ታዋቂዋ ኢትዮ-አሜሪካዊት ደራሲ መዓዛ መንግሥቴ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ዝና እና እውቅና ባገኘው የ2026 የ“ማክአርተር ፈሎውሺፕ” ሽልማት አሸናፊ ሆናለች። በዓመቱ ከዓለም አቀፍ የጥበብ፣ የምሁራን እና የሳይንስ ባለሙያዎች መካከል ተመርጣ ያሸነፈችው ይህ ታላቅ ሽልማት 800 ሺህ ዶላር (ከ131 ሚሊዮን ብር በላይ) የገንዘብ ሽልማት የሚሰጥ ሲሆን፤ በልዩ የፈጠራ ችሎታቸው ለሕብረተሰብ ትልቅ አስተዋጽኦ ላበረከቱ ግለሰቦች የሚሰጥ ነው።

ደራሲ መዓዛ የታሪክን ሕመም፣ የሰብዓዊነትን ጥልቀት እና የፖለቲካ ግጭቶች በሰው ልጅ ላይ የሚያደርሱትን ሞራላዊ ጠባሳ በብዕሯ በጥበብ በመቅረጿ ለዚህ ክብር በቅታለች። የማክአርተር ፋውንዴሽን እንደገለጸው፣ እሷ ለሽልማት የበቃችው የታሪክን፣ የትውስታንና የተስፋን ጥምረት በመጠቀም የፖለቲካ ጥቃቶች በሰዎች ሕይወት ላይ የሚያሳድሩትን ከባድ ዋጋ በጽሑፎቿ በጥልቀት በማሳየቷ ነው።

በዓለም አቀፍ የሥነ-ጽሑፍ መድረክ ስሟ በጉልህ እንዲነሳ ካደረጉ አበይት ሥራዎቿ መካከል ለቡከር ሽልማት እጩ የነበረው "The Shadow King" እና የደርግን ሥርዓት መጀመሪያ የሚያሳየው "Beneath the Lion's Gaze" የተባሉት ልብወለድ መጽሐፎቿ ይጠቀሳሉ። በአሁኑ ወቅት በኮነቲከት በሚገኘው ዌስሊያን ዩኒቨርሲቲ የእንግሊዝኛ ፕሮፌሰር ሆና በማስተማር ላይ የምትገኘው ኢትዮጵያዊቷ ደራሲ፣ አህጉራዊ እና ዓለም አቀፋዊ ታሪኮቻችንን ለዓለም በማስተዋወቅ ላይ ትገኛለች።

የቴሌግራም ቻናልችንን በመቀላቀል የአዲስ አድማስን መረጃ ይከታተሉ…
https://t.me/AdissAdmas

ሱዳን፡ የተረሳው ጦርነት ዋጋ እየከፈለ ያለ ሕዝብ

የሰብዓዊ እርዳታ ተኩስ ማቆም ስምምነት ላይ መድረስ አስቸጋሪ በሚመስልበት እና የሀገር ውስጥ እንዲሁም የውጭ ሀገር ስደት በጨመረበት በዚህ ወቅት፣ የሱዳን ጦርነት ወደ አደገኛ ደረጃ እየቀጠለ ይመስላል።

የሱዳን የሉዓላዊነት ምክር ቤት ሊቀመንበር አብደል ፈታህ አል-ቡርሃን ቅዳሜ ዕለት እንደተናገሩት ሀገራቸው «ለማንኛውም ጫና ወይም ማስፈራሪያ አትንበረከክም»፤ ድምጿም «ጎልቶ ይሰማል» ብለዋል። ይህን ያሉት አሜሪካ ወደ ኒው ዮርክ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ለመገኘት ያቀረቡትን የቪዛ ጥያቄ በመከልከሏ እና የቀረበውን የሰብዓዊ ተኩስ ማቆም ጥያቄ ውድቅ ማድረጋቸውን ተከትሎ ነው።

ይህ በእንዲህ እንዳለ የተባበሩት መንግሥታት የቪዛ ከፍተኛ ኮሚሽነር አርብ ዕለት እንደገለጹት፣ ከተፋፋመው ጦርነት እና ከአስከፊው የኑሮ ሁኔታ ለማምለጥ ከሱዳን ወደ ቻድ የሚሰደዱ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል፤ የቀረበው የእርዳታ ገንዘብ ግን ከፍላጎቱ ጋር ሊመጣጠን አልቻለም።

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የስደተኞች ኤጀንሲ እንደገለጸው፤ ባለፈው ሳምንት በየቀኑ ከ400 በላይ ሰዎች ከሱዳን ወደ ምስራቅ ቻድ የተሻገሩ ሲሆን፣ ይህም ባለፉት ወራት ከተመዘገበው ጋር ሲነጻጸር የ20 እጥፍ ጭማሪ አሳይቷል።

ሱዳናውያን ከሶስት ዓመታት በላይ በዘለቀው የእርስ በእርስ ጦርነት በሱዳን ጦር እና በፈጣን ድጋፍ ኃይሎች (RSF) መካከል ውጊያ ከሚካሄድባቸው የዳርፉር፣ ኮርዶፋን እና ብሉ ናይል አካባቢዎች እየሸሹ ይገኛሉ።

የተኩስ ማቆም ጥያቄው ውድቅ መደረጉ በዓለም ላይ ካሉት ትልልቅ የሰብዓዊ መብት ቀዉሶች አንዱን የሚያባብስ ሲሆን፣ እስካሁን ወደ 200,000 የሚጠጉ ሱዳናውያን የተገደሉ ሲሆን የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት እንደገለጸው ደግሞ ሌላ 14 ሚሊዮን የሚሆኑት ከቀያቸው ለመፈናቀል ተገደዋል።

የአሜሪካ እርምጃ

ከጥቂት ቀናት በፊት አሜሪካ እንደገለጸችው፤ የሱዳን ጦር ኃይልም ሆነ የፈጣን ድጋፍ ኃይል፣ ወይም የሁለቱም ወገን መሪዎች ሕጋዊ እና ሕገ-መንግሥታዊ የሱዳን መንግሥትን አይወክሉም፤ የሚያስተዳድሩት በኃይል ብቻ ነው።

የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ቶሚ ፒጎት ማክሰኞ ዕለት ባወጡት መግለጫ የእያንዳንዱ ተዋጊ ወገን መሪ አደራረግ ሀገሪቱን ለመምራት ብቁ እንደማያደርገው ገልጸው፣ አሜሪካ እና ፕሬዝዳንት ትራምፕ በሱዳን ለሰላም እውነተኛ አጋር ከሆነ ከማንኛውም ወገን ጋር ለመሥራት ዝግጁ መሆናቸውን አረጋግጠዋል።

በጥር 2025 ዋሺንግተን እንደገለጸችው፤ አል-ቡርሃን በሱዳን ወደ ሲቪል አስተዳደር የመመለሱን ሂደት የተቃወሙ እና ጦርነቱን ለማቆም በሚደረጉ ዓለም አቀፍ የሰላም ንግግሮች ላይ ለመሳተፍ ፈቃደኛ ያልሆኑ ሲሆን፣ በድርድር እና በቅን ልቦና ውጥረቱን ከመፍታት ይልቅ ጦርነቱን መርጠዋል።

የማዕቀብ መግለጫው እንደገለጸው፡ «በአል-ቡርሃን የሚመራው የሱዳን ጦር ኃይል በሲቪሎች ላይ ግድያ አድርሷል፤ ይህም እንደ ትምህርት ቤቶች፣ ገበያዎች እና ሆስፒታሎች ባሉ የተጠበቁ የመሠረተ ልማት አውታሮች ላይ የተደረጉ የአየር ጥቃቶችን ያካትታል።

በተጨማሪም የሰብዓዊ እርዳታ እንዳይደርስ ሆን ብለው በመከልከል እና ሲቪሎችን በኦፕሬሽን መልክ በረሃብ መቅጣት እንደ ጦርነት ስልት በመጠቀማቸው ተጠያቂ ናቸው።»

ገለልተኝነት እና ሕዝባዊ ተቀባይነት ማጣት

በሌላ በኩል ተንታኙ ኢሃብ ሞሀመድ ማድቦ እንደተናገሩት፡ «ዋሺንግተን በአል-ቡርሃን ላይ ደጃፏን ዘግታ ወደ ግዛቷ ለመግባት የሚያስችለውን ቪዛ ከከለከለችው በኋላ፣ አል-ቡርሃን በሱዳን ሕዝብ መካከል ለመታየት የፈለገውን አጋጣሚ መፈለግ ጀምሯል፤ ምንም እንኳ የሐዘን መግለጫ ወይም የጥናት/የግርዛት በዓል ቢሆንም። ምናልባት በዚህ ዓይነት ስብስብ ውስጥ ዓለም አቀፋዊ ገለልተኝነቱን የሚሸፍን እና ያጣውን ሕዝባዊ ምስል የሚያድስ ነገር ያገኝ ይሆናል ብሎ በማሰብ ነው።»

አክለውም «እስላማውያኑ ከገለልተኝነት እፍረት ለማዳን እና ልክ እንደ ተወገደው የቀድሞ መሪ አል-በሽር የጎዳና ላይ ሕጋዊነት ለመስጠት ሚሊዮኖችን ማሰባሰብ ባልቻሉ ጊዜ፣ በአጋጣሚ ሕዝባዊነትን ለመፈለግ ወሰነ» ብለዋል። ቀጥለውም፡ «ትላንት በካርቱም ስታዲየም አቅራቢያ ሲያልፍ ትልቅ የሕዝብ ስብስብ አይቶ ቆመ። ለራሱም 'ኦህ፣ ይህ ወርቃማ እድሌ ነው። እነዚህ ሱዳናውያን ከእኔ ጋር ቆመዋል፤ የሚያስፈልገኝ ምስል እና የሕዝብ ትዕይንት ብቻ ነው፤ ልክ አል-በሽር ያደርገው እንደነበረው ለዓለም ቅዠትን ለመሸጥ እንጠቀምበታለን!' አለ።»
አክለውም፡ «ነገር ግን እግሩ የስታዲየሙን ምድር እንደረገጠ ትዕይንቱ ወደ ተቃራኒው ተቀየረ፤ ሕዝቡ ወደ መውጫው በር በመጎረፍ የሱዳንን መገኘት እንደማይፈልጉ በእግራቸው ድምፅ የሰጡ ይመስላል። ይህም እያንዳንዱ የሕዝብ ስብስብ የፖለቲካ ካፒታል አለመሆኑን መራራ እውነት አስጨበጠው።»

በዚህም ተንታኙ እንዳሉት በስታዲየሙ ውስጥ ሕዝባዊ ድጋፍ እንዳለው የሚያሳይ መድረክ ከማግኘት ይልቅ፣ «ምንም ትርጉም የማይፈልግ ትዕይንት አጋጠመው፡ በውጭ ሀገር ገለልተኝነት፣ በሀገር ውስጥ ግራ መጋባት እና ከስታዲየም ደረጃዎች ሊመጣ የማይችል ሕዝባዊነት።»

ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እርምጃ ይወስዳል?

አሁን አስከፊው ጦርነት ከሶስት ዓመታት በላይ ባስቆጠረበት ወቅት፣ አል-ቡርሃን ጦርነቱ በወታደራዊ ድል ብቻ እንደሚጠናቀቅ በተደጋጋሚ በመናገሩ፣ ጦርነቱ እንዲቆም ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በአል-ቡርሃን ላይ እውነተኛ ጫና እንዲያደርግ ጥሪ እየቀረበ ነው።

የኢኮኖሚ መዘዙ አሳሳቢ ነው

ሱዳን በጦርነቱ የመጀመሪያ ዓመት በቢሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር የጠቅላላ ሀገራዊ ምርት (GDP) አጣች፤ ግጭቱ ከተቀጠለ ደግሞ ከፍተኛ ድህነት ከ60% በላይ የሚሆነውን ሕዝብ ሊሸፍን እንደሚችል ግምቶች ያሳያሉ።

ጸሐፊው ሀምዲ አብደል ረህማን ሀሰን እንዳሉት «በወታደራዊ መፍትሔ የማመኑ እምነት መተው አለበት።» አክለውም «የሆነ ሆኖ መረጃዎች እንደሚያሳዩት የተራዘመ ግጭት ወደ አስከፊ ውድቀት ብቻ ያመራል፤ የአፍሪካ ህብረት እና ቀጠናዊ ድርጅቶች ይህንን እውነታ በማስተላለፍ እና ሙሉ ድል ማስመዝገብ አለመቻሉን የሚገነዘብ ድርድር በማመቻቸት ረገድ የበለጠ ውጤታማ ሚና መጫወት አለባቸው።»

ቀጥለውም፡ «ተጠያቂነት እና የሽግግር ፍትህ በሰላም ሂደቱ ውስጥ መካተት አለባቸው። የጭካኔው መጠን — የብሔር ጥቃት እና በሲቪሎች ላይ የተደረጉ ስልታዊ ጥቃቶችን ጨምሮ — ለቀጣይ ውጊያ ሲባል ችላ ሊባል አይችልም።

እንደ እውነት እና እርቅ ኮሚሽን ያለ የሽግግር ፍትህ ሥርዓት ምልክታዊ እና ተግባራዊ አገልግሎት ሊኖረው ይችላል። ይህም በሱዳን ፖለቲካ ውስጥ ከነበረው ያለመቀጣት ባህል መላቀቅን የሚያሳይ እና ለረጅም ጊዜ እርቅ መሠረት የሚጥል ይሆናል።»

የሳዑዲ አቋም ለሰላም ጥረቶች እንቅፋት እየሆነ ነው?

በዚህ መኃል ሳዑዲ አረቢያ በሁለቱ ወገኖች መካከል እንደ አስታራቂ ወደ ሱዳን መድረክ ገብታ ነበር፤ ነገር ግን አሁን በሁለቱም መካከል ገለልተኛ ሆና አልቀረችም፤ ከቡርሃን በስተጀርባ በፖለቲካ እና በዲፕሎማሲ ተሰልፋለች። ይህ እርምጃ በጦርነት ወንጀለኞች ዘንድ እንደ መደበኛ ግንኙነት መፍጠር ተቆጥሯል።

ሮይተርስ እንደገለጸው ሳዑዲ አረቢያ በግምት 1.5 ቢሊዮን ዶላር የሚያወጣ የፓኪስታን የጦር መሳሪያ ስምምነት ለሱዳን ጦር አሳልፋ ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን ሪያድ ስምምነቱ እንዲሰረዝ ከመጠየቋ እና ለኢስላማባድ ገንዘብ እንደማትከፍል ከመናገሯ በፊት።

በመስከረም  23, 2026 በወጣው ዘገባ ላይ በጦር ሠራዊቱ ውስጥ የሚገኝ ወታደራዊ ምንጭ ለሱዳን ትሪቢዩን እንደተናገረው፣ የጦር ኃይሉ ሰሞኑን ስማቸውን ለመጥቀስ ካልፈለጉት ከአንድ የእስያ ሀገር የዘመናዊ ታክቲካል የስለላ እና የጥቃት አውሮፕላኖችን ጭነት ተቀብሏል። ታዛቢዎች ሳዑዲ አረቢያ ስምምነቱን በገንዘብ ደግፋዋለች የሚለውን አልተጠራጠሩም፣ ይህም ጦርነቱን የበለጠ ሊያባብሰው ይችላል።

ግብፅ እና ቱርክ፡ ለሰላም የተለየ መንገድ

ግብፅን በተመለከተ፣ በዚች ሀገር ያለው ጦርነት ብሔራዊ ደህንነቷን ስጋት ላይ ይጥላል በሚል በሰላም ጥረቶች ውስጥ ተሳታፊ ነበረች፤ ነገር ግን የዲፕሎማሲ አቋሟን በመቀየር በዓለም ላይ ካሉት ትልልቅ የሰብዓዊ መብት ቀዉሶች አንዱን በፈጠረው ግጭት ውስጥ ተሳታፊ ሆናለች።

ግብፅ እና ሳዑዲ አረቢያ አሜሪካ እና የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ የሚገኙበት የኳድ ተነሳሽነት አባል ቢሆኑም፣ በይፋ ጦር ሰራዊቱን ብቻ እውቅና መስጠታቸውን አስታውቀዋል።

ሮይተርስ ባለፈው ኖቬምበር እንደዘገበው፣ አንድ ኃይለኛ የቱርክ ድሮን ሞዴል በግብፅ ደቡብ ምዕራብ ድንበር አቅራቢያ በሚገኝ የአየር ማረፊያ ላይ ተሰማርቷል። በጠፈር ቴክኖሎጂ የተሰማራው የአሜሪካው ቫንቶር ኩባንያ የሳተላይት ምስሎች ባለፈው አመት መስከረም  29፣ ታህሳስ  28 እና ጥር  9 በምስራቅ ኦዌናት አውሮፕላን ማረፊያዎች በአንዱ ማረፊያ ላይ ትልቅ ድሮን አሳይተዋል።

በዚሁ አውድ ዘ ኒው ዮርክ ታይምስ በምስራቅ ኦዌናት አውሮፕላን ማረፊያ የአኪንቺ  ድሮኖችን ምስሎች አውጥቷል፤ እነዚህም በሱዳን የአየር ጥቃት ለማካሄድ ጥቅም ላይ እየዋሉ እንደሆነ ዘግቧል።

አኪንቺ በቱርክ የመከላከያ ኩባንያ ባይካር እጅግ የላቁ ድሮኖች አንዱ ነው። በከፍተኛ ከፍታ ላይ የመብረር፣ ለ24 ሰዓታት በአየር ላይ የመቆየት እና በርካታ ጥይቶችን የመሸከም አቅም ያለው ሲሆን፣ ጦር ሰራዊቱ ከአንካራ ጋር ባለው ግንኙነት አግኝቶት ሊሆን ይችላል።
አንካራ በበአል-ቡርሃን ለሚመራው የሱዳን ሉዓላዊነት ምክር ቤት እና የሱዳን ጦር ከቀደሙት ወታደራዊ ደጋፊዎች አንዷ እንደሆነች ትቆጠራለች።

ቱርክ ከቀድሞው ፕሬዝዳንት ኦማር አል-በሽር ጋር ለብዙ ዓመታት ከሠሩት እና ወደ ሶስት አስርት ዓመታት ገደማ መንግሥቱን ከተቆጣጠረው የእስልምና እንቅስቃሴ እና የሙስሊም ወንድማማቾች ፍሰት ጋር ግንኙነት ካላቸው የጦር አዛዦች ጋር የቆየ ግንኙነት አላት።

ዋሺንግተን ፖስት በመጋቢት 2025 ሰነዶችን፣ የመገናኛ መረጃዎችን፣ የንግድ መዝገቦችን እና የበረራ መረጃዎችን ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ የቱርክ ሰራሽ መሳሪያዎች እና ድሮኖች ወደ ሱዳን ጦር መድረሳቸውን ያረጋግጣሉ ብሏል።

የሱዳን የመከላከያ ኢንዱስትሪዎች ኮርፖሬሽን ድሮኖችን እና ጥይቶችን ለማቅረብ ከቱርክ ኩባንያ ባይካር ጋር በግምት 120 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጣ ውል ተፈራርሟል። ጭነቱ በ2024 ሱዳን የደረሰ ሲሆን፣ የቱርክ ቴክኒሻኖች እቃዎቹን ለማንቀሳቀስ ለማገዝ በቦታው ተገኝተዋል።