Administrator

Administrator

በፊልም ገቢና በሲኒማ ቤቶች ብዛት ከአለም 1ኛ ደረጃን ይዛለች በአገሪቱ 82,248 ሲኒማ ቤቶች ይገኛሉ

         የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ የአለማችንን የፊልም ኢንዱስትሪ ክፉኛ በጎዳበት ያለፈው የፈረንጆች አመት 2021 በአገረ ቻይና 6 ሺህ 667 አዳዲስ ሲኒማ ቤቶች ተገንብተው አገልግሎት መስጠት መጀመራቸውና አገሪቱ በአመቱ ከቦክስ ኦፊስ 7.4 ቢሊዮን ዶላር ገቢ በማግኘት ከአለም አገራት 1ኛ ደረጃን መያዟ ተነግሯል፡፡
ቻይና በ2021 የፈረንጆች አመት ከቦክስ ኦፊስ ካገኘችው አጠቃላይ ገቢ 85 በመቶ ያህሉን ያገኘችው በአገር ውስጥ ከሰራቻቸው ፊልሞች መሆኑን የዘገበው ግሎባል ታይምስ፣ በአመቱ 6 ሺህ 667 አዳዲስ ሲኒማ ቤቶችን መክፈቷንና የሲኒማ ቤቶቿን አጠቃላይ ቁጥር ወደ 82,248 ከፍ በማድረግ ባለብዙ ሲኒማ ቤት አገር ለመሆን መብቃቷንም አመልክቷል፡፡

 በፍጥነት በመስፋፋት ላይ የሚገኘውና ባሳለፍነው ሳምንት ብቻ  በአውሮፓ አገራት ከ7 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱ የሚነገርለት አዲሱ የኮሮና ቫይረስ ዝርያ ኦሚክሮን፣ እስከ መጪዎቹ 2 ወራት ከአህጉሩ አጠቃላይ ህዝብ ግማሽ ያህሉን ሊያጠቃ ይችላል ተብሎ እንደሚጠበቅ ተነግሯል፡፡
ቫይረሱ በተለይ በአውሮፓ አገራት በከፍተኛ ሁኔታ በፍጥነት በመሰራጨት ላይ እንደሚገኝ ያስታወቀው የአለም የጤና ድርጅት፣ እስካለፈው ሰኞ ቫይረሱ በሳምንት የአገራቱን 1 በመቶ ህዝብ ሲያጠቃ እንደነበር ማስታወሱን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
በአፍሪካ ባለፈው ማክሰኞ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ከ10 ሚሊዮን፣ የሟቾች ቁጥር ደግሞ ከ232 ሺህ ማለፉ የተነገረ ሲሆን፣ ወደ 200 ሚሊዮን የሚደርሱ ክትባቶች መሰጠታቸውንም መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ ከአለማችን አገራት መካከል ለረጅም ጊዜ የኮሮና ቫይረስ ገደብ በመጣል ቀዳሚዋ እንደሆነች የሚነገርላት ኡጋንዳ በበኩሏ፣ ለሁለት አመታት ያህል ዘግታቸው የከረሙ ትምህርት ቤቶችን ከቀናት በፊት መክፈቷና ትምህርት አቋርጠው የኖሩ ከ10 ሚሊዮን በላይ ተማሪዎችን ወደ ገበታቸው ማስመለሷ ተዘግቧል፡፡
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና ደግሞ በካናዳ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሰው በቫይረሱ እንደሞተባት የምትነገረዋ የኪዩቤክ ግዛት፣ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ባልወሰዱ ነዋሪዎች ላይ ከፍ ያለ ልዩ የግብር ቅጣት ልትጥል ማቀዷን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ግሪክ በተመሳሳይ መልኩ፣ ክትባት ያልወሰዱ ዕድሜያቸው ከ60 አመት በላይ የሆናቸው ሰዎች በየወሩ 113 ዶላር እንዲከፍሉ ማድረጓን ያስታወሰው ዘገባው፣ ሲንጋፖር በበኩሏ ያልተከተቡ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች የህክምና ወጪያቸውን ራሳቸው እንዲሸፍኑ የሚያስገድድ መመሪያ በስራ ላይ ማዋሏን አክሎ ገልጧል፡፡

 ባለ 37 ፎቅ ህንጻው 2.8 ቢ.ብር ፈጅቷል

                ህብረት ባንክ አክስዮን ማህበር ሰንጋ ተራ አካባቢ ያስገነባውን ባለ 37 ወለል የዋና መስሪያ ቤት ህንጻ ህብር ታወር፣ ዛሬ ከረፋዱ 3፡00 ጀምሮ ይመረቃል። ለግንባታው 2.8 ቢሊዮን ብር የወጣበትና ግንባታው 6 ዓመት የወሰደው ህብር ታወር በባንኩ ላይ ከፍተኛ ለውጥና እድገት እንደሚያመጣም ነው የተገለፀው፡፡
የባንኩ ሀላፊዎች ከትላንት በስቲያ ረፋድ ላይ በዚሁ ታወር ላይ ምርቃቱን አስመልክተው በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደገለጹት፣ህንጻው ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን የጠበቁ ዘመናዊ ፋሲሊቲዎች ያሉት ሲሆኑ ዘመናዊ በኮምፓስ የሚሰሩ 13 አሳንሰሮች፣ በሴንሰር የሚሰራ መብራትና ውሃ፣ ከ147 በላይ ካሜራዎች፣ የማይቋረጥ የሀይል አቅርቦት ቢዩልዲንግ ማኔጅመጀነት ሲስተም (BMS) የተገጠመለትና ሌሎችንም በርካታ አገልግሎት ያሟላ መሆኑን አስታውቀዋል። በመዲናችን አዲስ አበባ “የፋይናንስ ተቋማት በሚገኙበት ሰንጋ ተራ አካባቢ የተገነባው ይሄው ህንጻ፤ ለከተማዋ ልዩ ውበትን ከማላበሱም በላይ ትልቅ አልሞ ትልቅ ደረጃ መድረስ እንደሚችል ማሳያም ጭምር እንደሆነ ነው ዋና ስራ አስፈጻሚው የገለፁት፡፡
ህንጻው በተለያዩ ወለሎቹ የተለያዩ መጠን ያላቸው አዳራሾች፣ ካፊቴሪያዎችን  ዘመናዊ ጅምናዚሞችና ኩሽናዎችን ያደራጀ ሲሆን ለባንኩ ደንበኞችም ባለ አራት ወለል የመኪና ማቆሚያ ማዘጋጀቱም ተገልጿል።
አርክቴክቸራል ዲዛይኑ በአገር  በቀሉ ኩባንያ  “እስክንድር አርክቴክት” ተሰርቶ ግንባታው በእውቁና በዓለም አቀፉ በየኮንስትራክሽን ዘርፍ ተጠቃሽ በሆነው “ቻይና ዢያንጉሹ” ኢንተርናሽናል ኩባንያ መከናወኑም ተገልጿል፡፡ የህብር ታወር የሚገኙ መሆኑም ታውቋል። መጀመር ባንኩ ከዚህ ቀደም ለዋና መስሪያ ቤትነትና ለሌሎች ሁለት ቅርንጫፎች ኪራይ ያወጣ  የነበረውን ከ1.5 ሚ ብር በላይ ወጪ እንደሚያስቀርለትና አሁን በአዲሱ ታወር ላይ በርካታ ክፍሎችን ለኪራይ ማዘጋጀቱን ጠቅሶ፤ ይህ ኪራይ ለሌሎች  ቅርንጫፎቹ የሚያወጣውን የኪራይ ወጪ እንደሚያካክስለት ነው ዋና ሥራ አስፈጻሚው የገለጹት፡፡
በህብር ታወር የምረቃ ሥነ ሥርአት ላይ ከፍተኛ የመንግስት የስራ ሀላፊዎች፣ ባለ አክስዮኖች፣ የባንኩ ደንበኞችና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች የሚገኙ መሆኑም ታውቋል።

 ከዕለታት አንድ ቀን፣አንድ ኑሮው የሞቀለት፣ይለጉመው ፈረስ፣ይጭነው አጋሰስ ያለው፤የናጠጠ ሀብታም ሰው በአንድ መንደር ይኖር ነበር፡፡ እጅግ ቆንጅዬ ወጣት ሚስትም ነበረችው፡፡ አንድ ችግር ግን ነበረበት። ይዋሻል!
ታድያ ይህ ሰው ብዙ ጊዜ ህሊናውን የሚከነክነው “መቼ ነው እኔ እውነት የምናገረው?” የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ አንድ ቀን በጣም ከመጨነቁ የተነሳ፤ለሚስቱ እንዲህ አላት፡- “ሰማሽ ወይ የኔ ቆንጆ?”
“አቤት የኔ ጌታ?” አለች ባለቤቱ፡፡
“ኑሮዬ ተደራጅቶ ሁሉ ነገር ሞልቶልኝ ሳለ አንድ ነገር ይቆጨኛል”
“ምን?”
“ዕውነትን አለማግኘቴ”
“ዕውነት ነው ያልከኝ?”
“አዎን፡፡”
“እባክህ አትልፋ፡፡ በአገራችን ዕውነት ኖራ አታውቅም”
“አለች! እኛ መፈለግ አቅቶን ነው!”
“እንደዛ የምታምን ከሆነ ፣ቤትህ ቁጭ ብለህ ሳይሆን ዞር-ዞር ብለህ መፈለግ ነው ያለብህ!!” አለችው፡፡
ባልየውም፤
“ካልሽስ የዛሬ ማለዳ ዕቅዴ በጠዋት ወጥቼ ዕውነትን ፍለጋ መዞር ነው፡፡”
“ይቅናህ፡፡ ስታገኛት ግን ከኔ ልታገናኛት ቃል ግባልኝ” አለችው ሚስቱ፡፡
ባል ሊያገናኛት ቃል ገብቶ ንብረቱን ሁሉ አውርሷት ከቤቱ ወጣ፡፡
በየመንገዱ ከለማኝ ጀምሮ ይጠይቅ ጀመር፡፡ ተራሮች ላይ ወጥቶ ዕውነትን ለማግኘት ሞከረ፡፡ ዕውነትን አላገኛትም፡፡ ሸለቆዎች ውስጥ እየገባ በረበረ፡፡ ትናንሽ መንደሮችንና ከተሞችን አሰሰ፡፡ የለችም፡፡ ባህሮችንና የባህር-ዳርቻዎችንም መረመረ፡፡ ጨለማና ብርሃንን አጤነ፡፡ የቆሸሹ ቦታዎችንና በአበባ የተሞሉ ጽዱ ቦታዎችን እየገባ አጣራ፡፡ ዕውነት እዚያም የለችም፡፡ ቀንና ሌሊቶችን አጠና፡፡ ሳምንታትን፣ ወራትንና ዓመታትን ውስጣቸውን ፈተሸ፡፡ አሁንም እውነት አልተገኘችም፡፡
   አንድ ቀን በተራራ ግርጌ ባለ አንድ ዋሻ ውስጥ ዕውነት ተሸሽጋ እንደምትኖር ሰዎች በጠቆሙት መሰረት ወደዚያው ሄደ፡፡ እዚያ ያየው አስገረመው፡-
ለካ፤ዕውነት አንድ የጃጀች አሮጊት ነች!ብልህ ናት፡፡ አስተዋይ ናት፡፡ ማዳመጥ እንጂ መናገር አትወድም። በመላ ድዷ ላይ የምትታየው እንዲት ጥርስ ብቻ ናት፡፡  እሷ ግን የወርቅ ጥርስ ናት፡፡ ፀጉሯ ሽበት ብቻ ነው። እሱንም ሽሩባ  ተሰርታዋለች! የፊቷ ቆዳ የደረቀና የተጨማደደ ፤የዱሮ ብራና ይመስላል! ይህ ሁሉ ሆኖ የአሞራ ኩምቢ የመሰለ የእጅ ጣቷን እያወናጨፈች መናገር ታውቅበታለች፡፡ ድምጿ የሚያምር፣የተቃና ፣ለስላሳና ጣፋጭ ናት፡፡
ሰውየውም ለማጣራት ፡-
“ዕውነት፣ዕውነት አንቺ ነሽን?”ብሎ ጠየቃት፡፡
ዕውነት አሮጊቷም፤
“አዎን ነኝ” አለችው፡፡
አብሯት አንድ አመት በመቆየት ትምህርት ከጥበቧ ሊቀስም ወሰነ፡፡ ሀሳቡን ተቀብላው አብረው ከኖሩ በኋላ፤በመጨረሻ እንዲህ አለችው፤
ከእንግዲህ በየመንገዱ ላይ እግኝቶ ለሚጠይቅህ ለማንኛውም ሰው፤”ከየት መጣህ? “ሲልህ ከዕውነት ቤት መመለስህን ንገረው፡፡ ምን መሳይ ናት ካለህ፡-“ወጣት፣ፀጉሯ ጥቁር-ዞማ የመሰለ፣ ዐይኖቿ ጎላ ጎላ ያሉ፤የእጅ-ጣቶቿ ቀጥ ቀጥ ያሉ የሚያማምሩና ፤ቆዳዋ የልጅ ቆዳ የሚመስል ናት ብለህ ንገር” አለችው፡፡
ሰውየውም እየተደሰተ፤
“ለአገሩ ሁሉ ያልሽኝን እነግራለሁ” ብሎ እየሮጠ ሄደ፡፡ ዕውነትም እያየችው በትዝብት ሳቀችበት!
ሰዎች ራሳቸው ያልሆኑትን ነገር ሲነግሩን ለመቀበል ከመቸኮላችን የተነሳ በአይናችን የምናየውን እንኳ ለማመዛዘን ያቅተናል፡፡ ያም ሆኖ አንድ ነገር ውል ይለናል፡፡ ከእውነት ይልቅ በእጅጉ ዓለምን የሞላት ውሸት መሆኑ! ከተጨባጩ ነገር ይልቅ የተጭበረበረው ፍሬ ጉዳይ ውሃ እንደሚያነሳ እናስተውላለን፡፡ ይባስ ብለን ደግሞ ያንኑ ውሸት በሴራ እንተበትበዋለን!
ይኸንን እንዲያፀኸይልን ህንዳዊው ፈላስፋ ካውቲላ የሚለንን እንስማ፡-
“በዓላሚ ቀስተኛ፤የተሰደደ ቀስት
ሁለት ዕድል አለው፤መግደል ወይም መሳት፡፡
ግን በስል ጭንቅላት፣ሴራ ከተሳለ
ህፃንም ይገድላል፣እናት ሆድ ውስጥ ያለ!”     
      ይህ ግጥም ሴረኞችን እንከላከል ዘንድ የሚያስጠነቅቅ ነው፡፡ አደገኛነቱን እንድናጤንም የሚያሳስብ ነው፡፡ እንደእኛ ያለ ከአያት ቅድመ አያት ጀምሮ፣ ሲወርድ ሲዋረድ የመጣ፣ቂም በቀልና የውርዴ ያህል ተንኮል የተጠናወተውን ማህበረሰብ አዝሎ የሚጓዝ “ሊቅ- አዋቂ” ያለው፣መከረኛ ህዝብ፤ ሁሌ ለአሮጌውም ይሁን ለአዲሱ ሹም እጅ-እየነሳ እየኖረ ነው፡፡  ያ ባይሆን ኖሮ፡-
“ለመቶ አምሳ ጌታ፣ ስታሰር ስፈታ ነጠላዬ፤ አለቀ በላዬ….
ለምስለኔው ሙክት ለጭቃው ወጠጤ
እንዲህ ሆኜ ነው ወይ፣በአገር መቀመጤ! እያለ እያንጎራጎረም ነበር፡፡
ያም ሆኖ እጅግ የከፋው እለትም፡-
ገዴ ዞራ ዞራ በዕንቁላሉ ላይ….(“ይ” ይጠብቃል)
“ጊዜ እሚጠብቅ ሰው ጅል ሊባል ነወይ?
…አ.ረ ምረር ምረር፣ ምረር  እንደቅል
አልመርም ብሎ ነው፣ዱባ እሚቀቀል!”
ይላል፡፡
የሃገራችን ዴሞክራሲ ደጋግመን እንዳየነው፤ ወይ የይስሙላ ዲሞክራሲ (pseudo- democratey) ነው አሊያም ባንድ ስሙ ኢ-ዲሞክራሲ ወይም ፀረ ዲሞክራሲ ነው፡፡ አንድነትም፣የፓርቲዎች ጋብቻንም፣ ተፈጥረው ሳይጨርሱ በየቡድኑ ገብተው ጠብ የሚያጫጭሩትንም “የትልቁ ዓሳ ትንሹን አሳ ይውጣል” ፖለቲካንም “ፍየል ፈጁን አውሬ ፍየል አርደህ ያዘው” ባዩንም፣የዕድል-አጥቢያው አርበኛውንም፣ከኔ ካልሆንክ የዚያኛው ነህ ባይ  ወዶ ገባው ኮርማውን፣ አዲስ ግልብጡንም ወዘተ ወዘተ ፈሪውንም ከላይ ባየንበት ፖለቲካዊ መነፅር ለማየት አዳጋች አይደለም፡፡ አሰቃቂው ነገር ግን ሁሉም በህዝብና በአገር ስም መማል፣መገዘቱ ነው! ከዚህ ይሰውረን፡፡ በዚህ ላይ ስደት ለወሬ ይመቻልን ስንጨምርበት እጅግ የከፋ ሁኔታ ውስጥ ይከትተናል፡፡ ከሁሉም በላይ ግን ሐዘን ቤት ሙሾ አውራጆች፣ሠርግ ቤት ዘፈን አውጪዎች የሆኑት የየዘመኑ አድርባዮች የሚያደርሱት ጥፋት ፍጹም አደገኛ ነው፡፡ የጥንቱ የሩሲያ ፖለቲካ መሪ ቭላዲሚር ሌኒን the PENDULUM OF OPPORTUNITY  NEVER STOPS OSCILATING ይላል (የፔንዱለም እጅ ዕድሜ ልኩን መወዛወዙን በጭራሽ አያቆምም፣ አንደማለት ነው፡፡)  እጅግ ከጉዳዮች  ሁሉ ባስፈሪ ሁኔታ ዛሬ አሳሳቢ   የሆነው ግን በየሰበቡ፣ወይም በየሽፋኑ የሚጫረው የሃይማኖት ግጭት ነው! ከሁሉም  ይሰውረን!! ዛሬ በሀገራችን ብዙ ድርጅቶች፣ፓርቲዎች የፖለቲካ ብሔራዊ እንቅስቃሴዎች መፍጠራቸው ይነገራል፡፡ መፈጠራቸው ባልከፋ!  “የአንተ  እውነት ውሸት ነው፡፡ ትክክለኛው ዕውነት የእኔ ነው፡፡ እኔ ብቻ  ነኝ ሀቀኛ” ካሉ ነው ጣጣ እሚመጣው፡፡ ምን ያህል ህዝብ በዚህ ዓይነት ቅስቀሳ ይወናበዳል? ከዚያ በተጨማሪ ደግሞ፣ ትላልቅ ዓለም አቀፍ ተቋማት እጃቸውን ሲያስገቡበት ምን ያህል የተወዛገበ ሂደት ውስጥ እንደሚገባ እናጢን፡፡ “ዕውነት ቦት ጫማውን ሳታጠልቅ፤ ውሸት ዓለምን ዞሮ  ይጨርሳል” የሚለው ተረት የሚነግረን ይሄንኑ ነው፡፡፡
ለክርስትና እምነት ተከታዮች መልካም የጥምቀት በዓል!
ለሁላችንም ሁነኛ የአመለካከት ጥምቀት ይስጠን!

  "ክብር ለመከላከያ ሰራዊታችን" የተሰኘው ኢምር በኮልፌ 2014 ቶርናመንት፣ ባለፈው እሁድ፣ በኮልፌ መላጣ ሜዳ፣ በተለያዩ የስፖርትና የኪነ ጥበብ ዝግጅቶች በከፍተኛ ድምቀት መካሄዱ ታውቋል፡፡
"በመክፈቻ ፕሮግራሙ ላይ ጀግኖች ተመስግነዋል፣ ለሀገራቸው ከፊት የቀደሙ ተወድሰዋል፣ ኢትዮጵያን ዘብ ሆነው ሁሌም የሚያገለግሉ ተዘክረዋል፡፡" ብለዋል፤ የቶርናመንቱ አዘጋጆች፡፡
ከዚህ በተጨማሪም የደም ልገሳ የተደረገ ሲሆን በስፖርት ጋዜጠኞችና በኮሜዲያን መካከል የእግር ኳስ ጨዋታ መካሄዱ ታውቋል፡፡ የቦክስ ግጥሚያና አስደናቂ የሰርከስ ትርኢቶችም የፕሮግራሙ ድምቀቶች ነበሩ ተብሏል፡፡ በእሁዱ የመክፈቻ ፕሮግራሙ ላይ የመከላከያ ሰራዊት ከፍተኛ የስራ ኃላፊዎች፣ የክፍለ ከተማ ስራ አስፈፃሚዎች፣ አርቲስቶች፣ የቀድሞ የእግር ኳስ ዝነኛ ተጫዋቾች እንዲሁም የኮልፌ ነዋሪዎች ተገኝተው ነበር።

“ፍሬገነት ኪዳን ለህፃናት”፣ በኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት በቢሾፍቱ ከተማ በተሰጠው ቦታ ላይ ያስገነባውን ዘመናዊ ሞዴል ት/ቤት፣ ነገ ከጠዋቱ 3፡00-7፡00፣የትምህርት አመራሮች፣ የኦሮሚያ ክልል ትምህርት ቢሮ ሃላፊዎች፣ አባ ገዳዎችና የማህበረሰብ መሪዎች በተገኙበት እንደሚያስመርቅ ተገለፀ፡፡
ፍሬገነት ደንቢ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት ተብሎ የተሰየመው ይህ ዘመናዊ አፀደ ህፃናትና የመጀመሪያ ደረጃ ት/ቤት፤ ባለ አንድ ፎቅ ህንፃ ሲሆን በውስጡ የመማሪያ ክፍሎች፣ ቤተ መፃህፍት፣ክሊኒክ፣ የኮምፒውተር ክፍል፣የህፃናት ማሸለቢያ ክፍል፣የመምህራን ማሰልጠኛ እንዲሁም የሥዕልና የሙዚቃ መለማመጃ ሁለገብ አዳራሽ በተጨማሪም የወጥ ቤትና የመመገቢያ አዳራሽ ይዟል ተብሏል፡፡
 “ፍሬገነት ኪዳን ለህጻናት” ለትምህርት ቤቱ ግንባታ ከ8 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ ማድረጉንና ግንባታውን ፍሊንትስቶን ኢንጂነሪንግ የስራ ተቋራጭ በጥራት ማከናወኑ ተጠቁሟል፡፡
“ፍሬገነት ኪዳን ለህጻናት” በ1997 ዓ.ም የተቋቋመ አገር በቀል የግብረ ሠናይ ድርጅት ሲሆን ዓላማውም ከዝቅተኛ የኑሮ ደረጃ ለሚመጡ ህጻናት ሁሉን አቀፍ ድጋፍ በማድረግ ነፃ ትምህርት እንዲያገኙ ማስቻል ነው ተብሏል፡፡ ድርጅቱ በአዲስ አበባ ከተማ ለ17 ዓመታት በርካታ ህጻናትን ነፃ የምግብ፣የጤናና፣የአልባሳት ድጋፍ እያደረገ ጥራቱን የጠበቀ ትምህርት በነፃ በመስጠት ህብረተሰቡን እያገለገለ መቆየቱን ለማወቅ ተችሏል፡፡

ፕሬዚዳንቷ ዩቬኔል ሞይሴ ከወራት በፊት በታጣቂዎች ጥቃት በተገደሉባት ሃይቲ፣ ባለፈው ቅዳሜ ደግሞ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ኤርየል ሄንሪ ላይ የግድያ ሙከራ ተደርጎባቸው ለጥቂት ማምለጣቸው ተሰምቷል፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዕለቱ ጎናቪስ በተባለችው የአገሪቱ ከተማ የአገሪቱን የነጻነት በዓል ለማክበር በተከናወነ ስነስርዓት ላይ በታደሙበት አጋጣሚ በታጣቂዎችና በፖሊስ መካከል ግጭት መቀስቀሱንና ተኩስ እንደተከፈተባቸው የዘገበው አልጀዚራ፣ ፕሮግራሙን አቋርጠው እንዲሄዱ ከተደረገ በኋላ ባደረጉት ንግግር፤ #አገራችንን ለገንዘብ ሲሉ ቀውስ ውስጥ ለመዝፈቅ ለሚታትሩ ሃይሎች እጅ አንሰጥም; ሲሉ መናገራቸውንም አመልክቷል፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ኤርየል ሄንሪ የቀድሞው የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ዩቬኔል ሞይሴ ባለፈው ሃምሌ ወር በቤተመንግስታቸው እያሉ በታጣቂዎች በተፈጸመባቸው ጥቃት መገደላቸውን ተከትሎ፣ አገሪቱን የማስተዳደር ስልጣኑን ይዘው እንደሚገኙ ያስታወሰው ዘገባው፣ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ላይ በተከፈተው ተኩስ አንድ ሰው መሞቱንና ሁለት ሰዎች መቁሰላቸው መነገሩንም አስረድቷል፡፡

ታዋቂው የጀርመን የመኪና አምራች ኩባንያ ቢኤምደብሊው ከቀናት በፊት በተሸኘው የፈረንጆች አመት 2021 ብቻ ከ2.2 ሚሊዮን በላይ መኪኖችን መሸጥ መቻሉንና ይህም ቁጥር በታሪኩ ከፍተኛው እንደሆነ ከሰሞኑ አስታውቋል፡፡
በአመቱ ከፍተኛ የሽያጭ ጭማሪ ማስመዝገቡን ባለፈው ማክሰኞ ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ባወጣው ዘገባ ያስነበበው ሮይተርስ፣ በአዲሱ አመትም ከፍተኛ ሽያጭና ትርፍ ለማስመዝገብ ማቀዱን አመልክቷል፡፡
በሌላ ተያያዥ ዜና ደግሞ፣ የጃፓኑ የመኪና አምራች ኩባንያ ቶዮታ ሞተር ኮርፖሬሽን በአሜሪካ ገበያ ለአንድ ክፍለ ዘመን ያህል መሪነቱን ይዞ የዘለቀውን ጄኔራል ሞተርስ ኩባንያ በመብለጥ በሽያጭ የአንደኛ ደረጃን መያዙ ተነግሯል፡፡
ቶዮታ በ2021 የፈረንጆች አመት በአሜሪካ ገበያ 2.3 ሚሊዮን ያህል መኪኖችን ለመሸጥ መቻሉን ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ ማስታወቁን የዘገበው ሮይተርስ፣ ጄኔራል ሞተርስ በበኩሉ 2.21 ሚሊዮን መኪኖችን ብቻ መሸጡን አመልክቷል፡፡
ቶዮታ በአመቱ የአሜሪካ ሽያጩ በ10 በመቶ ሲጨምር ጄኔራል ሞተርስ በበኩሉ በ13 በመቶ መቀነሱን የጠቆመው ዘገባው፣ ጄኔራል ሞተርስ እ.ኤ.አ ከ1931 አንስቶ በአሜሪካ ገበያ ከፍተኛውን የሽያጭ ድርሻ ይዞ ለዘመናት መዝለቁን አስታውሷል፡፡

ደቡብ ኮርያ ለደህንነቴ ያሰጋኛል ስትል፤ ጃፓን ከቁብ አልቆጥረውም ብላለች


ሰሜን ኮሪያ ባለፈው ማክሰኞ በምስራቃዊ የባህር ዳርቻዋ አካባቢ ስኬታማ የባለስቲክ ሚሳኤል ሙከራ ማድረጓ መነገሩን የዘገበው ዘጋርዲያን፤ ይህን ተከትሎም ደቡብ ኮርያ ሙከራው ለደህንነቴ ያሰጋኛል ስትል፣ ጃፓን በአንጻሩ ከቁብ አልቆጥረውም ብላ ማጣጣሏን አስነብቧል፡፡
የሰሜን ኮርያው መሪ ኪም ጆንግ ኡን ባለፈው ሳምንት በተካሄደው የገዢው ፓርቲ ጉባኤ ላይ ባደረጉት ንግግር፣ የአገሪቱን ወታደራዊ አቅም የበለጠ ለማሳደግ ቃል መግባታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ ባለፈው ማክሰኞም በአገሪቱ ምስራቃዊ የባህር ዳርቻ የባለስቲክ ሚሳኤል ማስወንጨፏ መነገሩን አመልክቷል፡፡ የባለስቲክ ሚሳኤል ሙከራው መደረጉን ተከትሎ የደቡብ ኮሪያ ብሄራዊ ደህንነት ምክር ቤት በጉዳዩ ላይ ለመምከር ባካሄደው ስብሰባ፣ የሰሜን ኮሪያው የሚሳኤል ሙከራ ለደቡብ ኮሪያ የደህንነት ስጋት መሆኑን በመግለጽ ድርጊቱን እንዳወገዘው የጠቆመው ዘገባው፤ የጃፓኑ ጠቅላይ ሚኒስትር ፉሚዮ ኪሺዳ በበኩላቸው፣ ሰሜን ኮሪያ የፈለገችውን አይነት የሚሳኤል ሙከራ ማድረጓ የራሷ ጉዳይ መሆኑን በመግለጽ ጉዳዩ ለጃፓን ምንም አይነት የደህንነት ስጋት እንደማይፈጥር መናገራቸውን ነው ያመለከተው፡፡ የደቡብ ኮሪያው ፕሬዚዳንት ሙን ጃ ኢን ከቀናት በፊት ባደረጉት ንግግር፣  ከሰሜን ኮሪያ ጋር ዘላቂ የሰላም ግንኙነት ለመፍጠር ያላቸውን ዝግጁነት ማስታወቃቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ የአገራቱን ግንኙነት መደበኛ ለማድረግ የማይቀለበስ የሠላም አማራጭ ለመከተል እንደሚሰሩ ቃል መግባታቸውንም ገልጧል።
በተያያዘ ዜና ደግሞ የኒውክሌር ጦር መሣሪያ የታጠቁት አምስት የጸጥታው ምክር ቤት አባል አገራት የሆኑት አሜሪካ፣ ቻይና፣ ሩሲያ፣ እንግሊዝና ፈረንሳይ በመካከላቸው ከሚታየው የኒውክሌር የጦር መሣሪያ ውድድር ለመታቀብ ቃል መግባታቸውን ባለፈው ሳምንት ባወጡት የጋራ መግለጫ አስታውቀዋል፡፡
አገራቱ በኒውክሌር ጦርነት ውድመት እንጂ ድል እንደሌለ በመገንዘብ የኑክሌር የጦር መሳሪያ ፕሮግራሞቻቸውን ላለማስፋፋትና ውድድር ውስጥ ላለመግባት፣ አለመግባባት ሲፈጠርም ችግሮችን ከጦርነት ይልቅ በንግግርና ውይይት ለመፍታት መግባባት ላይ መድረሳቸውን እንዳስታወቁም ሲጂቲኤን ዘግቧል፡፡

Saturday, 08 January 2022 00:00

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

የጌታቸው ረዳ የ”R2P” ትርጓሜ ግትርነት


   ጌታቸው ረዳ “The African Report” ላይ በዲሴምበር 21 2021 “Ethiopia: UN Commission is a Victory for the Cause of Justice and Accountability” ከሚለው ርዕስ ሥር ያሰፈረውን ፅሁፍ አንብቤው ነበር። ፅሁፉ በአብዛኛው የሳንቲምን አንዱን ገፅታ ብቻ የሚያመላክት ነው ማለት ይቻላል። ለዛሬ የሚከተለውን ላንሳ።
በቅርቡ የተባበሩት መንግስታት የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በአውሮፓ ሕብረት (EU) ጎትጓችነት በጦርነቱ ተፈፅመዋል በሚባሉ ወንጀሎች ዙሪያ ምርመራ እንዲካሄድ ውሳኔን ማሳለፉ ይታወሳል። ታዲያ ውሳኔው በድጋፍ ብቻ የታጀበ አልነበረም፤ 21 ሀገራት ቢደግፉም ቻይናንና ራሺያን ጨምሮ 15 ሀገራት ተቃውመዋል፣ 11 ደግሞ በድምፀ-ተአቅቦ አልፈውታል። ታዲያ ጌታቸው ረዳ በተለይም 15ቱን ሀገራት በፅሁፉ ወርፎአቸዋል (በቁጥሩ መደናገጡን ጌቾ አልሸሸገም..Disturbing numbers... ብሎታል)። አልፎ ተርፎም ውሳኔውን ተቃውመው ከኢትዮጵያ ጎን የቆሙ ሀገራት ከዓለም ወቅታዊ ፖለቲካ የዕሳቤ እርከን ሸርተት እንዳሉ ያለ አቅሙ ለማስገንዘብ ሞክሯል። ጌታቸው ረዳ ሀገራቱን ለመውቀስ በዋናነት የተጠቀመው የR2P ፅንሰ ሐሳብን ነው።
R2P..Responsibility to Protect...የተባበሩት መንግስታት በሰው ልጆች ላይ የዘር ፍጅት፣ ጄኖሳይድ፣ የጦር ወንጀሎችና የሰብዓዊ ቀውሶች ጥቃቶች በሚፈፀሙበት ወቅት ተጠቂዎቹን እስከ ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት በሚደርስ እርምጃ የመከላከል ኃላፊነት እንዳለበት የሚያስገነዝብ መርህ ነው። ታዲያ የ”R2P” መርህ ተፈፃሚ በሚሆንበት ወቅት የተባበሩት መንግስታት ቻርተር ዘብ የሚቆምለትን የሉዓላዊነት አጥር እስከመጣስ ይደረሳል። ይህ መርህ በተባበሩት መንግስታት የፀደቀው እ.ኤ.አ በ2005 ዓ.ም. ነው።
በጌታቸው ረዳ ዕይታ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽኑን የተቃወሙት ሀገራት ምክንያታቸው በሉዓላዊነት ፅንሰ ሐሳብ ላይ ኋላ ቀር አስተሳሰብን በመያዛቸው ነው። በጌታቸው አባባል በሉዓላዊነት ላይ የነበረው ግትር አቋም ካለፉት 30 ዓመታት ወዲህ በተለይም ከ”R2P” መርህ መዋቀር ወዲህ ለዘብ እንዳለ የገለፀበት የፅሁፉ ክፍል ይህን ይመስላል፦
“Those that objected to the resolution couched their objection in terms of its inconsistency with the principle of state sovereignty. In reality, the invocation of sovereignty cannot serve as an all-purpose defense against external scrutiny of a state’s actions within its domestic jurisdiction.
This rigid interpretation of sovereignty is radically at odds with normative shifts that have taken place in the international system over the past 3 decades, particularly with regards to the principle of responsibility to protect (R2P).”
ጌታቸው ካለፉት 30 ዓመታት ወዲህ በሉዓላዊነት ላይ የነበረው ትርጓሜ “shift” እንዳደረገ በግልፅ አስምሯል፣ ለዚህም የሉዓላዊነት ትርጓሜ “Shift” ማድረግ በዋናነት የጠቀሰው የ”R2P” መርህን ነው። ስለዚህም እነ ራሺያና ቻይና በሉዓላዊነት ላይ ያላቸው ግንዛቤ ከ30 ዓመታት በፊት የነበረ ነው፣ ያረጀና ያፈጀ ቆሞ-ቀር አስተሳሰብ ነው። መቼም ጌቾ እንደ ልቡ ነው፤ የፈለገውን ቢል ማን ይከሰዋል? በሀገር ውስጥ ፖለቲካ እንደፈለገ ከአመክንዮ በተጣረሰ ትንታኔ ማብራሪያ መስጠቱ አንሶት የዓለም ፖለቲካ ዳይናሚዝምን ለእነ ራሺያና ቻይና ሊያስተምራቸው ይጥራል። ጥረቱ በማስረጃ የተደገፈ ምሉዕ ትንታኔ ቢሆን ኖሮ ማን በተቃወመው?
የምር ግን የ”R2P” ፅንሰ ሐሳብ ብቅ ማለት የሉዓላዊነትን ትርጉም ጌታቸው በገለፀው መጠን “Shift” አድርጎታል? ወይስ በሀገር ሉዓላዊነት ላይ ከሚያሳድረው እጅ-አዙር ተፅዕኖው የተነሳ “shift” የተደረገው የR2P ትርጓሜ ነው?
“R2P” በተባበሩት መንግሰታት እ.ኤ.አ በ2005 ከፀደቀ በኋላ በሁለት ዓለም አቀፍ ሁኔታዎች የመርሁ አቅም ተፈትሾ ተግባራዊነቱ ፈተና ላይ ወድቋል (One can call such assessment...pragmatic evaluation of R2P principle)። የመጀመሪያው የሊቢያ የ2011 (እኤአ) የኔቶ ወረራ ሲሆን ሁለተኛው የሶሪያው የ2012 (እኤአ) የእርስ በእርስ ዕልቂትና ስደት ነው። የተባበሩት መንግስታት ኔቶ በአሜሪካ፣ በእንግሊዝና በፈረንሳይ አጋፋሪነት ሊቢያን እንዲወራት የይለፍ ፈቃዱን የሰጠው በ”R2P” መርህ ነው። እናም የወቅቱ የአሜሪካ መሪ ባራክ ኦቦማ፣ ሂላሪ ክሊንተንና የኔቶ መሪ ካናዳዊው ሻርል ቡሻር ሊቢያን በአየር ድብደባ ዶግ አመድ ከማድረጋቸው በፊት የጣልቃ ገብነታቸው ብቸኛው ሰበብ “Responsiblity to Protect” የሚል ነበር። ከላይ ስማቸውን የጠቀስኳቸው የአሜሪካና የኔቶ ባለሥልጣናት ከ”R2P” ግብና ዓላማ ውጭ የመንግስት ግልበጣና የሀገሪቱ የፖለቲካ ሥርዓት ለውጥ ላይ እጃቸው እንደማይኖር መተማመኛ እስከመስጠት ደርሰው ነበር። ነገር ግን በገሃድ የሆነው ኔቶ በሊቢያ ከ”R2P” መርህም በዘለለ ጋዳፊን ከሥልጣን የማስወገድ ድብቅ ዓላማ እንደነበረው ያሳበቀ ነበር። የአሜሪካና የእንግሊዝ ወታደሮች ለአማፂያን ወታደራዊ ሥልጠና ከመስጠትና የጦር መሳሪያን ከማስታጠቅ ባለፈ በውጊያውም ተሳታፊ እንደነበሩ የሚያመላክቱ አያሌ መረጃዎች ነበሩ፤ የማታ ማታም የሊቢያ ሉዓላዊነት መቀመቅ ወርዶ በጥቂቱም በሊቢያ የውስጥ ጉዳይ ከ12 ሀገራት በላይ እጃቸውን ለመክተት በቁ (በዚህ ጉዳይ ቀደም ሲል ዘርዘር ያለ ፅሁፍ ማካፈሌን አስታውሳለሁ።) ይህ ሁሉ የሆነው ግን በስመ “R2P” ነው። እናም ኦባማ ዋሽቷል፣ ሂላሪ ክሊንተንም ዋሽታለች፤ ሌተናል ጄኔራል ቡሻርም ዋሽቷል። ከነዚህ ውስጥ ቢያንስ ኦቦማ ከሥልጣኑ በወረደ ማግስት በሊቢያ ላይ በወሰነው ውሳኔ ተፀፅቷል። በ”R2P” ሰበብ የተጀመረው ጦርነት የሊቢያን ሉዓላዊነት በማፈራረስ በመጠናቀቁ ነው ኦባማ በውሳኔው የተቆጨው።
በእርግጥ ከውሳኔው ጀርባ ከሂላሪ ክሊንተን በተጨማሪ የሱዛን ራይስና የሳማንታ ፓወር ስውር እጆች እንደነበሩ ይነገራል። እናም ጌቾ እነ ቻይናና ራሺያ በስመ “R2P” እነ አሜሪካ የሚፈፅሙትን ደባ ቢቃወሙ "..30 ዓመታት ያህል ወደ ኋላ ቀርታችኋል.." በማለት መውቀሱ በየትኛውም መስፈርት ተቀባይነት ያለው አይደለም። እነርሱ ጣልቃ ገብነቱን መቃወማቸው የሚጠቅመው ኢትዮጵያን ነው፤ ቢያንስ ውሳኔአቸው ኢትዮጵያ እንደ ሊቢያ እንዳትፈራርስ ያግዛታል። በእርግጥ ይህ ኢትዮጵያን ከመፈራረስ መታደጉ ቀደም ሲል...."እስከ ሲዖልም ድረስ ወርደን ኢትዮጵያን እናፈርሳታለን"... ይሉን ለነበሩ መልካም ዜና አይደለም። የነጌታቸው ዓላማ ኢትዮጵያን ማፈራረስ እስከሆነ ድረስ አፈራረሷ እንደ ሊቢያ በአሜሪካ ጣልቃ ገብነትም ሆነ በኔቶ እነርሱ ግድ አይሰጣቸውም።
ያም ሆነ ይህ የሊቢያው ወረራ የ”R2P” መርህን ገደል ውስጥ ከከተቱት ዓለም አቀፍ ሁነቶች አንዱ መሆኑ ይሰመርልን። ይህንኑ የሊቢያን ቀውስ ከግምት በማስገባት ብራዚል ለተባበሩት መንግስታት በR2P ላይ አንድ የማሻሻያ ሐሳብ እንዳቀረበች ይነገራል፤ ይኸውም R2P ወደ RwP ይቀየርልን የሚል ነበር...ማለትም ወደ “Responsibility while Protecting!” በነገራችን ላይ አሜሪካ በስመ ሰብዓዊ ጣልቃ ገብነት በሲ አይ ኤ አማካይነት በታሪክ ውስጥ በብዙ ሀገራት ላይ (በተለይም በአፍሪካና በላቲን አሜሪካ) የፈፀመችውን ሽፍጥ በማጋለጥ ግንባር ቀደም ተጠቃሾች አሜሪካዊያን የፖለቲካና የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ሐያሲያን ናቸው። ከእነዚህም ውስጥ ዊሊያም ብሉም፣ ሐዋርድ ዚንና ኖኣሚ ቾምሲኪ ተጠቃሽ ናቸው። ከሶስቱም ፀሐፍት የዊሊያም ብሉምን “Killing Hope U.S. Military and CIA Interventions Since World War II, 2004” መፅሐፍ ማንበብ አሜሪካ በስመ ሰብዓዊ ጣልቃ ገብነትና ዲሞክራሲ ከ50 በላይ በሚሆኑ ሀገራት ላይ የሸረበችውን ሴራና በውስጥ ጉዳይ ጓዳ ድረስ ዘልቃ የፈበረከችውን መርዝ ስፋትና ጥልቀት ባለው መልኩ ለመገንዘብ ይረዳል።
“R2P” ወገቤን ያለበት ሌላው ዓለም አቀፍ ሁነት የሶሪያው ጦርነት ነው። የሚገርመው በሶሪያ ጦርነት፣ የጦርነት ወንጀሎችና ሰብዓዊ ቀውሶች ቢስተዋሉም “R2P” በተባበሩት መንግስታት አልተተገበረም። ብዙ አጥኚዎች ዘግይቶ የገባቸው የ”R2P” መርህ የሚሰራው እንደ ሊቢያ ላሉ ደካማ ሀገራት መሆኑን ነው። “R2P”ን ፈርጣማ ወታደራዊ ጡንቻና በልዕለ ኃያላን መካከል አሻሚ ጂኦፖለቲካዊ ፍላጎት ባላቸው ሀገራት ላይ መተግበር የሚታሰብ አይደለም። በሶሪያም ጦርነት “R2P” የገጠመው ፈተና ይኸው ነው። ሶሪያ እንደ ሊቢያ ዘው ተብሎ የሚገባባት ሀገር አይደለችም። ይህ እውነት ለአውስትራሊያው የወቅቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቦብ ካር ገብቶት ነበር፤ እንደዚህ ነበር ያለው፦
“This is (Syria) militarily strong regime. There isn’t an appetite, and not a budget, in the western world for the sort of intervention that would be involved here.”
ለምን ቦብ ካር ብቻ! የR2P ፅንሰ ሐሳብ ቀማሚ እንደሆነ የሚነገርለት ጋሬት ኤቬንስም R2Pን ሶሪያ ላይ መሞከር አደጋ እንዳለው አስምሯል፦
“”Syria has a ...a very different geopolitical environment ...no Arab League unanimity is in favour of tough action; a long Russian commitment to the Assad regime , and strong Syrian armed forces with a credible air defense system, meaning that any intervention would be difficult and bloody...it is too much now for such renewed consensus to help much now in Syria.”
የኦቱዋ ዩኒቨርሲቲ የሕግ ፕሮፈሰሩ ኤሮል ሜንጅስ ደግሞ እንደዚህ ይላል፦
“Syria is a very hard case for current R2P intervention, due to the tri-level proxy war unfolding there.”
ከሶሪያ ጦርነት አንፃር የ”R2P” መርህን የሚተቹ አጥኚዎቹ የመርሁን ወጥ ያለመሆንን (Inconsistency) በጉልህ ያሳምራሉ። እስቲ አስቡት፦ ለምሣሌ ቻይና ላይ “R2P”ን እንዴት መተግበር ይቻላል? ኔቶም ሆነ አሜሪካ ሊቢያ ገብተው ጋዳፊ ላይ የፈፀሙትን ቻይና ላይ መፈፀም ይችላሉ? ወይም ራሺያ ላይ መተግበር ይችሉ ይሆን? እንኳንስ እነሱ ላይ ሶሪያም ላይ አልሞከሩትም። ሲጠቀለል R2P የሚተገበረው በሚሊተሪና በኢኮኖሚ አንፃራዊ ዝቅተኛ አቅም ባላቸው ሀገራት ላይ ነው።
እናም ጌታቸው ረዳ ማወቅ ያለበት ከሉዓላዊነት ፅንሰ ሐሳብ ይልቅ የ”R2P” ፅንሰ ሐሳብ “Shift” ማድረጉን ነው። “R2P” ከላይ እንደተመለከትነው ኃያላን ሀገራት የታዳጊ ሀገራትን ሉዓላዊነት ለመግፈፍ ሰበብ መሆኑንና ወጥነትን ባለማስተናገዱ ከየአቅጣጫው ሂሶችን ማስተናገድ ከጀመረ አሥር ዓመታት ያህል አልፈዋል።
በመጨረሻም አንድ እውነት ላስቀምጥ፦ በየትኛውም ሀገር ሰብዓዊ ጥቃትና የዘር ፍጅት እንዳይፈፀም ቅድመ ጥንቃቄ ማድረግ የሚደገፍ ነው፤ ሌላ ስውር የጂኦፖለቲካ ዓላማን በጉያው እስካልሸጎጠ ድረስ “R2P”ን የሚቃወም የለም። ከዚህ አንፃር ምዕራባውያን በተለይም አሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ አየርላንድ ፣ የአውሮፓ ሕብረት ግጭቱ በሕወሓት ጠብ ጫሪነት ከተከሰተ ጀምሮ የሚያሳዩት ምልክቶች ዓላማቸውን ለጥርጣሬ አጋልጦ የሚሰጥ ነው። ለምሣሌ ቀደም ሲል የተባበሩት የሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (OHRC) እና በዶ/ር ዳንኤል በቀለ የሚመራው የኢትዮጵያ የሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (EHRC) በጣምራ ባደረጉት ምርመራ፣ የጄኖሳይድን ማስረጃዎችና ምልክቶች ያገኙት በትግራይ ውስጥ ሳይሆን በኢትዮጵያ እንደ ማይካድራ ባሉ አካባቢዎች ነበር። ትግራይ ውስጥ ጄኖሳይድ ስለመፈፀሙ ምንም ማስረጃ እንዳላገኙ ይፋ ከማድረጋቸውም ባለፈ ሪፖርቱ በነአሜሪካ ሳይቀር ተቀባይነትን አግኝቶ ነበር። በእርግጥ ወቅቱ የትህነግ ሠራዊት ወደ አዲስ አበባ እየተቃረበ ስለነበር ምዕራባውያን በወያኔ ድል አይሉት የዕውር ድንብር ተሳክረው ለሪፖርቱ ብዙም ትኩረት አልሰጡም ነበር። ይህ የትህነግ ጉዞ በኢትዮጵያ ጣምራ ጦር የመልሶ ማጥቃት እርምጃ ተገትቶ የወያኔ ሠራዊት ጀርባውን ለአዲስ አበባ ፊቱን ግን ለመቀሌ ሰጥቶ መፈርጠጥ ሲጀምር ምዕራባውያኑ ከስካራቸው ነቅተው፣ የተውትን የጄኖሳይድ ዜማን “ሪሚክስ” አድርገው ማቀንቀን ጀመሩ...ግልፅ ወገንተኝነትና ኢ-ፍትሐዊነት ዳግም አንሰራራ። ጌታቸው ረዳም በፅሁፉ፣ በዶ/ር ዳንኤል በቀለ የሚመራውን የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽንን(EHRC) እንደ በቀቀን የዶ/ር አብይ መንግሥት የሚለውን ከመድገም ባለፈ ሌላ ሚና እንደሌለው አድርጎ መሳለቅ ጀመረ። እንደዚህ በማለት፦
“The EHRC’s involvement in the joint investigation team (JIT) had seriously undermined the integrity of the investigative process and the credibility of the findings. Indeed, the EHRC’s parroting of the Abiy regime’s prepackaged talking points confirmed the peril of involving a state-appointed entity in the investigation of crimes allegedly committed by the appointing state.
ታዲያ ጌታቸው “EHRC”ን በኢ-ሚዛናዊነት ከከሰሰው በእጥፍ አስበልጠን እኛም አሜሪካን፣ የአውሮፓ ሕብረትን፣ እንግሊዝን፣ አየርላንድን ጦርነቱ በወያኔ ከተጫረበት ጊዜ ጀምሮ ባሳዩአቸው ይፋዊ ምልክቶች ተንደርድረን በወገንተኝነት የመክሰስ መብታችን የተጠበቀ መሆኑን ጌቾ ሙሉ በሙሉ የዘነጋው ይመስላል። እሱ የ”EHRC”ን ሚዛናዊነት ከጠረጠረበት ልክ በላይ እኛም በዘረዘርኳቸው ሀገራት የሚዘወረውን የ”OHRC”ን ፍትሐዊነት እንጠራጠራለን። እሱ የሉዓላዊነት ትርጓሜ ግትርነትን ባወሳበት መጠን እኛም የ” R2P”ን ትርጓሜ ግትርነትን ለዚያውም ታሪካዊ ማጣቀሻዎች እያነሳን እንሞግታለን። ጌታቸው ረዳ ሌሎች ሀገራትን በሉዓላዊነት ትርጓሜ ግትርነት በከሰሰበት የክስ ወጥመድ እሱ ራሱም የR2P ትርጓሜ ላይ በያዘው ግትር ትርጉም ተይዟል። ቢያንስ በ”R2P” ሰበብ ሉዓላዊነት እንዴት እንደሚገረሰስ ማሳየት አልፈለገም፣ ባለማወቅ ወይም ሆን ብሎ...By ignorance or by omission! ማለትም ሳንቲሙ ሌላ ገፅታ እንዳለው ከነአካቴውም አያውቀውም፤ አሊያም ሌላ ገፅታ እንዳለው አውቆ ግን ለመሰወር ይሞክራል። And we call such fallacy Half-Truth fallacy and commonly it is believed that:
Half Truth = Lie
ማሳሰቢያ፦ የዚህ ፅሁፍ የእንግሊዝኛ ትርጉም በቀጥታ ለ”The Africa Report” ሊላክ ዝግጅቱ ተጠናቅቋል።




=============================================


ኢኮኖሚው ከጦርነቱ ያልተናነሰ ፈተና  ይሆንብናል


ለበርካታ መቶ ዓመታት ጠንክሮ ሰርቶ ወረት ማጠራቀምን በሚነቅፍና ለእለታዊ ፍላጎት መትጋትን በሚያበረታታ ባህልና ልማድ ተጽእኖ ስር በመውደቃችን፣ ሀገራዊ ሀብት የመፍጠርያ ጊዜያችንን አባክነናል፡፡ ለማደግ ብንጥርም ወደታች የሚጎትቱን ውስጣዊና ውጫዊ ማነቆዎች ስለገነገኑ፣ ኢኮኖሚያችን ከስር ፈንቅሎ መውጣት የማይችልና እንደ ካሮት ወደ ታች የሚያድግ ደካማ ሆኗል፡፡
ጦርነት የሚያስከትለውን ፈተና ቢያንስ ባለበት ለማቆም የሚያግዘን ቅድመ ዝግጅት ስለመኖሩ መረጃ የለኝም። ነገር ግን ለዘመናት የተቆለሉብን ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ማነቆዎች እንደተጠበቁ ሆነው፤ ኢኮኖሚው ያለ እቅድና ቅድመ ዝግጅት ከተመራ ከባድ ውጥንቅጥ ያስከትላል የሚል እምነት  አለኝ፡፡  በተለይ ጦርነቱን በቅጡ ስንመረምረው አስፈሪ በሆነ ደረጃ የሰው ሃይል፣ ማምረቻ፣ ምርት፣ የመሰረተ ልማት ውድመትና ስነ ልቦናዊ ቀውስ ያስከተለ ስለሆነ የፈተናውንን ክብደት በቅጡ የምንረዳው ይመስለኛል ።
እንደ አለመታደል ሆኖ ጦርነቱ የደቀነብንን ሰብአዊና ቁሳዊ ውድመት ለመታደግ የሚረዳ ካፒታል፣ ነዳጅ ወይም ማዕድናት የለንም። አዲሱ በጀትም ቢሆን ከሚቀጥለው ዓመት የምንበደረው፣ እሴት ያልፈጠረውና ካልተረጋጋ ኢኮኖሚያዊ አቅም የመነጨ ነው። በጀቱ የሚሸፈንበት መንገድም በቅጡ ካልታሰበበት ለግሽበት እንደሚዳርገን ግልጽ ነው፡፡ ወገባችንን ጠበቅ ካላደረግንም፣ በምርት እጥረትና መስተጓጎል ምክንያት የዋጋ ንረትና የውጭ ምንዛሬ እጥረቱም ሌላ ፈተና እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡
ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ የብዙዎቻችን ጥያቄ ከዚህ ውጥንቅጥ መውጣት ይቻላል ወይ ? ከተቻለስ እንዴትና ስንት ዓመት ይፈጃል የሚል ነው? ለዚህ ጥልቅ ጥያቄ መልስ ለመስጠት የጊዜና የቦታ እጥረት ስላለ ለውይይት መነሻ እንዲሆን ይህንን አጋርቻለሁ። ኢኮኖሚው ከጦርነቱ ያልተናነሰ ፈተና መሆኑ ስለማይቀር  መነሻው ላይ እንወያይበት።
የኢኮኖሚ ትብብርና ልማት በሚል ስያሜ የሚጠራ ድርጅት (OECD) አንድ ሃገር በጦርነት ውስጥ ሲሆን አጠቃላይ ሀገራዊ ምርቱና እድገቱ በ1.6 በመቶ እንደሚያሽቆለቆል ይገልጻል፡፡ ጦርነቱ ከቆመ ከአንድ ዓመት በኋላም ምርታማነቱ  አንድ በመቶ ይጨምራል። በዚህ አካሄድ ወደ ኢኮኖሚያዊ እድገት ለመሸጋገር ከ15 እስከ 22 ዓመት ሊፈጅበት እንደሚችል ያትታል፡፡
ጥናቱ ይህን ቢያቀርብም ከጦርነት ተጽእኖ በፍጥነት አገግመው በመውጣት ወደ ከፍተኛ የኢኮኖሚ እድገት የተሸጋገሩ ሀገራት እንዳሉ ይታወቃል፡፡ አውሮፓውያን ከሁለተኛው ዓለም ጦርነትበኋላ ከጦርነቱ ተጽእኖ ለመውጣት የፈጀባቸው 5 ዓመት ነው።  ጃፓን 8 ዓመት፣ ኮርያ 8 ዓመት፣ ከአፍሪካ ሴራሊዮን 10 ዓመት ወዘተ... መጥቀስ ይቻላል ፡፡    
እንደ አብዛኛው በማደግ ላይ ያሉ አገሮች፣ ሀገራችን አስተማማኝ የካፒታል አቅምና እንደ ነዳጅ ያለ ወሳኝ የተፈጥሮ ሀብት ስለሌላት ልናተኩርበት የሚገባው አቅማችን የሰው ኃይላችን፣ የመሬትና የውሃ ሃብታችን ነው። በወርልድ ባንክ የሀገራት ተቋማዊ የፖሊሲ  ምዘና (CPAI) መሰረት፤ የፖሊሲ ለውጦችን ማድረግ ለፈጣን ሽግግር ሌላው አስፈላጊ ነገር እንደሆነ ያትታል፡፡  ከእነዚህም ውስጥ:-
1. ቀጣይነት ያለው የማክሮ ኢኮኖሚ ተሃድሶ ማድረግ (Macroeconomic Management and Sustainability Reforms)
2. ዘለቄታ ላለውና ፍትሀዊ/ሚዛናው ለሆነ እድገት መዋቅራዊ የፖለሲ ሽግግር ማድረግ (Structural Policies for Sustainable and Equitable Growth)
3. ሁሉን አቀፍና አሳታፊ ማህበራዊ ፖሊሲ መቅረጽ (Policies for Social Inclusiveness)
4. ለፐብሊክ ዘርፉ አስተዳደር ፖለሲ መንድፍ ናቸው፡፡ (Public Sector Management policy)
የበርካታ ሀገሮች ልምድ እንደሚያመላክተው፣ እስከ አሁን በመጣንበት መንገድ እርዳታ ላይ ብቻ መንጠላጠል የትም እንደማያደርሰን ጥናቶች ያመላክታሉ። በወርልድ ባንክ ተመሳሳይ ጥናት መሰረት፤ ያለ ፖሊሲ ማሻሻያ ተጨማሪ አንድ በመቶ እርዳታ መቀበል፣ በኢኮኖሚው ላይ ከ0.005 እስከ 0.1 በመቶ ብቻ የእድገት ሕዳግ አለው። በእርምትና በተሀድሶ ላይ የተመሰረተ የፖሊሲ አቅጣጫን በመቀየስና ያገኘነውን እርዳታ ከምርት ምክንያቶች ጋር በማቀናጀት የስራ ሃይላችንን ዲሲፕሊንድ ካደረግን፣ ሀገራዊ ሀብታችንን ከውድቀት በመታደግ፣ ወደ ተሻለ አቅማችን ለመመለስ ሰፊ እድል አለን፡፡
በስፋት ወደ ፊት የምመለስበት ቢሆንም ሌላውና ወሳኝ ነገር፤ የስራ ባህላችንን የሚመለከት ነው፡፡ ምርታማነትና የሥራ ባህል ቀጥተኛ ግንኙነት አላቸው፡፡ እንደ ኤዢያ ታይገር ባሉ በርካታ ሀገሮችም ተመስክሯል። ከእለት ፍጆታው እጅግ የላቀ ተረፈ ምርት ለማምረት ጉጉቱና ተነሳሽነቱ ያለውና ዲሲፕሊንድ የሆነ የስራ ሃይል ለራሱ ከሚፈጥረው ሀብት ባሻገር ሀገራዊ ሀብትን በማጎልበት እሴት የመፍጠር አቅሙና እድሉ ሰፊ ነው፡፡ ማህበረሰባችንን በዚህ መልክ ከቀረጽነው በጦርነትና በተጓዳኝ ችግሮች የባከነውንና የሚባክነውን የምርታማነት ጊዜ በጥንካሬ በመተካት ተፈጥሮአዊም ሆነ ሰው ሰራሽ ፈታናዎችን ተቋቁመን ያለመንገጫገጭ በአጭር ጊዜ ወደ ሃዲዳችን ለመመለስ እንችላለን።


=================================

መጭውን ጠበቅሁት
በእውቀቱ ስዩም

ከማዶ ሚመጣው፥ ዘመድ ነው እንግዳ
ከላይ የተለጋው፥ ኳስ ነው ወይስ ናዳ
ብየ መች ጠየቅሁኝ
መጭውን ጠበቅሁት
ድንጋይ ላይ ቁጭ ብየ፤ ጸሀይ እየሞቅሁኝ፥
መከራም አላጣም፥ ተድላም አልጎደለኝ
ደንታ ነው የሌለኝ፥
ባካል በስሜትም፥ ታሞ ላገገመ
ወድቆ ለተነሳ ፥ እየደጋገመ
ከገዛ ጉድጓዱ ፥አጽሙን ለሚለቅም
ሞትም ብርቅ አይደለም፥ ትንሳኤም አይደንቅም::


Page 1 of 573