Administrator

Administrator

  ባለፈው ሳምንታት በፊት ለመጀመሪያ ጊዜ በደቡብ አፍሪካ የተገኘውና ከቀደምቶቹ የኮሮና ቫይረስ ዝርያዎች ጋር ሲነጻጸር በፍጥነት የመሰራጨት ባህሪ እንዳለው የተነገረለት ኦሚክሮን የተባለው አዲሱ ቫይረስ በፍጥነት በመስፋፋት ላይ እንደሚገኝና እስካለፈው ረቡዕ ድረስ ወደ 24 የአለማችን አገራት መሰራጨቱ ተዘግቧል፡፡
ቫይረሱ በፍጥነት መስፋፋቱን ተከትሎ በደቡባዊ አፍሪካ እና በሌሎች አስጊ አገራት ላይ የጉዞ ክልከላዎችን የሚጥሉ አገራት ቁጥር ከእለት ወደ እለት በመጨመር እስካለፈው ረቡዕ ድረስ ከ56 በላይ አገራት ጠንካራ የጉዞ ክልከላዎችን ማውጣታቸውን የዘገበው ቪኦኤ፣ ቫይረሱ በመላው አለም ከፍተኛ ስጋትን መፍጠሩን ያስታወቀው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ የአፍሪካ ህብረት እና የደቡባዊ አፍሪካ አገራት መሰል የጉዞ ክልከላዎችን የባሰ ጥፋት የሚያስከትሉ ኢ-ፍትሃዊ እርምጃዎች በማለት መንቀፋቸውን አመልክቷል፡፡
የተመድ ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ፣ በደቡባዊ አፍሪካ አገራት ላይ የተጣሉ የጉዞ ክልከላዎች፣ ቫይረሱን በቁጥጥር ስር በማዋል ረገድ ካላቸው ሚና ይልቅ የሚያደርሱት ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውስ የሚያመዝን አፓርታይዳዊ እርምጃዎች ሲሉ መኮነናቸውንም ዘገባው አስነብቧል፡፡
 አዲሱ የኮሮና ቫይረስ ከተገኘባቸው የአለማችን አገራት መካከል አሜሪካ፣ ካናዳ፣ ቦትስዋና፣ ናይጀሪያ፣ ሳዑዲ አረቢያ፣ ሆንግ ኮንግ፣ ጀርመን፣ እስራኤል፣ እንግሊዝ፣ ጣሊያን፣ ጀርመን፣ ሆላንድ፣ ጃፓንና ደቡብ ኮርያ እንደሚገኙበት የተነገረ ሲሆን የጉዞ ክልከላዎችን ካወጡ አገራት መካከልም አሜሪካ፣ አውስትራሊያ፣ ህንድ፣ ብራዚል፣ እንግሊዝ፣ እስራኤል፣ ጃፓን፣ ኢራንና ፓኪስታን እንደሚገኙበትም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡ የአለም የጤና ድርጅት ረቡዕ ዕለት በሰጠው መግለጫ እንዳለው፤ ለሌሎች የኮሮና ቫይረስ ዝርያዎች የሚሰሩት ነባር ክትባቶች ለአዲሱ ዝርያም እንደሚያገለግሉ ማስታወቁን የዘገበው ሮይተርስ በበኩሉ፣ እስካሁን ድረስ በርካታ ሰዎችን ለሞት በመዳረግ ቀዳሚነቱን የያዘው ዴልታ የተባለው የቫይረሱ ዝርያ መሆኑን መግለጹንም አስነብቧል፡፡

  አድማስ ትውስታ

         "--ጋዜጠኞችና ጦማሪዎችንም በተመሳሳይ መነፅር ማየት ይቻላል፡፡ በአጐብዳጅነት ሕዝብን በተዛባ መረጃ መደለል፣ ሌላኛውን ወገን ጥላሸት መቀባትና ስም ማጥፋት፣ በማህበራዊ ድረ-ገፅ ላይ የጥላቻና የጠብ-አጫሪነት ንግግር መለጠፍና አመፅ ማነሳሳት ሀገርን ማፍቀር ሊሆን አይችልም።--"

              አሁን  አሁን ለዓመታት  ችላ ብለን የተውናቸው ኢትዮጵያዊነት፣ የአንድነትና የአብሮነት ስሜቶች እያገገሙ ይመስላሉ፡፡ ዛሬ በጥቂቱ ስለ ሐገር ፍቅር ልናወጋ ነው፡፡ በርግጥ ስለ ሐገር ፍቅር ብዙ ተፅፏል፡፡ ብዙ ፊልም  ተሠርቷል፡፡ ብዙ ትያትር፣ ብዙ ትንግርት ተነግሯል፡፡ በዓለም ዙሪያ በርካታ ተፅእኖ ፈጣሪዎች፣ ለምሳሌ የአሜሪካው ጆን  ኤፍ ኬኒዲ፣ የእንግሊዙ ዊንስተን ቸርችል፣ የቬትናሙ ሆቺ- ሚን ተናገሩ ወይም አደረጉ የሚባሉት ነገሮች ከዘመን - ዘመን  እየተነገሩ አሁን ድረስ ዘልቀዋል፡፡ የቀድሞዋ ሶቪየት ኅብረት  ቀዩ ጦር ‹‹የአባት  ሐገርን  ማዳን››  ገድል  ተነግሮ  የሚያልቅ  አይደለም፡፡  ወደ ሐገራችን  ስንመለስ  የአፄ ቴዎድሮስ፣ የእቴጌ ጣይቱ ብጡል፣ የኮሎኔል መንግሥቱ  ኃይለማርያም፣ አሁን  ደግሞ  የጠ/ሚኒስትር  ዐቢይ  አሕመድ  የሐገር  ፍቅር  ሞልቶ  እየፈሰሰ  ሁላችንንም  ሲያጥለቀልቀን  አይተናል፤ አሁንም  እያየን  ነው፡፡
በሌላ በኩል፤ እኛ  ኢትዮጵያዊያን  የራሳችን  ስኬቶች  ሰለባ የሆንን  ሕዝብ  ነን፡፡  እንዲህ የምለው ያለምክንያት አይደለም፡፡ ቀደምት  ሥልጣኔያችንንና ታሪካችንን እያወሳንና  በግብዝነት እየተመጻደቅን፣ የጀመርነውን ማስቀጠል  አቅቶን፣ ዓለምን ረስተን፣ ዓለምም  እኛን ረስቶ መቀመጥ ከሚገባን ቦታ ተንሸራተን  በመውረድ፣  ከዝቅተኛው  እርከን  ላይ በመገኘታችን  ነው።  እርግጥ  ነው - እኛ  ኢትዮጵያዊያን  እልኸኛና   ለነፃነታችን  ቀናዒ ህዝብ  ነን፡፡
የኢትዮጵያ   የቁርጥ  ቀን  ልጆች  በከፈሉት   መስዋእትነት፣ መላው  አፍሪካና  እስያ   በቅኝ  አገዛዝ  ለዘመናት  ሲማቅቁ፣  እኛ  ነፃነታችንን  አስከብረን  መዝለቃችን ብቻ ሳይሆን፤ ለነጻነት በሚደረገው ትግል አርአያና ተምሳሌት ሆነን ቆይተናል፡፡
በዚህች አጭር መጣጥፍ ስለ ሐገር ፍቅር  የማይጨበጥ ንድፈ-ሃሳባዊ ትንተና ለመስጠት  አይቃጣኝም፡፡
የመጣጥፏ  ዋና  ዓላማ  የአሁኑ  ዘመን  ኢትዮጵያዊያን የሐገር  ፍቅርን እንዴት  ይረዱታል?  እንዴትስ  ይተገብሩታል? የሚለውን  ጉዳይ በማንሳት ትንሽ  ሃሳቦችን   በማንሸራሸር  ውይይት ለመቀስቀስ  ነው፡፡  የሐገር  ፍቅር የማይጨበጥ ረቂቅ ነገር ሳይሆን፤ የሚታይ፣ የሚጨበጥ፣ የሚዳሰስ፤ በአመለካከታችን፣ በአኗኗራችን፣ በዕለት-ተዕለት ምግባራችን ሁሉ  ሊገለፅ የሚችል ምሥጢራዊ  ኃይል ነው፡፡
በአንድ ወቅት “የኢትዮጵያዊያን የሐገር ፍቅር  በድመት ፍቅር ይመሰላል” የሚል ነገር ማንበቤን  አስታውሳለሁ፡፡ ድመት  ስለ ልጆቿ ያላት ፍቅር ቅጥ ከማጣቱ የተነሳ አንዳንድ ጊዜ ትበላቸዋለች። ድመት ልጅዋን የምትበላው ለሌላ ተቀናቃኝ ጥላ ላለመሄድ ወይም ከአደጋ ለመጠበቅ እንደሆነ ይነገራል፡፡ አዎ፣ እኛ ኢትዮጵያዊያንም  እንደ ድመቷ ሐገራችንን እየበላናት የሚያስመስሉ በርካታ ሁኔታዎችን መታዘብ ይቻላል፡፡ መጥኔ! ኢትዮጵያ ግን እያገላበጥን እየጋጥናትም አሁንም ድረስ አለች፡፡ ሐገራችንን እንደ ፍልፈል መቦርቦራችንን ከቀጠልን ለቀጣዩ ትውልድ የምናስተላልፋት ሐገር አፅሟ የቀረ፣ በድህነት የተቆራመደችና ልጆቿ እርስ በእርስ የሚናከሱባት የመሆን ዕድሏ ከፍተኛ ነው። ይሄን የምለው ጨለምተኛ ሆኜ ሳይሆን እውነቱን መነጋገር ይጠቅመናል ብዬ ስለማምን ብቻ ነው፡፡
የሐገር ፍቅር ሲባል ወንዙን፣ ተራራውን ወይም ባሕላዊ ምግቡን መናፈቅ ብቻ አይደለም። በየጊዜው የተነሱና አሁንም ያሉ የኪነ-ጥበብ፣ የሥነ-ጽሁፍ፣ የሣይንስና ምርምር ሰዎቻችን፤ እንዲሁም አትሌቶቻችን፣ ዲፕሎማቶቻችንና ሌሎችም ያልጠቀስናችው የሐገር ፍቅር በተግባር ሲገለፅ ምን እንደሚመስል አሳይተውናል፡፡
እውነተኛ  የሐገር  ፍቅር ማለት፡-
የራስ  የሆነን ሁሉ  ከማጥላላትና  ማንቋሸሽ  መቆጠብ፤
በሐገር  ምርት  መኩራትና  መጠቀም፤
ከባሕል  ወረራ ራስን  መከላከልና ሐገራዊ እሴቶችን መንከባከብ፤
የመንግሥትና  የሕዝብ  ንብረት ላይ ጉዳት ከማድረስ መቆጠብ፤
ተፈጥሮን ለመንከባከብ፣ የማህበረሰቡን የጋራ ጥቅምና  ደህንነትን  ለማስጠበቅ፣
 እንዲሁም ለከተማውና  ለሐገር  ውበትና  ገፅታ  ታስበው  የተዘረጉ/የተቋቋሙ መሠረተ  ልማቶችን፣ ተቋሞችን፣ ወ. ዘ. ተ በግዴለሽነት  ከማበላሸት  መታቀብ፤
“ለእኔ  ብቻ”  የሚለውን  የግለኝነት  ስሜት ገታ አድርጐ  የጋራ ጥቅምን  ማስቀደም፤ እንዲሁም ወገኔ  የምንለውን  ሌላውን ኢትዮጵያዊ  ዜጋ  ማክበርና  መብትና  ጥቅሙን  አለመጋፋት፣ በስሜት  ስንታወር ታላቋንና በሩቅ  የምትታየውን  ኢትዮጵያን  ማሰብና  ማስቀደም፤
በተሰማራንበት የሥራ መስክ ሳንለግም፣ ሳንሸቅብ፣ ሳናስመስል፣ አቅምና ችሎታችን በፈቀደ  መጠን ሃላፊነታችንን  መወጣት፤
በበጐ ፈቃድ በተለያዩ አካባቢያዊ፣ ማህበረሰባዊና ሐገራዊ  ጉዳዮች  ላይ በሃላፊነትና   በያገባኛል ስሜት መሳተፍ (የመሳተፊያ  ሜዳው ቢጠብም) ወ.ዘ.ተ ከብዙ  ጥቂቶቹ  ናቸው፡፡
እነዚህን ነገሮች በግለሰብ ደረጃም በቡድንም  የመተግበሩ ነገር ምን ያህል ተሳክቶልናል? ሁላችንም ይህን ጥያቄ ለራሳችን አቅርበን መመለስ  ይኖርብናል። ከዚህ አንፃር ጥቂት ማሳያዎችን ማንሳት ተገቢ ይሆናል። (እዚህ ላይ ለማሳያ የምንጠቃቅሳቸው ጉዳዮች  ሁሉንም ሰው የሚመለከቱ እንዳልሆኑ ሊታወቅ ይገባል፡፡) አሁንም  ድረስ በተሠማሩበት መስክ - ለዚያውም  ብዙ ባልተመቻቸ  ሁኔታ ሐገራቸውን  በቅንነትና በሃላፊነት  መንፈስ ለማገልገል ደፋ ቀና  የሚሉ ኢትዮጵያዊያን በርካቶች ናቸው፡፡ ፈጣሪ የዚህ አይነቶቹን  ያብዛልን፡፡
ለማሳያነት ከተመረጡት መካከል የጐላ የሥነ-ምግባር ጉድለት ከሚስተዋልባቸውና የሕዝብና የመንግሥት ንብረት ከሚመዘበርባቸው መስኮች  አንዱና ምናልባትም ዋንኛው የምህንድስናውና የኮንስትራክሽን  ዘርፍ ነው፡፡ ይህን ለማረጋገጥ በአዲስ አበባ ውስጥ የሚካሄዱ የመንገድና የሕንፃ ግንባታ ሥራዎችን ማስተዋል በቂ ነው፡፡ መጀመር እንጂ መጨረስ የማይሳካልን እስኪመስል ድረስ መንገዶቻችን በተዘጋጀላቸው ዲዛይን መሠረት በአግባቡ ሳይጠናቀቁ ተዝረክርከው ማየት በጣም የተለመደ ነገር ነው፡፡ ተጠናቀቁ የሚባሉትም ቢሆኑ በሚፈለገው የጥራት ደረጃ ባለመሆኑ ተሠርተው ከመጠናቀቃቸው መፈራረስ ይጀምራሉ፡፡ የመንግሥት ሕንፃዎችን አጨራረስ ካስተዋልን ተመሳሳይ ሁኔታዎችን መታዘብ አስቸጋሪ አይሆንም፡፡ ሥራ ተቋራጮች ይህን ሲያደርጉ፣ አማካሪ መሐንዲሶችም ለእንደዚህ ዓይነት ሃላፊነት ለጐደለው አፈፃፀም የሐሰት ምሥክርነት በመስጠት ክፍያ እንዲፈፀም ሲያደርጉ ከተማቸው አዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ ትዝ ትላቸው ይሆን? ሠርተው መበልፀግ የቻሉት በድሃዋ ኢትዮጵያ መሆኑን ይገነዘቡ ይሆን? መሐንዲስና ምሕንድስና ከተማን፣ ሐገርን ይገነባል፤ እንዲሁም አሁን  እንደምናየው ሃገርንም  ይበላል፡፡
ፊታችንን ወደ ንግዱ ዘርፍ እናዙር፡፡ በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ ያልተገባ ትርፍ ለማጋበስ በድሀው ዜጋ ላይ የሚረማመድ፣ ግብር  የሚደብቅ፣ እንዲያም ሲል በወገኖቹ ሕይወት ላይ ዘላቂ ጉዳት  ሊያስከትሉ የሚችሉ ባዕድ ነገሮችን እያቀላቀለ ምርቶችን ለገበያ የሚያቀርብ ነጋዴስ ምን ሊባል ነው? ባለ ሐብት ልትሉት ትችላላችሁ፤ ግን  በእርግጠኝነት  ሐገር ወዳድ  ሊባል  አይችልም፡፡
ትውልድን የመቅረፅ  የተከበረ ሃላፊነት የተሸከመ መምህር፤ ሥራውን በብቃትና በሃላፊነት ስሜት ካላከናወነ፣ ሐኪሙ ጐስቋላ ታካሚዎቹን  ካንጓጠጠ ወይም ከሙያው ሥነ-ምግባር ውጪ የሆነ ነገር ከፈፀመ  የሁለቱም የሐገር ፍቅር  ጉዳይ ጥያቄ  ውስጥ መግባቱ የማይቀር ነው፡፡ የሀገር ፍቅር ስንል በዋናነት ህዝብንና ወገንን ማለታችን ስለሆነ ነዋ፡፡
የመንግሥት ሠራተኛውስ  ቢሆን? የመንግሥትን  የሥራ ሰዓት በየምክንያቱ ከሸራረፈ፣ ደሞዝ ለሚቆርጥለት ሕዝብ ቅንና ቀልጣፋ አገልግሎት  ካልሰጠ፣ እንዴት ሆኖ ሐገሬን እወዳለሁ ሊል  ይችላል?
 ባለሥልጣኑማ እንደውም የአንበሳውን  ድርሻ  ነው  መውሰድ  ያለበት፡፡ ያ ሳይሆን  ቀርቶ  ባለሥልጣኖቻችን የሕዝብን መብት የማያከብሩ፣ የሐገርን ብሔራዊ ጥቅም  ለድርድር የሚያቀርቡ ሆነው ሲገኙ ቋንቋው  ተቀይሮ  የሐገር ፍቅር  ሳይሆን የሐገር  ክህደት ይሆናል፡፡
አሽከርካሪውስ ቢሆን? ለሁላችንም  ደህንነት ሲባል የተቀመጡ  የመንገድ  ምልክቶችን ወይም  የከተማውን  ውበት  ለመጠበቅ የተዘጋጁ  ቁሳቁሶችን  በግዴለሽነት  የሚያወድሙ የመኪና አሽከርካሪዎች ቁጥር ጥቂት  አይደለም፡፡ መንገድ  የጋራ መገልገያ  መሆኑን ዘንግተው ብቻቸውን ሊቆጣጠሩት  የሚዳዳቸውም የዚያኑ ያህል በርካቶች ናቸው፡፡ አሁን አሁን አዲስ አበባ ውስጥ ሕግ አክብሮ በመተሳሰብ መኪና ለማሽከርከር መሞከር እንደ ሞኝነት የሚቆጠርበት ጊዜ ላይ የደረስን ይመስላል፡፡ ይህ አዝማሚያ የአስተዳደግ ችግር ነው፣ ወይም ተራ የሥነ-ምግባር ጉድለት ነው ብለን የምናልፈው ሳይሆን ከፍተኛ የሞራል ዝቅተትን የሚያመለክት፣ በውጤቱም ሐገራዊ አንደምታ ያለው ነው፡፡ መነሻውም ዕብሪት፣ ደንታ-ቢስነትና ለሌላው ሰው፣ አንዳንድ ጊዜ ለራስ ሕይወትም  ጭምር ዋጋ አለመስጠት ነው። ጥሩ ዜጋ የሐገርን ሐብት ይጠብቃል፣ ሌላውን ወገኑን ያከብራል፣ ለራሱና ለወገኖቹ ሕይወት ዋጋ ይሰጣል፡፡
ጉዳይ ለማስፈፀም ወይም አገልግሎት ፈልገው ወደ አንድ መሥሪያ ቤት ሄደው፣ ወይም ነዳጅ ለመሙላት፣ ወይም ዳቦ ለመግዛት ወረፋ መጠበቅ ግድ ሆኖብዎት ያውቃል? ከፊታቸው የተሰለፈውን ሰው ረምርመው በማለፍ ለመገልገል የሚሽቀዳደሙ ሰዎችን  አላስተዋላችሁም? እነዚህ በአጠገባቸው ላለው ሰው ደንታ የሌላቸው፣ በራሳቸውና በራሳቸው ጥቅም ብቻ  የታወሩ  ናቸው፡፡ እናም ሐገር ወዳድ ፈጽሞ ሊባሉ አይችሉም፡፡
ጋዜጠኞችና ጦማሪዎችንም በተመሳሳይ መነፅር ማየት ይቻላል፡፡ በአጐብዳጅነት ሕዝብን በተዛባ መረጃ መደለል፣ ሌላኛውን ወገን ጥላሸት መቀባትና ስም ማጥፋት፣ በማህበራዊ ድረ-ገፅ ላይ የጥላቻና የጠብ-አጫሪነት ንግግር መለጠፍና አመፅ ማነሳሳት ሀገርን ማፍቀር ሊሆን አይችልም።
የፖለቲካ አመራሩ ለውጡንና ተሃድሶውን የገፋበት ይመስላል፡፡ ለውጡን ተቋማዊ ለማድረግና ቀጣይነቱን ለማረጋገጥ ገና ብዙ መሠራት  ያለበት  ነገር  ቢኖርም ጅምሩ የሚያበረታታ ነው፡፡ ነገር ግን ለውጡና ሽግግሩ አድማሱ ሰፍቶ በግለሰብ፣ በቤተሰብ፣ በማህበረሰብና በሐገር  ደረጃ እውን ሆኖ መታየት አለበት፡፡
በእርግጥ ለውጥ ያስፈልገናል፡፡ ማስፈለግ ብቻ ሣይሆን በፍጥነት መለወጥ ይኖርብናል፡፡ ነገር ግን የምንለውጠው የትኛውን ነው? እንዴትና መቼ ነው የምንለውጠው? የለውጡ ዋና ተዋናዮች እነማን ናቸው? የሚሉትን ጥያቄዎች መመለስ ያስፈልጋል፡፡ እኔ እንደሚመስለኝ፤ብርቅዬዎቹ ማህበራዊ እሴቶቻችን በደረሰባቸው ያላቋረጠ ጥቃት ተሸርሽረዋል፡፡ ችግሩ ወይ እነርሱን አላስቀጠልንም ወይም በሌሎች በተሻሉ እሴቶች አልተካናቸውም፡፡
እውነት ለመናገር፤ እርስ በርስ መከባበር እየራቀን ሄዷል፣ ጥራዝ - ነጠቅነት፣ ሁሉን ነገር በአቋራጭ የማግኘት ብልጣ-ብልጥነትና ግለኝነት ነግሰው፣ ወደ አጠቃላይ የሞራል ዝቅጠት እየወሰዱን ነው፡፡ ሁለንተናዊ ለውጥ ማምጣቱ ላይ ሀገራዊ መግባባት ከተፈጠረ ለውጡን እንዴትና በምን አግባብ እናስኪደው የሚለው ቀጥሎ የሚነሳው ጥያቄ ነው። በአንድ ነገር ላይ መግባባት ይኖርብናል፤ ሁሉም ለውጦች በመንግሥት ብቻ ሊመጡ አይችሉም፤ ሁሉም የድርሻውን መወጣት  ይኖርበታል፡፡ የሐገር ፍቅር ማለትም ሌላ ሳይሆን ይሄ ይመስለኛል፡፡

 ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢ-ሜይል  አድራሻው፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡

   የአይሁዶች ተረት ነው፡፡ ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ተፈላሳፊ ሰው በአንድ የገጠር ከተማ ይኖር ነበር።  እያነበበና እየተመራመረ ሳለ፣ የሰፈር ልጆች ይመጡና፤
“ምክር ስጠን… አስተምረን… አንድ ታሪክ ንገረን ወዘተ” እያሉ ያስቸግሩታል።
አንድ ቀን ፈላስፋው፤ “ለምን አንድ የውሸት ታሪክ ፈጥሬ አባርሬያቸው አላርፍም” ብሎ ያስብና፤
“ልጆቼ፤ ወደዚያ የዕምነት ቦታ ወደ ምኩራቡ ሂዱ። እዚያ አንድ ትልቅ የባሕር ጭራቅ ታያላችሁ። አምስት እግር፣ ሶስት ዓይንና እንደ ፍየል ዓይነት ፂም ያለው ሲሆን መልኩ አረንጓዴ ነው” አላቸው።
ልጆቹም ወደተባለው ቦታ በፍጥነት እየሮጡ ሄዱ። ፈላስፋውም ወደ ምርምሩ ተመልሶ ሥራውን ቀጠለ። በሆዱም “እነዚህን ደደብ ልጆች ተጫወትኩባቸው። የውሸት ጭራቅ ፈጥሬ አሞኘኋቸው” እያለ በደስታ ፈገግ አለ።
ሆኖም ከጥቂት ጊዜ በኋላ የብዙ ሰዎች የእግር ኮቴ ሰማ። ወደ መስኮቱ ሄዶ ወደ ውጪ ተመለከተ። አያሌ አይሁዶች በብዛት ተሰብስበው ሲሮጡ አየና፤
“ወዴት ነው የምትሮጡት?” ሲል ጠየቃቸው።
አይሁዶቹም “ወደ አሮጌው የእምነት ቦታ ነዋ!” አሉት። “ከዕምነቱ ቦታ ምን ነገር ተፈጥሮ ነው ይሄ ሁሉ ህዝብ በመንጋ የሚተምመው?” ሲል ደግሞ ጠየቃቸው።
ከሰዎቹ አንደኛው ጥያቄውን በጥያቄ መለሰለት፡-
“አንተ ፈላስፋ አይደለህም እንዴ? ስለ ጭራቁ ምንም አላወቅህም?” አንድ እጅግ ግዙፍ የባሕር ጭራቅ ከዕምነቱ ቦታ ፊት ለፊት ታይቷል። እሱን ልንመለከት መሄዳችን ነው! ያዩት ሰዎች እንደነገሩን አሳር የሚያህል አስፈሪ ጭራቅ ነው። እንደ ፍየል አይነት ፂም ያለው፣ ደማቅ አረንጓዴ ጭራቅ ነው። በየደቂቃው እንደ እስስት መልኩን ይቀያይራል አሉ!”አሉት።
ፈላስፋው አሁንም፣ እየሳቀባቸው ነው! ከጥቂት ጊዜ በኋላ ግን ዋናው አይሁዳዊ ቄስ፣ የዕምነቱ ቦታ ኃላፊ፤ ከህዝቡ ጋር ሲሮጡ አያቸው።
ከዚያም፤
“ኧረ የሰማያቱ ያለህ! ዋናው የዕምነት አባት ካሉበትማ አንድ የታየ ጭራቅ ቢኖር ነው!  “እሳት ከሌለ ጭስ አይኖርም” አለና ፈላስፋው፣ ካፖርታውን አጥልቆና ባርኔጣውን አድርጎ፣ከዘራውንም ይዞ “ማን ያውቃል የጭራቁ መታየት ዕውነት ቢሆንስ? መቼም ይሔ ሁሉ ህዝብ አይሳሳትም!” ብሎ ከህዝቡ ጋር መሮጥ ጀመረ፡፡
በልቡም፤
“ወይኔ መዐት ህዝብ ቀድሞኛልኮ!” እያለ መንገዱን ቀጠለ፤ ይባላል፡፡
***
 ኬንያውያን “አካፋን አካፋ ነው እንጂ ‘ትልቅ ማንኪያ ነው’ አንበል” ይላሉ፡፡ ይህን አባባል፣ ስለ ማንነታችንና ስለ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነታችን ስናወሳ ልብ እንበለው፡፡ ስለ ፓርቲያችን፣ስለ ድርጅታችንንና ስለ ሀገራችን ስናወሳም እናስበው ስለ መከላከያችንና ስለ ስልጣናችን ስለ ተቃዋሚዎቻችንና ጎረቤቶቻችን ስናወጋም እናስታውሰው፡፡ ስለ ዲሞክራሲና ስለ ልማት ስንወያይም ብሂሉን በጥሞና እናሰላስለው፡፡ ነገርን የማጋነንም ሆነ ከናካቴው የመዋሸት መጥፎነቱ ከላይ እንዳየነው ፈላስፋ፣ እኛኑ ተብትቦና አሞኝቶ ዕውነት እንዲመስለን ማድረጉ ነው፡፡ ጎብልስ የተባለው የሂትለል አማካሪ “አንድን ውሸት ደጋግሞ በመናገር ዕውነት ማስመሰል ይቻላል” ብሏል- ይባላል፡፡ ስለ ግልጽነት እያወራን ይበልጥ ሚስጢራዊ የምንሆን ከሆነ፣ ያው ከመዋሸት አንድ ነው! ያለ አቅማችን ጉልበተኛ መስለን ለመታየት መሞከርም ሆነ፣ጉልበተኛ ሆነን ምስኪን ደካማ መስለን መቅረብም ዞሮ ዞሮ መዋሸት ነው፡፡ እያየን አላየንም፤ እየሰማን አልሰማንም፣ እያጠፋን እንደ ጲላጦስ እጃችንን ታጥበን፣ ከደሙ ንፁህ ነን ማለትም፤ በጥፋተኝነት ከመፈረጅ አያድንም! የማታ ማታ ቅጥፈት መሆኑ ይጋለጣልና! የአብዬን እከክ ወደ እምዬ ልክክም ያው መዋሸት ነው፡፡ ከአፈርኩ አይመልሰኝም ያው የሐሰት ዝርያ ነው! አስገድደን የምንፈጽመውም ሆነ ዋሽተን የምናሳምነው ጉዳይ የአዘቦቱን ሰው ጭብጨባ ቢያተርፍልንንም፣የክቱን ሰው ያሳዝናል፡፡ “ቀድማ የበቀለች ማሽላም ቀድማ መቀጠፏን ነው የምትናገር የሚለውን አባባል እንዳንዘነጋ፡፡ የሞቅ ሞቅና የመንገኝነት ባህል (herdism) አደገኛ ነው፡፡ ዕምነተ -ሰብን (cultist) የመልመድ ፈሊጥና አካሄድም፣ አዋጭ አይደለም።
በሀገራችን አንድ የሁልጊዜ ስህተት በመሆን የሚታወቅ ነገር፣ የእድገት ሂደታችን እንቅፋት፣ የመጠራጠር አዝማሚያና ምክንያታዊነትን ማጣት /ማራቅ/ መሆኑ ነው! አመክንዮን ማምከን ነው! ከእንግዲህ፤ “መንገዶች ሁሉ ወደ ሮማ ያመራሉ” የሚለውን አባባል፣ “ብዙ አማራጭ መንገዶች እንዳሉ እንይ” በሚለው ለመቀየር መዘጋጀት ያስፈልጋል። ብዙ አጭር አቋራጭ መንገድም ሆነ ፣ ረዥምና ትዕግስትን የሚጠይቅ ጎዳና እንዳለ አበክሮ ማስተዋል ሀቀኛውን ፈር እንድንጨብጥ ያደርገናል። ማንኛውም ሹም ወይም ባለሥልጣን የየስብሰባዎቹን ዕውነተኛ ውጤት ወይም ጠቅላላ ሂደት ከህዝብ መሸሸግ የለበትም። “ሸንጎ ተሰብስቦ ዕውነቱን ለሚስቱ የማይነግር ባል አይስጥሽ” የሚለው የወላይታ ተረት የሚነግረን ይሄንኑ ነው! ለዚህም ብርታቱን ይስጠን!!


          “ዓለም አቀፍ የመገናኛ ብዙሃን በኢትዮጵያ ላይ እያቀረቡ ያሉትን የተዛባ ዘገባ ከሙያው ሥነ ምግባር ያፈነገጠ በመሆኑ ሊታረም ይገባል”
የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ምክር ቤት በሥነ ምግባር የታነጸ በሃላፊነት ስሜት ህዝብን የሚያገለግል ሚዲያ በሀገራችን እንዲጎለብት የሚሰራ ተቋም ሲሆን የህዝብ ፣የንግድ፣የማህበረሰብ መገናኛ ብዙሃንንና የጋዜጠኞች ሙያ ማህበራት በአባልነት በማቀፍ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል፤
የምክር ቤታችን አባል የሆኑ የሚዲያ ተቋማት ምንም እንኳ የባለቤትነት ይዞታቸውና የተመሰረቱበት አላማ ልዩነት ያለው ቢሆንም ሀገራችን አሁን የገጠማትን ፈተና ለመወጣት እውነተኛ፣ትክክለኛና ወቅታዊ ዘገባዎችን  ለህብረተሰቡ ከማቅረብ ጎን ለጎን፣በሀገሪቷና በህዝቧ ላይ ያንዣበበውን የተቀናጀ አፍራሽ የሚዲያ ዘገባ ለመመከት በጋራ መቆም እንዳለባቸው ምክር ቤቱ ያምናል፡፡
ከቅርብ ጊዜ ወዲህ አንዳንድ የመገናኛ ብዝሃን፣ ሀገራችን የገባችበትን ጦርነት በተመለከተ እያሰራጩት ያሉት ዘገባ ከተጨባጩ እውነታ ያፈነገጠ ብቻ ሳይሆን ከትክክለኛ የጋዜጠኝነት ሥነ ምግባር ጋር የሚያጋጨ መሆኑን ተገንዝበናል፡፡ በተለይም አንዳንድ አለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን፣አዲስ አበባና ዙሪያዋን እንዲሁም በአጠቃላይ የኢትዮጵያን ወቅታዊ ሁኔታ በተመለከተ እያሰራጩት ያለው ዘገባ፣ ህዝብን የሚያሸብርና ስጋት ላይ የሚጥል ከመሆኑም በላይ ከተማዋን የጦርነት ቀጠኛ አድርጎ የማቅረብ ዝንባሌ እንዳለባቸው ታዝበናል፣የከተማው ህብረተሰብ ግን እንደወትሮው ሁሉ የዕለት ተዕለት ተግባሩን ያለምንም መስተጓጎል እያከናወነ ይገኛል፡፡ መገናኛ ብዙሃን በጦርነት ጊዜም ቢሆን በህዝብ ላይ ተጨማሪ ጉዳት በማደርስ መልኩ ከወገናዊነት ነፃ ሆነው መረጃን ለህብረተሰቡ ማቅረብ ያለባቸው ቢሆንም፣ እነዚህ አለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ግን በጋዜጠኝነት ሙያ የማይፈቀድ ኢ-ሚዛናዊ ዘገባን በስፋት እያሰራጩ ነው፡፡ በመሆኑም ዓለም አቀፍ የመገናኛ ብዙሃን በኢትዮጵያ ላይ እያካሄዱ ያሉት የተዛባ ከሙያው ሥነ ምግባር ያፈነገጠ በመሆኑ ሊታረም ይገባል እንላለን፡፡
ፈቃድ አግኝተው በሀገር ውስጥ የሚሰሩ የውጭ ሀገር ወኪል ጋዜጠኞች ወቅቱ ከምንም ጊዜ በላይ ፈጣንና ተዓማኒ መረጃ ማቅረብ የሚያስፈልግበት ወቅት ላይ ያለን መሆኑን በመገንዘብ እንዲሁም ማንኛውም ነገር መስራት የሚቻለው ሀገር ስትኖር መሆኑን ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ የህዝቡን አብሮ የመኖር ባህልና ትውፊት የሚሸረሸር እንዲሁም ስጋት ላይ የሚጥል ዘገባ እንዳይተላለፍ ከፍ ያለ ያለ ጥንቃቄ ማድረግ ይገባቸዋል፡፡ የሀገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃንም በዓለም አቀፍ ሚዲያዎች የሚሠራጩ ያልተረጋገጡና ከጋዜጠኝነት ሥነ ምግባር ያፈነገጡ ዘገባዎችን እንዳለ ወስዶ ከማስተላለፍ በመቆጠብ፣ የህዝብና ሀገር ውግንናቸውን እንዲሁም ለሙያዎች ያላቸውን ታማኝነት በተግባር ሊያሳዩ ይገባል፣ በተለይም ለዘመናት አብሮ በኖረው ህዝብ መሀል የሚሰራጩ የጥላቻ ንግግሮችን ደግሞ ባለመሰራጨት ህብረተሰቡን ማንቃትና ጥንቃቄ እንዲያደርግ ግንዛቤ ማስጨበጥ ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችና ተቋማት ይጠበቃል፡፡
በመጨረሻም መንግስት ተገቢውን ወቅታዊ መረጃ ለህዝብ ከማድረስ እንጻር ተከታታይ መረጃዎችን ቶሎ ቶሎ በሚዲያዎች በኩል የማቅረብ ፍጥነቱን እንዲያሻሽል እያሳሰብን፤ የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችም ሀገርን ከብተና ለማዳን አደጋውንና ስጋቱን የሚመጥን ደረጃ የተረጋገጡ መረጃዎች በየዕለቱ በተቀናጀ ስልት በማቅረብ፣ግንዛቤ የመፍጠር ስራቸውን አጠናክረው ሊቀጥሉ ይገባል እንላለን፡፡
(የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ምክር ቤት ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ፤ ህዳር 23 ቀን 2014 አዲስ አበባ)

Wednesday, 01 December 2021 17:35

የላሊበላ ከተማ ነጻ ወጣች

የወገን ጦር የላስታ ላሊበላ ከተማንና የላሊበላ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያን ተቆጣጥሯል።
 የጋሸናን ግንባር ምሽጎችን ሰብረው የአሸባሪውን አከርካሪ የሰበሩት የመከላከያ ሠራዊት፣ የአማራ ልዩ ኃይል፣ ሚሊሻና ፋኖ ታሪካዊቷን የላስታ ላሊበላ ከተማንና የላሊበላ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያን ተቆጣጥረዋል።
ጀግኖቹ የመከላከያ ሠራዊት፣ የአማራ ልዩ ኃይል፣ ሚሊሻና ፋኖ የላስታ ላሊበላን አካባቢ በማጽዳት የሰቆጣ ከተማን ለመቆጣጠር ወደፊት እየገሠገሡ ነው።

Wednesday, 01 December 2021 08:17

የጠ/ሚኒስትሩ የድል መልዕክት

የኢትዮጵያ ሕዝብ በሁሉም መስክ ተባብሮ ሲነሣ ውጤቱ ድል ነው። በግንባር፣ በዲፕሎማሲ፣ በኢኮኖሚ፣ በኮሙኒኬሽን፣ በስንቅ ዝግጅት፣ ዘማች በመከባከብ፣ ጸጥታ በማስከበር፣ተፈናቃዮችን በመደገፍ. በሁሉም ግንባሮች ለዘመታችሁ ሁሉ እንኳን ደስ አላችሁ!

Saturday, 27 November 2021 14:56

ኖቤል ይለኛል ‘ንዴ?!

ኢትዮጵያን ታክል ሃገር
በዙፋኗ ላይ ተሸሜ
የዚህን ህዝብ ቡራኬ
በምርቃት ተሸልሜ
ከሃድራው መሃል ከዝየራው
ከቱፋታው ታድሜ
ምን ክብር ይቀረኛልና ከእናቶች
ምርቃት እድሜ
ኢትዮጵያ ላይ ከመንገስ
ከጥቆሮች ቤተመቅደስ
እስቲ ምን የትስ አለ?
የጥህንን ክብር ያከለ?
ኖቤል ይለኛል ‘ንዴ?!
ከፀበሉ ተረጭጬ
ከወተቱ ተጎንጭጬ
በአናቴ ቅቤ ተቀብቼ
ከለምለም ሳር ተሰጥቼ
ቦኩ በአናቴ ሰክቼ
በርትቼ፣ረክቼ፣ወዝቼ
ቡልኮ ተከናንቤ
ካባ በጃኖ ደርቤ
በጋሞ ሽመና ጥበብ
በቀለማት ተንቆጥውቁጬ
በሃገሬ ጥለት ስሪት እዳር እዳር አጊጬ
የተሸለምኩትን ሽልማት ቁብ
ባትሉት ነው እንጂ
የእኛን ክብር ልክ ለመግለጥ
በሆነ ነበር እስረጂ
ኖቤል ይለኛል ‘ንዴ?!
አለም አክብሮ በሰጠኝ
በእርግጥ አልታበይም
ግና! ኢትዮጵያ ከሚል ስም በላይ
እመኘኝ ዝና አይገኝም
ሰንሰለት ከሆነ ማሰሪያ
የተሸለምኩት ሽልማት
ያውልኽ! ውሰደው ወዲያ
ለሚገዛልህ ጣልለት
እኔን እንኳን በኖቤል
በማዕበል አታቆመኝም
ባርነት ‘ኮ አላውቅም
ነፃነት ነው የወለደኝ
እምቢኝ! ሀገሬን አልተውም
ሎሬት ብለህ አትደልለኝ
ፍልሚያ አለብኝ አንተ
ሰው ይልቅ ዞር በልልኝ
ወጥመድ ከሆ የተሰጠኝ
“ፕራይዝክን” ውሰድልኝ
ኖቤል ይለኛል ‘ንዴ?!
(ከጌታቸው ኅሩይ ገፅ የተወሰደ፤ ህዳር 14 ቀን 2014 ዓ.ም)


  በሁለት ሳምንት ጊዜ ውስጥ ለሁለተኛ ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው ጦርነቱ በሚቆምበት ዙሪያ  ከኢትዮጵያ ባለስልጣናት ጋር መምከራቸውን የሚገልፁት የአሜሪካ መንግስት የአፍሪካ ቀንድ ልዩ መልዕክተኛ አምባሳደር ጄፌሪ ፌልትማን፤ ከሰሞኑ በኢትዮጵያ የነበራቸውን ቆይታ አጠናቀው ወደ ሃገራቸው ሲመለሱ በተልዕኳቸው ዙሪያ ለጋዜጠኞች ሰፊ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡
ይህን አምባሳደሩ የሰጡትን ማብራሪያ አጠር ባለ መልኩ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ እንደሚከተለው ያጠናቀረው ሲሆን በቅድሚያም ወደ ጥያቄና መልስ ከመግባታቸው በፊት መግለጫ ሰጥተዋል፡፡ ሁለቱንም በአጭሩ እነሆ፡

        “በሁለት ሳምንታት ጊዜ ውስጥ ወደ ኢትዮጵያ ጉዞ ሳደርግ ለሁለተኛ ጊዜ መሆኑ ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ውስጥ ትንሽም ቢሆን ተፋላሚ ሃይሎች ከጦርነት ይልቅ ወደ ድርድር ለመምጣት ቢያንስ ፍላጎት እንዳላቸው ተረድቻለሁ፡፡ ነገር ግን አሁንም በመሬት ላይ የኢትዮጵያን አንድነትና ሠላም ሊያናጋ የሚችል የአደጋ ስጋት መኖሩ ያሳስበናል፡፡ አሁን አንድ ግልጽ የሆነው ነገር ጦርነቱን ለማስቆምና ውጥረቱን ለማርገብ የሚያስችል ድርድር ለማድረግ መሰረቶች እንዳሉ ተረድቻለሁ፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ የመንግስታቸው ቀዳሚ ፍላጎት፣ የትግራይ ሃይል፣ በሃይል ከያዛቸው የአማራና አፋር አካባቢዎች ለቆ እንዲወጣና ወደ ትግራይ እንዲመለስ መሆኑን ነግረውኛል፡፡ እኛም ይሄን ሃሳብ ወይም አላማ እንጋራለን፡፡ በሌላ በኩል ያነጋገርናቸው የህወኃት ሰዎች ደግሞ ቅድሚያ የሚሰጡት ጉዳይ ሠብአዊ ድጋፍ የሚቀርብበትን መንገድ የኢትዮጵያ መንግስት እንዲከፍት ለማስገደድ መሆኑን ነግረውናል፡፡ ይሄንንም አላማ እኛ እንጋራለን፡፡ ይሄንኑ ሃሳባቸውን ሁለቱም ወገኖች ለዲፕሎማቶችና ለማሸማገል ጥረት እያደረጉ ላሉት ለቀድሞው የናይጀሪያ ፕሬዚዳንት ኦሊሴንጎ ኦባሳንጆ ነግረዋቸዋል፡፡
“ትልቁ ነጥብ ሁለቱም ወገኖች ያስቀመጧቸውን ቅድመ ሁኔታዎችና አላማዎች በፖለቲካዊ መፍትሔ ሳይሆን በሃይል በወታደራዊ እርምጃዎች ማሳካት እንደሚሹ ብቻ ማመናቸው ነው፡፡ ነገር ግን ለአንድ ዓመት ውጊያ ከተደረገና በሺዎች ሞተው ተፈናቅለው እንኳ ዛሬም ወታደራዊ አማራጮች ውጤት አላመጡላቸውም፡፡ በኛ በኩል መንግስት የሰብአዊ ድጋፎችን ሊገድቡ የሚችሉ መሠናከሎችን እንዲያስወግድ፣ ህወኃትም ወደ አዲስ አበባ ለመጠጋት የሚያደርገውን ጥረት እንዲያቆም ነው ፍላጎታችን። በዚህ በኩል የአሜሪካ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ይቀጥላል። ከዲፕሎማሲ ውጪ በዚህ ግጭት ላይ ሌላ አማራጭ የመጠቀም ፍላጎት የለንም” ብለዋል- አምባሳደር ጄፌር ፊልትማን ወደ ጥያቄና መልስ ከመግባታቸው በፊት።
ጥያቄ 1- በዲፕሎማሲ ጥረቶች ከዚህ በፊት ከነበረው አስጨናቂ ሁኔታ መሻሻሎች እየታዩ ነው ብለዋል። በዚህ ላይ ትንሽ ሰፋ ያለ ማብራሪያ እፈልጋለሁ፡፡ በአሁኑ ሰዓት ህወኃት “ከአዲስ አበባ በ130 ማይል ርቀት ላይ ነኝ” እያለ ነው፤ ጠ/ሚኒስትሩ ደግሞ አማፂያኑን ለመዋጋት ጦር ሜዳ ዘልቀዋል፡፡ እነዚህ ነገሮችን ስንመለከት ነገሩ በጎ መሻሻል ያለው አይመስልም፡፡ የእርስዎ መረጃ የተፋለሰ ይሆን? አሁን ምንድን ነው በጦር ሜዳ እየተካሄደ ያለው?
እኔ ሁሉም ነገር የተቃና ነው የሚል ነገር አልተናገርኩም፡፡ እኛን በእጅጉ የሚያስጨንቀን በሁለቱም ወገን የወታደራዊ አማራጮች በበዙ ቁጥር ሊፈጥር የሚችለው ቀውስ ነው፡፡ ወደ አዲስ አበባ በተመላለስኩበት እንዲሁም የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ የኢትዮጵያ ባለስልጣናትን በስልክ አግኝተው በተወያዩበት ወቅት እና በጉዳዩ ላይ በመከርንባቸው ጊዜያት ሁሉ የተገነዘብኩት፣ እንዴት ጦርነቱን ማስቆምና የተኩስ አቁም ማድረግ እንደሚቻል በቀናነት ሃሳብ የመለዋወጥ ፍላጎት መኖሩን ነው፡፡
ሁለቱን ወገኖች አግኝተን  በምናናግርበት ወቅት በሁለቱም በኩል ጦርነቱን ለማስቆም ፍላጎትና ፍቃደኝነት መኖሩን ተገንዝበናል፡፡ የተኩስ አቁም ስለሚደረግበት ሁኔታ፣ወታደራዊ እንቅስቃሴዎችን ስለ መግታት፣ያለ ገደብ የሰብአዊ ድጋፍ በሚቀርብበት፣ ህወኃት ወደ ትግራይ ድንበር ስለሚመለስበት ሁኔታ  ሁሉ ለመነጋገር ሁለቱም ወገኖች ፍቃደኛ ናቸው። ነገር ግን ፍቃደኛ ናቸው  ማለት ለዚሁ  የሚረዳ ነገር አሁን ላይ እያደረጉ ነው ማለት አይደለም፡፡ ጉዳዩን በትኩረት  ይዘው ለማሸማገል ጥረት እያደረጉ ያሉት ኦባሳንጆ፤ እነዚህን ነገሮች ከግምት አስገብተው በአለማቀፉ ማህበረሰብ ድጋፍ የተሻለ ነገር ይፈጥራሉ የሚል እምነት ነው ያለን፡፡
ነገር ግን በመሬት ላይ ወታደራዊ እንቅስቃሴዎች እየተጠናከሩ መሆናቸውና ወታደራዊ እርምጃዎቹም ፈጣን የመሆናቸው ጉዳይ እኔንም ያሳስበኛል፡፡ ከዲፕሎማሲያዊ ጥረቶቹ በበለጠ ወታደራዊ እንቅስቃሴዎች ፈጣን ናቸው፡፡
ጥያቄ 2- በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ በእስር ላይ ያሉ ሰዎችን ብዛት ምን ያህል እንደሆነ  ግምት እንኳን ቢነግሩን? በአፋርና አማራ ያሉ የጦር ግንባር ሁኔታ ላይ መረጃ አለዎት? ህወኃት የጅቡቲ መንገድን የሚቆጣጠር ከሆነ በመስመሩ እርዳታ የሚጓጓዝበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል?
በታሰሩ ሰዎች ጉዳይ ያለን መረጃ የተሟላ አይደለም፡፡ ምን ያህል እንደታሰሩ ግልጽ መረጃ የለንም፡፡ ነገር ግን ሰዎች እየታሰሩ ስለመሆኑ ለኮቪድ አጋላጭ በሆነ ሁኔታ እንደታሰሩ፣ ያለ ህግ ሂደት ተይዘው እንደሚገኙ መረጃዎች ደርሰውናል፡፡ ነገር ግን ብዛታቸውን በውል አላወቅንም፡፡
ከጦር ግንባር ጋር በተያያዘ ለቀረበው ጥያቄ፣ በህወኃት በኩል ወደ ጅቡቲ የሚሄደውን መንገድ ለመያዝ ወደ ሚሌ የማጥቃት እንቅስቃሴ አለ፤ ነገር ግን የፈለጉትን ያህል አልተሳካላቸውም፡፡ የመከላከያ ሠራዊትና አጋሮቹ የክልል ፖሊስና ሚሊሺያዎች አሁንም መንገዱን በሚገባ እንደተቆጣጠሩት ነው ያለው፡፡ ሌላኛው የጦር ግንባር ወደ አዲስ አበባ የሚወስደውን መስመር ተከትሎ ያለ ነው፡፡ አጣዬ ሸዋ ሮቢት ፣ ደብረ ሲና ያለው መስመር ነው፡፡ ህወኃት መጠነ ሰፊ የማጥቃት እንቅስቃሴ አድርጎ በፍጥነት ወደ አዲስ አበባ መጓዙና መቃረቡ ለኛ አሳሳቢ የነበረ ጉዳይ ነው፡፡ የወታደራዊ ግጭት የሚሸፍናቸው ቦታዎች በበዙ ቁጥር በርካታ ሠላማዊ ሰው መጎዳቱ አይቀርም፡፡ ይሄ ነው እኛን ያሳሰበን። በዚህም እኛ ህወኃት ወደ አዲስ አበባ የሚያደርገውን ግፊት ተቃውመናል እንዲሁም የጅቡቲን መስመር ለመቁረጥ የሚደረገውን ጥረትም ተቃውመናል፡፡
ጥያቄ 3- ጠ/ሚኒስትር ዐቢይን ባገኟቸው ወቅት ወደ ጦር ግንባር እንደሚሄዱ ነግረዎት ነበር? እርስዎ ይሄን እንዲያደርጉ መክረዋቸው ነበር? ይሔ ግጭት የሚቀጥል ከሆነ አሜሪካ ከማዕቀብ በተጨማሪ ሌላ የምትወስደው እርምጃ ይኖር ይሆን?
እኔ እና ጠ/ሚኒስትሩ በስፋት  የተነጋገርነው እንዴት ግጭቱ በድርድር ሊፈታ ይችላል በሚለው ጉዳይ ላይ  ነው፡፡ ነገር ግን ጠ/ሚኒስትሩ በወታደራዊ እርምጃ ህወኃትን ወደ መጣበት ትግራይ እንደሚመልሱት በሙሉ እርግጠኝነትና በራስ መተማመን ነበር የነገሩኝ፡፡ ነገር ግን እኔ ይሄን በራስ መተማመናቸውን  ጥያቄ ውስጥ አስገባለሁ፡፡ በሰኔ ወር የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት ከትግራይ ከወጣ በኋላ ህወኃት የያዛቸውን ቦታዎች ከካርታው ላይ መመልከት ይቻላል፡፡ ይሄን ካርታ ስመለከት የጠ/ሚኒስትሩን በራስ መተማመን ጥያቄ ውስጥ እንዳስገባ አድርጎኛል፡፡
ነገር ግን እኔ የነገርኳቸው ነገር ቢኖር የኢትዮጵያ ሠላም አለመሆን የሚያስከፍለው ዋጋ፣ የሠላማዊ ዜጎች መጎዳት የሚያስከፍለው ዋጋ፣ በዚህም ጦርነት የኢትዮጵያ ክብር መነካቱ---እነዚህ ሁሉ የሚያስከፍሉት ዋጋ ከፍተኛ ነው፣ ስለዚህ ነገሩን በጦርነት ከመፍታት ይልቅ በዲፕሎማሲያዊ ሂደት መፍታቱ ኪሳራውን ይቀንሰዋል የሚለውን ነው፡፡
ጥያቄ 4- በኢትዮጵያ ያሉ አሜሪካዊያን ሃገሪቱን ለቀው እንዲወጡ ተደጋጋሚ ጥሪዎች እየቀረቡ ነው። ይሔ በሃገሪቱ ያለው ሁኔታ አስጊ መሆኑን ለማሳየት ነው ወይስ በእርግጥም የሃገሪቱ መንግስት ሊፈርስና የእርስ በእርስ ጦርነት ሊጀመር የሚችልበት እድል በመኖሩ ነው?
በመሰረቱ በኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ ተመልክተን ነው ማስጠንቀቂያውን እያወጣን ያለነው፡፡ ጦርነቱ እየተባባሰ ከሄደ ምናልባት የመሰረታዊ ፍላጎት አቅርቦቶች ሊጓደሉ ይችላሉ የሚል ስጋት አለን፣ የግንኙነት አማራጮች ሊዘጉ ይችላሉ፣የጉዞ መረባበሾች ሊፈጠሩ ይችላሉ፡፡ በአሁኑ ሰዓት የአዲስ አበባ አየር ማረፊያ መደበኛ ስራውን እያከናወነ ነው፡፡ ጉዞዎች በተረጋጋ ሁኔታ እንደ ወትሮው ቀጥለዋል፡፡ በዚህ በተረጋጋ ሁኔታ ዜጎቻችን ቢወጡ በኋላ ከሚፈጠር መተረማመስ ይታደጋቸዋል ከሚል እምነት ነው ቀድመው እንዲወጡ እየጠየቅን ያለነው፡፡ጥያቄ 5- መደበኛ በረራዎች ሳይቋረጡ በተረጋጋ መልኩ ዜጎቻችን እንዲወጡ  በማሰብ ነው ብለዋል፤ በእርስዎ ግምገማ እዚህ ያሉ ዜጎች በተረጋጋ መልኩ ለመውጣት ምን ያህል ጊዜ አላቸው? እስከ መቼ ነው ጊዜ  ያላቸው? ዛሬ ብቻ ነው? አንድ ወር ነው? የሳምንት ያህል ጊዜ ነው?
እኛ ዛሬውኑ ለቀው እንዲወጡ ነው እያሳሰብን ያለነው፡፡ እንዳልኩት አሁን መደበኛ የትራንስፖርት አማራጮች ክፍት ናቸው፡፡ ይሄን አስመልክቶ ኤምባሲዎች በየቀኑ ለዜጎቻቸው መረጃ ከህዳር መጀመሪያ አንስቶ  እየሠጡ ነው፡፡ ይሄ እንግዲህ በመሬት ላይ ያለው ሁኔታ በፍጥነት እየተለወጠ የመሆኑ ነፀብራቅ ነው፡፡ በኋላ ችግር ከተከሰተ የአሜሪካ መንግስት ዜጎቹን በመደበኛ በረራዎች ከኢትዮጵያ ማስወጣት የሚችልበት እድል የለውም። ስለዚህ ሃገሪቱን ለቆ ለመውጣት ጊዜው አሁን  ብቻ ነው፡፡
ጥያቄ 6- በ1983 ሃገሪቱን ጥለው ወጥተው በዚምባቡዌ ተጠልለው የሚገኙት መንግስቱ ሃ/ማርያም ለውድቀታቸው የአብዮቱን መሪ ሚኻኤል ጎርባቾቭን ይቀውሳሉ። በእርስዎ ግምገማ አሁን በኢትዮጵያ ላለው ቀውስ ጠ/ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ማንን የሚወቅሱ ይመስልዎታል? በሌላ በኩል ጠ/ሚኒስትሩ ከኬኒያው ፕሬዚዳንት ጋር ጥሩ ወዳጅነት እንዳላቸው የሚያመለክት ምስል በማህበራዊ ሚዲያው ሲዘዋወር ይስተዋላል። እንደው ጠ/ሚኒስትሩ በአህጉሪቱ ካሉ ሃገራት በአንደኛው ጥገኝነት የሚጠይቁ ይመስልዎታል?
በመጀመሪያ ደረጃ የ1983 ጉዳይን በጥያቄህ ስላነሳህ፣ ለትግራይ መሪዎች ልለው የምፈልገው ነገር አለ። አሁን 1983 አይደለም ልላቸው እፈልጋለሁ፡፡ በ1983 እንደሚታወቀው ህወኃት የመንግስቱ ሃ/ማርያምን መንግስት ውድቀትን ተከትሎ አዲስ አበባ ሊገባ ችሏል፤ ዛሬ ግን ህወኃት በህዝብ እጅግ የተጠላ መሆኑን መረዳት ይቻላል፡፡ ስለዚህ አዲስ አበባ እገባለሁ ብሎ ካሰበ የሚጠብቀው የከፋ ነገር ይሆናል፡፡ አሁን 1983 አይደለም፤ ይሄንንም የትግራይ መሪዎች ይረዳሉ የሚል እምነት አለን፡፡
ጠ/ሚኒስትር ዐቢይን በተመለከተ በተደጋጋሚ ስንነጋገር የተረዳሁት በሰኔ ወር መከላከያው የተናጥል ተኩስ አቁም አድርጎ ከትግራይ መውጣቱ እንዲሁም በጥቅምት 24 ህወኃት የፈፀመው ድርጊት በአሜሪካ መንግስት እውቅና አለማግኘቱ ተገቢ አለመሆኑን ነግረውኛል፡፡ ነገር ግን አንድ በስፋት የሚነገር የተሳሳተ ነገር አለ። የአሜሪካ መንግስት ህወኃት ድጋሚ ወደ መንግስት እንዲመለስ እየረዳ ነው የሚለው የተሳሳተ ነው፡፡ እኛ እንዲህ ዓይነት አላማ የለንም፡፡ የሚሆንበት እድልም የለም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በህዝብ ምርጫ በሥልጣን ላይ ያሉ መሆኑንና ሠፊ ድጋፍ እንዳላቸው እንረዳለን፡፡
ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬኒያታን በተመለከተ፣ ፕሬዚዳንቱ በኢትዮጵያ ያለው ሁኔታ ከልባቸው ያሳስባቸዋል፡፡ እንደ ጎረቤት ከኛ በበለጠ ያሳስባቸዋል፡፡ ስለዚህም ነው ከፍ ያለ ሚና እየተጫወቱ ያሉት፡፡ ጠ/ሚኒስትር ዐቢይንም በኢትዮጵያ ሠላም ስለሚሰንፍበት ሁኔታ ነው በተደጋጋሚ እያነጋገሩ ያሉት፡፡ ዋናው ነገር፣ የሰላም መፍትሔ ያለው በአሜሪካ በአፍሪካ ህብረት ወይም በሌላ እጅ አይደለም፤ መፍትሔው በሁለቱ ወገኖች እጅ ነው የሚል እምነት ነው ያለን፡፡

  ተፈጥሮን አስተውለህ ትምህርትን መርምረህ የምትረዳ አዋቂና ጥበበኛ ከሆንክ፣ በመልካም ምግባርና በሙያ ብልሃት የምትተጋ ከሆንክ፣ ኑሮህ ይደላል፣ ሕይወትህ ይጣፍጣል፤ ያስደስታል። “የፈጣሪያችን ምሳሌም ትሆናለህ”። (የፈላስፋው የወልደሕይወት አባባል ነው - የሰውን ክቡርነት ለመግለፅ፣ መልካሙንም መንገድ ለማስተማር የፃፈው)። የሰው ተፈጥሮ፣ከሁሉም ፍጥረታት የላቀ፣ወደ ፈጣሪ እጅግ የቀረበ ነው ይባላል-ፈላስፋው
“ወደ አንተ የሚመጣውን ሰው ሁሉ አትመን። ያገኘውን ሰው ሁሉ የሚያምን፣ ሰነፍ ነው። ሁሉን መርምር። መልካሙንም አፅንተህ ያዝ” በማለት ይመክራል ወልደ ሕይወት። በስራህ ፍሬ፣ በጥበብህና በድካምህ እንጂ፣ በሌላ ሰው ሃብት አትመን። ነገ ጠላቶች ይሆኑሃልና፣ በወዳጆችህ አትተማመን” በማለትም ያስጠነቅቃል፡፡  በፍቅር በመተባበር ኑር። ወዳጅነትህም በልኩ ይሁን… እያለ የጥበብን ሚዛን ያስጨብጣል።
ስለ ሰው ብዙ ተነግሯል።
ሰው ብርቱ ነው! ሰው ክቡር ነው። ሰው ለሰው መድሃኒቱ ነው ተብሏል።
አምላክን የመሰለ፣ መላዕክት የሚያከብሩትና የሚሰግዱለት፣ ለእንስሳት ለእፅዋት ሁሉ ስም የሚያወጣ፣ ምድርን የሚገዛ፣ እጅግ ክቡር ፍጥረት ነው።
እውነትንና ሃሰትን አጥርቶ የሚያውቅ፣ ጥሩና መጥፎን ለይቶ የሚመዝን፣ በጎና ክፉን መርምሮ የሚዳኝ።
ምድርን እንደገነት የሚያለማ፣ ሰማየሰማያትን የሚያጠና፣ ወደ ከዋክብት የሚመነጠቅ ድንቅ ፍጥረት ነው! ሰው ማለት። አይደለም እንዴ?
ወይስ፣ ሰው ሚስኪን፣ ሰው ከንቱ? ደካማና ሃጥያተኛ? ጠማማና መሰሪ? አዎ፤ ይሄም ተብሏል። ስለ ሰው ብዙ ተወርቷል። “ሰውን ማመን፣ ቀብሮ ነው” እስከ ማለትም ተደርሷል - የአንዳንድ “ታማኝ” ሰዎች አባባል መሆኑ ነው። እንመናቸው እንዴት? ማለቴ ያለ ቀብር። “ሰውን ማመን መርምሮ ነው” ቢሉ ይሻል ነበር።
“ለሰው፣ ሞት አነሰው!” የሚል መራራና ክፉ አባባልም አለ። ለዚህ እንኳ፣ ብዙም ቦታ ላንሰጠው እንችላለን። “ለሰው ሞት አነሰው! - አለች ቀበሮ” ይባላል። ታዲያ፣ ለቀበሮ ጆሮ መስጠት አለብን? ይልቅ፣ ሌላ መንገድ እንሞክር። ቀበሮ እንዲያ የሚያማርር በደል ከደረሰባት፣ በግልፅ ትናገር፤ በደፈናው ሳይሆን ጥፋተኛውን ለይታ ትክሰስ። ስለ ሰውና ስለተግባሩ፣ እንደ ታዛቢ ለመናገርና ሃሳቧን ለማስረዳት ከፈለገችስ፣ ጆሮ መንፈግ አለብን?
ለማንኛውም፣ “የከበረ ፍጥረት”፣ “የወረደ ፍጥረት” የሚሉ አማራጮችን አይተናል። ለየት የሚሉ አባባሎችን እንፈልግ።
“ሰው ማለት፣ ሰው የሚሆን ነው፣ ሰው የጠፋ እለት። “ ብለዋል - ጥበበኛው የአገራችን ባለ ቅኔ።
ሰው፣ በሁለቱ አማራጮች፣ ወደ ከፍታው ወይም ወደ ዝቅታው፣ በተቃናው ወይም በጠመመው መንገድ መሄድ እንደሚችል፣ ባለ ቅኔው እየነገሩን ነው።
አዎ፤ ሰው መሆን ይቻላል። በአስቸጋሪ ጊዜ ላይም፣ ስብዕናን በፅናት መያዝ ይቻላል። ግን ደግሞ፣ ከ”ሰው”ነት በታች መውረድም አለ።
ክፋቱ ደግሞ፣ “ሰው” ሁሉ ወርዶ ተዋርዶ፣ “ሰው ጠፋ” የሚያስብል ከባድ ጊዜ እንዳለ ያስረዳል - የባለቅኔው አባባል።
ደግነቱ፣ በአስቸጋሪ ወቅትም፣ ክፋት በበዛበት ዘመንም ቢሆን፣ “ሰው”ነቱን የማያዋርድ፣ “ሰው የሚሆን” ጀግና እንደማይጠፋም ይገልፅልናል። መልካም ነው። በክፋ ዘመን ውስጥ፣የሰውን ክብር ጠብቆ በእውነት መቆምና በተቃና መንገድ መራመድ የሚችል ሰው፣በደህና ዘመን አይሸነፍም እናም፣በፈተና መሃል፣ “ሙሉ ሰው ነኝ” ለማለት የሚበቃ ሰው ማግኘት መታደል ነው፡፡ ሰብዕናውን በፅናት ይዞ የሚጓዝ ጀግና፣ ለሌሎችም አርአያ ይሆናል - መንፈስን የሚያነቃቃ፣ ብርታትን የሚሰጥ አርአያ።
ግን፣ “ሰው መሆን” ማለት እንዴት እንዴት ይሆን?
ሰው በጣም ድንቅ ፍጥረት የመሆኑ ያህል፣ በጣም “ውስብስብ” ባለ ብዙ ገፅ ፍጥረት ነው። ባለ ብዙ ጅረት፣ አንዳንዴም ባለ ብዙ ጅራት ፍጥረት ነው። አእምሮው፣ አካሉ፣ መንፈሱ፣…. ሃሳቡ፣ ተግባሩ፣ ስሜቱ….
ከብዛቱ የተነሳ፣ አንዱን ሲይዙት፣ ሌላው እያመለጠ፣ አንዱን ሲያሻግሩት፣ ሌላው የኋሊት እየቀረ፣ … ግራ ሊያጋባ ይችላል።
እንደዋዛ ትናንት የለመዱት አመል፣ ለዛሬ ፈተና ይሆናል። ለዛሬ ይጠቅማል ያዋጣል ብለው የጀመሩት ነገር፣ ወደ ነገ የማያዘልቅ፣ ከነገ ወዲያም መዘዝ የሚያመጣ ከባድ እዳ እየሆነ መሄጃ ያሳጣል።
ጥሩ ሃሳብ ያዘ ሲባል፣ ንግግሩ ሌላ ይሆናል። ጥሩ ተናገረ ሲሉት፣ ተግባሩ ተቃራኒ ነው። ሃሳቡና ተግባሩ ሲቃና፣ ስሜቱና መንፈሱ በድሮው ልማድ ተጠፍንጎ፣ እንደተጣመመ ይቀራል።
ይህ እርስ በርሱ የተጣረሰ የተቃወሰ ማንነት ግን፣ የሰው ልጅ አይቀሬ እጣ ፈንታ አይደለም። ጨለማውን ማብራት፣ የጠመመውን ማቃናት፣ የጠወለገውን ማለምለም ይቻላል። ሁሉንም አሳምሮ ማስማማት፣ ቀላል ባይሆንም ይቻላል።
እውቀቱ፣ ኑሮው፣ ነፍሱ (የግል ማንነቱ)፣ … አብረው ሲለመልሙ፣ በህብር ይደምቃሉ። የሰውን ክብር እና ሞገስን ይገልጣሉ። ይመሰክራሉ።
ሲጣረሱ ግን፣ … መከራ ነው።
ሰው፣እውቀት ሲያጣ፣ ህይወቱ፣ ጨለማ ውስጥ እንደመኖር ነው። በአንዳች ተዓምር ወይም በሌሎች ሰዎች ልግስና ኑሮው ቢሟላለት እንኳ፣ እድሜ ልክ እንደ ሕፃን ሆኖ መኖር ምን ትርጉም አለው?
እውቀት ሲያዳብር፣ በተግባር ቁምነገር የማይሰራበትና ለኑሮው ፋይዳ የማያመጣለት ከሆነ፣…. ዋሻ ውስጥ በረሃብ እንደመሰቃየት ይሆናል።
ለአእምሮው፣ ለአካሉ፣ ለግል ማንነቱ ልምላሜ፣ የግል ሃላፊነትን የማይወስድ ከሆነ፣…. ከሮቦት በምን ይለያል? ሰብዕናው እየደነዘዘ ወደ “ኮማ” እየሰጠመ፣ “ኑሮ ሁሉ ቢሟላለት” እንኳ፣ የሕይወት ጣዕሙ ምኑ ላይ ነው?
“ዓለምን ሁሉ ቢያተርፍ፣ ነፍሱን ግን ቢያጎድል፣ ምን ይጠቅመዋል?” የሚለውን አባባል አስታውሱ።
እውነትም፣ “ሰው መሆን”፣ የአንድ ርዕሰ ጉዳይ ወይም የአንድ ወቅት ጉዳይ አይደለም። የሁሉም ገፅታዎች ሕብር ነው።
የትናንት ጉዞው ውጤታማነት ብቻ ሳይሆን፣ የዛሬ እርምጃው ስኬትም፣ የነገ መንገዱ መቃናትም ጭምር ነው- የሰው ሕይወት ማለት።
የሰው ማንነት፣ ማለት አላማው ብቻ ሳይሆን ጥረቱም ነው። የስራ ውጤቱ ብቻ ሳይሆን፣ የሙያ ብቃቱም ነው። የእውቀቱና የስነምግባር መርሁ ብቻ ሳይሆን፣ የሰብዕና ንፅህናውና ፅናቱም ነው።
ሁሉንም አዋህዶ፣ አስማምቶ፣ አጥርቶና አጉልቶ መግለፅ ያስቸግራል። ነገር ግን፣ አይቻልም ማለት አይደለም። ሰው መሆን ማለት እንዴት እና በየት በኩል እንደሆነ፣ ምንስ እንደሚመስል የሚያሳዩ የኪነ ጥበብና የፍልስፍና ሰዎች አልጠፉም - ብዙ ባይሆኑም። “መሸ ደሞ አምባ ልውጣ” የሚለውን የባለቅኔ ፀጋዬ ገብረመድህን ግጥም፣ካሁን በፊት ጠቅሻለሁ፡፡ ለዛሬ “If” የሚባለውን ግጥም እናጣጥማለን፡፡
ከሳምንት ደግሞ፣ ከወደል ሕይወት ፍልስፍና ትምህርት የምናገኛቸው ቁምነገሮች እንቃኝ ይሆናል፡፡ የሰውን ነገር ለማየት ጉራንጉሩንና ብሩህ አደባባዩን፤ ዋሻውንና ባለ ግርማ ሞገስ ሕንፃውን ለማየት፤ የፈላስፋውን የጥበብ ሚዛን እንይዛለን፡፡


የደራሲ አማረ ተግባሩ (ዶ/ር) “ፀሐዩ ዕንቁ ስላሴ ፀረ ፋሽሽት እርበኛና የሀገር ባለውለታ” መፅሐፍ ዛሬ ህዳር 18 ቀን 2014 ዓ.ም ከቀኑ 8፡00 ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል ይመረቃል፡፡ በምረቃ ስነ-ስርዓቱ ላይ የጥንታዊት ኢትዮጵያ ጅግኖች አርበኞች ማህበር ፕሬዚዳንት ልጅ ዳንኤል ጆቴ መስፍን ተገኝተው ንግግር የሚያደርጉ ሲሆን ደጃዝማች ወልደ ሰማያት ወልደ ገብርዔል በክብር እንግድነት እንደሚገኙና ትውስታቸውን እንደሚያካፍሉም ታውቋል፡፡ ደራሲ እንዳለ ጌታ ከበደ(ዶ/ር) በመፅሐፉ ላይ ደሰሳ የሚያቀርብ ሲሆን፣ደራሲ ይታገሱ ጌትነት ግጥም፣ ፀሐፊ ተውኔት ገጣሚና ደራሲ አያልነህ ሙላትና ከያኒ ጌትነት እንየው በባለታሪኩ አርበኛ ዙሪያ ምስክርነት እንደሚያቀርቡም ታውቋል፡፡ ጋዜጠኛ ሚካኤል አለማየሁ (የዕናኑ ልጅ) መድረኩን የሚያጋፍር ሲሆን፣ ደራሲው አማረ ተግባሩ (ዶ/ር) በመፅሀፋቸው ዙሪያ ንግግር ያደርጋሉ ተብሎ እንደሚጠበቅ ለማወቅ ተችሏል፡፡





Page 1 of 566