እንዳይፈጠር ዝግጅት እየተደረገ እንደሚገኝ መግለጸቸውንና የአገሪቱ ብሔራዊ ፖሊስና የጦር ሃይልም ሰላምና መረጋጋትን ለማስፈን በንቃት እየሰሩ እንደሚገኙ ማስታወቃቸውንና የአሜሪካ መንግስትም ድርጊቱን በተመለከተ ምርመራ መጀመሩን እንደገለጸ አመልክቷል፡፡
ፕሬዚዳንት ጆቨኔል ሞይሴ በ201 በተካሄደው የሃይቲ ምርጫ አሸንፈው በአመቱ ወደ ስልጣን መምጣታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ 11 ሚሊዮን ያህል ህዝብ ያላት ሃይቲ እጅግ ድሃ ከሚባሉት አገራት ተርታ እንደምትሰለፍም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ፤ ኬንያውያን በአገሪቱ የተጣለውን የሰዓት ዕላፊ ገደብ ተላልፈው ከመሸ በኋላ ፕሮጀክት ሲያስመርቁ የታዩትን ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ራሳቸው ያወጡትን ህግ ራሳቸው በአደባባይ ተላልፈዋል በሚል በማህበራዊ ድረገጾች በስፋት መውቀሳቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ባለፈው ማክሰኞ ምሽት በመዲናዋ ናይሮቢ የአምስት ሆስፒታሎች ግንባታ ፕሮጀክቶችን በይፋ ሲያስመርቁ መታየታቸውን ተከትሎ የአገሪቱ ዜጎች ድርጊቱን ማውገዛቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ፕሬዚዳንቱ በበኩላቸው ሆስፒታሎቹን በምሽት ለማስመረቅ የመረጡት በቀን ቢያደርጉት ግርግር ይፈጠራል ወይም የማህበራዊ ርቀት ህጎች ይጣሳሉ ብለው በመስጋታቸው መሆኑን በመግለጽ ምላሽ ሰጥተዋል፡፡
አንዳንድ ተሰሚነት ያላቸው ኬንያውያን አክቲቪስቶች ኡሁሩ የሰዓት ዕላፊ አዋጁን በመጣሳቸው በአፋጣኝ ፍርድ ቤት ቀርበው መቀጣት አለባቸው በሚል የድረገጽ ዘመቻ መጀመራቸው የተነገረ ሲሆን፣ አንዳንዶች ደግሞ የትርፍ ሰዓት ስራ ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ ራሳቸው በተግባር አሳይተዋልና ኡሁሩ የሰዓት ዕላፊ አዋጁን ማስቆም ይገባቸዋል ሲሉ ተደምጠዋል፡፡


 የአገራትን አጠቃላይ ሁኔታ በመገምገም በየአመቱ የአገራትን የሰላምና ደህንነት ደረጃ የሚያወጣው ግሎባል ፋይናንስ መጽሄት ከሰሞኑ የ2021 ሪፖርቱን ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ አስላንድ ደህንነት በእጅጉ የሰፈነባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ተብላለች፡፡
134 የአለማችን አገራት በተካተቱበት በዘንድሮው የግሎባል ፋይናንስ ሪፖርት በደህነነት የሁለተኛነት ደረጃን የያዘችው የተባበሩት አረብ ኤሜሬትስ ስትሆን፣ ኳታር፣ ሲንጋፖር፣ ፊላንድ፣ ሞንጎሊያ፣ ኖርዌይ፣ ዴንማርክ፣ ካናዳ እና ኒውዚላንድ እንደቅደም ተከተላቸው ከሶስተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ ከ134 የአለማችን አገራት መካከል በደህንነት የመጨረሻውን ደረጃ የያዘችው ፊሊፒንስ ስትሆን፣ ኮሎምቢያ፣ ጓቲማላ፣ ናይጀሪያ፣ ቦስኒያና ሄርዘጎቪኒያ፣ ብራዚል፣ ሜክሲኮ፣ ፔሩ፣ የመንና ሰሜን ሜቄዶኒያ ይከተሏታል፡፡
ግሎባል ፋይናንስ መጽሄት የአገራትን የደህንነት ሁኔታ ከሚገመግምባቸው መስፈርቶች መካከል የሰላምና ጸጥታ ሁኔታ፣ የጦርነትና የእርስ በእርስ ግጭቶች ክስተቶች፣ የግለሰቦች ደህንነት፣ የወንጀል ድርጊቶች፣ ሽብርተኝነትና ለተፈጥሮ አደጋ የመጋለጥ ዕድል እንደሚገኙበት የተነገረ ሲሆን፣ የኮሮና ቫይረስ ሁኔታ ዘንድሮ ለመጀመሪያ ጊዜ መስፈርት ሆኖ መቅረቡንና ይህም በአገራት የደህንነት ሁኔታ ላይ ከፍተኛ ለውጥ ለማምጣት መቻሉን ለማወቅ ተችሏል፡፡

 በመላው አለም ከሚገኙ የጉዞ መዳረሻዎች መካከል 29 በመቶ ያህሉ ከኮሮና ስጋት ጋር በተያያዘ ለአለማቀፍ የቱሪዝም መንገደኞች ሙሉ ለሙሉ ዝግ እንደሆኑ መቀጠላቸውን የተባበሩት መንግስታት የቱሪዝም ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት ማስታወቁ ተነግሯል፡፡
በአለማችን ከሚገኙ የጉዞ መዳረሻዎች መካከል 34 በመቶ ያህሉ በከፊል ዝግ መሆናቸውን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ 36 በመቶ የሚሆኑት ከኮሮና ቫይረስ ነጻ መሆናቸውን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ለማያቀርቡ መንገደኞች ዝግ መሆናቸውን፣ 42 በመቶ ያህሉ ደግሞ ቫይረሱ በስፋት ከተሰራጨባቸው የተወሰኑ አገራት ለሚመጡ ቱሪስቶች ዝግ መሆናቸውን አመልክቷል፡፡
ብዛት ያላቸው የጉዞ መዳረሻዎች ከተዘጉባቸው የአለማችን አገራት መካከል የእስያና የፓሲፊክ አገራት እንደሚጠቀሱ የገለጸው የድርጅቱ ሪፖርት፣ በእነዚህ አገራት 70 በመቶ ያህሉ መዳረሻዎች ሙሉ ለሙሉ ዝግ መሆናቸውንና በአውሮፓ 13 በመቶ፣ በአፍሪካ 19 በመቶ፣ በመካከለኛው ምስራቅ ደግሞ 31 በመቶ መዳረሻዎች ለመንገደኞች ዝግ መሆናቸውን አመልክቷል፡፡


 ከሞባይል ስልኮች የሚወጡ ጨረሮች ለአንጎል ካንሰር፣ ለነርቭ ህመሞችንና የስነተዋልዶ ጤና እክሎችን ጨምሮ ለተለያዩ በሽታዎች የማጋለጥ ዕድላቸው ከፍ ያለ መሆኑን ከሰሞኑ የወጣ አንድ ጥናት አመልክቷል፡፡
የበርክሌይ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች ይፋ ያደረጉት የጥናት ውጤት እንደሚለው ለ10 ተከታታይ አመታት በየቀኑ ለ17 ደቂቃ ያህል ሞባይል ስልኮችን መጠቀም፣ ለአንጎል ካንሰር የመጋለጥ እድልን በ60 በመቶ ያህል እንደሚጨምር ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡
ዋይፋይ እና ብሉቱዝ አብርቶ ወይም ክፍት አድርጎ በብዛት ሞባይል መጠቀም ከአንጎል ካንሰር በተጨማሪ ለነርቭ ህመሞችና ለስነተዋልዶ ችግሮች እንደሚያጋልጥ የጠቆመው የጥናት ውጤቱ፣ ሞባይሎችን ከሰውነትና ከጭንቅላት በ10 ኢንች ያህል ማራቅ ለተጠቀሱት በሽታዎች ከመጋለጥ እንደሚከላከልም ገልጧል፡፡

 ድሮ በጣም ድሮ፣  አንድ በጣም ትልቅ ውሸታም ሰው ነበር። ውሸቱ ግን እንዲሁ ተራ ውሸት አልነበረም። “የዓለም መሪን እንኳን ውሸት ተናግሮ ያሳምናል” እየተባለ የሚነገርለት ዓይነት ነበር። አንዳንድ ሰዎች “እርሱ ዋሽቶ ማሳመን ያልቻለው ፈጣሪን ብቻ ነው” እያሉ አጋነው የሚናገሩለት ነበሩ። ስለዚህም “ስመ ገናናው ዋሾ” እያሉ የሚጠሩት ነበሩ። አንዳንድ ሰዎች ደግሞ “ሊቀ መኳስ ወናፍ” በሚል ስም ይጠሩት ነበር። የጀግና ማዕረግ የሰጡት ደግሞ “ግንባር ቀደሙ” ለማለት “ፊታውራሪ ቱልቱላ፣ ቱሪናፋ “ይሉት ነበር። ብቻ ምን አለፋችሁ፤ ወደ አንድ ስፍራ ሲሄድ “ዛሬ ደግሞ ምን ይዋሸን ይሆን?” የሚባል ነበር።
ሰውየው ውሸት ተናግሮ ስለሚያሳምንም ብዙ ታላላቅ ሰዎች ሁሉ በመወሽከት እንዲተባበራቸው ይለምኑት ነበር። እርሱም ቢሆን “ከፍተኛ ገንዘብ ካልተከፈለኝ ምን በወጣኝ እዋሻለሁ” የሚል የመደራደሪያ ዋጋ ያቀርብ ነበር ይባላል።
“የሰውየው የውሸት ዋጋ ጣራ የሚነካው የሀገሩ ንጉሥ ወደ ውጭ ሀገር  መልእክተኛ ሆኖ ሄዶ ዋሽቶ እንዲያሳምንለት ሲፈልግ ነው” የሚሉም ነበሩ። ታዲያ ለሀገሩ ንጉሥ እንደሚዋሽ ሁሉ ለውጭ መንግሥትም  ከንጉሡ ጋር ከተዋዋለው ጋር ያልተያያዘ ውሸት በማቀበል የታወቀ ነበር።
ለንጉሡም ቢሆን የሚፈልገውን ውሸት ከውጭ እያመጣ  ይመግበው ነበር። በተለይ ንጉሡን በሐሰት በመካብ ከሌሎች ወሽካቶች ውስጥ አንድም እንኳን የሚስተካከለው አልነበረም። ስለሆነም ማንም ተራ ሰው የሚሠራውን በዚች ምድር ላይ ከእርሱ በስተቀር የሚሠራው አለመኖሩን ምሎ ተገዝቶ በመንገር፣ ጥፋቱን ልማት አስመስሎ በማቅረብ፣ የሚይዘው ነገር ሁሉ ወደ ወርቅ የሚቀየር መሆኑን በመመስከር፣ ህዝብ ዘላለም እንዲነግሥ ሌት እንቅፉን አጥቶ ቀን ሥራ ፈቶ እንደሚጸልይለት በማብራራት፣ ከንቱ ውዳሴውን ዜማዊ በሆነ ጥበብ ይነግረው ነበር።
መቼም ሰው በጎ ሥራም ይሠራልና ዋሽቶ የሚያስታርቅ ሰው ሲፈለግ፣ በቅድሚያ የሚጠራው እርሱ ነበር። በዚህ ምክንያት በጣም የናጠጠ ሀብታም ሆነ። ቤተ መንግሥት የሚያህል ቤትም ሠራ። እንደፈለገ የሚያረባቸው፣ የሚመገባቸው ብዙ ከብቶችም ኖሩት። በዚህም ምክንያት በትልቁ ግቢ በኩል አድርገው ሲያልፉም ሆነ ሲያገድሙ “እንዲህ ያማረና የገዘፈው ቤት የማነው?” ብለው ቢጠይቁ “የቦልቧላው ከበርቴ” የሚል መልስ ያገኙ ነበር።
ሆኖም ልጆቹ ሲጫወቱም ሆነ ጓደኞቻቸው “የታላቁ ውሸታም ልጆች” ስለሚሏቸው ይከፋቸው ጀመር። ሚስቱም በባሏ ውሸታምነት ምክንያት በየደረሰችበት “የሊቀ ጠበብት ዋሾ ባለቤት” እያሉ በመጥራት መከራ ያበሏት ነበር። ስለሆነም ልጆቹና እናታቸው በአንድ ላይ ሆነው በእረፍቱ ቀን ሊያነገጋግሩት ወደ ማረፊያ ክፍሉ ሄዱ።
ከአጠገቡ እንደደረሱም ባለቤቱ ገለልተኛ በመምሰል “ልጆችህ ሊያነጋግሩህ ይፈልጋሉና አድምጣቸው” አለችው። ርዕሰ ውሸት የሆነው አባትም በፈገግታ ተቀብሎ “ደስ ይለኛል። ልጆቼ እንዲህ ተሰባስበው ሊጠይቁኝ ሲመጡ አጅግ በጣም ደስተኛ ነኝ። አንዳንድ ጥንታዊ ሊቀ ሊቃውንት በመጻሕፍቶቻቼው እንደሚገልጡት “አባት እንዲህ እንደናንተ ሊጠይቁት ሲመጡ እንኳንስ ዕድለኛው ተጠያቂ አባት፣ ባናያት ነው እንጂ መሬት እራሷ ትደሰታለች። ጨረቃና ጸሐይም የበለጠ ይደምቃሉ። ትልልቅ ዛፎች ይለመልማሉ”  በማለት ጥያቄያቸውን እንዲያቀርቡ ነገራቸው። 
አንጋፋው ልጅም “በእውነቱ አባዬ ባንተ ውሸታምነት እኛ ልጆችህ ተቸግረናል። ከጓደኞቻችን ጋር ስንጫወት፣ በአንዳንድ በዓላት ከሰው ጋር ስንቀላቀል፣ ስንሠራ ‘የጀኔራል በጥረቄ ልጅ’ እያሉ ይጠሩናል። ስለዚህ እባክህ የሚበላና የሚጠጣ አልጠፋ ምነው ይህን ውሸትህን ለኛ ብለህ ብትተው” አለው። አባትየው የቀረበው ሐሳብ የልጆቹ ሁሉ መሆኑን ጠይቆ፣ የሁሉም መሆኑን ሲረዳ ወደ ሚስቱ ዞሮ “አንቺስ ምን ትያለሽ?” በማለት ጠየቃት።
ሚስትም “እኔም ብሆን በእርስዎ ምክንያት ገበያ ሄጄ መሸመት፣ ለቅሶ ሄጀ መድረስ፣ ሠርግ ሄጄ የደስታ ተካፋይ መሆን  አልቻልኩም። ‘የቢትወደድ ዋሾ ሚስት መጣች’ ብለው የሚንሾካሸኩብኝ ከሩቁ ነው። የሚበላና የሚጠጣ አልጠፋ ምነው ይህ ውሸተዎን ቢተውት” አለችና ጨመረችለት።
አባትየውም “በመጀመሪያ ሐሳባችሁን ስለሰጣችሁኝና በህብረተሰቡ የደረሰባችሁን መሸማቀቅ ስለነገራችሁኝ አመሰግናለሁ።  በእርግጥም ውሸታም ነኝ። በውሸታምነቴም ታውቄያለሁ። በመታወቄም ከፍተኛ ገንዘብ አገኛለሁ። በማገኘው ገንዘብም እናንተ የበለጠ ተጠቃሚ ናችሁ።” ካለ በኋላ “ለመሆኑ በዚች ምድር ላይ በአንድ ወይም በሌላ መልኩ የማይዋሽ ማን አለ? ከባለቤቴ፣ካንቺ  ልጀምር። ከእለታት አንድ ቀን ወደማልፈልገው ቦታ ሄደሽ አልሄድኩም አላልሺም? እናንተ ልጆቼስ አታድርጉ ያልኳችሁን አድርጋችሁ አታውቁም? ጓደኞቻችሁስ እናንተ ለኔ እንደዋሻችሁኝ እነሱም ለወላጆቻቸው አይዋሹም? የሃይማኖት አባቱ አትዋሹ እያለ እራሱ አይዋሽም?” እያለ ስለ ውሸትና ውሸታምነት ሁለንተናዊነት ጥበብ በተሞላበት መንገድ አስረዳቸው። ሲጨርስም በመካከላቸው ጸጥታ ሰፈነ።
አባትየው በመቀጠልም “በመሠረቱ ውሸትና እውነት አይነጣጠሉም። እኔ ስዋሽ ሌላ የሚቀበል ካለ ውሸት እውነት ነው ማለት ነው። ጦርና አገር በውሸት እንደሚፈቱት ሁሉ በውሸት ሊተሣሠሩ ይችላሉ። ሌላውን ሁሉ ተውት የውሸትና የውሸታም ጠበቃ ሆነው፣ መንገድ ፈልገው፣ ውሸቱን እውነት በማስመሰል ሌላውን ለማሳመን የሚጥሩ የነገሥታት ወሽካቾች በጣም ትልልቅ ከሆነ ቤተ ሊቃውንት የተመረቁ አይደሉሞን? ያውም ትእዛዙ ፈጣን ስለሆነ  የሚዋሹት ጥበብን ባልተላበሰ፣ ማንም ሊረዳው የሚችል ደረቅ ውሸት አይደለምን? አስቡት እንግዲህ እነዚህ ሰዎችኮ “መጡ መጡ” ተብለው ከንጉሡ ቀጥሎ የሚከበሩ ናቸው። ‘እንደ ንጉሡ አጎንብሱ’ እንደሚባለው ሁሉ በአዋጅ ‘እንደ ንጉሡ ተንፍሱ’ የሚሉም አሉ። እኔም እንግዲህ የቀን ህልሜን እውን ለማድረግ መዋሸት፣ ቱልቱላና ጥሩምባ መሆን ተሰጥኦዬም ሥራዬም ነው። ከልጅነቴ ጀምሮ ጥርሴን ነቅዬ ያደግሁበት ጥበብ ነው።” ብሎ ከተናገረ በኋላ፣ ሁሉም በጥሞና እየሰሙ መሆናቸውን ሲረዳ እንዲህ አላቸው፡-
“እንድታውቁት ያህል ፀሐይ በመሬት ዙሪያ ትዞራለች ተብሎ በብዙዎች ይታመን ነበር፣ ቀላልና ከባድ ነገር እኩል አይወድቁም ተብሎ በጠቢባን ጭምር ይታመን ነበር። ዛሬ ያ ዕምነት ውሸት ሆኗል። ስለዚህ በአንድ በኩል ለመዋሸት ጥበብ የሚያስፈልግ ሲሆን ጠቢብም የውሸት ጥበብ ማወቅ አለበት። ስለዚህ ውሸት ጥበብም ጭምር ነው። እርግጥ ነው በሐቀኞች ዓይን ስነምግባር የጎደለው ተግባር ቢሆንም ጥበብ ነው። አዋራጅ ቢሆንም ጥበብ ነው።” ሲል አስረዳቸው።
የውሸት ጥበብነት ቆይቶ የገባቸው ልጆችም ሌላ ጥያቄ ለማቅረብ ወሰኑ። በስምምነትም የመጨረሻው ልጅ “አባዬ፣ ውሸት ጥበብ ከሆነ ለምን አታስተምረንም?” ሲል ጠየቀ።
አባታቸውም የሁሉ  ጥያቄ መሆኑን ከተረዳ በኋላ “መልካም፣ ውሸት ጥበብ መሆኑን አምናችሁ ለመሰልጠን ከፈለጋችሁ በመጀመሪያ የአእምሮ መመዘኛ ፈተና መውሰድ አለባችሁ። ከዚያም ለስልጠና ብቁ ከሆናችሁ ረቀቅ ያለው ትምህርት ይሰጣችኋል።” አለና መለሰላቸው።
እናትየው “ውሸትም ሥራ ሆኖ ልሰለጥን? በሉ ሥራ አለብኝ ልሂድ” ብላ ስትሄድ ልጆቹ የውሸት ጥበብ ለመማር የሚያስችለውን ስልጠና ለመውሰድ ይችሉ ዘንድ የመግቢያ ፈተና ለመውሰድ ተስማሙ።
በዚህ መሠረት አባትየው ከመጨረሻው ልጅ በመጀመር “ልጄ እዚያ በጭጋግ ከተሸፈነ ተራራ ምን ይታይሃል?” በማለት ከእነሱ ከሃያ ኪሎ ሜትር በላይ የሚርቀውን ተረራ አሳየው።
ትንሹ ልጅም ምንም ሳያሰላስል “አንዲት ጅግራ እንቁላል ከጣለች በኋላ ክንፎቿን ስታርገፈግፍ አየሁ። ካላመናችሁኝ ሄዳችሁ እዩ” ሲል መለሰ።
አባትየው የመጨረሻ ልጁን “ጎበዝ እንዲህ ነው ውሸት!” አለና ወደ ሁለተኛው ዞር አለና፣ በሆዴ ውስጥ ምን ድንቅ ነገር ይታይሃል?” አለና ጠየቀው።
ሁለተኛው ልጅም “ከአልማዝ  የተሠራ ዘውድ ይታየኛል።” ሲል መለሰ። አባትየውም ከውሸት ጥበብ ትርጉም አኳያ ሲታይ ይህ መልስ ሊሆን ይችል እንደሆነ ልጆቹን ጠየቀ። ልጆቹም ሆድ ያንን ያህል ዕቃ አይዝምና ሰው አያምነውም አሉ። ስለሆነም ሁለተኛው ልጅ “አንተ ከሐቀኞቹ ወገን  ስለሆንክ ጥበቡ አይገባህምና ከዚህ ጎራ መደመር አትችልምና ይቅርብህ” ተባለ።
አባታቸው ቀጠለና ሦስተኛውን ከፊት ለፊታችን ካለው ሜዳ በሬዎች እየታገሉ ነው። አየኻቸው? አሁን አንዱ ወደቀ። የወደቀበት ምክንያት ምንድነው ብለህ ትዋሻለህ? ሲል ጠየቀው። ሦስተኛው ልጅም፤ በዓይኔ በብረቱ እንዳየሁት የወደቀው በሬ በጣም ጉልበተኛ ነው። ጉልበቱ እንኳን አንድን በሬ ሁለት ሦስት በሬ ሊያሸንፍ ይችላል። ነገር ግን የገጠመው በሬ ጥሩ የእርሻ በሬ ስለሆነ እንዳይጎዳ ሲል ትንሽ አፈገፈገ። በዚህ ጊዜ ከኋላው የነበረው ጉቶ አደናቀፈውና ወደቀ። አወዳደቁም ለክፉ አሳልፎ አይሰጠውም፤ አንድ ሁለት ወር ከተቀለበ ጉዳቱ ሊድን ይችላል።” ሲል ጥበባዊ ውሸት ዋሸ።
ልጆቹና አባቱም ጥሩ ቀጣፊ ሊወጣው እንደሚችል ስላመኑ ስልጠናውን እንዲያገኝ ተወሰነ። አባትየው ቀጥሎም ወደ አምስተኛው ልጅ እያየ፤ “አንተ ደግሞ ስለ ውሸት ጥበብ ሐሳብህን በግጥም ገለጸ” አለው።
አምስተኛው ልጅም ትንሽ አሰበና፤
“እበጠረቃለሁ እንዳገሬ ልብስ፣
ምድረ ጉንጭ አልፌ የት እንዳትደርስ።
እተረተራለሁ እንደጥቅል ክር፣
ለኔ ሥራዬ ነው አንተ ተከራከር።
መዋሸት ጥበብ ነው፣ መበጥረቅ ጥበብ ነው፣
ሀብታም፣ ድሃ፣ ንጉሥ ሁሉ ‘ሚፈልገው።” አለና ገጠመ። በዚህ ጊዜ ሁሉም አጨበጨቡ።
ወደ ስድስተኛው ልጅ እያየም፤ “ላንተ ደግሞ አንድ ጥያቄ እጠይቅሃለሁ። ይህም ጥያቄ ጥንት የነበረ ልጅ አባቱን ውሸት እንዲያስተምረው ጠይቆ የመለሰው ነው።” ካለ በኋላ "በሰማይ ስለተወቃ አውድማ ሰምተሃል?” ሲል ጠየቀው። ልጁም እንዳልሰማ መለሰለት።
ስለሆነም አባትየው ወደ ሰማይ ቀና አለና “ሰማይ ላይ አውድማ ሲወቃ ታያለህ?” አለው። ልጁም በፍጥነት ዐይኑን ይዞ “ኧረ አባዬ እብቁ ዓይኔ ውስጥ ገባ። እስቲ እፍ ብለህ አውጣልኝ” አለና ወደ አባቱ ቀረበ። በዚህ ወንድሞቹ በጣም ሳቁ።
አባትዬውም “ጎበዝ የኔ ልጅ፤ ጥንታዊው ልጅም አንተ የሰጠኸውን መልስ ነበር የሰጠው።” ካለ በኋላ “በእውነቱ ውሸት እንዴት ጠቃሚ ጥበብ መሆኑን፣ ከእናታችሁና ከአንዱ ወንድማችሁ በስተቀር፣ በሚገባ ታውቃላችሁ። በመሠረቱ ብዙ ስልጠና አያስፈልጋችሁም። ትንሽ ሳይንሳዊ መንገዱን ባሳያችሁ ከኔ የበለጠ የውሸት ሊቃውንት ትሆናላችሁ። በመሆናችሁም ጠቃሚና ተጠቃሚ ትሆናላችሁ። ስልጠናው በቅርቡ ይጀመራል።” አለና አሰናበታቸው።
በዚህ ዓይነት የውሸት ጥበብ ተስፋፋ፡፡
አንደኛው ልጅ፡-
“እበጠረቃለሁ እንዳገሬ ልብስ፣
ምድረ ጉንጭ አልፌ፣ የት እንዳትደርስ።
እተረተራለሁ እንደጥቅል ክር፣
ለኔ ሥራዬ ነው አንተ ተከራከር።
መዋሸት ጥበብ ነው፣ መበጥረቅ ጥበብ ነው፣
ሀብታም፣ ድሃ፣ ንጉሥ ሁሉ ‘ሚፈልገው።”
ሲል የገጠመው ግጥም፣ ዜማ ወጥቶለት ተዘመረ ይባላል፡፡
ተረቴን መልሱ አፌን በዳቦ አብሱ፡፡
ከአዘጋጁ፡- ተረቱን በኢሜይል ያደረሰንን ተሾመ ብርሃኑ ከልብ እናመሰግናለን፡፡


Page 3 of 536