Administrator

Administrator

 ከዕለታት አንድ ቀን አንዲት እናት ለልጅዋ፤
“ከጥቂት ቀን በኋላ ከቤታችን ብዙዎች ጫጩቶች ይኖሩናል” ትለዋለች፡፡
ልጇም፤ “ማነው የሚያመጣልን ወይስ አንቺ ልትገዢ ነው?” ይላታል፡፡
እናቱም፤ “የለም ማንም አያመጣልንም፡፡ እኔም አልገዛም፡፡ ጫጩቶቹ ግን ይፈለፍላሉ”
ልጅ፤ “እንዴት?” ብሎ እናቱን አፋጠጣት፡፡
እናትየውም ወደ አንዲት ትንሽ ክፍል ወሰደችው፡፡ አንዲት ዶሮ ዕንቁላል ታቅፋ ቅርጫት ውስጥ ሆና አሳየችውና፤
“ተመልከት፤ ከጥቂት ቀናት በኋላ ከነዚህ ዕንቁላሎች ከየአንዳንዳቸው የሚያማምሩ ጫጩቶች ይወጣሉ” አለችው፡፡
“እንዴት ተደርጎ?” አለ መጠየቅ የማይታክተው ልጅ፤ “ከእነዚህ ውስጥ እንደምን ጫጩቶች ይወጣሉ?” የልጁን ግራ መጋባት ያስተዋለው አባት፤
“ና ወደዚህ፤ አንዲት እንቁላል ሳሕን ላይ አፍርጠን እንመልከት” አለና ዕንቁላል ሰብሮ ሳሕን ላይ ገለበጠው፡፡ ከዚያም፤ “ልብ በል ልጄ፤ ይሄ ከዚህ ቀደም እንዳየኸው ዓይነት ዕንቁላል ነው፡፡ ባልሰብረው ኖሮ ግን አንድ የምታምር ጫጩት ትወጣ ነበር፤ የቀሩትም ዕንቁላሎች ሁሉ እንደዚሁ ናቸው፡፡ ከሃያ ቀን በኋላ ከነዚህ ከያንዳንዳቸው አንዳንድ የሚያማሩ ጫጩቶች ይፈለፈላሉ፡፡”
“ለምን ሃያ አንድ ቀን ድረስ ይዘገያሉ?”
እናቱ ይሄኔ ወደ ዶሮ ቤት ሄደችና፣ ጭር ያለችውን እናቲት ዶሮ፣ ዕንቁላሎቹን ለማስታቀፍ አመጣች፡፡ ከዚያም “በሉ አሁን ዶሮዋ እንዳትፈራ ዘወር እንበልላት” አለች፡፡
ቦታውን ለቀው ራቅ አሉ፡፡
ዶሮዋ ይሄኔ ዘላ ከቅርጫቱ ገባችና ዕንቁላሎቹን ታቀፈቻቸው፡፡
“ከዚህ ቅርጫት ውስጥ ሃያ ቀን ሙሉ ሳታቋርጥ ዕንቁላሎቹን ትታቀፋቸዋለች፡፡ በመጨረሻም ቀን የሚያማምሩ ጫጩቶች እናት ትሆናለች፡፡”
“ሃያ ቀን ሙሉ አይርባትም?”
“እኛ የምትመገበውን አጠገቧ እናስቀምጥላታለን፡፡”
“ይቺ እናት ገና የሚወለዱትን ልጆቿን የምትወድ ትመስላለች” አለ ልጁ
ከሃያ ቀን በኋላ ከዕንቁላሎቹ ውስጥ ረቂቅ ድምፆች ይሰማሉ፡፡ እናቲቱ ባፏ ቀጭ እያደረገች፣ መውጫ በር ትሸነቁርላቸዋለች፡፡ አንድ በአንድ እየከፈተችላቸው አስወጣቻቸው፡፡ ፍንጥር ፍንጥር የሚሉ በአፋቸው መሬቱን ደቅ ደቅ የሚያደርጉ ጫጩቶች ተፈለፈሉ፡፡
ልጁ መጨቅጨቁን አላቋረጠም፡-
“ማነው ከነዚህ ዕንቁላሎች ውስጥ በዚህ በጥቂት ጊዜ ጫጩቶቹን የሰራቸው?” አለ፡፡
“ይህ ሚስጥሩ የማይመረመር ነገር ነው” ሲሉ መለሱለት፡፡
*      *     *
ዕውነት ነው፡፡ ዛሬ የማይመረመሩ ብዙ ጉዳዮች አሉ፡፡ አንድ ነገር ግን ሳይመረመር የሚገባን አለ። አዲሱ ማሸነፉ አይቀሬ ነው - The new is invincible ይለዋል የጥንቱ የጠዋቱ ፍልስፍና፡፡ አሮጌው እያረጀና እያገረጀፈ የመሄዱን ያህል፣ አዲሱ እየተፈለፈለ ማደሩ ግድ ነው!
የአልገዛም ባይነት ስሜት ከሥር እየጋለ መምጣቱና፣ የላይኛው ወገን እንደ ትላንቱ ካልገዛሁ የሚልበት ትንቅንቅ መቀጠሉ፣ በአሮጌው ተሸናፊነት እንደሚያበቃ ታሪክ ይነግረናል፡፡
አንድ ጃፖኒን (ክንድ የሌለው ካኒቴራ) ያደረገ ተከሳሽ ዳኛ ፊት ቀርቦ፣ እጁን ወደፊት አጣምሮ ሲቆም፤ ዳኛው “በማን ላይ ነው ጡንቻህን የምትወጥረው?” ይሉታል፡፡ ተከሳሹ ደንግጦ ሁለት እጆቹን ወደ ጀርባው አድርጎ አጣምሮ ሲቆም፤ አሁንም ዳኛው “በማን ላይ ነው ደረትህን የምትነፋው?”     ይሉታል፡፡ ከዚያም “ምንድን ነው ችግርህ?” ቢሉት
“እኛን የቸገረን እጃችንን የምናስቀምጥበትን ቦታ የሚጠቁም አንቀፅ ነው!” አላቸው አሉ፡፡ ፍትሕ ሲዛባ ሁሉ ነገር ቅጥ-አንባሩ ይጠፋል፡፡ ሰብዓዊ መብት ይረገጣል፡፡ ዲሞክራሲያዊ መብት የግለሰብ አንባገነኖች መጫወቻ ይሆናል፡፡ ይሄኔ የህዝብ ምሬት ያጥጣል! ብሶቱ ጣራ ይነካል! የአልገዛም ባይነት ስሜት እየመረረና እየከረረ፣ ሥርዓቱ እንደ ወትሮ በወዙና በወጉ መጓዙ እያዳገተ መንገጫገጭ ይጀምራል። ትናንሽ ካፊያ እየተጠራቀመ ውሽንፍራም ዝናብ ይሆናል፡፡ ከዚያም ጎርፍና ወጀብ ይበረታል፡፡
የሥነ አዕምሮው ሊቅ፤ ዣን ፒያጄ፤ ስለ ራስ-ተኮር ማዕከላዊነት ሲፅፍ፤
“እኛ ሳናቋርጥ የውሸት ሀሳቦችን ፈልፍለናል፡፡ ቅጥፈቶችን ተናግረናል፡፡ ቅዥቶችን ሰንቀናል። ምትሃታዊ የመሰሉ ገለፃዎችን አድርገናል፡፡ ጥርጣሬዎችን ቀፍቅፈናል፡፡ ቅጣምባራቸው የጠፋ ራዕዮችን ቀበጣጥረናል፡፡ ሁሉም ዕውነተኛ ሰዎች ፊት ሲቀርቡ በንነው ጠፊ ናቸው” ይለናል፡፡ ጊዜያዊ መፍትሔዎች ለጊዜው ቁጣን ሊያበርዱ ይችላሉ እንጂ ውለው ሲያድሩ እዚያው የድሮ ቦታቸው ይመጣሉ፡፡ አሁን ግን ግዘፍ-ነስተው፣ ኃይል አደርጅተው ነው ብቅ የሚሉት፡፡ በሃይል ለመመለስም በጄ የማይሉት ምዕራፍ ላይ ይደርሳሉ፡፡ ገዢው ወገን እንዳረጀ ጥርስ እየተሸራረፈና እየተነቀለ ፈፅሞ ማኘክ የማይችልበት ሁኔታ ላይ ይወድቃል፡፡ “ኤጭ” አይባል የአገር ጉዳይ ይሆንና ሁሉንም ያነካካል። አንዱ አንዱን እየገፋ የሚጥልበት የዶሚኖ-ጨዋታ አወዳደቅ ይከሰታል- Dominos-effect ይሉታል ተንታኞቹ!
በአንድ አፍታ ለመበልፀግ የሚፈጠሩ ስግብግብ አካሄዶች ፍፃሜያቸው የህዝብ ተጠያቂነት ነው። አይነቃብኝም ተብሎ በስልጣን ሽፋን የሚዘረፍ ንብረትና ገንዘብ፣ የማታ ማታ ነገሮች ሲጠሙ ዋጋ ማስከፈላቸው አይቀሬ ነው፡፡
የወርቅ ዕንቁላል የምትወልደውን ዶሮ አትገደላት! አትረዳትም፡፡ ለአንድ ቀን የምታገኘው ዕንቁላል፤ የሁልጊዜዋን ዶሮ አይተካልህምና፤ ነው ነገሩ፡፡
የህዝብ አመፅ እየተጋጋለ እየሄደ፣ ኑሮ ውድነቱን ማባባስ የለውጥ ፍንዳታን እንደማፋጠን ይቆጠራል። ዱሮ በ1966 ዓ.ም የፈነዳውን አብዮት ያቀጣጠሉ ረሀቡ፣ የነዳጅ ዋጋ  ጭማሪ፣ የዕለት - ሠርክ የፍጆታ ሸቀጦች ዋጋ አለቅጥ ማሻቀብ፣የመምህራን ጥያቄ፣ የጦሩ በየቦታው የደሞዝ ጥያቄ ማንሳት፣ የተራ ወታደሮች በአለቆቻቸው ላይ በእምቢ-ባይነት መነሳት፣ የባለሥልጣኖች “እሱ ነው፣ እሱ ነው” እያሉ የጥፋተኝነት ወንጀል አንዱ በአንዱ ላይ ማላከክ፣ በሥልጣን መባለጉ ከራሰ እስከ ግርጌ ማመርቀዝ - በጠቅላላው የላዕላይ መዋቅሩ (Superstructure) መናጋት፤ አንድ -አሙስ የቀረውን መንግሥት መፈንገል ጠቋሚ ምልከቶች ነበሩ፡፡ የፈረንሣይዋ ንግሥት ሜሪ አንቷኔት ህዝቡ ዳቦ እያለ ተሰልፎ እያለ “ለምን ኬክ አይበሉም?” ማለቷን ማላገጥ እናስታውስ! ነገሮች ወደ ፍንዳታ-ነጥብ- Tipping point፣ ሲቃረቡ አላየንም ብለው ዐይናቸውን የሚጨፍኑ የዋሃን ናቸው! ሰበቦች ቢደረደሩ፣ የበሰለውንና አገር ያወቀውን ነገር መልሶ ጥሬ ማድረግ አይቻልም፡፡ “ከመንቻካ ተሰናባች፣ ደህና ከዳተኛ ይሻላል” የሚባለው ለዚህ ነው!!

     አሸባሪው ቡድን አይሲስ እና ሌሎች ጽንፈኛ ቡድኖች በአሜሪካ ላይ ከ16 አመታት በፊት ከተፈጸመው አሰቃቂው የ9/11 የሽብር ጥቃት የከፋ ሌላ  የአውሮፕላን የሽብር ጥቃት ለመፈጸም እያሴሩ እንደሚገኙ ዘ ኢንዲፔንደንት ዘግቧል፡፡
የትራምፕ የአገር ውስጥ ጉዳይ ጸሃፊ ኢላኒ ዱክ ይፋ ያደረጉትን መረጃ ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ አይሲስና አጋሮቹ በአሜሪካ አውሮፕላኖች ላይ የከፋ ጥፋት የሚያስከትል የሽብር ጥቃት ለመፈጸም በድብቅ እየተንቀሳቀሱ እንደሚገኙ የሚያመለክት የደህንነት መረጃ ተገኝቷል፡፡ የአሜሪካ ደህንነት ቢሮ አገኘሁት ባለው መረጃ መሰረት፣ ሽብርተኞች በአገሪቱ ላይ ለማድረስ ያቀዱት ጥፋት እጅግ የከፋ ነው ያለው ዘገባው፤ አገሪቱ ይህንን ጥቃት ለመመከት ከመቼውም ጊዜ በበለጠ መዘጋጀቷንና አስፈላጊ እርምጃዎችን መውሰዷን ጠቁሟል፡፡
ከቀናት በፊትም የእንግሊዙ የስለላ ተቋም ኤምአይ5 ሃላፊ፣ የሽብር ቡድኖች በአገሪቱ ላይ ያልተጠበቀ አደገኛ ጥቃት ሊፈጽሙ እንደሚችሉ በይፋ ማስጠንቀቃቸውን የጠቀሰው ዘገባው፤ እ.ኤ.አ በ2001 መስከረም 11 ቀን በአሜሪካ መንትያዎቹ ህንጻዎች ላይ የተፈጸመው ጥቃት፣ 2 ሺህ 996 ሰዎችን ለህልፈት መዳረጉን አስታውሷል።

 በአለማችን ተቅማጥንና ወባን በመሳሰሉ በቅድመ ጥንቃቄ ልንከላከላቸው በምንችላቸው በሽታዎች ሳቢያ በየቀኑ 15 ሺህ ያህል ህጻናት ለህልፈተ ህይወት እንደሚዳረጉ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከትናንት በስቲያ ባወጣው ሪፖርት ይፋ አድርጓል፡፡
እድሜያቸው ከአምስት አመት በታች የሆኑ ህጻናትን በከፍተኛ ሁኔታ ለሞት እየዳረጉት ከሚገኙት መሰል በሽታዎች መካከል ኒሞኒያ፣ ተቅማጥና ወባ ቀዳሚውን ስፍራ እንደሚይዙ የጠቆመው የተመድ ሪፖርት፤ ባለፈው የፈረንጆች አመት 2016 ብቻ 5.6 ሚሊዮን ያህል የአለማችን ህጻናት በእነዚህ በሽታዎች ሳቢያ ለህልፈት መዳረጋቸውን አመልክቷል፡፡
ከአለማችን አካባቢዎች ከፍተኛው የህጻናት ሞት መጠን የሚመዘገበው ከሰሃራ በታች በሚገኙ የአፍሪካ አገራት እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው፤ በ2016 በአገራቱ ከተወለዱ 1 ሺህ ህጻናት መካከል በአማካይ 79 ያህሉ ለሞት እንደተዳረጉ ጠቅሷል፡፡  
በሽታዎችን የመከላከሉና የመቆጣጠሩ ጥረት በአለማቀፍ ደረጃ ተጠናክሮ ካልቀጠለና ሁኔታዎች ባሉበት ከተጓዙ በመጪዎቹ 13 አመታት ጊዜ ውስጥ ዕድሜያቸው ከ5 አመት በታች የሆኑ ከ60 ሚሊዮን በላይ የአለማችን ህጻናት ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉም ድርጅቱ ባወጣው ሪፖርት አስጠንቅቋል፡፡

  • የማይክሮ ሶፍት መሥራች ቢል ጌትስ፣ ለ24ኛ ጊዜ በ1ኛነት ይመራሉ
    • ትራምፕ ከፍተኛውን ኪሳራ ሲያስተናግዱ፣ ዙክበርግ ከፍተኛውን ጭማሪ አስመዝግቧል

     ታዋቂው ፎርብስ መጽሔት፣ በአገረ አሜሪካ የሚኖሩ የአመቱ 400 ቀዳሚ ባለጸጎችን ዝርዝር ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን ከአምናው ሃብታቸው የ8 ቢሊዮን ዶላር ጭማሪ በማስመዝገብ፣ የ89 ቢሊዮን ዶላር ባለጸጋ ለመሆን የበቁት የማይክሮሶፍቱ መስራች ቢል ጌትስ ዘንድሮም እንደለመዱት ለ24ኛ ጊዜ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡
በአምናው ሃብታቸው ላይ የ14.5 ቢሊዮን ዶላር ጭማሪ ሃብት አፍርተው፣ ዘንድሮ የ81.5 ቢሊዮን ዶላር የተጣራ ሃብት ባለቤት የሆኑት የአማዞኑ መስራች ጄፍ ቤዞስ የሁለተኛነት ደረጃን ሲይዙ፣ ዋረን በፌ ሦስተኛነቱን ተቆናጥጠዋል፡፡
በሃብቱ ላይ በ12 ወራት የ15.5 ቢሊዮን ዶላር ጭማሪ ያከለው የፌስቡኩ መስራች ማርክ ዙክበርግ በአመቱ ከፍተኛውን የሃብት ጭማሪ ያስመዘገበ የአሜሪካ ቢሊየነር መሆኑን ያስታወቀው የፎርብስ መረጃ፤ በደረጃ ሰንጠረዡ ላይም በአራተኛነት መቀመጡን አስረድቷል፡፡ ከአሜሪካ ባለጸጎች መካከል 289 ያህሉ ሃብታቸው ከአምናው ዘንድሮ ጭማሪ ያሳየ ሲሆን 51 ባለጸጎች በአንጻሩ ሃብታቸው መቀነሱን የጠቆመው ፎርብስ፤ከሁሉም ሃብታቸው በከፍተኛ ደረጃ የቀነሰው የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ  ናቸው ብሏል፡፡ ባለፉት 12 ወራት ውስጥ 600 ሚሊዮን ዶላር ማጣታቸውንም ዘግቧል - መጽሔቱ፡፡ 

 አጭበርብሮኛል ያሉትን ባለሃብት ከሰሱ

     የዚምባቡዌው ፕሬዚዳንት ባለቤት ቀዳማዊት እመቤት ግሬስ ሙጋቤ፣ “1.35 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጣ የአልማዝ ቀለበት ሊሸጥልኝ ተስማምቶ ክፍያውን ከፈጸምኩለት በኋላ 30 ሺህ ዶላር ብቻ የሚያወጣ ቀለበት ሰጥቶ ሸውዶኛል” ባሉት ሊባኖሳዊ ባለሃብት ላይ ክስ መመስረታቸው ተዘግቧል፡፡
ጀማል አህመድ የተባለው ባለሃብቱ፣ ሙጋቤ የጋብቻቸውን የ25ኛ አመት ክብረ በዓል አስመልክተው ለቀዳማዊት እመቤት ግሬስ ሙጋቤ በስጦታ ያበረከቱትን ቀለበት አጭበርብረሃል በሚል ባለፈው አመት ተከስሶ የነበረ ሲሆን እሱ ግን “በተስማማነው መሰረት፣ ትክክለኛውን የአልማዝ ቀለበት ነው የላክሁላት፣ በመካከል ላይ አጭበርባሪዎች ቀይረውባት ይሆናል” ሲል መናገሩንም ዘገባው አስታውሷል፡፡
ይህን ተከትሎም ባለሃብቱ የተከፈለውን ገንዘብ እንዲመልስ የቀረበለትን ጥያቄ አልቀበልም በማለቱ፣ ግሬስ ሙጋቤ የባለሃብቱን መኖሪያ ቤት አስገድደው መውረሳቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ ፍርድ ቤትም ግሬስ ቤቱን ለባለሃብቱ እንዲመልሱ ውሳኔ አስተላልፎ ነበር ብሏል፡፡ ባለሃብቱ በውሳኔው መሰረት ቤታቸውን ቢረከቡም፣ ግሬስ ሙጋቤ ግን ተበልቼ አልቀርም በማለት ሊባኖሳዊው ባለሃብት ጀማል አህመድ 1.23 ሚሊዮን ዶላር ገንዘብ በካሳ መልክ እንዲከፍላቸው ሰሞኑን ሌላ ክስ መመስረታቸውን ዘገባው አስረድቷል፡፡

አንድ ሁለት ሲል፣ ከወትሮው በተለየ ሁኔታ እንግሊዘኛ መቀላቀል የሚያበዛ ሰው ገጥሞዎት አያውቅም?
የዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሊቨርፑል ተመራማሪዎች ከሰሞኑ ይፋ ያደረጉት የጥናት ውጤት፣ እንደዚህ ያሉ ሰዎችን በተመለከተ አዲስ ነገር ይዞ መጥቷል ይላል የዴይሊ ሜይል ዘገባ፡፡ ዘገባው እንዳለው፣ የዩኒቨርሲቲው ተመራማሪዎች በኒዘርላንዱ ማስትሪችት ዩኒቨርሲቲ በሚማሩና አፋቸውን በጀርመንኛ ቋንቋ በፈቱ ተማሪዎች ላይ ባደረጉት ጥናት፤ተማሪዎቹ በደህናቸው ከሚናገሩት ይልቅ አንድ ሁለት አልኮል ተጎንጭተው የሚናገሩት ሁለተኛ ቋንቋቸው የሆነው የደች ቋንቋ ንግግራቸው የተሻለ፣ የተቀላጠፈና ያማረ መሆኑን አረጋግጠዋል።
የዩኒቨርሲቲው መምህርና የጥናት ቡድኑ ባልደረባ የሆኑት ዶክተር ኢንግ ኬርስበር እንደሚሉት፤ አንድ ሰው አልኮል ወሰድሰድ ሲያደርግ ሁለተኛ ቋንቋውን የበለጠ አቀላጥፎ እንደሚናገር ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡ ይሁን እንጂ ይላሉ ዶክተሩ፤ ይሁን እንጂ ከሞቅታ አልፎ ጥንብዝ ብሎ የሰከረ ሰው ግን፣ በደህናው ከሚናገረው  የባሰ የተበላሸ ንግግር እንደሚያደርግም በጥናቱ ተረጋግጧል፡፡

  ከግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ ያስቆጠረው ሂልተን አዲስ አበባ ሆቴል፣ ከኢትዮጵያ ሆቴሎች በአገልግሎት ጥራት የመሪነት ደረጃን በመያዝ፣ለአራተኛ ጊዜ የ”ዎርልድ ትራቭል አዋርድ” ሽልማት ማግኘቱን አስታወቀ፡፡
ሰሞኑን በሩዋንዳ ኪጋሊ በሚገኘው ራዲሰን ብሉ ሆቴል በተደረገው የቀይ ምንጣፍ የሽልማት ስነ ስርአት ላይ ሽልማቱን የተቀበሉት የሂልተን አዲስ አበባ ዋና ሥራ አስኪያጅ ካላኦስ ኮቴነር፤ “ይህ ሽልማት ለሆቴሉና ለሰራተኞቹ ትጋት፣ትልቅ ትርጉም ያለው ስኬት ነው” ብለዋል፡፡
“አዲስ አበባ የሚመጡ በርካታ የዓለም እንግዶችን በጥሩ መስተንግዶ እየተቀበልን እንገኛለን” ያሉት ሥራ አስኪያጁ፤ ለዚህ ቀና መስተንግዶአችን ለተሰጠን እውቅና እናመሰግናለን ብለዋል፡፡
ሂልተን አዲስ አበባ ሆቴል በ”ዎርልድ ትራቭል አዋርድ” ከኢትዮጵያ ሆቴሎች በአገልግሎት አሰጣጥ ጥራት የመሪነት ደረጃውን ይዞ ከዘንድሮው ጋር ለ4 ተከታታይ አመታት ተመሳሳይ ሽልማት ለማግኘት መቻሉን ሆቴሉ ለአዲስ አድማስ ያደረሰው መግለጫ ያመለክታል፡፡ ሆቴሉ በሽልማቱ በመበረታታት የበለጠ አገልግሎቱን ለማዘመን እንደሚሰራም አስታውቋል፡፡
“ዎርልድ ትራቭል አዋርድ” በዓለማቀፍ ደረጃ ከቱሪዝምና ሆቴል አገልግሎት ጋር በተያያዘ ምርጥ የተባሉትን እየለየ፣ በየዓመቱ እውቅና የሚሰጥ አለማቀፍ ተቋም መሆኑ ታውቋል፡፡

ወረርሽኙ 815 ሺህ የመናውያንን አጥቅቷል፤ 2 ሺህ 156 ሰዎችን ገድሏል
   በእርስ በእርስ ጦርነት በደቀቀቺዋ የመን፣የተቀሰቀሰውና ባደረሰው ጥፋትም ሆነ በስርጭቱ ፍጥነት በአለማችን ታሪክ እጅግ የከፋው እንደሆነ
የተነገረለት የኮሌራ ወረርሽኝ፣ ከ815 ሺህ በላይ የአገሪቱን ዜጎች ማጥቃቱንና 2 ሺህ 156 ሰዎችን መግደሉን የአለም የጤና ድርጅት አስታውቋል፡፡
የኮሌራ ወረርሽኙ በፍጥነት በመዛመት ላይ እንደሚገኝ የጠቆመው ድርጅቱ፤ በመጪዎቹ ሁለት ወራት ጊዜ ውስጥ ከአንድ ሚሊዮን በላይ
የአገሪቱን ዜጎች ያጠቃል ተብሎ እንደሚጠበቅና ከእነዚህም መካከል ከ600 ሺህ በላይ ያህሉ ህጻናት መሆናቸውን ከትናንት በስቲያ ባወጣው መግለጫ አመልክቷል፡፡ በየቀኑ 4 ሺህ ያህል የመናውያን በኮሌራ እንደሚጠቁ የገለጸው ድርጅቱ፣ ከግማሽ በላይ የሚሆኑት ተጠቂዎች እድሜያቸው ከ5 አመት በታች የሆኑ ህጻናት መሆናቸውን የጠቆመ ሲሆን ርሃብና የምግብ እጥረት ወረርሽኙን እያባባሱት እንደሚገኝና አለማቀፉ ማህበረሰብ አፋጣኝ ምላሽ ካልሰጠ በአገሪቱ የከፋ ጥፋት እንደሚከሰትም አስረድቷል፡፡ በአገሪቱ የተከሰተውን የከፋ የኮሌራ
ወረርሽን ለመግታት የሚደረገው ጥረት በቂ አለመሆኑን የጠቆመው ድርጅቱ፤ የጽዳት ሰራተኞች ደመወዛቸው ስላልተከፈላቸው የስራ ማቆም አድማ ማድረጋቸውን ተከትሎ፣ ቆሻሻዎች በየመንገዱ እየተጣሉ አስከፊ የጤና እክል እየፈጠሩ ነው ብሏል። ሰባ በመቶ የሚሆነው የአገሪቱ ህዝብ የንጹህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦት እንደማያገኝ የዘገበው ዘ ጋርዲያን፤ የአገሪቱ መንግስት ካለፈው አመት አንስቶ ለህዝብ የጤና ተቋማት የሚሰጠውን የገንዘብ ድጋፍ ማቋረጡንና በርካታ የአገሪቱ ዶክተሮችና የሆስፒታል ሰራተኞች ደመወዛቸውን ካገኙ ከአንድ አመት በላይ እንዳለፋቸውም አስታውሷል፡፡

በአለም አቀፍ ደረጃ በየአመቱ 43/ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች ጥንቃቄ በጎደለው የህክምና አገልግሎት አሰጣጥ ምክንያት ከጉዳት ላይ ይወድቃሉ፡፡
ባለፈው እትም የሕክምና ባለሙያዎችን የህግ ተጠያቂነት በሚመለከት ለንባብ ያልነው ተከታይ እንደሚኖረው ገልጸን ነበር፡፡ እነሆ ዛሬም አቶ አበበ አሳመረ የህግ ባለሙያና ጠበቃ እንዲሁም የኢትዮጵያ የጽንስና ማህጸን ሕክምና ባለሙያዎች ማህበር የህግ አማካሪ የሰጡትን መብራሪያ እና አንዳንድ እውነታዎችን እናስነብባችሁዋለን፡፡
በአለም አቀፍ ደረጃ በየአመቱ 234/ሁለት መቶ ሰላሳ አራት ሚሊዮን የሚደርሱ የቀዶ ሕክምና አገልግሎት የሚሰጥ ሲሆን ከ25/ሀያ አምስት ቀዶ ሕክምናዎች አንዱ ድንገት በሚፈጠር የጤና ችግር ይቅር የማይባል እና በድንገት ወይንም በግድ የሚሰራ ነው፡፡ በታዳጊ አገሮች በሚደረጉ ቀዶ ሕክምናዎች ምክንያት ወደ 10/ከመቶ የሚሆን ሞት ይደርሳል፡፡ መረጃው እንደሚያሳየው በአጠቃላይ በአለም ደረጃ ለሕልፈት ምክንያት ከሚሆኑት የቀዶ ሕክምና አገልግሎቶች መካከል ወደ 50/ከመቶ የሚሆኑት ጥንቃቄ ቢደረግ ኖሮ ሊከላከሉት የሚቻል ሰዎችንም ለጉዳት የማይዳርጉ በሆኑ ነበር፡፡  
በአንዳንድ አገሮች ለማሳያነት ያህል የተጠቀሰው በህክምና አገልግሎት አሰጣጥ ስህተት ምክንያት በአመት የሚደርሱ የሞት ቁጥሮች የሚከተሉትን ይመስላል፡፡
በአሜሪካ 98‚000/ ዘጠና ስምንት ሺህ
በካናዳ 24‚000/ሀያ አራት ሺህ
በአውስትራሊያ 18‚000/አስራ ስምንት ሺህ ይሆናል፡፡
ምንጭ (Times India)
ባለፈው እትም አንስተን ያልተመለሱት ጥያቄዎች የሚከተሉት ናቸው፡፡
በሕክምና አሰጣጥ ረገድ ጥፋት የሚባለው ምንድነው?
የሚመዘንበት ደረጃስ አለ?
ማነው ጥፋት አለ ማለት የሚችለው?
አንድ ወጥ የሆነ ደረጃስ አለ? የሚሉት ናቸው፡፡
የህግ ባለሙያው አቶ አበበ አሳመረ የሚከተለውን ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡
በኢትዮጵያ የህክምና ባለሙያው ምናልባት ስህተት ፈጥሮአል ቢባል በአስተዳደር፣ በፍትሐ ብሔር እና በወንጀል ኃላፊነቶች ጥቅም ላይ የሚውሉ የጥፋት መመዘኛዎች ይለያያሉ፡፡ ለምሳሌም የወንጀል ሕጉ የቸልተኝነት ደረጃን ስለሚገልጽ ለወንጀል ኃላፊነት ይጠቀምበታል፡፡ ለፍትሐብሔር ኃላፊነት ጥፋት የሚባለው ነገር በግልጽ መመዘኛው ባይታወቅም ነገር ግን ማንኛውም ሰው ላደረሰው ጥፋት ኃላፊነት አለበት ስለሚል  ፍርድ ቤቶች ይህንን እየመዘኑ ጥፋት አለ ወይንስ የለም የሚለውን ያረጋግጣሉ፡፡ በዚህም መሰረት ኃላፊነት አለበት ወይንስ የለበትም ብለው ውሳኔ ይሰጣሉ፡፡ የአስተዳደር ኃላፊነት ጥፋት አለ ወይንስ የሚለውን ኮሚቴው አይቶ ይወስናል፡፡ እንግዲህ በዚህ ዙሪያ የአለምን የህክምና ማህበር ጨምሮ የሚታየው ክርክር አንድ ወጥ የሆነ የህክምና ስህተት የሚዳኝበት ደረጃ እንዲኖር ቢደረግ የሚል ነው፡፡  ይሄ ቢደረግ ጥሩ ነው ብለው የህግ ባለሙያዎች ይስማማሉ፡፡ በሶስቱም ደረጃዎች ተጠያቂ የሚሆን ባለሙያ አንድ ወጥ በሆነ አሰራር ጉዳዩ እንዲታይ የሚለው ነገር ብዙዎችን ያስማማል፡፡ ብለዋል አቶ አበበ፡፡
አቶ አበበ አክለውም በወንጀል የመጠየቅ ነገር አሁን አሁን እንዲያውም እየደበዘዘ ነው ፡፡ በእርግጥ በእኛ አገር አለ የለም ወይንም ተጠያቂነቱ ጨምሮአል ወይንም አልጨመረም ለማለት የሚያስችል መረጃ የለም፡፡ በሌሎች አገሮች ግን እየቀነሰ ነው፡፡ ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ ሰዎች የሚሰሩት ስህተት ሰብአዊ ነው። ማንም ፍጹም ስለሌለ ስህተት ምንጊዜም ስለማይጠፋ መሳሳትም ሰው ባላሰበው መንገድ የሚፈጽመው አንዱ ተግባሩ ነው ተብሎ ይታመናል፡፡ በአገ ራችንም አባባል ‹‹…ከሰው ስህተት ከብረት ዝገት አይጠፋም…›› ቢባልም  የህክምናው አገልግሎት ስህተት ወደ እውነታው ሲተረጎም ማንኛውም የህክምና ባለሙያ ማለት በሚያስችል ሁኔታ ሰውን ለመጉዳት ብሎ የሚያደርሰው ጥፋት የለም። እንደማለት ነው፡፡ ብዙ ጊዜ ችግር የሚፈጠረውም የሰውን ሕይወት አድናለሁ ብሎ በሚሰራው ስራ ላይ በተለያዩ ምክንያቶች በሚፈጠሩ ጉድለቶች የተነሳ  ነው፡፡ በእርግጥ ይህ ማለት ግን አንዳንድ በቸል ተኝነት ወይንም በችኩልነት …ወዘተ … በመሳሰሉት ምክንያቶች ሰዎችን ለሕልፈት እንዲዳረጉ የሚያደርጉ ባለሙያዎች የሉም ማለትም አይቻልም፡፡ ስለዚህ አንዳንድ ስህተት በሚፈጠር ጊዜ ተጠያቂነቱ በፍትሐብሔር ደረጃ እንዲሆን የተፈለገበት አንዱ ምክንያት ከላይ የተጠቀሰው ሲሆን በዚህም ምክንያት ተጠያቂነትን በመሸሽ የህክምና ባለሙያዎች እጥረት እንዳያጋጥም ከሚል ነው። ለምሳሌም በአንድ ወቅት በአሜሪካ ሁለት ግዛቶች በጣም ተፈላጊ የሆኑ ባለሙያ ዎችን እስከማጣት ተደርሶ ነበር፡፡ ምንም እንኩዋን በጣም ጥቂት በሆኑ ባለሙያዎች በሚፈጠር ስህተት ምክንያት ሰዎች የሚጎዱ ቢሆንም እጅግ ብዙ ባለሙያዎች የሰፊውን ህዝብ  ሕይወት በመጠበቁ ረገድ እንዲሳተፉ ይፈለጋል፡፡ ስለሆነም የሙያው አገልግሎት ክብርም ሆነ ባለሙ ያው መጎዳት የለበትም የሚለው አስተሳሰብ አለም አቀፍ ነው፡፡
በአገራችን (ኢትዮጵያ) የተደረገ ጥናት ወይንም የሚታይ መረጃ ባይኖርም በሌሎች አገሮች ግን የሚታዩ እውነታዎች አሉ፡፡ ለምሳሌም በሕንድ የተመዘገበው የህክምና ስህተት በመድሀኒት አሰጣጥ፣ በሚወሰድ መድሀኒት መጠን አለመስተካከል፣ የአንዱን ታካሚ መድሀኒት ለሌላው በመስጠት፣ የመድሀኒት አወሳሰድ ጊዜን በትክክል ባለማሳወቅ፣ በቸልተኝነት፣ በቀዶ ሕክምና ጊዜ ሊሰጥ የሚገባውን ትኩረት በመንፈግ፣ የማደንዘዣ መድሀኒት መጠንና ጊዜ….ወዘተ በመሳሰሉት ምክንያቶች በታካሚው ላይ ችግር የሚፈጠር ሲሆን በእነዚህም ምክንያቶች የሚቀርቡ የፍትሕ ጥያቄዎች በግምት በአመት ወደ 5.2/ሚሊዮን እንደሚደርስ ይገመታል፡፡
ያለፈውን እትም ያነበቡ አድማጭ የሚከተለውን ገጠመኝ ልከውልናል፡፡
‹‹…ጊዜው ምናልባት ወደ 16 አመት ይሆነዋል፡፡ ልጅትዋ የባለቤቴ እህት ልጅ ናት፡፡ በጊዜው በግምት የ19/ አመት ልጅ ነች፡፡ አንድ ቀን በድንገት ከተኛችበት መነሳት ያቅታትና እርዳታ ትጠይቃለች፡፡ በቃ። መቀመጥ መነሳት ችግር ሆነ፡፡ ወለምታ… ቅጭት …ያልተባለ ነገር አልነበረም፡፡ በባህላዊው እና በእምነቱ መንገድ የተቻለው ሁሉ ተደረገ፡፡ አልተሳካም፡፡ ሲብስባት ወደሐኪም ቤት ተወሰደች፡፡ ከሐኪም ቤቱ የተገኙት መልሶች እና የሚታዘዙላት መድሀኒቶች የሚያስደንቁ ነበሩ፡፡ አንዱ ሐኪም በበረሐ አካባቢ ትኖር ነበር ወይ ይላል፡፡ ሌላው ጉበትዋ ላይ ምልክት አይቻለሁና ይህንን ኪኒን ትውሰድ እና ካልተሸላት መልሳችሁ አምጡ ይላል፡፡ ብቻ ጨጉዋራ… አንጀት… ጣፊያ….ያልተባለ ነገር የለም፡፡ ሕክምናውም አንድ ቦታ ሳይሆን ወደ ተለያዩ ቦታዎች ነበር የተወሰደችው፡፡ ሁሉም ቦታ የሚሰጡአት መድሀኒቶች ግን ተጨማሪ በሽታ ነበር የሆነባት። አንዱን ሐኪም በተለይም አልረሳውም፡፡ባለቤቴ ስለልጅትዋ ሕመም ሁኔታ ሊያስረዳው ሲሞከር ይህን ካወቅህማ ለምን መጣህ ይዘህ ወደቤትህ ሂድ ነበር ያለው፡፡ በስተመጨረሻው ግን ቤተሰቡ ሁሉ ተስፋ ቆረጠ፡፡ ስለዚህም የተደረሰበት ስምምነት …ከእንግ ዲህ ወዲህ ይህች ልጅ ወደሐኪም ቤት አትሄድም፡፡ በቃ። እግዚአብሔር ከማራት ይማራት፡፡ ካለበለዚያም ትሙት፡፡ የሚል ነበር፡፡ ሌላ አማራጭ ግን የተደረገው ወደጸበል መውሰድ ነበር፡፡ ልጅትዋ ከተኛችበት ቤተሰቡ ተሰብስቦ የጸበል እጣ በመውጣት ላይ እያለ አንዲት ቅርብ የሆነች ጎረቤት ልጅትዋን ልትጠይቅ መጣች። ሁኔታውን አስረዳናት፡፡ የእሱዋም መልስ እስቲ ለእኔ አንድ እድል ስጡኝና አንድ ሐኪምጋ ልውሰዳት አለች፡፡ አጎትየው አይ ሆንም፡፡ ምንሲደረግ ከዚህ በሁዋላ ሐኪም ያያታል አለ፡፡ እሱዋም ለመነች፡፡ ቤተሰቡም ጸበል መሄጃው ቀኑ እስኪቆረጥ…እንዲሁም የት እንደሆነ ቦታው እስኪታወቅ…ስንቁም እስኪዘጋጅ ድረስ ምን ቸገረህ ትውሰዳት ተባለ እና ተፈቀደላት፡፡ በሁዋላ እንደተነገረን ከሆነ ልጅት ሐኪሙ ዘንድ በሸክም ስትቀርብ አስቀድሞ ታሪክዋን ነበር የጠየቃት፡፡ የት እንደም ትኖር… ወድቃ ታውቅ እንደሆነ…ወይንም ከግኡዝ ነገር ጋር ተጋጭታ እንደነበር …ከሰው ተጣልታ ወይንም ተደባድባ እንደነበር ….ካጠና በሁዋላ መመርመሪያ አልጋው ላይ አስተኝቶ ሕመሙዋን አወቀ፡፡ ለካስ ልጅትዋ ታማ ከመተኛትዋ ሶስት ወር በፊት ወድቃለች፡፡ በምት ወድቅበት ጊዜም ጭራዋ ተመትቶ ስለነበር ውስጥ ውስጡን ሲታመም ቆይቶ ከባሰ ደረጃ ላይ ሲደርስ ነበር የጣላት፡፡ አንዴ ጨጉዋራ…ጣፊያ…አንጀት…ጉበት…ሲባል የነበረው በሽታ የጭራ በድንጋይ መመታት ሆነ፡፡ ይሄኛው ሐኪም ያዘዘውም መድሀኒት ገና በሶስተኛው ቀን ቁጭ እንድትል ከአልጋዋም ላይ በሸክም ሳይሆን እራስዋ እንድትነሳ እንድትቀመጥ አስቻላት፡፡ እናም ሐኪሞች ሁሉም አንድ አይደሉምና ከፍተኛ የሆነ ክትትል ያስፈልጋል ባይ ነኝ፡፡
(ጸጋ ቢልልኝ ከቦሌ ቡልቡላ)
 ይቀጥላል…

 ሚዩዚክ ሜይዴይ ኢትዮጵያ የመጻህፍት ንባብና ውይይት ፕሮግራም ከኢትዮጲስ ኮሌጅ ጋር በመተባበር፣ በብሩህ ዓለምነህ በተጻፈው “የኢትዮጵያ ፍልስፍና” በተሰኘው መጽሐፍ ላይ በነገው ዕለት ከ8 ሰዓት ጀምሮ በብሔራዊ ቤተ መጻህፍትና ቤተ መዛግብት ኤጀንሲ (ወመዘክር) አዳራሽ ውይይት ያካሂዳል፡፡ ለውይይቱ መነሻ ሃሳብ የሚያቀርቡት የህግ ባለሙያው አቶ ውብሸት ሙላት ሲሆኑ ፍላጎት ያለው ሁሉ በውይይቱ ላይ እንዲታደም ሚዩዚክ ሜይዴይ ጋብዟል፡፡

Page 1 of 360