Administrator

Administrator

 የሱዳን ወታደራዊ ሽግግር ምክር ቤትና የአገሪቱ ተቃዋሚ ሃይሎች ስልጣን ለመጋራት የሚያስችላቸውንና ለወራት የዘለቀውን ህዝባዊ ተቃውሞና ግጭት ያስቆማል ተብሎ ተስፋ የተጣለበትን  ስምምነት ባለፈው ማክሰኞ መፈራረማቸው ተዘግቧል፡፡
ሁለቱ ሃይሎች አንድ ሌሊት ሙሉ ሲወያዩና ሲከራከሩ ቆይተው በስተመጨረሻ የተፈራረሙት ስምምነት፣ የአገሪቱ ከፍተኛው የስልጣን እርከን የሆነውን ሉዐላዊ የጋራ ምክር ቤት አቋቁሞ፣ ለሶስት አመታት ያህል እየተፈራረቁ ለማስተዳደርና  በቀጣይም አጠቃላይ አገራዊ ምርጫ ለማካሄድ የሚያስችል እንደሆነ የዘገበው ቢቢሲ፤ የወታደራዊ ምክር ቤቱ ምክትል ሊቀ መንበር ሞሃመድ ሃምዳን ዶጋሊ ስምምነቱን “ታሪካዊ ክስተት” ሲሉ በአድናቆት መግለጻቸውን አመልክቷል፡፡
ተቀናቃኝ ሃይሎቹ ከህገ መንግስት ጉዳዮች ጋር በተያያዘ የሚያደርጉት ቀጣይ ስምምነት አርብ ዕለት ይጠናቀቃል ተብሎ እንደሚጠበቅም ዘገባው ገልጧል፡፡
ሱዳንን ለ30 አመታት ያህል ያስተዳደሩት ኦማር አልበሽር ባለፈው ሚያዝያ ወር ላይ በህዝባዊ ተቃውሞ ከመንበራቸው መባረራቸውን ተከትሎ፣ ስልጣኑን የያዘው ወታደራዊ ምክር ቤት፣ ስልጣኑን በሲቪል ለሚመራ መንግስት ያስረክብ በሚል ሱዳናውያን ለወራት ተቃውሞ ሲያደርጉ እንደቆዩ ይታወሳል፡፡

Saturday, 20 July 2019 12:11

የማይረካው --

 ‹‹ሰውየውን አንድ ጊዜ ቀርቦ የማናገር እድል ገጥሞኝ ነበር፡፡ ችኮ አይደለም፣ ከፍተኛ ባለሥልጣን ሆኖ ቀርቦ ሲያወራ ግን እንደ ጓደኛ ነው፡፡ የሳይንስና ቴክኖሎጅ ሚኒስትር እያለ፣ ጋዜጠኞች ቀርበን ‹‹ዶክተር ቃለ ምልልስ ፈልግን ነበር…›› ስንለው.. ‹‹በመጀመሪያ ልስራ፣ በስራዬ ለሀገር የሚጠቅም ውጤት ሳስመዘግብ ቃለ ምልልሱም ይሆናል›› ነበር ያለን፡፡››
ሰውዬው ተቋማቶቹ የቱንም ያህል ስኬታማ ቢሆኑ፣ እርካታ ብሎ ነገር ግን አይታሰብም::… ለሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ከቀረፀው አዲስ እሴት ውስጥ አንዱ ‹‹የማይረካ የመማር ጥማት›› የሚል ነው፡፡ ይህም ቢሆን እንደ ሌሎች ፍልስፍናዎችና እሴቶች ሁሉ ከጥልቁ ማንነቱ፣ እሱነቱ፣ እውነቱና እምነቱ የተቀዳ ነው፡። ሰውዬው የተለያዩ ተቋማትን በማደራጀት ሂደት ውስጥ፣ ተቋሙ በአዋጅ/በደንብ የተወሰነ አላማ ተቀምጦለት እንዲሚቋቋም ይታወቃል፡፡ ነገር ግን እሱ በዛ እንኳን የሚረካ ሰው አይደለም፡፡ ከዚህ በላይ ማድረግ የሚል አቋም አለው፡፡ ስለዚህ ወዲያው የለቱለት ነው ደንብ ማሻሻያ ሀሳብ በማምጣት፣ በብዙ አቅጣጫ የሚሄደው፡፡
ሰውዬውና የእርካታ ጥግ ላለመተዋወቅ የማሉ ይመስላሉ፡፡ ሁሌ የሚማር፣ ሁሌም የሚሮጥ፣ ሁሌም ጀማሪ፣ ሁሌም ጉጉ፣… ሁሌም የተሻለ ለውጥ አሻግሮ የሚያይ፤… ሰራተኛው በአንዱ ስኬቱ ረክቶ ምስጋና ሲፈልግና ሲጨፍር፣ እሱ ሌላ ስትራቴጂ ላይ አቀርቅሯል፡፡… ለምሳሌ ይህ ሰው፣ በሚኒስትርነቱም ሆነ በጠቅላይ ሚኒስትርነቱ ሹመቱ ዕለት ቢሮው ነበር፡፡ በከፍተኛ ግብግብ የባዮ ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ምስረታ የፀደቀለት ዕለት፣ በወቅቱ ከተለያዩ ሚኒስትሮች በኩል የነበረውን ውጥረት የሚያስታውሰው ሰራተኛ ፈንጠዚያ ላይ ሳለ፣ እሱ ግን በቀጥታ ከሚኒስትሮች ምክር ቤት ወደ ቢሮ ነበር ያቀናው፡፡ ወዲያውም ሌላ እያቋቋመው ወደነበረው የስፔስ ሳይንስ ኢንስቲትዩት ፕሮዛሉ አቀረቀረ፡፡… ከወራት በኋላ የስፔስ ሳይንስ ተቋምን እንዲያቋቁም በከፍተኛ ፍጭት ተፈቀደለት፡፡ ከምሳ በኋላ ሰውዬው በቢሮው ተገኝቶ ሌላኛው ህልሙ ላይ አድፍጧል፡፡ በሚገርም ሁኔታ፣ በተከታታይ ይሰጥ የነበረውን ስልጠናም በዚሁ ዕለት ከ10 ሰዓት በኋላ በመግባት ተከታትሏል፡፡ እኛም ሰው መሆኑን አብዝተን ተጠራጠርን፡፡
‹‹…አንድ አመት ወደ ኋላ መሻገር እፈልጋለሁ፤ ባለፈው አመት የመንግስት ምስረታ ሲካሄድ፣ መጀመሪያ ከጀርባ በር ወጥቼ ዐብይን አግኝቼው ነበርና፣ ቃለ መጠይቅ ለማድረግ ነበር የጠየኩት፣ ‹‹ገና ምን ሰራሁና ከሰራሁ በኋላ መጥተህ ብታናግረኝ አይሻልም ወይ?›› ብለው ነገሩኝ፤ ፊት ለፊት ሌሎች ሚኒስትሮችን አናገርኩኝ፤ በእርግጠኝነት ከአንድ አመት በኋላ፣ እነዚያን ያናገርኳቸውና አሁን እርስዎን አወዳድሬ ምን ሰሩ ብዬ ብመለከት አይዶን ኖ ምን ላገኝ እንደምችል፤ ዛሬ ግን በጣም ደስ ያለኝ ነገር፤ በእውነትም የተሰራውን ነገር በዓይን በሚታይ መልኩ፣ በአንድ አመት ውስጥ ነው ለውጥ ያየሁትና እጅግ እጅግ እኔ ኢምፕረስድ ሆኛለሁ፤ በዋነኝነት የተሰራው፣ የተሰበረ አመለካከት ነው፡፡…››
በነገርህ ላይ ብዙ ሳይንስና ቴክኖሎጂ መረጃ ማእከል ወይም ደግሞ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር፣ ኦሮሚያ ከተማና ቤቶች ልማት ወይም ደግሞ ኦህዴድ ጽሕፈት ቤት ያሉ ሰዎችን ብትጠይቃቸው፣ ከራስህ ጋር ትፋታለህ፡፡ ከእሳቸው ጋር ስትሰራ ከራስህ ጋር ትፋታለህ፡፡ ከራስህ ጋር ትጣላለህ፡፡ በቃ አንተ አተ ዘ ኢንድ ኦፍ ዘ ዴይ አንተን አትሆንም፤ ሌላ ሰው፣ ሌላ ወንድወሰን ነው የምትሆነው፡፡ ሰርተህ ሰርተህ ራሱ አትጠግብም፤ አትጠረቃም፡፡ ምናልባት አይባል ይሆናል፣ ለምግብ ነው አይደል ይሄ ጅብ ነው በልቶ አይጠግብም የሚባለው? ጅብ ትሆናለህ፡፡ ስራህ ላይ አንድ ስራ ሰጥተውህ፣ ያንን ስራ ብቻ ይዘህ አንተ ትደክማለህ፤ እንደክማለን፡፡ ስራ ሰራሁ ትላለህ፣ አራት ሰአት ላይ ትወጣለህ፣ ቡና ትጠጣለህ፤ ውሃ ትጠጣለህ፤ ደግሞ ታወራለህ ትገባለህ፤ ሁለት ገጽ ታነባለህ ወይ ታያለህ፣ ትሰራለህ፤ ከዛ ደግሞ ምሳ ላይ ትወጣለህ፣ ስምንት ሰአት ራሱ እየተኮፈስክ ነው የምትገባው፡፡ እሳቸው ግን 100 ገጽ ጽፈህ ብትሰጣቸው፣ መቶውን ገጽ አንድ ሰአት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ መልሼልሃለሁ ሊሉህ ይችላሉ፡፡ ከዛ ይህንን ሁሉማ አንብበው ሊሆን አይችልም ወይ ተዓምር አለበት ወይ አስማት አላቸው እኚህ ሰው፤ አለበለዚያ 100 ገጽ-- አንተ እኮ በጣም ለፍተህ ምናምን አንብበህ፤… ብዙም አላነበቡትም ብለህ ስትገባ፣ ገጽ በገጽ፣ መስመር በመስመር የሚገርሙ አስተያየቶች አሉ፤ በየገጹ ላይ፡፡ እንዴ አንዳንዴ የመለሱልህን ኢ-ሜይልህን ትከፍትና የመለሱልህን ስራ ማንበቡን ትተህ፣ ስለ እሳቸው ማንበብ ትጀምራለህ፡፡ መጀመሪያ ነው ኮመንቱን አዘጋጅተው የጠበቁኝ እንዳትል፣ ጽሁፉ ያንተ ነው፤አንተ ነህ የላክላቸው፤ለማንም እንዳልሰጠህ አንተ ታውቃለህ:: በዚህ ጊዜ ነው ኮመንት አድርገው የመለሱልኝ እንዳትል በቃ ይጨንቅሃል፡፡ እንደዚህ አይነት ሰው ናቸው፡፡-- ሰአት አይገድባቸውም፡፡ ሰርተው አይደክሙም፤ ልጆቻቸውም በእሳቸው ልክ ሰርተው እንዳይደክሙ የሚያደርግ ሰብእና ያላቸው ሰው ናቸው፡፡››
 (“ሰውዬው” ከተሰኘው የመሐመድ ሐሰን መጽሐፍ ላይ የተቀነጨበ፤ ሚያዝያ 2011 ዓ.ም)

Saturday, 20 July 2019 12:04

ከበደች ተክለአብ አርአያ

 ሰዓሊ፣ ቀራጺ፣ ገጣሚ፣ የዩኒቨርሲቲ መምህርት

     የሥነ-ጥበብ ትምህርት መማር የጀመርኩት በአዲስ አበባ የሥነ-ጥበብ ትምህርት ቤት የ17 ዓመት ልጅ ሳለሁ ነበር፡፡ እውነቱን ለመናገር፣ ሥነ-ጥበብን የመሥራት ፍላጎት እንጂ በሥነ-ጥበብ ሙያ እተዳደራለሁ ብዬ አስቤ አላውቅም ነበር፡፡ ሕይወት ግን መንገዴን ወደ ሥነ-ጥበብ አቅጣጫ መራችው:: በደርግ የአገዛዝ ዘመን በተካሄደው የተማሪዎች ንቅናቄ ተሳትፎ በማድረጌ መታደን ስጀምር፣ በጅቡቲ በኩል ለማምለጥ ሞከርኩ፡፡ ይሄም ሆኖ ግን በወቅቱ ሶማሊያና ኢትዮጵያ በድንበር ግጭት ውስጥ ስለነበሩ፣ ድንበር ላይ የነበሩ የሶማሊያ ወታደሮች በቁጥጥር ሥር አዋሉኝ፡፡ ቀጣዮቹን አስር ዓመታት ያሳለፍኩት በሶማሊያ እስር ቤቶችና በጉልበት ሥራ ካምፖች ውስጥ ነበር፡፡ ሕይወት ግን ለሁሉም ነገር ምክንያት ነበራት፡፡ ሚልቪን ራዳር ‹በገሃዱ ዓለም የምናስተናግዳቸው ሽንፈቶቻችን፣ በሥነ-ጥበቡ ዓለም ድሎቻችን ይሆናሉ፡፡ በሥነ-ውበት ዓይን ሲታይ፤ በችግሮቻችን፣ በስቃዮቻችንና በሽንፈቶቻችን ከመማረር ይልቅ ወደ ሥነ- ጥበብ ሥራነት በመቀየር፣ እንዲሁም በመውደድ የኋላ ኋላ በቁጥጥራችን ሥር እናደርጋቸዋለን›› በማለት ጽፋለች፡። በእስር ቤት ያሳለፍኳቸው ዓመታት፣ ከተቀረው ዓለም የሰው ልጅ ጋር ትስስር ለመፍጠር ሰበብ ሆነውኛል፡፡ ለሥነ-ጥበብ ሥራዎቼ የመነቃቃት ምንጭ የሆኑኝም እነዚያ የግዞት ዓመታት ናቸው፡፡
የተወለድኩት በ1950 ዓ.ም በአዲስ አበባ መርካቶ በሚባለው ሰፈር ነበር፡፡ መጠነኛ ገቢ ያላቸው ወላጆቼ፣ ካፈሯቸው አራት ልጆች፣ እኔ የመጨረሻዋ ነኝ፡፡ ዛሬም ድረስ ታላቅ አርአያዬ፣ አሁን በሕይወት የሌለችው እናቴ ናት፡፡ እናቴ፣ መንፈሳዊውን ዓለም ከምድራዊው ዓለም ጋር በሚገርም ሁኔታ አጣጥማ ሕይወቷን ስትመራ የኖረች፣ ፍጹም ሃይማኖተኛ የኦርቶዶክስ እምነት ተከታይ ነበረች፡፡ መደበኛ ትምህርት ባትከታተልም፣ እጅግ ብሩህ አእምሮ ያላትና ለሥነ ጽሑፍ ፍቅር የነበራት ሴት ናት፡፡ የማክሲም ጎርኪን መጽሐፍት አነብላት እንደነበር አስታውሳለሁ፡፡ ከጎርኪ ሥራዎች፣ ‹እናት› ለሚለው ረጅም ልቦለድ የተለየ አድናቆት ነበራት፡፡ አማርኛ ማንበብና መጻፍ የቻለችው በራሷ ጥረት ነበር:: ለሥነ ግጥም፣ በተለይ ደግሞ ለቅኔ እንዲሁም ለቲያትር የተለየ ፍቅርና የፈጠራ ተሰጥኦ የተቸራት እናቴ፤ የራሷን የጥልፍ ዲዛይኖች ትፈጥርም ነበር፡፡ ለፍትህ መከበር ጠንካራ አመለካከት የነበራት ሲሆን ከቁሳዊ ስኬት ይልቅ ለእሴቶች ደንታ ከነበራቸው ጥቂት ሰዎች አንዷ ነበረች፡፡ በትምህርት አስፈላጊነት ላይ ጥብቅ እምነትም ነበራት፡፡ አባቴ ወደ መቀሌ ከተማ ሄዶ መድሃኒት ቤት ሲከፍትና ፊቱን ወደ ንግድ ሲያዞር፣ እሷ ግን እኛን ልጆቿን ለማስተማር አዲስ አበባ መቅረትን መረጠች፡፡ ከትምህርት ቤት ስንመለስ፣ ውሏችንንና የተማርነውን ትጠይቀንና የቤት ሥራችንን በአግባቡ እንድንሰራም ታበረታታን ነበር፡፡ የአንደኛ ደረጃ ተማሪ ሳለሁ የእንግሊዝኛ መምህራን፣ መጻሕፍትን ሲያነቡልን በጽሞና አዳምጣቸው እንደነበር አስታውሳለሁ፡፡ ይሄን የማደርገው፣ ወደ ቤቴ ስመለስ ታሪኩን በአግባቡ ለእናቴ ለመተረክ ስል ነበር፡፡ እናቴ ሁሌም ከጎኔ ነበረችና በተደጋጋሚ ባጋጠሙኝ ፈታኝ የመከራ ጊዜያት ሁሉ በጽናት እንድቆም ደግፋኛለች፡፡
የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ እያለሁ፣ ሥነ ጽሑፍ የመማር ሃሳብ ነበረኝ፡፡ ንባብ ነፍሴ ነበር፤ ግጥም ስወድ ደግሞ ለጉድ ነው፡፡ ቅኔ የመማር ከፍተኛ ፍላጎትም ነበረኝ፡፡ ወደ ሰንበት ትምህርት ቤቶች እየሄድኩ ግዕዝ መማር የጀመርኩትም፣ ገና በልጅነቴ ነው፡፡ የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ ሆኜ በተቀሰቀሰው የተማሪዎች ንቅናቄ፣ በየጉራንጉሩ ግጥሞችን እየጻፉ መበተን ትልቅ የትግል ስልት ነበር፡፡ በዚህ ጊዜ ነው ግጥሞችን መጻፍ የጀመርኩት፡፡ በእርግጥ የስዕል ስሜትም ነበረኝ፡፡ የመጀመሪያ ደረጃ ተማሪ ሆኜ፣ የሳይንስ ትምህርት ስዕሎችን መሳል እወድ ነበር፡፡ በስተመጨረሻም ስዕልና ቀለም ቅብ ይወዱ የነበሩት ወንድሜና አንድ ጓደኛዬ ባሳደሩብኝ ተጽዕኖ፣ አሥራ አንደኛ ክፍልን እንደጨረስኩ፣ ሥነ-ጥበብ ለማጥናት ወስኜ፣ በ1968 ዓ.ም አዲስ አበባ የሥነ-ጥበብ ትምህርት ቤት ገባሁ፡፡ ለአንድ አመት ከመንፈቅም ትምህርቴን ተከታተልኩ፡፡
በቀበሌና በወጣት ሊግ አማካይነት በተማሪዎች ንቅናቄ ንቁ ተሳትፎ ማድረጌን ቀጠልኩበት፡፡ ይሄም ሆኖ ግን ወታደራዊው መንግሥት የቀይ ሽብር ዘመቻን አውጆ፣ ተማሪዎችን ከያሉበት እያደነ፣ ማሰርና በጅምላ መጨፍጨፍ ሲጀምር፣ እኔም ለዚህ ክፉ ዕጣ ከታጩት ታዳኝ ተማሪዎች አንዷ መሆኔን አወቅሁት፡፡ ከተጋረጠብኝ አደጋ ማምለጥ ነበረብኝና ለአንድ አመት ከመንፈቅ ያህል ከሌሎች አምስት የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ጋር አዲስ አበባ ውስጥ ተደብቀን ቆየን፡፡ በስተመጨረሻም ድንበር አቋርጠን ጅቡቲ ለመግባትና ጥገኝነት ለመጠየቅ በማሰብ፣ በ1971 ዓ.ም ከአዲስ አበባ ወጣን:: በድብቅ ድንበሩን ሊያሻግሩን ፈቃደኛ የሆኑ ነጋዴዎች ብናገኝም፣ ሙከራችን ግን እጅግ አደገኛ ነበር፡፡ አቋርጠነው ልናልፍ ባሰብነው ድንበር ላይ ኢትዮጵያና ሶማሊያ ጦርነት ገጥመው ኖሮ፤ ይሄንን ሳናውቅ በእግራችን በመጓዝ የሶማሌ መደበኛ ጦርና የሶማሊያ ነጻ አውጪ ግንባር ወታደሮች ሰፍረውበት ወደነበረው የጦር ካምፕ ሰተት ብለን ገባን፡፡ ወዲያው በቁጥጥር ስር ውለን ወደ ሶማሊያ ተወስደን ታሰርን፡፡ በሁለቱ አገራት መካከል የተቀሰቀሰው ግጭት ከሦስት ዓመታት ጦርነት በኋላ ቢጠናቀቅም፣ እኛ ግን ቀጣዮቹን አስር ዓመታት በሶማሊያ እስር ቤቶችና የጉልበት ሥራ ካምፖች ውስጥ አሳለፍነው፡፡ በስተመጨረሻም በኢጋድ ስብሰባ ላይ በተደረገ ስምምነትና በዓለማቀፉ የቀይ መስቀል ድርጅት አግባቢነት፣ ሁለቱ አገራት የጦር እስረኞችን ለመልቀቅ ፈቃደኞች ሆኑ፡፡ እኛም በ1981 ዓ.ም ከእስር ተፈታን፡፡
እነዚያ በእስር ያሳለፍናቸው ዓመታት እጅግ አስቸጋሪ ነበሩ፡፡ ከእስር ቤቱ ቅጥር ግቢ ውጪ ካለው ዓለም ጋር ምንም አይነት ግንኙነት አልነበረንም፡፡ ከጉሮሮ የማይወርድ ምግብ እየበላን፣ ንጽህና በጎደለው ማጎሪያ ውስጥ አስከፊ ሁኔታዎችን ተቋቁመን ውለን ማደር ነበረብን፡፡ ወባና በደም መበከል የሚፈጠር በሽታ፣ ዘወትር ከእስር ቤቱ የማይጠፉ የተለመዱ የእስረኞች የስቃይ ምንጮች ሲሆኑ ከወህኒ ልንፈታ አንድ አመት ሲቀረን ደግሞ በኮሌራ ወረርሽኝ ተጠቅተናል፡፡
እስር ቤት ውስጥ፣ ፍጹም ስለ ራሳቸው ግድ የሌላቸው አልያም ፍጹም አደገኛና ራስ ወዳድ ሰዎችን ልታገኙ ትችላላችሁ፡፡ እናም ከእኛ ጋር ሁሉም አይነት ሰዎች ነበሩ፡፡ ፈጣሪ ከዚያ መከራ ያተረፈኝ ለእናቴ ብሎ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡ እሷ ለኔ ከፈጣሪ የተሰጠችኝ ትልቋ ስጦታ ነበረች:: እንደ እስረኛ በቁሳቁስ ሳይሆን መከራን አብሮ በመጋፈጥ እርስ በርስ እንረዳዳ ነበር፡፡ የጽሁፍ መሳሪያዎች በማገኝበት አጋጣሚ ሁሉ፣ የመድሃኒት ፓኮዎችንና የዱቄት ወተት ክርታሶችን እንደ ወረቀት እየተጠቀምን በርካታ ግጥሞችን ጽፌያለሁ:: እርግጥ በአማርኛ መጻፍ ክልክል ስለነበር፣ የጻፍኳቸውን ግጥሞች በየስርቻው እደብቅ ነበር፡፡ ብዙዎቹ ግጥሞቼ በአይጥና በድመት ተበልተዋል፣ በርካቶችም ጠፍተዋል፡፡ ያኔ መጻፍ መቻሌ ከአዕምሮ መቃወስ አድኖኛል፡፡ ቀስ በቀስ ትምህርት ቤት አቋቁመን ፊደላትን በማስቆጠር እስረኞችን ማስተማር ጀመርን፡፡ ሳይንስና እንግሊዝኛን የመሳሰሉ ትምህርቶችን አስተምር የነበረ ቢሆንም ትልቁ አስተዋጽኦዬ አማርኛ ማስተማሬ ነበር፡፡ የተለያዩ ታሪኮችና ግጥሞችን እየጻፍኩ ለማስተማሪያነት እጠቀምባቸውም ነበር፡፡ እኛ ከእስር ስንፈታ፣ እስረኛው ሁሉ ማንበብና መጻፍ ይችል ነበር፡፡ ትምህርቱም እስከ አሥራ ሁለተኛ ክፍል አድጎም ነበር፡፡ መጽሐፍትን የምናገኘው አልፎ አልፎ ነው:: በተለየ ሁኔታ የማስታውሳቸው፣ የፕሪሞ ሌቪን መጽሐፍትና የአሌክስ ሄሊን ‹ሩትስ› የተሰኘ መጽሐፍ ነው፡፡ በሄሊ መጽሐፍ ውስጥ የተሳሉት የመስክ ሠራተኞች ሕይወት፣ ከእኛ ሕይወት ጋር በሚገርም ሁኔታ መመሳሰሉ ቀልቤን ማርኮት ነበር፡፡ ራሳችንን ዋጋ እንዳለው ሰብአዊ ፍጡር እንድናስብ ያገዙን እነዚህ እንቅስቃሴዎች ነበሩ፡፡
ወንድሜ እኔን ፍለጋ አዲስ አበባ መምጣቱን ሰምቼ ስለነበር እንደተፈታሁ ወዲህ ወዲያ ሳልል በቀጥታ የመጣሁት ወደ አዲስ አበባ ነበር፡፡ በወቅቱ ወንድሜ ያንን ማድረጉ ለእኔም ሆነ ለእሱ አደገኛ ስለነበር ከስድስት ወራት በኋላ ኢትዮጵያን ለቅቄ፣ መላው ቤተሰቦቼ ወደ ሚኖሩባት አሜሪካ አቀናሁ፡፡ ከረዥም ጊዜያት በኋላ ለመጀመርያ ጊዜ ከእናቴ፣ ከወንድሜ፣ ከእህቴና ከቀሩት ቤተሰቦቼ ጋር ለመቀላቀል ቻልኩ፡፡ ለዓመታት ያቋረጥኩትን የሥነ-ጥበብ ትምህርት በመቀጠልም፣ በዋሽንግተን ዲሲው ሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ በሥነ-ጥበብ የመጀመሪያና ሁለተኛ ዲግሪዬን አገኘሁ፡፡ በሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ ግሩም መምህራን ገጥመውኛል፡፡ ሁለት ድንቅ መካሪ ዘካሪም አግኝቻለሁ - የሥነ-ጥበብ መምህሬ እስክንድር ቦጎሲያንና የፊልም መምህሬ አብይ ፎርድን፡፡ ከእስክንድር ጋር በመሆን ኔክሰስ የተባለ ሥራ ዋሽንግተን ዲሲ ለሚገኘው የኢትዮጵያ ኤምባሲ የመሥራት እድል አግኝቻለሁ፡፡
በስዕሎቼ ስሜቶቼን፣ ትዝታዎቼን እንዲሁም ጊዜና ቦታ ከሚገድባቸው ግላዊ ገጠመኞቼ ዘመን እስከ ማይሽራቸው ዓለማቀፍ ጉዳዮች የተዘረጋውን ምናቤን መግለጽ ጀመርኩ፡፡ ራሴን በግላዊ ገጠመኞቼና ልምዶቼ ላይ ብቻ አልገደብኩም:: ምናቤን ሰፋ በማድረግ ጦርነት፣ ስቃይና በስተመጨረሻም ፈውስን ወደመሳሰሉ ዓለማቀፍ ጉዳዮች ውስጥ ገባሁ፡፡ መጀመሪያ አካባቢ፣ በቀላሉ የሚለዩ ተረኮችን በመጠቀም የግል ልምዶቼን በአለም ዙሪያ ከሚታዩ ተመሳሳይ ሁኔታዎች ጋር እያስተሳሰርኩ፣ ኤክስፕሬሽኒስት በተባለው የአሳሳል ዘዬ ስዕሎቼን እሰራ ነበር፡፡ በመቀጠልም እንደ ወትሮው ሁሉ ትኩረቴን በሰብዓዊ ጉዳዮች ላይ በማድረግ፣ ከቀድሞዎቹ በበለጠ ምስል አልባ የሆኑ ወይም አብስትራክት ስዕሎችን መሥራት ጀመርኩ፡፡ ከዚያም ቴክስቸር፣ ቀለምና ቅርጽን በመሳሰሉ የእይታ መሠረታዊ ነገሮች በመጠቀም፣ ስሜትን የሚያጭሩ፣ ሙሉ ለሙሉ ምስል አልባ ስዕሎችን መሳል ቀጠልኩ፡፡ አሁን ባለሁበት ሁኔታ፣ ብርን የመሳሰሉ ባህላዊ ያልሆኑ ቁሳቁሶችን በመገጣጠም እየሰራሁ እገኛለሁ፡፡ ብር በውስጡ ብርሃን የሚያሳልፍ በመሆኑ እወደዋለሁ፡፡ ከሌሎች ቁሳቁሶች ጋር በመሸመን፣ የተለያዩ ተደራራቢ ትርጉም ያላቸው መልዕክቶችን ማስተላለፍ መቻሌ ያስደስተኛል፡፡ ስዕሎችንና ቅርጾችን ከሥነ-ግጥም፣ ሙዚቃና ሥነጽሑፍ ጋር እያዋሃድኩ የራሴን ህብር እፈጥራለሁ፡፡ አንደኛው ጥበብ በሌላኛው እንዲሁም በእኔ ላይ መነሳሳትና ተጽዕኖ ይፈጥራል፡፡
ከሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ ከተመረቅኩበት ጊዜ ጀምሮ፣ በስቱዲዮ ሥራዬን እየሰራሁ ለዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች የሥነ-ጥበብ ትምህርት አስተምር ነበር፡፡ በአሁኑ ሰዓት ጆርጂያ በሚገኘው ሳቫና የሥነ-ጥበብና የዲዛይን ኮሌጅ እያስተማርኩ እገኛለሁ፡፡ ማስተማር ያስደስተኛል፡፡ ምክንያቱም ራሴን ሙያው ከደረሰበት ወቅታዊ ሁኔታ ላይ ለማድረስ ስል በስፋት እንዳነብና ጥናት እንዳደርግ ያስገድደኛል፡፡ ሌላው ማስተማርን እንድወደው የሚያደርገኝ ደግሞ፣ የተማሪዎቹ ሥራዎች ብዙ ጊዜ ፈጽሞ ወደ ማላውቃቸው ሥነ-ጥበባዊ ጉዞዎች ይዘውኝ ስለሚሄዱ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ወይም በሌሎች የአፍሪካ አገራት ባስተምር ደስ ይለኛል፤ በሙያዬ የማበረክተው አስተዋጽኦ በእነዚህ አገራት የተሻለ ተጽዕኖ ሊፈጥር ይችላልም ብዬ አስባለሁ፡፡ አንድ ቀን የሙሉ ጊዜ የስቱዲዮ ሰዓሊ የምሆንበትና በጽሁፍ ሥራ ላይ ብዙ ጊዜዬን ማሳለፍ የምችልበት ዕድል ይፈጠርልኛል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ ሥነ-ጥበብ ለኔ ከምንም ነገር በላይ ቅድሚያ የምሰጠው ጉዳይ ነው፡፡ ሥነ-ጥበብን ሙያዬ ለማድረግ የቻልኩት አንድም ለቁሳዊ ስኬት ደንታ ስለሌለኝ፤ ሁለትም ሙያው የሚጠይቀው ዲስፕሊንና ሙሉ ትኩረት ስላለኝ ይመስለኛል፡፡
የዛሬ ዘመን ወጣት ሴቶት ትኩረት ሊሰጧቸው የሚገቡ ጥቂት ነገሮች አሉ ብዬ አስባለሁ፡፡ በመጀመሪያ አደጋዎችን ለመጋፈጥ ፈቃደኛ መሆን አለባቸው፡፡ ፈቃደኛ ካልሆኑ ምንም ነገር ሊያሳኩ አይችሉም፡፡ አደጋን መጋፈጥ በህብረተሰቡ ዘንድ ሰርፀው የኖሩ አመለካከቶችን መዳፈር ሊሆን ይችላል፡፡ ሴቶች ይህን ማድረጋቸው ህልማቸውን ለማሳካት ያግዛቸዋል፡፡
ሆኖም አደጋን መጋፈጥንና ከባህል ልንማራቸው የምንችላቸውን ነገሮች አመጣጥኖ ማስኬድም ያስፈልጋል፡፡ ከሁሉም በላይ፣ ወጣት ሴቶች እውቀት ለመቅሰም ይሻሉ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ እውቀትን ፍለጋ ሲተጉ ደግሞ እጅግ ብዙ መልካም ነገሮች መከተላቸው አይቀርም፡፡
ምንጭ፡- (“ተምሳሌት፤ ዕጹብ ድንቅ ኢትዮጵያውያን ሴቶች”፤ 2007 ዓ.ም)

አንዳንድ ተረቶች ከአንድ ዘመን ይልቅ ሌላ ዘመን ላይ ግጥም፣ ልክክ ይላሉ፡፡ ይሄኛው ተረትም ሌላ ዘመን ላይ ተርከነው ዛሬም አለሁ አለሁ ይላል፡-
ከዕለታት አንድ ቀን፣ አንድ አዳኝ ወደ ጫካ ሄዶ ሲመለስ፣ አንድ ወዳጁ ያገኘዋል፡፡
ወዳጁ - “ወዳጄ ከየት ትመጣለህ?”
አዳኙ፡- “ከጫካ”
ወዳጁ፡- “ምን ልታደርግ ጫካ ገባህ?”
አዳኙ፡- “አደን አድናለሁ ብዬ”
ወዳጁ፡- “አይ ወዳጄ፤ ዛሬ አውሬው ሁሉ ሸሽቶ ምን የሚታደን አለ ብለህ ለፋህ?”
አዳኙ፡- ‹‹ከሰው የከፋ አውሬ አይጠፋም ብዬ ነው››
ወዳጁ፡- “ከሰው የከፋ?”
አዳኙ፡-  “እንዴታ!”
ወዳጁ፡- “እርግጠኛ፤ ነህ ከሰው የከፋ አውሬ አለ?”
አዳኙ፡- “በጭራሽ አላጣም”
ወዳጁ፡- “አይ ወዳጄ፣ ልፋ ቢልህ ነው!”
አዳኙ፡- “ለምን?”
ወዳጁ፡- “ታዳኝ አውሬ እኮ የለም፡፡ አውሬ ለመፍጠር ከፈለግህ፣ እንደፈረደብህ ራስህ ፍጠር እንጂ ያሉት ወይ ታድነዋል፣ ወይ አገር ለቀው ሄደዋል!”
አዳኙ፡- “የሄዱበት አገር ሄጄ አድናቸዋለሁ”
ወዳጁ፡- “እዚያማ አንተ ሳይሆን እነሱ ናቸው የሚያድኑህ!”
አዳኙ፡- “ሂሳቡ ስንት ነው?”
ወዳጁ፡- የምኑ?”
አዳኙ፡- “እነሱ የሚገሉኝ ከሆነ ሥራቸውን ለሠሩበት ሂሳባቸውን ልሰጣቸው ብዬ ነው!”
***
ኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን እያንዳንዱ ዜጋችን ዕዳ አለበት፡፡ በቀላሉም ተከፍሎ አያልቅም፡፡ የመርገምት ሁሉ መርገምት ዕዳ ይዞ መጓዝ ነው፡፡ ዕዳ ደግሞ ዕዳ ከፋይ ትውልድ ይጠይቃል፡፡ እኛ ደግሞ እንደዚያ ያለ ትውልድ ገና አልፈጠርንም፡፡ ብዙ ትውልድ ቀያይረናል፡፡ ረብ ያለው፣ ፍሬ የሚያፈራ ትውልድ ግን በእጃችን የለም፡፡ ያ ደግሞ የሚነግረን ባዶ መሆናችነን ነው፡፡ ባዶነት ማንንም አኩርቶ አያውቅም፡፡
 All that has gone before
Was a preparation to this,
and this is only preparation
to what is to come!
“እስከዛሬ የሆነው ሁሉ ለአሁኑ መዘጋጀት ነበር፡፡ ይሄ የዛሬው ደግሞ ለመጪው ማዘጋጃ ነው፡፡ “ጉዳዩ የሚመጣው አይታወቅምም የሚል ስሜት አለው፡፡ ዛሬ የደረስንበትን ያየ፣ ነገ ይሄ ይሆናል ማለት አይቻለውም፡፡
ፀሐፍት የሚሉትን ማድመጥ በጣም ደግ ነገር ነው፡፡     “a change is as good as rest” የለውጥ የእረፍትን ያህል ፀጋ ነው፡፡ ሆኖም ለውጣችን ወደተሻለ አቅጣጫ ካልሆነ፤ መልካም መንገድ ላይ አይደለንም፡፡ እረፍትም አይሆንልንም፡፡
ዛሬም እንደ ትላንት ‹‹ጉልቻ ቢቀያየር ወጥ አያጣፍጥም›› ማለት የለብንም፡፡ አንድ ኢትዮጵያዊ ገጣሚ እንዳለው፤
‹‹ነገ፤
እባክህ አትምጣ
እኔው እመጣለሁ
ደሞ ዛሬ ብዬ እሞኝብሃለሁ“
ማለት ተገቢ ነው፡፡ ነገን ማን ያምነዋል? በመንግስት አናምነውም፡፡ በተቃዋሚዎች አናምነው፡፡ በራሳችን በህዝቦችም እንኳን አናምነውም፡፡ ማረጋገጫው ዕውነተኛ ለውጥ ነው፡፡ የሚያሳምን ለውጥ፡፡ እስአሁን ካየነው የተለየ፡፡ ደመ ግቡ ለውጥ፡፡ የተማረ ለውጥ! ወግ ማረግ ያለው ለውጥ!
ይህን ሁሉ ለውጥ የምንመኘው እኛ ተለውጠን አገር መለወጥ ነው፡፡ ያ ደግሞ “የአዲስ ግልባጭ” ምኞት አይደለም፡፡ የጥንት የጧት ህልማችን አይደለም፡፡ የልብ ትግላችን ነው!! ዞሮ ዞሮ ያልተከፈለ ዕዳ ምንጊዜም ዕዳችን ነው፡፡ እንበርታና እንክፈለው!  

  ሪሃና በ600 ሚ. ዶላር ሃብት ከሴት ድምጻውያን 1ኛ ናት


        ታዋቂዋ የፖፕ ሙዚቃ አቀንቃኝ ቴለር ስዊፍት በፎርብስ መጽሄት የ2019 የአለማችን 100 ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኞች ዝርዝር ውስጥ የአንደኛ ደረጃን መያዟን ባለፈው ረቡዕ የወጣው አመታዊ መረጃ የጠቆመ ሲሆን ሪሃና ከአለማችን ሴት ድምጻውያን መካከል በሃብት ቀዳሚነትን መያዟ ተነግሯል፡፡
የ29 አመቷ ድምጻዊት በአመቱ ከግብር በፊት በድምሩ 185 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ማግኘቷን የጠቆመው ፎርብስ መጽሄት፣ የገቢዋ መጠን ከአንድ አመት በፊት ከነበረው የ131 በመቶ ጭማሪ ማሳየቱንና አብዛኛውን ገቢዋን ያገኘችውም ከሙዚቃ ኮንሰርቶች መሆኑን አመልክቷል፡፡ ቴለር ስዊፍት እ.ኤ.አ በ2016 በተመሳሳይ ሁኔታ የአለማችን ቁጥር አንድ ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኛ እንደነበረችና በወቅቱ 170 ሚሊዮን ዶላር ገቢ አግኝታ እንደነበርም አስታውሷል፡፡
በአመቱ በድምሩ 170 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ያገኘችዋ የሪያሊቲ ቲቪ ሾው አቅራቢዋና የመዋቢያ ቁሳቁስ አምራች ኩባንያ ባለቤት የሆነችው ካይሌ ጄነር የሁለተኛነት ደረጃን ስትይዝ፣ አሜሪካዊ ራፐር ካይኔ ዌስት በ150 ሚሊዮን ዶላር ሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡ አርጀንቲናዊው የእግር ኳስ ኮከብ ሊዮኔል ሜሲ በ127 ሚሊዮን ዶላር፣ የሙዚቃ ደራሲው ኤድ ሼራን በ110 ሚሊዮን ዶላር፣ ክርስቲያኖ ሮናልዶ በ109 ሚሊዮን ዶላር፣ ኔይማር በ105 ሚሊዮን ዶላር እንደ ቅደም ተከተላቸው ከአራተኛ እስከ ሰባተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውም ተነግሯል፡፡ በአመቱ የፎርብስ መጽሄት ከፍተኛ ተከፋዮች ዝርዝር ውስጥ ከተካተቱት ሌሎች የአለማችን ዝነኞች መካከልም፣ በ93 ሚሊዮን ዶላር 12ኛ ደረጃን የያዘው የሜዳ ቴኒስ ተጫዋቹ ሮጀር ፌደረር፣ በ84 ሚሊዮን ዶላር 19ኛ ደረጃን የያዘው ኤልተን ጆን፣ በ62 ሚሊዮን ዶላር 36ኛ ደረጃን የያዘችው ሪሃና ይገኙበታል፡፡ በ2019 የፎርብስ መጽሄት የአለማችን ከፍተኛ ተከፋዮች ዝርዝር ውስጥ የተካተቱት 100 ዝነኞች ባለፉት 12 ወራት ጊዜ ውስጥ በድምሩ ከግብር በፊት 6.3 ቢሊዮን ዶላር ገቢ ማግኘታቸው ተነግሯል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ ታዋቂዋ ድምጻዊት ሪሃና ከአለማችን ሴት ድምጻውያን መካከል በሃብት የአንደኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ የጠቆመው ፎርብስ መጽሄት፣ የድምጻዊቷ አጠቃላይ ሃብት 600 ሚሊዮን ዶላር መድረሱን ከሰሞኑ አስነብቧል፡፡ ሌላኛዋ ተወዳጅ ድምጻዊት ማዶና በ570 ሚሊዮን ዶላር የአመቱ ሁለተኛ ባለጸጋ ሴት ድምጻዊት ስትባል፣ ሴሌን ዲዮን በ450 ሚሊዮን ዶላር፣ ቢዮንሴ በ400 ሚሊዮን ዶላር ሶስተኛና አራተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡

Tuesday, 16 July 2019 10:16

አያዎ…

 ‹‹ካላታገለኝና ካልፈተነኝ፣ ልኬ አይደለም!...››


       በሌሎች አይን ሲታይ ባለሁለት መልክ ነው፤ ሰውዬው… በተለያዩ ሰዎች ልቦና ውስጥ ፍጹም ለየቅል ምስል አለው፤ ‹‹ኤርሚያስ አመልጋ›› የሚለው ስም፡፡
እንዲህ ነው ሰውዬው…
በዚህ ውዳሴና አድናቆት ሲጎርፍለት፣ በዚያ ወቀሳና ትችት ይዘንብበታል፡፡ ለአንዱ ፈር ቀዳጅ ባለ ሃብት፣ ስኬታማ የቢዝነስ ሰው፣ የአዳዲስ የቢዝነስ ሃሳቦች አፍላቂና እሳት የላሰ ኢኮኖሚስት የሆነው ኤርሚያስ አመልጋ፤ ለሌላው ደግሞ ብዙዎችን ለኪሳራ ዳርጓል (በተለይ ከአክሰስ ሪል እስቴት ጋር በተያያዘ) በሚል የወቀሳ መዓት የሚዘንብበትና የሚወገዝ ሰው ነው፡፡
የኢኮኖሚክስ እውቀቱንና አዳዲስ የቢዝነስ ሃሳቦችን የማፍለቅ ክህሎቱን በማድነቅ ምስክርነታቸውን የሚሰጡለት በርካቶች የመሆናቸውን ያህል፣ ከአቅሙና ከሚችለው በላይ ለመስራት የሚታትር እጅግ ሩቅ አላሚ ‹‹ኦቨር አምቢሽየስ›› በመሆኑ ስራዎቹን ከግብ ለማድረስ ሲቸገር አይተናል በሚል የሚተቹትም አሉ፡፡ ስራዎቹን ከግብ ለማድረስ ሲቸገር ማየታቸውን የማይክዱ ሌሎች በበኩላቸው፣ በምክንያትነት የሚጠቅሱት ‹‹ኦቨር አምቢሽየስ›› ሳይሆን ‹‹ኦቨር ኳሊፋይድ›› መሆኑን ነው፡፡ እነሱ እንደሚሉት፤ ሰውዬው ደጋግሞ ተደናቅፎ ደጋግሞ የወደቀው ከአገሪቱ ቢዝነስና ኢኮኖሚ ቀድሞ የተራመደና ከሚገባው በላይ ብቃት የተላበሰ በመሆኑ ነው፡፡
ኤርሚያስ ማንም አስቦት ከማያውቀው ተራ የሚመስል ነገር ውስጥ ትልቅ ሃብት ፈልቅቆ የማውጣት ብቃት፣ ብዙዎች ልብ ከማይሉት ጥግ አጀብ የሚያሰኝ የቢዝነስ ሃሳብ የማፍለቅ ወደር የለሽ ብቃት እንደተላበሰ የሚናገሩ በርካቶች ቢሆኑም፤ አንዳንዶች ግን እሱ ጎበዝ የቢዝነስ ሃሳብ አፍላቂ እንጂ ጎበዝ የቢዝነስ መሪ አይደለም በማለት በአስተዳደር ላይ ክፍተት እንዳለበት ይጠቁማሉ፡፡
አዳዲስ ቢዝነሶችን በመፍጠር ባልተሄደበት መንገድ ለመሄድ የማያመነታ ደፋር መሆኑን የሚናገሩለት ብዙ አድናቂዎች ያሉት ሰውዬው፤ ከመጠን ያለፈ አደጋን የማስተናገድ ፈቃደኝነቱና ፈተና አነፋናፊነቱ አሳሩን የሚያሳየው ‹‹መከራ ወዳድ›› ነው ብለው የሚተቹትም በርካቶች ናቸው:: እነዚህኞቹ በአብነት ከሚጠቅሱት ጉዳይ መካከል አንዱ፣ የአክሰስ ሪል እስቴት ቀውስ ነው፡፡ ከዚህ በፊት በአገሪቱ ተሞክሮ በማያውቀው የስቲል ስትራክቸር ቴክኖሎጂ ቤቶችን ለመገንባት መወሰኑ፣ አስተማማኝ የግንባታ  ግብዓቶች አቅርቦትና የተመቻቸ የግንባታ ምህዳር በሌለበት ሁኔታ ቤቶቹን ቃል በገባው መሰረት በጊዜው ሰርቶ ካላጠናቀቀ ለቤት ሰሪዎች በየወሩ ቅጣት ለመክፈል መስማማቱ ኩባንያውን ለቀውስ ከዳረጉት የኤርሚያስ ድፍረቶች መካከል ይገኙበታል ባይ ናቸው- እነዚህኞቹ፡፡
የአገሪቱን ተጨባጭ ሁኔታ ባላገናዘበ መልኩ ባልተገባ ድፍረት ራሱን ወደ አደጋ መጎተቱን፤ ከመደበኛው አሰራርና አካሄድ አፈንግጦ ባልተሞከረ መንገድ እየተጓዘ በራሱ ላይ ችግር መጥራቱን፤ እንደ ጀብደኛ ገጸ - ባህሪ ዝም ካለና በእርጋታ ከሚፈስስ ጉዞ ይልቅ ትግል ወዳጅነቱን፣ ፈተና አነፍናፊነቱን እንደማይወዱለት ነው - እነዚህኞቹ የሚናገሩት፡፡
ችግሩ ግን፣ እነሱ የማይወዱለትን ፈተና እሱ ይወደዋል…
‹‹ዝም ያለ ነገር አልወድም!... እንኳንስ ቢዝነስና ኢንቨስትመንት፣ ቀለም ራሱ ፈዘዝ ወይም ለስለስ ሲል አልወድም፡፡ ደማቅ ቀለም ነው ምርጫዬ፤ ከደማቅም የመጨረሻው ደማቅ!... በተለየ ሁኔታ የምወዳቸው ቀለማት ደማቅ ቀይና ደማቅ ጥቁር ናቸው፡፡ የአክሰስ ካፒታል፣ የአክሰስ ሪል እስቴትና የዘመን ባንክ መለያ ቀለም ቀይ ነው፡፡ ቢዝነስና ኢንቨስትመንትም ለስላሳ ወይም የተለመደ አይነት ሲሆንብኝ ደስ አይለኝም፡፡ ስራው ካላታገለኝና ካልፈተነኝ ልኬ አይደለም ብዬ ነው የማስበው፡፡›› ይላል ሰውዬው፡፡    
(“የማይሰበረው ኤርሚያስ አመልጋ”፤ አንተነህ
ይግዛው እንደጻፈው፤ ሰኔ 2011 ዓ.ም)


            የሰሜን ኮርያው ፕሬዚዳንት ኪም ጁንግ ኡን፣ ከታዋቂው የአገሪቱ የውትድርና ዩኒቨርሲቲ በማዕረግ መመረቃቸው መዘገቡን ተከትሎ ፕሬዚዳንቱ አንድም ቀን ትምህርታቸውን በቅጡ ተከታትለው እንደማያውቁ እርግጠኞች ነን የሚሉ ውስጥ አዋቂዎች ጉዳዩን መሳለቂያ እንዳደረጉት ቢዝነስ ኢንሳይደር ዘግቧል፡፡
ኪም ጁንግ ኡን በአያታቸው ስም ከተሰየመው ታላቁ የኪም ኢ ሱንግ የውትድርና ዩኒቨርሲቲ በማዕረግ መመረቃቸውን የመንግስት መገናኛ ብዙሃን በስፋት መዘገባቸውን የጠቆመው ቢዝነስ ኢንሳይደር፤ አንዳንድ ውስጥ አዋቂዎች ግን “ወደ ዩኒቨርሲቲው ግቢ ድርሽ ብሎ አያውቅም፤ እንደለመደው ዝና ፍለጋ ያስወራው ወሬ ነው” በማለት ፕሬዚዳንቱን መተቸታቸውን አመልክቷል፡፡
ፕሬዚዳንቱ በዩኒቨርሲቲው ውስጥ መማራቸውን የሚያሳይ ምንም አይነት የፎቶግራፍ፣ የጽሁፍም ሆነ የሰነድ ማስረጃ እንደሌለ የተናገሩት አንድ የአገሪቱ የቀድሞ የጦር ሃይል አባል፤ “እንኳን በማዕረግ ሊመረቁ ዩኒቨርሲቲው ግቢ ውስጥ ገብተው አያውቁም” ሲሉ የምርቃት ዜናውን ማጣጣላቸውን ዘገባው ገልጧል፡፡

በአለማችን 101 አገራት 1.3 ቢሊዮን ያህል ዜጎች በከፋ ድህነት ውስጥ እንደሚገኙ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የልማት ፕሮግራም ከትናንት በስቲያ ባወጣው አለማቀፍ የድህነት ሁኔታ አመላካች ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ድርጅቱ አነስተኛ፣ መካከለኛና ከፍተኛ ገቢ ባላቸው 101 የአለማችን አገራት ውስጥ የዜጎችን ገቢ፣ የጤና አገልግሎት፣ የስራ ዕድልና አጠቃላይ የኑሮ ሁኔታ በተመለከተ የሰራውን ጥናት መሰረት አድርጎ ይፋ ባደረገው ሪፖርት እንዳለው፣ በአገራቱ  የሚገኙ 1.3 ቢሊዮን ዜጎች፣ በተደራራቢ የከፋ ድህነት ውስጥ መዘፈቃቸውን ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡
ድህነት በሁሉም አገራት እንደሚታይ የጠቆመው ጥናቱ፤ በአገራት ዜጎች መካከል ሰፊ የኑሮ ደረጃ ልዩነት መኖሩን ያመለከተ ሲሆን፣ ከአጠቃላዩ ድሃ ህዝብ መካከል 84.5 በመቶ ያህሉ ከሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ አገራትና በደቡብ እስያ አገራት ውስጥ እንደሚገኙም ገልጧል፡፡
ጥናቱ በተደረገባቸው አገራት ከሚገኙት 1.3 ቢሊዮን ያህል ድሃ ዜጎች ውስጥ ከግማሽ በላይ የሚሆኑት ወይም 663 ሚሊዮን ያህሉ ከ18 አመት በታች የሚገኙ ህጻናት መሆናቸውንና ከእነዚህ ህጻናት መካከል 85 በመቶ ያህሉ ከሰሃራ በታች ያሉ የአፍሪካ አገራትና የደቡብ እስያ አገራት ዜጎች መሆናቸውንም ሪፖርቱ አመልክቷል፡፡


  ባለፈው ሳምንት እትም ለንባብ ያልነው እስፖርትንና እርግዝናን የሚመለከት ርእሰ ጉዳይ ነው፡፡ የሴቶች ገጽ የተባለው ድረገጽ ያወጣቸው መረጃዎች በአጭሩ ተቀንጭበው ማለትም ዋና ዋና የተባሉት ቁምነገሮች ተመርጠው እንጂ የቀረቡት ነጥቦች ብቻ አይደሉም ለንባብ የወጡት፡፡ በዚህ እትምም ቀሪዎቹን ጠቃሚ ነገሮች እናስነብባችሁዋለን፡፡
አንዲት ሴት ከማርገዝዋ በፊትና ካረገዘችም በሁዋላ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ የሚጠቅማት ሲሆን እንደ እርግዝናው ወቅት እና እንደ ጤንነትዋ ሁኔታም የምትሰራቸው እስፖርቶች ይለያያሉ፡፡ የእርግዝናው ጊዜ በሶስት ቢከፈልም ባገኘነው መረጃ ግን በሁለት ተከፍሎ እንደሚከተለው ይነበባል፡፡
የመጀመሪያው የእርግዝና ወቅት (ከ1-12) ሳምንታት፤
በዚህ ወቅት የሚሰሩ የእስፖርት አይነቶች ከልክ በላይ ሙቀት የሚያስከትሉ ከባድ የእስፖርት አይነቶች መሆን የለባቸውም፡፡ ይህ ጥንቃቄ ያረገዘችውን ሴት እንዲሁም የጽንሱን ደህንነት ለመጠበቅ ይረዳል፡፡  ስለዚህ…
ከፍተኛ ሙቀት ወይንም ወበቅ ባለበት ሰአት እስፖርት መስራት አያስፈልግም፡፡
ሰውነትን የማያጣብቅ (ለቀቅ) ያለ እና ለእስፖርት እንቅስቃሴው የሚመች ልብስ መልበስ ጥሩ ነው፡፡
እስፖርትን በሚሰሩበት ገዚ ውሀ በአስፈላጊው መጠን መጠጣት ተገቢ ያስፈልጋል፡፡
ሁለተኛው የእርግዝና ወቅት (ከ13-40) ሳምንታት፤
በዚህ ወቅት ጽንሱ አቀማመጡን ወደላይ የሚያደርግበት በመሆኑና የጀርባ አጥንት ሊከላከለው ወይንም ሊጠብቀው የማይችልበት አቀማመጥ በመሆኑ ከበድ ያለ የእስፖርት አይነት ቢሰራ ልጁ በእንቅስቃሴው ምክንያት ሊመታ ይችላል፡፡ ስለዚህ በእርጋታ የሚሰሩ የእስፖርት አይነቶችን መምረጥ ይገባል፡፡
ያረገዘችው ሴት ሰውነት እራሱ በእንቅስቃሴው ምክንያት ወደፊት ወይንም ወደሁዋላ የሚገፋና  ልትወድቅ የምትችልበት አጋጣሚ ሊኖር ስለሚችል ደህንነትን ማረጋገጥና አለመመቸትን ማስወገድ ይገባል፡፡
የሰውነት መገጣጠሚያዎች ጡንቻዎች አቅም ሊያጡና ሊጎዱ ይችላሉ፡፡ ስለዚህም ክብደት ያላቸውን ወይንም ድንገተኛ እንቅስቃሴዎችን፤ አቅጣጫ በድንገት የሚያስለውጡ እንቅስቃሴዎችን ማስወገድ ይገባል፡፡
የአካል ብቃት እንቅስቃሴ በሚደረግበት ወቅት የደም ግፊት የመቀነስ ሁኔታ ሊኖር ስለሚችል በመቀመጥ መነሳት ወቅት መጠንቀቅ ያሻል፡፡
ጽንስ ከተፈጠረ ከ16/ ሳምንታት በሁዋላ በጀርባ ተኝቶ የሚሰራ እንቅስቃሴን ማድረግ አይገባም፡፡ የዚህ ምክንያትም ከእናትየው ወደልጁ የሚሄደውን የደም ስርጭት ሊያውክ እና እናትየውንም እራስዋን መቆጣጠር እንዲያቅታት ሊያደርግ ስለሚችል ነው::
በእርግዝና ወቅት ምን ያህል ጊዜ እስፖርት መስራት ያስፈልጋል?
እርጉዝ ሴት ከሕክምና ባለሙያ ጋር ተመካክራ የምትሰራቸውን የእስፖርት አይነቶች በቀን ለ30 ደቂቃ በሳምንት ለአራት ቀን ማድረግ ትችላለች፡፡ ከእርግዝናው ጋር በተያያዘም ሆነ ያረገዘችው ሴት አስቀድሞውኑ ያሉአት የተለያዩ የጤና እክሎችን መሰረት ባደረገ እና የሕክምና ባለሙያዎች በሚሰጡት ምክር መሰረት እንዲሁም እናቶቹ ያላቸውን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ልምድ መሰረት ባደረገ የእስፖርት እንቅስቃሴው ፕሮግራም ሊለዋወጥ ይችላል፡፡ ለሁሉም ነገር የሕክምና ባለሙያ ምክር አስፈላጊ ነው፡፡
የሚመከሩ የእስፖርት አይነቶች፤
የእግር ጉዞ፤ የእግር ጉዞ ማንኛዋም እርጉዝ ሴት ልታደርገው የምትችለው ጠቃሚ የእስፖርት አይነት ነው::
የውሀ እስፖርት፤ የውሀ እስፖርት ማለት እንደ ዋና፤ ውሀ ውስጥ ኤሮቢክስ እስፖርት መስራት፤ ውሀ ውስጥ የእግር ጉዞ ማድረግ ማለት ሲሆን እርጉዝ ሴቶች ይህን ቢያደርጉ ምንም ክልከላ የለባቸውም፡፡ በተለይም ዋና ሁሉም ጡንቻዎች በደንብ እንዲሰሩ እና እንዲጠነክሩ ስለሚያስችል እና ከልብ ጋር በተያያዘ የጤንነትን ብቃት ለማረጋገጥ ሲባል መስራት ጠቃሚ ነው፡፡ ውሃ ዋና በእርግዝና ጊዜ ለሚከሰት የጀርባ እና የእግር ሕመም እንደ መፍትሔም ይቆጠራል፡፡
የማይንቀሳቀስ ብስክሌትን መንዳት፤ ለእስፖርት የተዘጋጀ ብስክሌት ላይ ማለትም መንገድ ላይ ሳይወጡ ባለበት ቦታ መጋለብ ወይንም መንዳት ጠቃሚ ነው፡፡ በተለይም እርግዝናው ወደመጨረሻው ሳምንት ከሆነው ብስክሌት ላይ ለመሆን ሚዛንን መጠበቅ ስለሚያስቸግር የማይንቀሳቀስ ብስክሌትን መጠቀም ጠቃሚ ነው፡፡
ሩጫ፤ እርጉዝዋ ሴት ከማርገዝዋ በፊት ሩጫን የተለማመደች እና ትሮጥ የነበረች ከሆነች  በእርግዝናዋ ወቅት መሮጥ አያስቸግራትም፡፡ ነገር ግን ከእርግዝና በፊት ሩጫን ያልሞከረች ሴት በእርግዝናዋ ወቅት እንድትሮጥ በፍጹም አትመከርም፡፡ ልምምድ ያላት ሴት ለስንት ሰአት እና በሳምንት ምን ያህል ቀን ትሩጥ ለሚለው እንደሴትየዋ ሁኔታ ይወሰናል፡፡
በእርግዝና ጊዜ እስፖርት እንዳይሰራ ከሚከለከሉባቸው ምክንያቶች መካከል፤
የስኩዋር ፣የታይሮይድ፣የደም ግፊት የመሳሰሉት ችግሮች የሚታዩባቸው እርጉዝ ሴቶች እስፖርት መስራት አይመከሩም፡፡
እርግዝናው የመጀመሪያ ካልሆነ በቀደመው ጊዜ የነበረውን ሁኔታ ልብ ብሎ ማስታወስ ይገባል:: ለምሳሌም ባለፈው እርግዝና ምጥ ያለጊዜው በመምጣት አስቸግሮ ከነበረ በቀጣዩ እርግዝና ጊዜ እስፖርት ብትሰራ ተመሳሳይ ችግር ሊያጋጥማት ስለሚችል ካለሐኪም ምክር እንዳትሰራ ትመከራለች፡፡
የተረገዘው ልጅ በክትትሉ ወቅት ሲታይ በጣም ቀጭን ወይንም የጫጨ ከሆነ ምናልባትም እስፖርቱን እናትየው ብትሰራ የበለጠ ሰውነቱ አንዳይጎዳ ሲባል ለእነዚህ ሴቶች  እስፖርት አይመከርም፡፡
በእርግዝና ጊዜ የደም መፍሰስ ካለ ሁኔታው በሐኪም ሳይጣራ እና ሳይፈቀድ ወደ እስፖርት መሄድ አይገባም፡፡
እርግዝናው መንትያ ከሆነ በተለይም ሶስት እና ከሶስት በላይ ከሆነ እስፖርት መስራት ይከብዳል፡፡
ማህጸናቸው ልጅ የመሸከም ችግር ያለባቸው ሴቶች በእርግዝና ወቅት እስፖርት እንዲሰሩ አይመከርም::
‹‹…አንዲት ሴት በምትጸንስበት ጊዜ የሚታዩ የተለያዩ አካላዊ ለውጦች ይኖራሉ፡፡ ከሰውነት መጠቁዋቆር ጀምሮ በእግር እጅና ፊት እንዲሁም ሰውነት የማበጥ ሁኔታዎች ይከሰታሉ፡፡ እብጠቱ የሚከሰትበት ምክንያት እርግዝናው እያደገ ሲመጣ የደም መልስ የሚባለውን ከእግር ወደልብ ደምን የሚመልሰውን የደም ቡዋንቡዋ ስለሚጫነውና የደም ዝውውሩን ሰለሚያውከው ነው፡፡ በእርግዝና ጊዜ ፈሳሽ በሰውነት ውስጥ ይጨምራል፡፡ ያ ፈሳሽ በሚጨምርበት ጊዜ ከደም ቡዋንቡው እየወጣ በቆዳ ስር ይከማቻል፡፡ ይሄ ነገር በብዛት የሚከሰት ሲሆን ከሌሎች ሕመሞች ጋር በተያያዘ ካልሆነ በስተቀር እንደ ችግር አይቆጠርም፡፡ ነገር ግን የደም ግፊት ፣ኩላሊት ከመሳሰሉት ሕመሞች ጋር የሚያያዝ ከሆነ አሳሳቢ ይሆናል፡፡ በህመም ምክንያት ማለትም የልብ የኩላሊት የጉበት የመሳሰሉት በሽታዎች ያሉባት ሴትም በእግሩዋ ወይንም በሰውነትዋ ላይ እብጠት ሊኖራት ይችላል፡፡ በእርግዝናው ምክንያት የሚከሰተው ግን አሳሳቢ አይደለም፡፡ የሰውነት መጠቋቆር የሚከሰተው ደግሞ ኢስትሮጂን እና ፕሮጀስትሮን የተባሉት ሆርሞኖች (ቅመሞች) መጠናቸው ስለሚጨምር ነው፡፡ በእርግዝና ጊዜ የልብ ሕመም፣ የደም ዝውውር ችግር ፣ስኩዋር የመሳሰሉት ሕመሞችም ሊከሰቱ ይችላሉ፡፡ በእርግዝና ጊዜ ሴቶች የደማቸው መጠን ብዛቱ ማለት ነው ሊጨምር ይችላል፡፡ ይህ በሚሆንበት ወቅት ደግሞ ልብ ስራው ይጨምራል፡፡ በደቂቃ የሚተነፈሰው ትንፋሽም በደቂቃ መጠኑ ከፍ ይላል፡፡ በእርግዝና ጊዜ የሰውነት መገጣጠሚያዎች እና የወገብ አጥንት በዳሌ አካባቢ ያሉ አጥንቶችና መገጣጠሚያዎች ልጅ በሚወለድበት ጊዜ ሰውነት እንዳይጠብቅ ለማድረግ ቅድመ ዝግጅት ሰለሚያደርጉ ይላላሉ፡፡ እርግዝናው የሰውነት አቋምን አለመስተካከል፣ድካምን እንዲሁም የተለያዩ የጤና ችግሮችን ሊያስከትል የሚችል ሲሆን እነዚህን ለማቃለልም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ በባለሙያዎች ይመከራል፡፡››
ዶ/ር ደሴ እንግዳየሁ
በአንድ ወቅት የሰጡት ማብራሪያ

 ከዕለታት አንድ ቀን ሁለት እጅግ እንዳሚዋደዱ የሚነገርላቸው ጓደኛሞች ረዥም መንገድ መሄድ  ይጀምራሉ፡፡
በመንገዳቸው ላይም ዕቅድ ለማውጣት ይመካከራሉ፡፡ የዕቅዶቻቸው አንኳር አንኳር ነጥቦችን እንደሚከተለው ነጠቡ፡-
1ኛ- ቆራጥነት
2ኛ- ጠላት ከመጣ በጋራ ማጥቃትና በጋራ መከላከል
3ኛ- ከወዲሁ መንቂያ ምልክቶችን መሰዋወጥ
4ኛ- በፍጥነት የማምለጫ አቅጣጫ መለየት
5ኛ- ካልተቸገሩ በስተቀር መሣሪያ አለማውጣት
6ኛ- ወደ ጫካ ገብቶ መደበቅ ካስፈለገ፣ በያሉበት ሆኖ የጭስ ምልክት ማሳየት
7ኛ- ጨርሶ ከተጠፋፉ ከአንድ ሰዓት ተኩል በኋላ ወደ መኖሪያ ቀዬ መመለስና እዚያ መገናኘት የሚሉ ናቸው፡፡
ከዚህ በኋላ ለጥቂት ሰዓታት እንደተጓዙ፣ ከየት መጣ ሳይባል፣ ጅብ ከተፍ አለና ተፋጠጣቸው፡፡
አንደኛው፤ በደመ- ነብስ ረዥም ዛፍ ላይ ወጥቶ አመለጠ፡፡
ሁለተኛው፤ እዚያው ባለበት ወድቆ የሞት መስሎ ተኛ፡፡
ጅቡም የሞተ መሆኑን እንደማረጋገጥ፣ በጣም ተጠግቶ፣ አሽትቶት መንገዱን ቀጠለ፡፡
አንድ ሰዓት ያህል እንዳለፈ ጅቡም እንደማይመለስ ተረጋገጠ፡፡ ዛፉ ላይ የወጣውም ወረደ፡፡የሞተ የመሰለውም ተነሳ፡፡
ዛፍ ላይ የነበረው እንደ ወረደ ተንደርድሮ መጥቶ፤
“ስማ ስማ፤ ጅቡ ወደ ጆሮህ ተጠግቶ ምን ነበር ያለህ ?” አለና ጠየቀው፡፡
ጓደኝየውም፤
“ምን አለኝ መሰለህ ? ክፉ ጊዜ ሲመጣ የሚሸሽ ጓደኛ አትያዝ!”
*   *   *
የማይታመንን ወዳጅ እንደ ሁነኛ ጓደኛ አድርጎ መያዝ፣ የቁርጡ ቀን ሲመጣ በጉዴ ወጣሁ ያሰኛል፡፡ ከቶውንም ሲጀምሩት ቀላልና ቀና የሚመስል ጓደኝነት፣ ወንዝ ሊያሻግር እንደማይችል ለማየት ዓይንን ማሸት አይጠይቅም፡፡ ይህ እውነታ ደግሞ  በግለሰብና በግለሰብ መካከል ብቻ ሳይሆን፣ በቡድንና በቡድን፣ በፓርቲና በፓርቲ፤ በሀገርና በሀገር መካከል ክሱት ነው፡፡ እያደገም ሂያጅ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም ደጋግመን እንዳልነው፤ “change is incremental” - ለውጥ አዳጊ ሂደት ነው፡፡ ይህ ማለት ግን አንዳንዱ ለውጥ አይነጥፍም፤አንዳንዱ አይጨነግፍም፤አንዳንዱ ሰው ሳይሰማው ሳያውቀው ከናካቴው አይመክንም ማለት አይደለም፡፡ ለውጥ በድንገቴ ክስተት ሊመጣ ይችላል፡፡ ሥር በሰደደ፣ መሠረት በያዘ መንገድም ውል ሊይዝ ይችላል፡፡ በግርግር ተጀምሮ በለብ ለብ ሂደትም ሊከሰት ይችላል፡፡ እንደ “ለብ ለብ ፍቅር” ማለት ነው፡-
እሳት ያልገባው ልብ
ሚሚዬን ጠየኳት፣
“ሁልጊዜ አረንጓዴ ፣ለምለም ፍቅር አለ
ትወጃለሽ ሚሚ ይሄን የመሰለ
ወይስ ያዝ ለቀቅ ጭልጥ አንዴ መጥቶ
 አፍ ጠራርጎ መሄድ ያገኙትን በልቶ
 ሚሚዬ. እንዲህ አለች ሳስቃ መለሰች
የምን እኝኝ ነው ዕድሜ ልክ ካንድ ሰው
 ቋሚ ፍቅር ይቅር ለብ ለብ እናርገው
ትምርቷ ለብ ለብ
ዕውቀቷ ለብ ለብ
ነገር ዓለሟ ግልብ
እንዴት ይበስል ይሆን እሳት ያልገባው ልብ!
የዛሬው ወጣት እሳት የገባው ልብ ሊኖረው ይገባል፡፡ ለብ ለቡ ጥብስ ጉዳቱ፣ እኛ በለብ ለብ ያለፍነው ለውጥ፣ ወራሾቻችንን በማይተካ መልክ ዋጋ ማስከፈሉ ነው! ይህን ከልብ ማስተዋል ተገቢ ነው፡፡ትምህርት ቤቶቻችን በዚህ ረገድ በአያሌው ተጠያቂዎች ናቸው፡፡ ጤና ጣቢያዎቻችን በቀጥታም ባይሆን ተጠያቂዎች ናቸው፡፡ ማህበረሰቦቻችንም በተቀዳሚ ወላጆች፣ ቀጥሎ ሁሉም ተቋማት ባለዕዳዎች ናቸው፡፡ ዞሮ ዞሮ መከራው የሁላችንም ነው፡፡ ማ ተጠይቆ ማን ይቀራል ማለት ያባት ነው፡፡
ሁሉም ነገር እየተመቻቸልን ከከፋን፣ ሁሌ በወርቅ አልጋ በእርግብ ላባ ላይ ካልተኛን ካልን፣ የመጨረሻ የዋህያን ነን ማለት ነው፡፡ የኖህነት አንድ ነገር ነው፤ ጅልነትና ሞኝነት ግን ጎጂም ነው:: ከራስ አልፎ ሌላውን ያሰቃያል፡፡ ከዚህ እንጠንቀቅ!
የተሰጠንን በደስታ መቀበል፤ የተበረከተልንን በፀጋ መያዝና የተሻለ ፀጋ መሻት የወቅታችን ሂደት ነው ብንል ማጋነን አይሆንም፡፡ ዋናው ሁሉን አቻችሎ  የመጓዝን ክህሎት ማጣጣም ነው:: “አንድ ወደፊት ለመጓዝ አራት ወደ ኋላ” የሚለውን  የጥንት ሊቃውንት ስልት ማሰብም ኋላ ቀርነት አይሆንም፡፡ ሁሉ እየሆነልን፣ እንዳልሆነ ካሰብን ተሳስተናል ፡፡ አበው፡- “የበላን አብላላው፤ የለበሰን በረደው” የሚሉት ለዋዛ እንዳልሆነ መገንዘብ ያለብን ይሄኔ ነው!!

Page 1 of 435