Administrator

Administrator

 በቅርቡ ስልጣናቸውን የለቀቁት የጀርመኗ መራሂተ መንግስት አንጌላ መርኬል፣ ከተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ የቀረበላቸውን የተመድ ከፍተኛ አማካሪ ቡድን ሊቀ-መንበርነት  ሹመት አልቀበልም ማለታቸውን ደችዌሌ ዘግቧል፡፡
አንቶኒዮ ጉቴሬስ ባለፈው ሳምንት የተመድ አለማቀፍ የሸቀጦች ጉዳይ ከፍተኛ አማካሪ ቡድን ሊቀ መንበር ሆነው እንዲሰሩ ለአንጌላ መርኬል ጥሪ ማቅረባቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ መርኬል ግን ለሹመት በመታጨታቸው ምስጋናቸውን በማቅረብ በግል ምክንያት የተነሳ ሹመቱን እንደማይቀበሉ ማስታወቃቸውን ነው ያመለከተው፡፡
ላለፉት 16 አመታት የጀርመን መራሂተ መንግስት ሆነው ያገለገሉትና ከወራት በፊት ከሃላፊነታቸው የለቀቁት የ67 አመቷ አንጌላ መርኬል የጠቆመው ዘገባው፣  መርኬል ፖለቲካውን እርም ቢሉም በቀጣይ የጡረታ ዘመናቸውን በምን ለመግፋት እንዳሰቡ እስካሁን ምንም ፍንጭ አመለስጠታቸውን ገልጧል፡፡

ባለፈው ሳምንት “ሂሩት አባቷ ማነው?” የተሰኘው የዛሬ 57 ዓመት የተሰራ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ፊልም በሸራተን አዲስ ለሁለተኛ ጊዜ ተመርቋል፡፡
 በጣም የገረመኝ ታዲያ በጭብጡም ሆነ በፊልም አሰራር ቴክኒኩ ከፍተኛ ልህቀትና ርቀት  የተነሳ፣ ፊልሙን በዚህ ዘመን በድጋሚ መስራት አለመቻሉ በባለሙያ መገለፁ ነው። በአንድ በኩል የወቅቱን የጥበብ ባለሙያዎች ልዩ አቅምና ብቃት ብናደንቅም፤ ከ57 ዓመት በኋላ ያንኑ መሥራት ወይም መድገም አለመቻል ግን ከፍተኛ ውድቀትና ድቀት ነው። እንዴት ወደፊት  መራመድ ባይሆንልን እንኳን ኋላ መመለስ አቃተን?!
ሌላው አስገራሚ ነገር ደግሞ ምን መሰላችሁ? የዛሬ 57 ዓመት ፊልሙ የተሰራው ከኢትዮጵያ ልማት ባንክ በተገኘ የ40ሺ ብር ብድር  መሆኑ ነው። በዚያን ዘመን ባንኩ ለፊልም ስክሪፕት  ገንዘብ ማበደሩ በእጅጉ የሚደንቅ ነው። ለመሆኑ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የዛሬ 57 ዓመት ፣ ምን ታይቶት ይሆን ለፊልም ሥራ ገንዘብ ያበደረው?
በነገራችን ላይ ገንዘቡን የተበደረው የኢትዮጵያ ፊልም ኮርፖሬሽን፣ ብድሩን በወቅቱ መክፈል ባለመቻሉ፣ ከ40 ዓመት በላይ ፊልሙ  በልማት ባንክ ይዞታ  ስር መቆየቱ ታውቋል። በመጨረሻ ግን ባንኩ፣ የአገር ሃብትና ቅርስ ነው በሚል፣ ፊልሙን ለባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር አስረክቧል-ብድሩን ሙሉ በሙሉ በመሰረዝ።
በ40ሺ ብር የተሰራው የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊው ፊልም “ሂሩት አባቷ ማነው”፤ ወደ 350 ሺ ብር ገደማ ወጥቶበት ዲጂታላይዝድ መደረጉም ተገልጿል። ይህም ፊልሙ  ዘመኑ በደረሰበት ቴክኖሎጂ ለትውልድ እንዲተላለፍ ያስችላል ተብሏል፡፡
ዛሬ በአንጻሩ ከ30 የማያንሱ ትርፋማ የግል ባንኮች ቢኖሩንም፣ ለሃሳብና ለእውቀት ወይም ለጥበብ ስራ ዋጋ ሰጥቶ ገንዘብ የሚያበድር አንድም ባንክ እንኳን አለመኖሩ፣ ያሳዝናል፡፡ ምነው ጉዞአችን እንዲህ ቁልቁል ሆነ ያሰኛልም፡፡ አሁንም ቢሆን የአስተሳሰብና አመለካከት ለውጥ ማምጣት ከመንግስት ፖሊሲ አውጭዎች፣ ከባንክ ባለሙያዎችና አመራሮች በእጅጉ ይጠበቃል።
እስከዚያው ግን የዛሬ 57 ዓመት  “ሂሩት አባቷ ማነው” ለተሰኘው የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ፊልም መስሪያ የ40 ሺ ብር ብድር የሰጠውንና ፈር ቀዳጁን የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ደጋግመን ልናመሰግነውና ዕውቅና ልንቸረው ይገባናል- ለተራማጅ አስተሳሰቡና አሰራሩ፡፡ የዘመናችን ባንኮችንም እንደሚያነቃቃ ተስፋ እናደርጋለን!!
ጆሲ ከአምባሳደር


አገራችን የህወሃት አሸባሪ ቡድን ከአፋር እስከ አማራና ሰሜን ሸዋ ወረራ ባካሄደበት ወቅት ከነበረው ሁኔታ በእጅጉ በተሻለ እፎይታና መረጋጋት ውስጥ ትገኛለች፡፡  
ቢያንስ በየጀንበሩ ሴት እህቶቻችንና እናቶቻችን ተገድደው አይደፈሩም፤ ወጣቶች በጅምላ አይገደሉም ፣ መሰረተ ልማቶች አይዘረፉም፣ አይወድሙም፡፡ ነገር ግን የአገራችን ህልውና መቶ በመቶ ተረጋግጧል ማለት አይቻልም፡፡
ያለ ጦርነት መኖር የማይችለው አሸባሪው የህወኃት ቡድን፤ ለሌላ ዙር ጥፋትና ወረራ ራሱን እያዘጋጀ መሆኑን እየሰማን ነው፡፡  አለፍ ገደም እያለም በሰላማዊ ህዝባችን ላይ ከባድ መሳሪያዎችን እየተኮሰ መሆኑ ይነገራል፡፡
ስለዚህም ጦርነቱ ተጠናቅቋል ብለን ትኩረታችንን ከዚህ አጥፊ ቡድን ላይ ማንሳት የለብንም። ወደተለያዩ ውዝግቦችና ክፍፍሎች እንዳንገባም መጠንቀቅ ይገባናል- አንድነታችንን ያዳክምብናልና፡፡ እናም በዚህ ፈታኝ ወቅት ለአገራችን የማይበጃትን አሉታዊ ነገሮች ልናጤን ይገባል ብዬ አምናሁ፡ ለምሳሌ፡-
የጠብና ልዩነት አጀንዳ እየጠመቁ፣ ህዝብን በሃይማኖትና በዘር እየከፋፈሉ ማጋጨት፤
ትናንሽ ቅሬታዎችንና ተቃውሞዎችን እያራገቡ፣ ሽብርና አለመረጋጋትን መፍጠር፤
የፖለቲካ ትርፍ ለማግኘት በሰበብ አስባቡ መንግስትና ህዝብን ማጋጨት፤
ትልቁን የአገር የሉአላዊነት  ጉዳይ ወደ ጎን በማድረግ፣ ከመንግስት ጋር እልህና ንትርክ ውስጥ መግባት፤
የድል አጥቢያ አርበኛ ለመሆን በሚደረግ ትንቅንቅ የአገርን ህልውና ለአደጋ ማጋለጥ፤
ለአሉባልታና ለከፋፋይ ድምጾች ጆሮ በመስጠት ከአጥፊዎች ጋር መተባበር፤ ወዘተ…
ጽዮን-ከጦር ሃይሎች


Tuesday, 25 January 2022 07:52

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

  ዝም የምንልበት ዘመን ይሁን ..
                          ዘውድአለም ታደሠ


            አንዱ አጠገቤ ተቀምጦ ብቻውን እያወራ ነው። ምኑም እብድ አይመስልም’ኮ። «አንተ ውጣ ከዚህ። አይነስብህን ነው ማጠፋው!» ምናምን እያለ ይበሳጫል። ይሄን እንደ ታምሩ ብርሃኑ ቃጥላ ማሪያም ነው መውሰድ እያልኩኝ ሳስብ፣ ከፊት ለፊቱ የተቀመጠ ስልክ አየሁ። ለካ አክቲቪስት ነው። በዩቲዩብ ላይቭ ገብቶ ነው ከማያውቃቸው ሰዎች ጋር እሚጣላው።
ዘንድሮ መቼስ እግዜር በዩቲዩበርና በአክቲቪስት ባርኮናል። ወጣቱ በሙሉ ካሜራ ይዞ እየዞረ ፕራንክ ያደርጋል። ያው የኛ ሐገር ፕራንክ የተመታ ነው። ህዝቤም ከጃንሆይ ጀምሮ መንግስት በየቀኑ ፕራንክ ሲያደርገው ስለኖረ ፕራንክ ብሎ ነገር ስልችት ብሎታል። ባለፈው አንድ ዩቲዩበር አባቱን በስተርጅና ፕራንክ አድርጎ አስደንግጧቸው፣ በማግስቱ የመግደል ሙከራ ነው ብለው ፍርድ ቤት በመሄድ ከውርስ ነቀሉት አሉ፡፡
ቲክቶካውያንማ ሌላ አለም ውስጥ ገብተዋል። ቅንጡ ኑሮ ትጠላለህ። አንዳንዶቹ እዚህ ቁጭ ብለው ካናዳ ነው የሚኖሩት። ፖለቲካ ሃይማኖት ምናምን የሚያውቁልህ ነገር የለም። አንዳንዶቹ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ከስልጣን መውረዱንም አልሰሙም።
በነገራችን ላይ ቲክቶክ ደሃ ላይ ያስጠላል። ፕላትፎርሙ ራሱ የተዘጋጀው ለሞጃ ልጆች ነው። አሁን አሁን ግን ጠዋት ጠዋት እንደ ምስጥ ከፈራረሰ አፈር ውስጥ የሚወጡ አመድማ ልጆች፣ ቲክቶክ እየሰሩ ያስደብሩን ይዘዋል። ማይ ብራዘር እንደኔ ችስታ ከሆንክ፣ ቲክቶክ ላይ ከሃብታም ልጆች ጋር እየተጋፋህ ራስህን በሞራል አትጉዳ። ወደ እናት አለም ፌስቡክ መጥተህ አማርር። አለቃቅስ። መንግስትን ውቀስ። በሃይማኖት ተጣላ። ብዙ ቲክቶከሮች፣ ቲክቶክ የሚያግዳችሁ ምንም ማለባበስ አያስፈልግም፤ የደሃ ወሬ ስለምታወሩ ነው። ቀልዳችሁ ራሱ የደሃ ነው። አባዬ አንዳንድ ቲክቶከሮች ቤትኮ የሐገር ቅርስ ሁሉ አይተናል። አሁን ሞአ አንበሳ ትሪና የንኬሉ ኩባያ ብሔራዊ ሙዚየም ውስጥ ራሱ ይኖራል? እንደው ከእነ በላይነህ ክንዴና ወርቁ አይተነው ልጆች ጋር እየተጋፋህ፣ ቪዲዮ ሰርተህ መንግስት ቢያስርህ ራሱ ይፈረድበታል?
ለማንኛውም እንኳን አደረሰን። አሁን አሁን በአል በመጣ ቁጥር ሃይማኖቶች በመሬት ሲጣሉ ማየት የተለመደ ሆኗል። በሚያስገርም ሁኔታ አዲስ አበባ ውስጥ ብዙ ጎዳና ላይ የሚኖር ህዝብ አለ። የከተማዋን መሬት በብዛት አጥረው የያዙት ግን የሃይማኖት ድርጅቶች ናቸው። ያም ሆኖ እንደ ነገረኛ ጎረቤት አጥሬን ገፋህ እየተባባሉ የሚጣሉት እነሱው ናቸው። ህዝቡን ያስታርቃሉ ተብለው ተስፋ የሚደረጉ ሃይማኖቶች፣ ራሳቸው መታረቅ አቅቷቸው ጉዳያቸው ፍርድ ቤት እየታየ ነው።
አሁን ከዚህ ፅሁፍ ስር እንኳ ሃይማኖቱን ወክሎ በኮመንት የሚሳደበውን ሰው ማየት በቂ ነው። መጭው ዘመን ሃይማኖተኞች፣ ከብሔርተኞች ብሰው ብሔርተኞቹ ጋር ለግልግል የሚሄዱ ይመስለኛል። አውርተን አልሆነልንም። መጭው ዘመን ዝም የምንልበት ይሁንልን።

_____________________________________


                       ዳያስፖራ ሆይ አትቅበጥ!
                            ዘውድአለም ታደሠ

                 ሰሞኑን የሆኑ ነጭ ቱታ ምናምን የለበሱ ዳያስፖራዎች በተደጋጋሚ እየተሰበሰቡ «መንግስት እንዴት ሳያማክረን እስረኛ ፈታ» አይነት ብሶት እያወሩ ሲነጫነጩ አየሁ። አንዳንዶቹማ ትንሽ ፓራስታሞልና  የቁስል ፕላስተር ለመከላከያ ስላዋጡ እሹሩሩ በሉን ማለት ነው የቀራቸው። ማኛዬ፤ ነጮቹ እነ ካርል ሃይስ በም እንኳ ያን ሁሉ ትምህርት ቤት ሰርተው፣ ያን ሁሉ የውሃ ጉድጓድ አስቆፍረው special እንክብካቤ አልፈለጉም።
እነ ዶክተር ሃምሊን እንኳ 50 አመት ሙሉ አፈር እስኪቀምሱ ድረስ የተቀናጣ ኑሯቸውን ትተው እልፍ አእላፍ ምስኪን ሴቶችን ከፌስቱላ አክመው ከስቃይ ሲገላግሉ ኖረው ለአንዲት ቀን እንኳ እንዲህ አልተቀናጡብንም። ቆይ በምን አግባብና ስሌት ነው ሐገር ውስጥ ከሚኖረው ዜጋ በተለየ መንግስት ውሳኔ ሲወስን እናንተን የሚያማክራችሁ? አንተዋወቅም እንዴ አለቃዬ? ሐገር እንዲህ በዶላር ጠኔ እየተሰቃየች ከመቶ ዶላር አቅም በባንክ መላክ ሰስተህ በብላክ ማርኬት እየላክ፣ ጥቁር ገበያውን ስታደራው የኖርከው አንተ አይደለህ እንዴ? ምን ይላል ይሄ?!
ጎበዝ፤ አናታችን ላይ በመቶ ሰማኒያ ነዳህ እኮ! በገብርኤል ይዘንሃል ፍሬን ያዝ! ... እንኳን ነገር ሲረጋጋ ቤተሰብህን ልታይ የመጣኸው አንተ ይቅርና፣ ወያኔ ሸዋሮቢት ደረሰች ሲሉት ማቄን ጨርቄን ሳይል የመጣው ምንጊዜም የማከብረው ታማኝ በየነ እንኳ እንዳንተ እዘሉኝ አላለም! መምጣትህ ደስ ይላል። ሐገርህ መምጣትህን እንደ ውለታ ከቆጠርከው ግን በማርሽ ባንድ አጅበን ወደመጣህበት ልንሸኝህ ዝግጁ ነን!

_________________________________________

                            ክብና ሞላላ ጠረጴዛ
                               ጌታሁን ሔራሞ

                 እ.ኤ.አ. ከ1969-2004 የፍልስጤም ነፃ አውጪ ድርጅት (PLO) መሪ የነበረው ዕውቁ ያሲር አረፋት በሙያው ሲቪል ኢንጂኒየር ነበር። በአንድ ወቅት አሜሪካ እስራኤልንና ፍልስጤምን ለማደራደር የሶስቱም ሀገራት ተወካዮች ወደ ውይይቱ ክፍል ከገቡ በኋላ ክርክሩ የተጀመረው በጠረጴዛው ቅርፅ ላይ ነበር። ነገሩ እንደዚህ ነው፦ ያሲር አረፋት ወደ ክፍሉ እንደገባ ዓይኖቹ ያረፉት በጠረጴዛው ቅርፅ ላይ ነበር፤ ሞላላ (Oval) ነበር። በዚሁ ሞላላ ጠረጴዛ ሁለቱ ጫፍ ላይ የተሰየሙት የአሜሪካና የእስራኤል ዋና ተወካዮች ናቸው፤ የፍልስጤም ተወካዮች ያሲር አረፋትን ጨምሮ በጎን ወዳሉት መቀመጫዎች ተገፍትረዋል። ከጠረጴዛው ሞላላ ቅርፅ የተነሳ የውይይቱ ኢነርጂና የበላይነት ወደ ሁለቱም ሞላላ ጫፎች እንደሚያመዝን (Hierarchical vibe of the negotiation) የገባው ሲቪል ኢንጂነሩ ያሲር አረፋት፤ ሞላላው ጠረጴዛ በክብ ጠረጴዛ ካልተቀየረ በቀር ውይይቱን መጀመር የማይታሰብ መሆኑን ለአሜሪካ አሳወቀ። ምክንያቱም በክብ ጠረጴዛ ሁሉም ተደራዳሪዎች ከመኸሉ እኩል ርቀት ስለሚኖራቸው ማንም ገዥ ቦታውን መቆጣጠር አይችልም። እናም የያሲር አረፋት ጥያቄ ምላሽ አግኝቶ ሞላላ ጠረጴዛው በክብ ተቀየረ፤ ውይይቱም ቀጠለ። ታዲያ ሞላላ ጠረጴዛ የሚያስፈልግበት የውይይት ዓይነት የለም እያልኩ እንዳልሆነ አስምሩልኝ። ለምሣሌ ስብሰባው የሥልጠና (Training) ከሆነ ሞላላው ጠረጴዛ ተቀባይነት ሊኖረው ይችላል።
ብዙውን ጊዜ ትኩረት የምንሰጠው ንቁ (Conscious) ለሆንንባቸው ጫናዎች ብቻ ነው፤ በአንጎላችን ከፊል ንቁ (Subconscious) እና ኢ-ንቁ (Unconscious) ደረጃ የሚደርሱብንን ጫናዎች ለይቶ መከላከል ግን ጠቀሜታው እጅግ የጎላ ነው፤ ያለ እኛ ይፋዊ ዕውቅናና ፈቃድ አካባቢያችን በአንጎላችን ላይ አልፎ ተርፎም በባሕሪያችንና በስሜታችን ላይ የሚያስከትለውን አዎንታዊም ሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ ልክ እንደ ያሲር አረፋት አነፍንፈን “discover” የምናደርግ ስንቶቻችን እንሆን? That is why I am in love with Environmental & Architectural Psychology disciplines! Both disciplines help us to bring the unconscious/subconscious world to the conscious realm for our proper preemptive response!

_________________________________________


                       ስንኞች
                           በእውቀቱ ስዩም

በብዙ ጭንቅና በብዙ መከራ
አቁሜ ሲጃራ
እጠነቀቅ ብየ፤ ለሳምባ ለልቤ
በትምባሆ ምትክ ፤ንፉግ አየር ስቤ
ከሱስ ጸዳሁ ልበል?
መኖርን የሚያክል ሱስ ተከናንቤ
* * *
ከገነት ጋር ጠፍቶ ፤የጤና ትርጉሙ
የተሻለው ሕመም፤ ጤንነት ነው ስሙ፡፡
(ከ’ስብስብ ግጥሞች)

___________________________________________

                      በየት በኩል!
                         በእውቀቱ ስዩም


             በነገራችን ላይ ዩቲዩብ  ውስጥ ለተከታታይ ሁለት ሰአት ያክል ከተርመሰመስሁ፣ ዩቲዩብ ራሱ የኔ ነገር ያሳስበዋል፡፡ ዛሬ በውቄን ደብሮታል ወይም ቦዘኔ ነው ብሎ ስለሚያስብ  "ይቺን ነገር ብታያት" እያለ ይለቅብኛል፡፡ በቀደም አልጋዬ ላይ ለአራት ሰአት መገላበጤን ሰልሎ ሲያበቃ የሆነ የአማርኛ ሞቲቬሽን ንግግር ሪኮመንድ አደረገኝ:: ኪሊክ አደረግሁ! አንዱ ሱፉን ግጥም አድርጎ፣ ተከርክሞ ጸጉሩን" "የሚከተሉትን ሀያ ስድስት ነገሮች ቢያደርጉ ህይወትዎ ይለወጣል፤" ብሎ ጀመረ፤ እኔ፥ “ሀያ ስድስት አልበዛም ጋሼ? ትንሽ ቀንስልኝ! ደንበኛ እንሆናለን” እያልኩ መገላበጤን ቀጠልኩ፤ ዝግጅቱ ሲጠናቀቅ ከሰውየው ንግግር አዕምሮዬ  ላይ የቀረው “ላይክ፤ ሼር፤ ሰብስከራይብ አድርጉ” የሚለው ተማጽኖ ብቻ ነበር፡፡ በነገራችን ላይ ሰባኪዎችና አነቃቂ ንግግር አቅራቢዎች ድምጻቸውን በወርድ በቁመቱ ለጥጥው የሚናገሩበት ምክንያት አይገባኝም፥ አንዳንዴማ ማይኩ ራሱ "አቦ አትጩህብኛ" ብሎ ጆሮውን ይይዛል! ጥበቡ ይገለጥልህ እንጂ በሹክሹክታም መምከር ይቻላልኮ ጀለስ! አንድ ባልንጀራ አለኝ፤ በሙያው ኤሌክትሪሽያን ነበር፤ ከፈረንጅ መካሪዎች የተውጣጣ ምክር ተርጉሞ “ስኬት” የሚል መጽሐፍ ጽፎ ይሸቅላል፤ ከሶኬት ወደ ስኬት የተሻጋገረበት ጥበብ ሲገርመኝ ይኖራል፤ እና እንደ ቡና ሱስ ሆኖበታል፡፡ አንድ ቀን በእግረኛ መንገድ ስወዛወዝ፣ ከሚፈጥን አውቶብስ ወርዶ፤ አባርሮ ደረሰብኝ፥
“የደበረህ ትመስላለህ”
“የደበረኝ እንደሆን ምን ልታደርግ ነው?”
“አንድ ሁለት አነቃቂ ጥቅስ ልልቀቅብህ”
“የንቃት ችግር የለብኝም! የሚያስተኛ ጥቅስ ካለህ ወዲህ በል”
ገና ባፍላነቴ የself-help መጽሐፍ እጨመጭም ነበር፤ ኬኔዲ ላይብረሪ ገብቼ አንድ ምእራፍ እንደጨረስኩ በቃ የህይወትን ምስጢር መፍቻ ቁልፍ የጨበጥሁ ይመስለኛል፤ እንዲያውም ቁልፉን አስቀርጬ ለወዳጆቼ ለመበትን ሁሉ ያምረኛል ግን ምን ዋጋ አለው! ከቤተመጽሐፍ ወጥቼ ገና ከግቢው በር ላይ አንድ ወያላ በኮሌታዬ እየጎተተ ባልጠራሁት ሚኒባስ ውስጥ ሲዶለኝ፣ ያ ሁሉ ያነበብኩት የፈረንጅ ምክር ፍርክስክሱ ይወጣል፤ እና ትዝ እሚለኝ የወንድሜ የሞሴ ገጠመኝ ነው።
ወንድሜ ሞሴ ገና በጣም ብላቴና እያለ የሻረግ እምትባል የጎረቤት ልጅ ጋራ ይጋጫል ፤ የሻረግ ሞሴን ቢያንስ በሶስት አመት ትበልጠዋለች፤ እና አብረው ትንሽ ሲጫወቱ ይቆዩና ድንገት ትተነኩሰዋለች፤ በዛሬ አነጋገር ቡሊ ታረገዋለች፤ ትግስቱ ሲያልቅ ግብግብ ይገጥማታል፤ የሻረግ ከቦኖ በጀሪካን ውሃ ማመላለስ፤ የዳበረ ክንድ አላት፤ የሞሴ ሁለት እግር ተከክቶ ቢደለዝ የሻረግን ክንድ አያክልም፤ ግብግቡ ሲጀመር የሞሴን ማጅራት አፈፍ አድርጋ እንደ ሰጋጅ ካስጎነበሰችው በሁዋላ በክርን ትሰልቀዋለች፤ ደሞ ክንዷ ሲነሳ ለመፈክር እንጂ ለክርን አይመስልም!
አንድ ቀን በታላቅ ወንድምነት መከርኩት፥
“ከፊትለፊት ስትመጣብህ ወደ ሁዋላ አራት ርምጃ ተንደርደር፤ ከዚያ እግሯን አፈፍ አድርገህ ገርስሰህ ጣላት፤ ከመጣልህ በፊት ግን በምትወድቅበት አቅጣጫ ድንጋይ አለመኖሩን አረጋግጥ፤ በእጅህ ብትጠፋ እዳው የቤተሰብ ነው”
ይህን ከመከርኩት ከሁለት ሰአት በሁዋላ የሺሀረግ ወጣች፤ መጀመርያ ለጨዋታ ከዚያ ለጠብ ጋበዘችው፤ እኔም የአጥራችን በር ላይ ቆሜ፥ ሰነፍ ቆሎ እየበላሁ ሁኔታውን መከታተል ጀመርኩ፤ ገና ግብግቡ እንደተጀመረ፤ የሺ የሞሴን ቁንጮ ጨምድዳ ያዘችና ጭንቅላቱን እንደ ነሀስ ቃጭል ነቀነቀችው፤ እንኳን እሱ እኔም ተመልካቹ ዞረብኝ፤ በመጨረሻ ሞሴ፥ በውጭ ነፍስና ግቢ ነፍስ መሀል ሆኖ እንዲህ ሲል ሰማሁት፥
“በውቄ! እግሯ በየት በኩል ነው?”

___________________________________________

                    ሦስት ዓይነት አማራነት
                           እዮብ ምህረትአብ ዮሐንስ


         [በግርድፉ ከከፈልነው ሶስት አይነት አማራ አለ]
(1)
ሸገር ላይ የሚኖር/የተወለደ፣ አክሰንቱም የአማራነት ስሜትም የሌለው፣ የናትና አባቴ አገር ማርቆስ ነው- ቡልጋ ነው ምናምን የሚልህ፣ ወይንም በናቴ እንትን ነኝ በአባቴ አማራ የሚልህ። ወይንም ከሌላ ዘር አግብቶ ድብልቅ ልጆች የወለደ። ትምህርት ቀመስ። ካልሆነም ኑሮውን ያቸነፈ። አማራነት የዘመዶቹ አገር የሆነበት። ዘመዶቹ ስለሆኑ የሚወዳቸው። በአማራነቱ አያፍር አይኮራ። ግን አማራነቱ ትዝ የማይለው። ከብሄሩ አዲስ አበቤነት የሚቀድመው። ራሱን ኢትዮጵያ በተሰኘው በትልቁ ማእቀፍ (The Bigger Picture) ውስጥ አኑሮ Defined መሆን የሚመርጥ። አምሃራይዝድ የሆኑ ከተሜዎች Livelihoodዳቸው ላይ ያዋሃዱት፣ አማራው የሰጠን ቋንቋ፣ ባህል፣ ትውፊት፣ ታሪክ፣ የአገር ፍቅር ስሜት፣ የኢትዮጵያዊነት Narration የሚመቸው። የሚያኮራው።
(2)
አማራ ክልል የሚኖር አማራ። ጎንደሬነቱ ወሎዬነቱ የሚቀድምበት። Thick Accent ያለው። አክሰንቱን ለማጥፋትና፣ እንደ ሸገር ሰው ለማውራት የሚታገል። ሄለን እንደ ጫልቱን በፍትፍቴ እንደ ፌቪ ፖስቴ የሠራ። ወይንም የገጠር አርሷደር። በአዝማሪ የአርበኛ ግጥምና ‘አንተ እኮ ኩሩ ጎንደሬ ነህ፣ የጠራህ ቡልጋ ነህ’ አይነት የዳበሩ ግየዳዎች (Established Myths) እና እንደ ቅመም ቆንጠር በተደረጉ ጢኒጥዬ የታሪክ ማስረጃዎች ቀና ብሎ፣ የበታችነት ሳይሰማው፣ ከሰው በላይ ነኝ ብሎ አምኖ የሚኖር።
 የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናትን መልአክቶች ናቸው የገነቧቸው ብሎ ገግሞ የሚያምን። በኑሮ ቺስታ፣ በስልጣኔ ባላገር፣ በአስተሳሰብ አድማስ Narrow። (Made in ብአዴን በለው)
(3)
የአማራ ብሄርተኛ። በቀደም አማራ የሆነ፣ አዲስ በጥባጭ። ‘’አዲስ እረኛ ከብት አያስተኛ’’ Type። ‘ . . . በረራ የኛ ነች፣ ቀይ ባህር የኛ ነው። አዳም ጎጃሜ ነው። የኖህ መርከብ ጣና ላይ አርፋ ነበረ’ ብሎ የሚያምን። የስሙኒ መገፋትን የሰባት ሺህ ብር አድርጎ የሚያጋንን። Conspiracyን ከምቀኝነትና ከደብተራ ባህል ጋራ አዋህዶ የተላበሰ። ሁሌ ሴራ እየተጎነጎነብን ነው ብሎ ፓራኖያ የሚጠበጥበው። እንደ ማንኛውም ፌዴራሊስት ብሄርተኛ፣ ስቅስቅቅቅ ብሎ በማልቀስ ከአፍሪካ አንደኛ፣ ከአለም ሶስተኛ የሚወጣ። ከራሱ ብሄርተኛ አማራ ጋራ እርስ በራስ የሚጠላለፍ፣ የሚመታታ፣ የሚጣጣል። መሠሪነት፣ ሸረኛነት Brand መገለጫው የሆነ። በአመት ሰባ ጊዜ Black Profile Picture የሚለጥፍ። ፌስቡክ ላይ በፍጥነት Unfriend የምታደርገው።



“ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ህብረት ያላት አቋም መቼም ቢሆን አይለወጥም”

            ውድ አፍሪካዊ ወንድም እህቶቼ፡-
አፍሪካዊ ወንድማማችነታንን ከመቼውም ጊዜ በላይ ማጠናከር በሚያስፈልገን በዚህ ወሳኝ ወቅት፣ የአፍሪካ ኅብረት አባል ሀገራት መሪዎች ተስማምተው የኅብረቱ ጉባኤ በአዲስ አበባ እንዲደረግ በመወሰናቸው በኢትዮጵያ ሕዝብ ስም ምስጋናዬን አቀርባለሁ።
ኢትዮጵያ- የአፍሪካዊነትን ጉዳይ እንደ መጀመሪያ አጀንዳዋ እንጂ እንደ ሁለተኛ አድርጋ ወስዳው እንደማታውቅ ልገልጽላችሁ እወዳለሁ። ለአፍሪካ ነጻነት ያላት  አቋም አንድም ቀን ቀንሶ አያውቅም። ለፓን አፍሪካዊነት የምትሰጠው ቦታ ሁሌም ጉልህ ነው። ጥንትም ሆነ ዛሬ ኢትዮጵያ “ኢትዮጵያ” ናት። በአፍካዊነት ላይ አትወላውልም። ይሄን የኢትዮጵያን አቋም ቀደምት የአፍሪካ መሪዎች እንደተገነዘቡት ሁሉ፣ የዚህ ዘመን መሪዎችም በሚገባ ተገንዝበው አጋርነታቸወን በሚያሳይ መልኩ የኅብረቱን ጉባኤ በአካል እዚህ ለማከናወን ያሳለፉትን ውሳኔ ኢትዮጵያ ታደንቃለች።
ወንድማዊ አጋርነታችሁን በምንሻበት በዚህ ወሳኝ ወቅት፣ የኮሮናን መስፋፋትንና ወቅታዊውን የጸጥታ ሁኔታ እንደ ምክንያት በማንሳት፣ የአፍሪካ ህብረት ጉባኤ በአዲስ አበባ እንዳይካሄድ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ የነበሩ አካላት ተግባራቸው ኢትዮጵያን አሳዝኖ ነበር።
በዓመት ሁለት ጊዜ ከሚደረጉት የአፍሪካ ኅብረት ጉባኤያት መካከል በኮሮና ምክንያት ተቋርጦ የነበረው የመጀመሪያው ጉባኤ ከሶስት ዓመት በኋላ ዳግም በአዲስ አበባ እንዲካሄድ ከሌሎች የአፍሪካ ሀገራትና ከአፍሪካ ኅብረት ኮሚሽን ጋር በመሆን መንግስት ልዩ ልዩ ዲፕሎማሲያዊ ጥረቶችን ሲያደርግ ቆይቷል። ጉባኤው እዚህ መካሄዱ የሚኖረውን ትርጉም የተገነዘቡና ኢትዮጵያ በአፍሪካ ጉዳዮች ላይ ያላትን ጠንካራ አቋም፣ ለአፍሪካ ኅብረት እውን መሆን ያበረከተችውን አስተዋጽኦ እና የአፍሪካ ጉዳዮች በአፍሪካውያን እንዲታዩ ያላትን የጸና መርሕ ከፍ ያለ ዋጋ የሰጡ የአፍሪካ መሪዎች፤ ጉባኤው በአዲስ አበባ መካሄዱን መርጠዋል። በዚህም ኢትዮጵያ ደስ ተሰኝታለች፤ እንኳን ደስ ያለን።
ውድ የሀገሬ ልጆች፤
በችግራችንም ሆነ በደስታችንም ጊዜ ቀድመው ከጎናችን የሚቆሙት አፍሪካዊ ወንድሞቻችን እንደሆኑ ይታወቃል፡፤ የምንጋራቸው ማንነቶች፣ የሚያስተሳስሩን ታሪኮች፣ የሚያመሳስሉን የጋራ ችግሮች ቁጥራቸው ቀላል አይደለም። ኢትዮጵያ ለእነሱ ሁለተኛ ቤታቸው ናት። ሰው ወደ ቤቱ ሲመጣ እንደ ቤተኛ እንጂ እንደ ባዳ አይስተናገድም። እናም እጃችንንና ልባችንን ከፍተን ልንቀበላቸው፣ ለትዝታ የሚተርፍ ቆይታ እንዲኖራቸው አድርገን ልናስተናግዳቸው፣ በሰላም እንደመጡ በሰላምና በሐሴት አቆይተን  ልንሸኛቸው ይገባል።
አሁን ጉባኤውን ለማከናወን የቀረን ሁለት ሳምንት ብቻ ነው። በዚህ ጊዜ ውስጥ አስፈላጊውን ቅድመ ዝግጅት አድርገን ጉባኤውን ማሳካት አለብን። የጉባኤው በአዲስ አበባ መካሄድ ትርጉሙ ብዙ ነው። ሰላማችንና ደህንነታችንን የምናስመሰክርበት፣ ለአፍሪካ ጉዳዮች ያለንን አቋም በድጋሚ የምናስመሰክርበት፤ የኢትዮጵያን መልካም ሁኔታ ለአፍሪካውያን ወገኖቻችን በተግባር የምናሳይበት፤ ከዚያም አልፎ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የምናገኝበት ጉባኤ ነው። እናም ጉባኤው የተሳካ እንዲሆን ከሁላችንም ብዙ ይጠበቃል።
የጸጥታ አካላት፣ ሆቴሎች፣ የትራንስፖርት አገልግሎት ሰጭዎች፣ እንዲሁም የመዝናኛና ቱሪዝም ስፍራዎች ከእናንተ ብርቱ ዝግጅት ይጠበቃል። የሚመጡትን እህትና ወንድሞቻችንን በኢትዮጵያዊ ጨዋነት ተቀብለን፣ ምቾትና ደህንነታቸውን ጠብቀን ማስተናገድ አለብን። በተለይም የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደርና ህዝብ- ለአካባቢ ጽዳትና ጸጥታ ትኩረት ሰጥተው ከዛሬ ጀምሮ የሚጠበቅባቸውን ሁሉ እንዲያደርጉ አደራ እላለሁ።
ታላቁ የነጻነት ታጋይና የይቅርታ አባት የሆኑት የቀድሞ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ኔልሰን ማንዴላ ስለ ሀገራችን ሲናገሩ “ኢትዮጵያ በምናቤ ውስጥ ሁሌም ልዩ ስፍራ አላት” ያሰኛቸው፣ ኢትዮጵያ ቅንነት በተሞላ ፊቷ ተቀብላ ስላስተናገደቻቸው እንጂ በሌላ ምክንያት አይደለም። ይህንን ሊናገሩ የቻሉት፣ የሀገራችንን ፍቅር ያልተለየው እቅፏን በማግኘታቸው ነው።
እናም ማንዴላን ባከበርንበት ልክ አሁንም የኅብረቱ አባላትን አክብረን እንድናስተናግዳቸው፣ በኩራት የምንጠቅሰው ኢትዮጵያዊ እንግዳ ተቀባይነትን ከነሙሉ ክብሩ ዳግም እንድንገለጥ አደራ እላለሁ።
ኢትዮጵያ አሸናፊ የምትሆነው በሁሉም መስኮች አሸናፊ ከሆነች ነው። ከእነዚህ አንዱ ደግሞ ለአፍሪካ የገባነውን ቃል ጠብቀንና አጽንተን መቀጠላችን ነው። ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ኅብረት ያላት አቋም መቼም ቢሆን አይለወጥም። የገባችውን ቃልም በማናቸውም ሁኔታ ውስጥ ሆና ማክበሯን ትቀጥላለች። ይሄንን አቋሟን ስለተገነዘቡ አፍሪካውያን ወገኖቻችንን በድጋሚ አመሰግናለሁ።
ኢትዮጵያ በልጆቿ ጥረት ታፍራና ተከብራ ለዘላለም ትኑር!!
ፈጣሪ ኢትዮጵያና ሕዝቦቿን ይባርክ!
ጥር 8 ቀን 2014 ዓ.ም



Saturday, 22 January 2022 00:00

“ተዋከበና!”

ለቴዲ አፍሮ ዉበት ያምራል እንዴ? ቁ ንጅናስ ያምራል?

          አንዳንድ ጊዜ ሰዎች “I didn’t do nothing” ወይም “I didn’t say nothing” ሲሉ መስማት አዲስ አይደለም። እጅግ በጣም አልፎ አልፎ ቢሆንም፣ እንግሊዝኛ ያፍ መፍቻ ቋንቋቸው የሆኑ ሰዎችም ሲሉት ይሰማሉ። በቋንቋው ህግ መሰረት ይህ ዓ.ነገር ጎደሎ ነው። “double negative” የሚፈጥረው  የ“positive” ትርጉም/ፍቺ ግድፈት ይመስለኛል። ሁለት ነጌቲቭ (“didn’t” እና “nothing”) ቃላት/ሃረጎች፣ አንዳንዴ ፖዚቲቭ ትርጉም የሚያስከትሉ መሆኑ ነው። “I didn’t do nothing” ወይም “I didn’t say nothing” በሚሉት ዓ.ነገሮች ውስጥ ለማለት የተፈለገው “ምንም አላደረግሁም”/“ምንም አልተናገርኩም” ሲሆን፣ ትርጉሙ ግን የተገላቢጦሹ ሊሆን እንኳን ባይችልም፣ በጣም ያደናግራል። እናም ጎደሎ ነው። እንዲህ አይነቱን ጎደሎ “ቋንቋ” (“ቋንቋ” እንደ አንድ የስነ-ጽሁፍ አላባ) አንዳንድ ጊዜ በስነ-ግጥም እና በዘፈን ግጥሞች ውስጥ ሰዎች ሊጠቀሙበት ቢችሉም እንኳን ጎደሎ ነው።
የቴዲ አፍሮ “ውበትሽ ያምራል”፣ “ቁንጅናሽ ያምራል” የሚሉትም ሃረጎች ጎደሎዎች ናቸው። ሲጀመር ቴዲ አፍሮ የልጂቱን “ውበትሽ” ሲል ማማሯንም ተናግሯል። “ውበትሽ ያስጠላል” እንደማይባለው ሁሉ፣ “ውበትሽ ያምራል”ም አይባልም። ምክንያት፦ ሁለት አፊርማቲቭ ቃላት አንድ ውበትን ለመግለጽ ተሰድረዋል። “አንድ ሰው የሴቲቱን ቁንጅናም ሲናገር “ማማሯንም’ ተናግሯል። በሌላ አነጋገር፤ ጸጉር፣ አይን፣ ዳሌ፣ ባት … ወዘተ ያምራል እንጂ ቁንጅና አያምርም። እንዲያውም በአንዳንድ ቋንቋዎች ህግ መሰረት፣ የሁለት “affirmative” ቃላት አንድ ላይ መሰደር በተቃራኒው “ኔጋቲቭ” የሆነ ፍቺ ይዞ ሊመጣ ይችላል። ስለዚህ ቴዲ በሃሳቡ ውስጥ የተከሰተችውን ልጅ … “ማስጠሎ ነሽ” ያላት ያህል ነው።
የ“ውበትሽ ያምራል” ግድፈት፣ የመለስተኛ/ሁለተኛ ደረጃ ተማሪ እያለሁ የተማርኩት እና “ጸያፍ አማርኛ/ቋንቋ” ውስጥ የሚመደብ ግድፈት ይመስለኛል። “ኢትዮጵያዊያኖች” የሚለው ቃል ጸያፍ ብዜት (plural) እንደሆነው ማለት ነው። “ኢትዮጵያዊያን” ብቻውን ብዙ (plural) ሆኖ ሳለ፣ የ“…ኖች” መደገም ጸያፍ ያደርገዋል። ያማርኛው ሊቅ  ሄኖክ የሺጥላ “ኤርትራዊያኖች” ሲል እንደሳተው ማለት ነው። “ቁንጅናሽ ያምራል”ም በጣም ጎደሎ ቋንቋ ነው።
ገጣሚ ሄኖክ የሺጥላ በቅኔ ዘረፋም አልተቻለም። በቅርቡ “ወልደማሪያም” ከሚለው ውስጥ የመጨረሻውን ፊደል በማንሳት፣ ሁለት ፍቺ ያለው ቅኔ ዘረፈልን።.. በዚህ ጉዳይ ላይ ከዚህ በላይ ዝርዝር ውስጥ መግባት በእውነት ራሴን በጣም ማውረድ ይሆንብኛል። “… እከተለዋለሁ ለሚለው ሃይማኖት እና አመልካታለሁ ለሚላት ማርያም እንኳን ትንሽ ክብር የለውም እንዴ?” የሚል የጅል ጥያቄም አልጠይቅ። … እንዲያው ለመሆኑ “ሰከን በል” የሚል ወዳጅ ዘመድ አጠገቡ የለውም?
“ተዋከበና!”
ኃያል ቃል ነው። ድምጻዊው ቴዎድሮስ በምናቡ፣ አጼው ሲሆን ያየውን ሁሉ እኔም በምናቤ አየሁ–በ”ተዋከበና” ውስጥ። ዋከባ፣ ግርታ፣ … የሼክስፔር “መሆን ወይም አለመሆን”… በአጼው ውስጥ… የእንግሊዝ ንግስት እንዳዘዘችው… አጼው በፊጥኝ ታስሮ እንደ እንሰሳ እየተነዱ ከመሄድ እና ካለመሄድ ጋር የህሊና ሙግቱ ሁሉ … ሲዋከብ … አንድ የሎሬት ጸጋዬ አማርኛ ግጥም ትዝ አለኝ … ሴባስቶቦልን በመቅደላ አፋፍ ላይ ለማድረስ ከፊሉ ሰራዊት ከመድፉ ኋላ ሆኖ ሲገፋ፣ ከፊሉ ደግሞ አፋፍ ላይ ሆኖ በመጫኛ ሲጎትት… እናም በስንት መከራ እና ጭንቅ አፋፍ ላይ የደረሰው ሴባስቶቦል ወደ ጠላት መተኮሱ ቀርቶ የኋሊት ፈንድቶ የፈጀውን የአጼውን ሰራዊት ብዛት… ለዚያ ሁሉ ሰራዊትም ሞት ምክንያት መሆን ራሱ ብቻውን የሚያስከትለው ፀፀት እና የጥፋተኝነት ስሜት በሞት እና በመኖር ላይ ጥልቅ ጥያቄ ያጭራል… የእንግሊዝ ወራሪዎች ተማርኮ መዘባበቻ እና መቀለጃ ከመሆን እና ካለመሆን፣ እናም እጁን ቢሰጥ ሊደርስበት የሚችለው የአካልም ሆነ የሞራል ጉዳት … ተዋከበና… እና ስጋት እና ጭንቀቱ፣ …ማን ነበር ጀግንነት የሚፈጠረው በፍርሃት እና በጭንቅ ውስጥ ነው ያለው? ጭንቀት እና ድፍረት… ፈሪ ሲፈራ ኖሮ፣ ኖሮ፣ ኖሮ እየፈራ የሞት ሞት ይሞታል። … ቴዎድሮስ ካሳሁን፣ አባት ካሳሁን፣ ልጃቸውን “ቴዎድሮስ” የሚል ስም ሲያወጡለት… አጼውንም ሆነ ስለ ኢትዮጵያ አንድነት ያላቸውን እምነት ጭምር አውርሰውት ነው ያለፉት…  ያሰኛል…። ግን…
ግን ግን… አጼ ቴዎድሮስን ያህል ታላቅ፣ ጠላቶቹን እንግሊዞችንም ሳይቀር ያስደመመ እና ያስገረመ መሪ፣ በሜዲያ እንዳይቀርብ ብቻ ሳይሆን፣ ከታሪክ መጽሃፍቶችም ውስጥ እንዲጠፋ እየተደረገ ባለበት በህወሃት ዘመን፣ ቴዲ ሞክሼውን እንዲያ ባደነቀበት እና ባነገሰበት በዚያ ውብ ግጥሙ መሃል … “አናሳዝንም ወይ…?” … ምነው ቴዲ? ድንኳን ተክለን ሃዘን እንቀመጥ እንዴ? ካሳን ያህል ጀግና እና ቆራጥ መሪ የሚዘክር ዜማ እና ግጥም “ዘራፍ” “እምብኝ” የሚል እንድምታ ያለው፣ አገሪቱን ከገባችበት የጎሳ አገዛዝ እና ፖለቲካ ቅርቃር መንጥቆ የሚያወጣ፣ የሚያስቆጭ የጀግና ግጥም እንጂ … “አናሳዝንም ወይ” … አያስኬድም። ለማንኛውም ቴዲ ለወደፊት ግጥሞቹን በባለሙያ ቢያስፈትሽ ከዚህም በላይ ውብ ስራ ይዞልን እንደሚቀርብ ተስፋ አደርጋለሁ።
አማርኛ እየሞተ ነው። ቴዲ ድምጻዊ ነው። ቴዲ አፍሮ አማርኛን፣ የአማርኛ “ጋዜጠኛ” እና “ገጣሚ”የሆኑ አንዳንድ ሰዎች የገደሉትን ያህል አልገደለውም። አሁን አሁን ይናገር ይጽፈው ነገር ሁሉ ባይመቸኝም፣ የነውረኛነቱ እና “ምንችክ” የማለቱ ነገር ቢያስጠላኝም፣ ጥቂት ግጥሞቹን የምወድለት ሄኖክ የሺጥላ ባንድ ወቅት ያነበበውን ግጥም አድምጬ ገርሞኝ ገርሞኝ “በዚህስ ላይ መጻፍ አለብኝ… እንዲህ “አንቱ” የተባለ የአማርኛ ገጣሚ “በላክ”፣ “ጠጣክ”፣ “መጣክ” ሲል እያየሁ ዝም አልልም ብዬ ተነሳሁ። “ከመጻፍ ይልቅ በቪዲዮው ላይ አርትኦት ሰርቼ ለምን አላቀርብም?” … ብዬ፣ የአንድ ደቂቃ ቪዲዮ ለመስራት ከሳምንት በላይ ደክሜ፣ ለአንድ ወዳጄ በድረ-ገጹ ላይ እንዲያወጣው ላክሁለት።
ደውሎ “ምንድነው የላክኸው?” አለኝ።
“ሰምተኸዋል?” አልኩት። ሰምቶታል፣ አይቶትማል።
እየገረመኝ “ምንም ግድፈት አይታይህም?” አልኩት።
እንዳልታየው ነገረኝ። በአማርኛ “በላህ” “ጠጣህ”… እንጂ “በላክ”፣ “ጠጣክ”… እንደማይባል ተናግሬ ሳልጨርስ፣ “ይሄ እንኳን ኢምንት ነው….” አይነት መልስ ሰጠኝ። ከዚያ በላይ ለማስረዳት መሞከር ድካም መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ ፈረንጆቹ አንድ ያልተለመደ/ህገ-ወጥ፣ ወይም ከዚህ በፊት እንደ ነውር ይታይ የነበረ ነገር መዘውተሩን ሲያዩ “the new normal” እንደሚሉት አይነት፣ ይሄም ነገር “the new normal ነው” ብዬ ዝም አልኩ። አሁን አሁን ሳስተውል፣ “መጣክ”፣ “በላክ” የሚለው (የሚጽፈውም) ሰው ብዛት መሳ ለመሳ ነው።
 በጥቅሉ ሌላ ምትክ ያልተበጀለት የአማርኛ ቋንቋ እና ስነ-ጽሁፍ እየሞተ ነው። ቋንቋ (ስነ-ጽሁፍ) የዕድገት ሁሉ መሰረት ነው፣ ስነ-ጽሁፍ በሞተበት ማህበረሰብ ሁሉ እድገት እና ስልጣኔም ሞቷል።
ዘ-ሃበሻም የአዲስ ሙዚቃ መውጣት “ሰበር ዜና” የመሆኑን እውቀት በየትኛው የጋዜጠኝነት ትምህርት እንዳገኘችው እግዜር ይወቅ። እንቶ ፈንቶውን ሁሉ “ሰበር ዜና” እያለ የሚያወጣው የፌስ ቡክ ጋዜጠኛና ታጋይ ሁሉ በዚህ አይነት ምን ይፈረድበታል? አሁን አሁን በ“ሰበር ዜናው” መብዛት ሳቢያ፣ “ሰበር ዜና” የሚል ሳይ ልቤ መደንገጡን አቁሟል።
 የአማርኛውን ነገር መተው ነው። “…ይዚት …” ስንቱን ነቅሼ እችላለሁ? የግድፈቱ ብዛት የ”ሽንፍላ …” ያህል ነው። ደሞስ የህወሃት “ድርድርን የማደናቀፍ…” ጉዳይ አዲስ ነው’ንዴ?፣ “አሳዛኝ” የሚያደርገውስ ምንድነው? … መቼም ጋዜጠኛ ተሁኖ ልብ ውልቅ ብሏል! ምናለ እንደ ብዙዎቹ እንዲሁ የተሰጣቸውን ብቻ ለጥፈው ቢያወጡ?… እነዚህ ጋዜጠኞች  ያልገባቸው ነገር ቢኖር፣ በሙያው ላይ ብቻ ሳይሆን በአገርም ላይ እያደረሱት ያለው ጉዳት… የእረኛውን እና የነብሩን አይነት ነው።
እረኛው አፋፍ ላይ ቆሞ “ነብር … ነብር መጣብኝ…” እያለ ሲጮህ የሰሙ መንደርተኞች እየተጠራሩ አንካሴና ጦራቸውን እየሰበቁ ካፋፉ ሲወጡ…”አይ ቀልዴን ነው” ይላቸዋል። “የልጅ ነገር..” ብለው ይመለሳሉ። እረኛው እንደገና በማግስቱ “ነብር መጣብኝ…” ሲል መንደርተኛው እንደገና ግልብጥ ብሎ እየተሯሯጠ ሲደርስ … “አይ ቀልዴን ነው…” ብሎ ይመልስላቸዋል። ለሶስተኛ ጊዜ እንደዚሁ “ነብር…” ሲል “አይ ልማዱ ነው! ተውት…” ብለው ዝም! ለካስ አያ ነብር የምር መጥቶ ኖሮ ልጁን አንጠልጥሎ ይዞ ጥርግ! የጋዜጠኝነትን ሙያ እየገደላችሁት ያላችሁት ይኼን ያህል ነው። ሙያን የመግደል፣ የሞራልም ወንጀል ነው።
አንድ ዜና “ሰበር ዜና” የሚሆነው የመደበኛውን ዜና ሂደት ለማቋረጥ የሚያደርስ ታላቅ እና አዲስ ክስተት ሲከሰት፣ እጅግ ጠቃሚ እና አንገብጋቢ መሆኑ በኢዲቶሪያል ቦርዱ ተመክሮበት መደበኛው ፕሮግራም ተቋርጦ የሚገባ ነው። የዘሃበሻ “ሰበር ዜና” ከመውጣቱ ከወራት በፊት ጀምሮ ዘፈኑ እንደሚለቀቅ ሲነገረን ነው የኖርነው፣ በራሱ በዘ-ሃበሻ እና በሌሎችም ሶሻል ሜዲያዎች አልበሙ ለገበያ እንደሚውል ሲነገረን ነው የከረምነው። ይሁን እንኳን ቢባል የቴዲ ዘፈን ሰበር ዜና ሊሆን የሚችለው በኢትዮጵያ ድምጻዊያን ታሪክ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ በቢልቦርድ ላይ የመውጣቱ ጉዳይ ይመስለኛል። ቢልቦርድ ላይ የመውጣቱም ጉዳይ ቢሆን ከጀርባው የሚናገረው አያሌ ነገር አለ። መቼም ኢትዮጵያ ውስጥ ያለ ህዝብ እንዲህ ለመቀናጣት የሚያስችል አቅም ኖሮት “አይቲዩን”ን አጣብቦ “ኦንላይን” ገብቶ በዶላር ለመግዛት አቅም ያለው አይመስለኝም። የገዛው ስደተኛው ነው። የተሰደደውንም ህዝብ ብዛት፣ በአገሩ መኖሪያ ያጣ ህልቆ መሳፍርት የሌለው ህዝብ መሆኑንም ይናገራል።
ሌላው በቴዲ ግጥሞች እና ዜማዎች ላይ ሲያከራክር የነበረው ባህላዊው የጎንደር ዜማው ነው። “የይርጋ ዱባለን ስራ ነው የደገመው…” “አይደለም…” አይነት ክርክሮች ያነበብሁ መሰለኝ። ዜማው የይርጋ ዱባለም የቴዲ አፍሮም ሊሆን ይገባ አይመስለኝም። እንደ ስነ-ቃል ሁሉ የህዝብ ሃብት ነው። በተለይ የዜማው ባለቤት ህዝብ ነው።
ቴዲ አገሩን ይወዳል። እዚህ ላይ ማንሳት ባያስፈልግም ስለ ግል ቤተሰቡ እና ልጆቹ የሰማሁት በጣም ገርሞኛል። እውነትም አገሩን ይወዳል። ለሃገሩ ሲል ዋጋ ከፍሏል። ወደፊትም ሊያስከፍለው ይችላል። ቴዲ ሽልማቱ ይገባዋል። ግሩም ድምጻዊ ነው። ለኔ ከድምጻዊነቱ በላይ የሚጎላብኝ ግን ጥሩ የህዝብ ግንኙነት (“የፐብሊክ ሪሌሽንስ”) ሰብዕናው ነው! የት? እንዴት? ለማን? እና ምን? መናገር እንዳለበት የሚያውቅ ብልህ ሰው ነው (“ብልጥ” አላልሁም)። “ብልህ” ለሚለው አማርኛ በጣም የሚቀርበው እንግሊዝኛ “Smart/Intelligent” ይመስለኛል።
("ጎልጉል" ከተሰኘው የድረ ገጽ ጋዜጣ የተወሰደ)



 የአለማችን 10 ባለጸጎች ሃብት በዘመነ ኮሮና በእጥፍ ጨምሯል


              ታዋቂው ፎርብስ መጽሄት የአመቱን የዩቲዩብ ከፍተኛ ተከፋዮች ዝርዝር ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን ሚስተር ቢስት በሚል ቅጽል ስሙ የሚታወቀው የ23 አመቱ ጂሚ ዶናልድሰን በ54 ሚሊዮን ዶላር ክፍያ የ1ኛ ደረጃን ይዟል፡፡
በዩቲዩብ የተለያዩ ቪዲዮዎችን በመልቀቅ የሚታወቀውና በአሜሪካና በካናዳ የፋስት ፉድ ዴሊቨሪ አገልግሎት የጀመረው ዶናልድሰን፤ በአመቱ ከአስር ቢሊዮን ጊዜያት በላይ በታዩት ቪዲዮዎቹ ብዙ ክፍያ በማግኘት ባለፉት ሶስት ተከታታይ አመታት ቁጥር አንድ የዩቲዩብ ተከፋይ ከነበረው የ10 አመቱ ታዳጊ ዩቲዩበር ራያን ካጅ ክብሩን መረከቡን ፎርብስ ያወጣው መረጃ ያሳያል፡፡
ከቦክሰኝነት ወደ ማህበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ ፈጣሪነት የተሸጋገረው ጃኪ ፖል በ45 ሚሊዮን ዶላር ክፍያ 2ኛ ደረጃን ሲይዝ፣ የጌም ፈጣሪው ማርኪፕለር በ38 ሚሊዮን ዶላር ሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡
እስከ አስረኛ ደረጃን የያዙት የአመቱ ከፍተኛ ተከፋይ ዩቲዩበሮች በፈረንጆች አመት 2021 በድምሩ 300 ሚሊዮን ዶላር ክፍያ ማግኘታቸውን የጠቆመው ፎርብስ፤ ይህም ካለፈው አመት የ40 በመቶ ዕድገት ማሳየቱን አመልክቷል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፣ የአለማችን ቀዳሚ 10 ባለጸጎች አጠቃላይ የሃብት መጠን የኮሮና ወረርሽኝ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ በእጥፍ ያህል መጨመሩን ያስታወቀው ኦክስፋም ኢንተርናሽናል የተባለው አለማቀፍ ተቋም፤ ወደ ድህነት የሚገቡ ሰዎች ቁጥር በአንጻሩ በከፍተኛ ሁኔታ ማደጉን ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ አመልክቷል፡፡
ወረርሽኙ በተቀሰቀሰበት መጋቢት ወር 2020 የአስሩ ቢሊየነሮች አጠቃላይ ሃብት 700 ቢሊዮን ዶላር እንደነበር ያስታወሰው ተቋሙ፣ በህዳር ወር 2021 ይህ ሃብት ወደ 1.5 ትሪሊዮን ዶላር ማደጉን የገለጸ ሲሆን፣ 160 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በአንጻሩ ወደ ድህነት መግባታቸውን አመልክቷል፡፡
የገቢ መቀነስ በመላው አለም በየቀኑ 21 ሺህ ያህል ሰዎችን ለሞት እየዳረገ ይገኛል ያለው ተቋሙ፣ የቢሊየነሮች ሃብት ግን በእጅጉ እያደገ መሆኑን በመጠቆም ለአብነትም የአለማችን ቁጥር አንድ ባለጸጋ ኤለን መስክ ሃብት በተጠቀሰው ጊዜ በ1000 በመቶ ማደጉን አስረድቷል፡፡


በአመቱ 486.2 ሚሊዮን ሰዎች በኢንተርኔት መዘጋት ተጽዕኖ ደርሶባቸዋል

           ባለፈው የፈረንጆች አመት 2021 ብቻ በመላው አለም የሚገኙ የተለያዩ አገራት የኢንተርኔት አገልግሎትን በመዝጋታቸው ሳቢያ በድምሩ 5.45 ቢሊዮን ዶላር ያህል ማጣታቸውን አንድ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
ቶፕ ቪፒኤን የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ይፋ ባደረገው ሪፖርት እንዳለው፣ የኢንተርኔት መዝጋት እርምጃዎች ባለፈው አመት በአለማቀፍ ደረጃ የ36 በመቶ ጭማሪ ያሳዩ ሲሆን በአመቱ በመላው አለም የሚገኙ 486.2 ሚሊዮን ሰዎች የኢንተርኔት መዘጋት ተጽዕኖ እንደደረሰባቸው ይታመናል፡፡
በ2021 የኢንተርኔት አገልግሎትን በመዝጋት ከፍተኛ ገንዘብ ያጣችው ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ማይንማር ስትሆን 2.8 ቢሊዮን ዶላር ማጣቷን የጠቆመው የተቋሙ ሪፖርት፤ ናይጀሪያ 1.5 ቢሊዮን ዶላር ያህል በማጣት ሁለተኛ፣ ህንድ በ582.8 ሚሊዮን ዶላር ሶስተኛ ደረጃን መያዛቸውን አመልክቷል፡፡
በመላው አለም የኢንተርኔት አገልግሎት በድምሩ ለ30 ሺህ ሰዓታት ያህል የተዘጋ ሲሆን፣ ለረጅም ጊዜያት ኢንተርኔት በመዝጋት ደግሞ ማይንማር በ12 ሺህ 238 ሰዓታት፣ ኢትዮጵያ በ8ሺህ 864 ሰዓታት፣ ናይጀሪያ በ5ሺህ 40 ሰዓታት ከአንደኛ እስከ ሶስተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውን መረጃው ይጠቁማል፡፡
ለኢንተርኔት መዘጋት ቀዳሚው ምክንያት ተደርጎ የተቀመጠው ወታደራዊ መፈንቅለ መንግስት ሲሆን፣ ፖለቲካዊ ውጥረትን መቀነስና የመረጃ አፈናም በምክንያትነት ይጠቀሳሉ፡፡
በአመቱ በመላው አለም ለ10 ጊዜያት ወይም በድምሩ ለ12 ሺህ 379 ሰዓታት የተዘጋው ትዊተር በብዛት በመዘጋት ቀዳሚነቱን የያዘ ሲሆን ዋትሳፕና ኢንስታግራም ይከተላሉ፡፡


የስነ ተዋልዶ ጤና ሰፋ ያሉ ጉዳዮችን የሚመለከት ነው፡፡ እርግዝናና ልጅ መውለድ፤ የሴ ቶች፤ የህጻናት፤ የታዳጊዎችና የወንዶች ጤንነት ከስነልቡና…. ከአካል… ከወሲባዊ ጥቃት መከላከል እና ደህንነታቸው እንዲጠበቅ ማድረግ፤ ያልተጠበቀ እርግዝናን እና ደህንነቱ ያልተጠበቀ ጽንስ ማቋረጥን መከላከል፤ የቤተሰብ እቅድ ዘዴ፤ የምክር እና የህክምና አገልግሎት እንዲያገኙ ማድረግን ሁሉ ይመለከታል። የስነተዋልዶ ጤና ኤችአይቪ ኤይድስን ጨምሮ  በወሲባዊ ግንኙነት ምክንያት የሚተላለፉ በሽታዎችን መከላከልና ጎጂ ልማዳዊ ድርጊቶችን ማስወገድን ይጨምራል፡፡
የስነተዋልዶ ጤናን ለመጠበቅ የሚሰጠው አገልግሎት በሰዎች ፍላጎት ላይ የተመሰረተ እና ጉዳት ለደረሰባቸው ሰዎች በተለይም ለሴቶች የተለየ ትኩረት የሰጠ መሆን አለበት፡፡ የህብረ ተሰቡን ማህበራዊና ባህላዊ ገጽታዎች ያገናዘበ እና ያከበረ መሆን አለበት፡፡
ግጭት በተከሰተባቸው እና ከአካባቢያቸው በተሰደዱ የህብረተሰብ ክፍሎች ላይ የደረሰ ችግር ቢኖር የስነተዋልዶ ጤና አገል ግሎቱ የሰው ልጆችን መብት ባከበረ መልኩ መሰረታዊ የሆኑ ፍላጎቶችን ለምሳሌም መጠለያ፤ ምግብ፤ ውሀ እና የጽዳት አገልግሎትን ባካተተ መልክ ቢሆን ትክክለኛው አሰራር ይሆናል፡፡   
የአለም የጤና ድርጅት እ.ኤ.አ 2000
The open public journal 2020 እንዳስነበበው በአለም አቀፍ ደረጃ ሊባል በሚችል ሁኔታ በተለያዩ ጊዜያት ወታደራዊ ግጭቶች ከውጭና ከውስጥ (እርስ በእርስ) በሚባል ደረጃ ተከስ ተዋል፡፡ በኤሽያ፤ ሲሪያ፤ አፍጋኒስታን እና ኢራቅ በቅርብ ጊዜ በጣም አስከፊ በሆነ ደረጃ የተ ከሰቱ ግጭቶች ነበሩ፡፡ በአፍሪካም በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ፤ ደቡብ ሱዳን እና መካከ ለኛው አፍሪካ እንዲሁ ግጭቶች ተከስተዋል፡፡ በአሜሪካም ሜክሲኮ በተመሳሳይ ግጭቶች እና የወንጀል ድርጊቶች ስለነበሩ የእናቶችና የህጻናትን ሞትና አካል ጉዳት ለመከላከል የተ ሰሩ በጎ ስራዎችን እጅግ ወደሁዋላ እንደጎተቱና ምንም ጥረት እንዳልተደረገ የሚያስቆጥር ውጤት እንዳስከተሉ እውን ነው፡፡ ይህንን በተለይ ከአፍሪካ አንጻር ለሚመለከተው ከፍተኛ ድህነትና ደካማ የሆነ የጤና አገልግሎት ባለበት ሁኔታ ችግሩን የበለጠ እንደሚያገዝፈው አይጠረጠርም፡፡ ሰዎች ግጭት በሚነሳባቸው አካባቢዎች ሁሉ በተለይም ሴቶችና ህጻናት አካባቢያቸውን ለቀው እንደሚሰደዱና ከስነተዋልዶ ጤና አገልግሎት ጋር በተያያዘ ስደት ባለበት ሁኔታ በቂ የህክምና ባለሙያና መድሀኒት እንዲሁም የተለያዩ አገልግሎቶች እጥረት እንደሚከሰት መረጃው ይገልጻል፡፡
በግጭት ወቅት በህክምናው ዘርፍ በሚኖረው በጣም የተዳከመ የህክምና አገልግሎት አሰ ጣጥ ምክንያት ሊከላከሉዋቸው የሚቻልና ለጉዳት የማያደርሱ ሕመሞች ሁሉ ሰዎችን የሚጎዱ ሲሆን የውሀ እጦትና የጽዳት ማጣት ለመመረዝ ስለሚያበቃ በተለይም በስነ ተዋልዶ ጤና ዙሪያ ከፍተኛ ችግር ይከተላል፡፡ በእርግጥ እንደ ወባ፤ታይፎይድ የመሳሰሉት ሁሉ የወታደራዊ ግጭትን በመሸሽ ለሚሰደዱ ሰዎች አስከፊ ሕመሞች ናቸው፡፡
ወታደራዊ ግጭት በሚደረግባቸው አካባቢዎች የሚከሰቱ ችግሮችን መረጃው እንደሚከተለው ያስነብባል፡፡
ከፍተኛ የሆነ የምግብ እጥረት አንዱ ነው፡፡ ምንም እንኩዋን የተቻለውን ያህል ድጋፍ ይደረጋል ቢባልም ሰዎች በቤታቸው ውስጥ እንደሚኖሩበት ሁኔታ ሊሟላ አይችልም፡፡ ምናልባትም በድህነት የሚኖሩ እንኩዋን ቢሆኑ በመኖሪያ ቤታቸው እንደአቅም በለመዱት ሁኔታ መኖር ለሰዎች ተስማሚ ነው፡፡
በእርግዝና ላይ ላሉ ሴቶች፤ ለህጻናት፤ ለሽማግሌዎች፤ ለታመሙ ሰዎች አስፈላጊውን ለማሟላት የሚያስችል አቅም ካለመኖሩም በላይ ቢኖር እንኩዋን ወደ ገበያ ሄዶ ተፈላጊውን ነገር ማግኘት አይቻልም፡፡ ምክንያቱም ሊገበያዩ የሚችሉባቸው ቦታዎች ስለሌሉ ነው፡፡
በስደት ወቅት በሰዎች ላይ የሚደርስ ሕመም እንኩዋን ቢኖር ለማሳከም የሚቻልበት የህክምና ቦታ አለመኖሩ በስደት ላይ ላሉ ሰዎች እጅግ አስቸጋሪ ይሆናል፡፡
በስደት ወቅት ህጻናቱን፤ ሽማግሌዎችን፤ እርጉዝ ሴቶችን እና የታመሙ ሰዎችን በቤት ውስጥ በመንከባከቡ ረገድ የሴቶችና ልጃገረዶች ሚና እጅግ በጣም ውስንና አስቸጋሪ ነው፡፡ ወደ ገበያ መሄድ፤ ምግብ ማብሰል፤ ጽዳትን መጠበቅ፤ ልብስን ገላን የመሳሰሉ ነገሮችን ማጠብ ውሀ በተለመደው መንገድ ቀድቶ ማቅረብ የመሳሰሉት ነገሮች እጅግ ከባድ ናቸው፡፡ ሴቶች በስደት ወቅት ቤተሰብን የመንከባከብ ተግባር ለመፈጸም በቀን ውስጥ እስከ 11 ሰአት ድረስ እንደሚያጠፉ ተመልክቶአል፡፡ በግጭት ምክንያት በሚፈጠረው ስደት የተነሳ ሴቶች የስነተዋልዶ ጤናቸውን ካለመንከባከብ በተጨማሪ ልፋታቸው ከባድ እና ከንቱ ነው፡፡
በግጭት ወቅት ሌላው የሚያጋጥመው ነገር ሀብትን ማጣት ነው፡፡ አብዛኞቹ ለስደት የሚዳረጉ ቤተሰቦች ቤታቸውን፤ የሚያርሱትን መሬት፤ ሰብላቸውን፤ ገንዘባቸውንና ያፈሩትን ሀብት ትተው ወደማያውቁት አዲስ ስፍራ እንዲሰደዱ ግድ ይሆንባቸዋል፡፡  
መጠለያ ማግኘት በስደት ላይ ላሉ ሰዎች አስቸጋሪ ነው፡፡ በተለይም በእርግዝና ላይ ላሉ ሴቶች፤ ጨቅላ ህጻን ለያዙ ወይንም በቅርብ ጊዜ ለወለዱ፤ ለህጻናት እና ለመሳሰሉ ሁሉ መጠለያ አለማግኘት ከባድ ነው። ምናልባትም በሰፊ አዳራሽ ወይንም ከሸራ፤ ከቆርቆሮ በመሳሰሉት በተሰሩት መጋዘኖች በእምነት ቦታዎች እና በመሳሰሉት ስፍራዎች በብዛት ሆነው ሊሰፍሩ ይችላሉ፡፡ ለጊዜው እንቅልፍን ሸለብ ለማድረግ ያህል ካልሆነ በስተቀር ለመኖሪያነት እጅግ አስቸጋሪ ነው። ከልክ በላይ በተጨናነቀና ከለላ ወይንም ለጥበቃ በማያመች ሁኔታ ውስጥ መኖራቸው ሊያደርስ ከሚችለው ጉዳት መካከል ሴቶችና ልጃገረዶች ተገድዶ ለመደፈር አደጋ ሊጋለጡ ይችላሉ፡፡  
ለስደት የተዳረጉ ልጃገረዶችና ሴቶች ተገዶ የመደፈር አደጋ ሲገጥማቸው ምናልባት ያልተ ፈለገ እርግዝና ቢገጥማቸው፤ ደህንነቱ ያልተጠባ ጽንስ ማቋረጥን ቢሞክሩ፤ ወይንም በግብረ ስጋ ግንኙነት ምክንያት የሚተላለፈው ሕመም ወይንም ለኤችአይቪ ኤይድስ ቢጋለጡ እራሳቸውን በአስቸኩዋይ ሊከላከሉበት የሚችሉት የህክምና አገልግሎት በቅርብ ማግኘት ስለማይችሉ በወቅቱም ይሁን በወደፊት ሕይወታቸው ለችግር ሊጋለጡ ይችላሉ፡፡
በግጭት ምክንያት የሚሰደዱ ቤተሰቦች ከሚያጡአቸው ጥቅሞች መካከል ምግብ ነክ ያል ሆኑ ቀላል የሚመስሉ ግን ቀላል ያልሆኑ ነገሮች አሉ፡፡ ለምሳሌም …ፍራሽ፤ ብርድልብስ፤ ትራስ፤ የውሀ ማጠራቀሚያ (ጀዲካን)፤ የማብሰያ እቃዎች፤ የጽዳት መጠበቂያ፤ ሳሙና እና የሚለብሱት ልብስ በነበሩበት ቦታ ተትተው የሚቀሩ ወይንም እንደልብ መሸመት የማይቻል በመሆኑ በስደት ጊዜ ለማግኘት አስቸጋሪ ከሚሆንባቸው መካከል ይመደባል፡፡
በግጭት ወቅት ከጥቅም ውጭ ከሚሆኑ አገልግሎት መስጫዎች መካከል የመጠጥ ውሃ ቦኖዎች የሚጠቀሱ ናቸው፡፡ አብዛኞቹ ውሀ የሚቀዳባቸው ቦታዎች እና መጸዳጃዎች በግጭቱ ምክንያት አደጋ ስለሚደርስባቸው ግጭቱን በመፍራት የሚሰደዱ ሰዎች በደረሱበት ቦታ ይህንን የንጹህ ውሀ አገልግሎት ለማግኘት ይሳናቸዋል፡፡
በስደት ላይ ያሉ ሰዎች ለመጠጥም ይሁን ለጽዳት የሚያውሉት ውሀ ማጣታቸው በመጠ ጥም ይሁን በጽዳቱ በኩል ለውሀ ወለድ በሽታዎች እና ለኢንፌክሽን ሊያጋልጣቸው  ይች ላል፡፡ በሌላም በኩል ውሀውን ለማግኘት እርቀው መጉዋዛቸው ግድ ስለሚሆን በዚህ ሳቢያ ለጥቃት ሊጋለጡ ይችላሉ፡፡
ሴቶች ወይንም ልጃገረዶች የሽንት ቤት መጸዳጃዎችንም ሆነ የወር አበባ መቀበያን በተገቢው ሊያገኙ ስለማይችሉ ለኢንፌክሽን ሊጋለጡ ይችላሉ።
በግጭት ምክንያት ከአካባቢያቸው የተፈናቀሉ ሴቶች እና ወንዶች የተለያየ የመጸዳጃ ቦታ ዎች ስለማይኖራቸውና እንዲያውም ራቅ ብለው በመሄድ ክፍት በሆኑ ሜዳዎች ለመጠቀም ስለሚገደዱ ሴቶችና ልጃገረዶች ክብራቸውን፤ ጤንነታቸውን በመንከባከብ ረገድ ከፍተኛ የሆነ ችግር ይገጥማቸዋል The open public journal 2020 እንዳስነበበው፡፡
ግጭት በሚኖርባቸው አካባቢዎች የቤተሰብ እቅድ ዘዴን ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም። የእናቶችና ጨቅላ ልጆቻቸውን ደህንነት በሚመለከት አገልግሎት መስጠት እጅግ አስቸጋሪ ነው፡፡ ከጾታዊ ጥቃት ጋር በተያያዘ እና አደገኛ የሆኑ የወሲብ ባህርይዎችን መከላከል ከባድ ይሆናል፡፡ የስነተዋልዶ ጤናን እንዲጠበቅ ማድረግ በተለይም ለሴቶች የሰብአዊ መብትን ከማክበር ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ይህንን መብት አለምአቀፍ አካላት የተቀበሉትና በአለምአቀፍ ግብ እንዲሟላ ስምምነት የተደረሰበት እንዲሁም የሚተገብሩት ሆኖ ሳለ ነገር ግን በሚነሱ ግጭቶች ሳቢያ ሲሸራረፉ ይታያል። ይህንን ለማስተካከል የሚወሰዱ እርምጃዎችን በጠቅላላ ባንመለከትም የኢትዮጵያ የጽንስና ማህጸን ሐኪሞች ማህበር ከሌሎች አካላት ጋር በመተባር በማድረግ ላይ ያለውን በሚቀጥለው እትም ለንባብ እንላለን፡፡



 አንድ የትወና መምህር ስለሰውነት እንቅስቃሴ ሲያስተምሩ የሚከተለውን ተረትና ምሳሌ በአስረጂነት አቅርበው ነበር ይባላል። እነሆ፡-
“ከዕለታት አንድ ቀን አንድ እጅግ በጣም ባለፀጋ፣  የናጠጡ ሀብታም ሰው ነበሩ። ብርቄ የሚባል አሽከር ነበራቸው። ከሚወዷቸው ባለቤታቸው የወለዱትም አንድ ወንድ ልጅም ነበራቸው።
ብርቄ እኚህን ሀብታም ሰው እጃቸውን ባስታጠባቸው ቁጥር፤
“ጌታዬ እርሶ ቢሞቱ ይህ ዓለም ይበቃኛል። በቃ፤ ገዳም እገባለሁ” ይላል።
ጌትዬውም፤
“ተው ብርቄ አታረገውም፤ ያልሆነ ቃል አትግባ” ይሉታል።
ብርቄም፤
“ይመኑኝ ጌታዬ እርሶ በዚህ ዓለም ከሌሉ፣ ቤቴ ገዳም ብቻ ነው” ይላቸዋል።
“በል እንግዲያው ለዚህ ታማኝነትህ ከሳጥኑ ውስጥ አንድ ኩታ አውጣና ልበስ። ሸልሜሃለሁ!” ይሉታል። ብርቄም ኩታውን ያመጣና እፊታቸው ይለብሳል። በተደጋጋሚ እጃቸውን ባስታጠባቸው ቁጥር፣ እንደተለመደው ቃል ይገባል። ጌታውም እንደተለመደው ይሸልሙታል።
መቼም ሰው ሆኖ መሞት አይቀሬ ነው - ዞሮ ዞሮ ከቤት ኖሮ ኖሮ ከመሬት ይሏልና ጌትዬው ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።
ብርቄም እዚያው ቤት ለተተኩት ለቀጣዩ ጌታ ማገልገሉን ቀጠለ። ብዙ ጊዜም አለፈ። አንድ ቀን አዲሱ ጌታው ግብር አግብተው ሰው ሁሉ አረፍ ካለ በኋላ፤ በድንገት የዱሮ ጌታው በአፅም መልክ በፃዕረ-መንፈስ ተከሰቱና ብርቄን እንዲህ አሉት፡-
“ብርቄ፤ ደህና ነህ ወይ? ሚስቴስ ደህና ነች ወይ?
ልጄስ ደህና ነው ወይ? አንተስ? አልመነንክም?” ብለው ቢጠይቁት፤
ብርቄ እንዲህ መለሰ፡-
“ሚስትዎ ደህና ናቸው፣
ልጅዎትም አድጓል፤
ግን እኔ አልመነንኩም!” ብሎ ቢነግራቸው፤
(የእጅ ጣቶቻቸውን ወደታች ወደላይ እያወናጨፉ)
“አዬ ጉድ!
አዬ ጉድ!
አ… ዬ ጉድ!”
ያሉበት ረገፈ ጣታቸው።
*   *   *
ከነገር ሁሉ ከባድ እሰው ፊት ቃል መግባት ነው። በአደባባይ ቃል መግባት አደገኛ ነው። በተለይ በማያስተማምን ጊዜና ወቅት ውስጥ ተሆኖ፣ ቅጽበታዊ ውዳሴንና ሙገሳን አገኝ ብሎ፣ የማይፈጽሙትን ቃል መግባት፣ ከጥቅሙ ጉዳቱ ይበዛል። ለዛሬ የተሳካ ቢመስለንም እንኳ ነገ ዋጋ ያስከፍለናል። ያስሳጣናል። ተዓማኒነትም ያሳጣናል። አድሮም ያጋልጠናል። እንደዚህ ያለው ሁኔታ በመሪ፣ በፓርቲ፣ በድርጅትና በህዝብ ኃላፊ ዘንድ ከታየ ደግሞ አገር ይበድላል፤ ህዝብንም እጉዳት ላይ ይጥላል።
ለአንድ አገር አመራር መሻሻልና እድገት ወሳኝ ከሚባሉት ፍሬ ጉዳዮች አንዱ የልዩነት አፈታት ነው። ያ ደግሞ ልዩነት ላይ ካለን አመለካከት የሚመነጭ ነው።  በማናቸውም የፖለቲካ ሁኔታ ውስጥ ልዩነት ሊከሰት ይችላል። ፈረንሳዮች፤
Vive la difference ይላሉ። “ልዩነት ለዘለአለም ይኑር” እንደማለት ነው። ማናቸውም የፖለቲካ ልዩነት በአግባቡና በወቅቱ ከተፈታ እንደ አንድ ለውጥ አንቀሳቃሽ ሞተር የሚታይ ነው። ምነው ቢሉ፤ አንድም የሰለጠነ ዘዴ በመሆኑ፣ አንድም ዲሞክራሲያዊ በመሆኑ ነው። ከሁሉም በላይ ደግሞ ከጦርነት  ይልቅ በሰላም፣ ከጦር ሜዳ ይልቅ በክብር ጠረጴዛ ዙሪያ ችግርን የመፍታት ሁነኛ ዘዴ በመሆኑ ነው። እንደሚታወቀው አገራችን ጦርነት ተለይቷት አያውቅም። ሁሌም “ Seize the time seize the gun” (ጊዜና ጠመንጃን ጨብጥ፣ ወይ ይዘህ ተገኝ) ነው መመሪያችን። “ብምርህ አይማረኝ!” ነው መፈክራችን። ከዚህ አስተሳሰብ ካልተላቀቅን በአግባቡ ረብ- ያለው ውይይት ለማካሄድ አንችልም። በትንሽ በትልቁ መጨቃጨቅ ከ”ጨረባ ተዝካርነት” አያልፍም። ሁሌ ብሶትን እያወሱ ሙሾ-አውራጅ መሆንም ከልብ መግዛት ይልቅ ደረት መምታትን ነው የሚያስተምረን።
“አንተ ችጋር የት ትሄዳለህ? ቢሉት፤ ሰነፍ ሰው ቤት አለ ይባላል”። አበው ይህን ተረት የነገሩን ትውልድ እንዳይሰንፍ ነው። ትውልድ ተግቶ እንዲሰራ ነው። በሥራውም ይበልጥ እንዲተጋና እንዲኮራ ነው። በመልካም ስራ እንዲፎካከር ነው። ለመፎካከር መተቻቸት፣ አዎንታዊ ነቀፌታ መስጠትን መልመድና ባህል ማድረግ ይገባናል። ማንንም ቢሆን በቀና ልብ መንቀፍ መቻል አለብን። “ንጉሥ መንቀፍ፣ ነብር ማቀፍ” እያልን በቸልታ ማለፍ የለብንም። ከሃሰተኛ ወዳጅ እውነተኛ ጠላት ይሻላል የሚለውንም የአበው አነጋገር አንርሳ!


Page 1 of 575